H ehf. fékk fjárstuðning frá Í á grundvelli laga nr. 50/2020 um stuðning úr ríkissjóði vegna greiðslu hluta launakostnaðar á uppsagnarfresti. Með ákvörðun Skattsins 15. nóvember 2021 var fjárstuðningurinn endurákvarðaður vegna launakostnaðar á uppsagnarfresti tveggja uppkominna dætra eiganda H ehf., þar sem sá kostnaður var ekki talinn styrkhæfur. H ehf. endurgreiddi þann hluta fjárstuðningsins í samræmi við ákvörðun Skattsins og höfðaði í kjölfarið mál á hendur Í til ógildingar á ákvörðuninni og endurgreiðslu stuðningsins. Deildu aðilar einkum um það hvaða skilning bæri að leggja í orðið launakostnað í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 50/2020 en hugtakið var skilgreint í 4. tölulið 3. gr. laganna. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að hinn umþrætti launakostnaður hafi verið styrkhæfur og tók kröfur H ehf. til greina. Í dómi Landsréttar var meðal annars tekið fram að hvorki í lögunum né lögskýringargögnum væri kveðið á um að slíkur kostnaður vegna tiltekinna launamanna væri undanskilinn. Yrði fallist á þann skýringarkost sem Í teldi réttan yrði að gagnálykta frá skilgreiningu 4. töluliðar 3. gr. laganna en sá lögskýringarkostur fengist ekki staðist gagnvart uppkomnum dætrum eiganda H ehf. Þá var af hálfu Í ekki á því byggt að skort hafi á að öðrum skilyrðum laga nr. 50/2020 væri fullnægt. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.
A höfðaði mál gegn S og krafðist þess að úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 319/2017 yrði felldur úr gildi og S dæmt til að greiða honum skaðabætur vegna líkamstjóns af völdum nýrnabilunar á lokastigi sem hann rakti til lyfjameðferðar. Byggði hann á því að það væri að rekja til sjaldgæfs og þungbærs fylgikvilla meðferðar með lyfinu og þar með bótaskylt á grundvelli 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. S byggði á því að krafa A væri fyrnd og að tjón hans væri að rekja til eiginleika lyfsins og því ekki bótaskylt, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest að bótakrafa A væri ekki fallin niður fyrir fyrningu. Að teknu tilliti til málatilbúnaðar aðila og niðurstöðu matsgerðar voru ekki talin efni til annars en að leysa úr málinu á þeim grundvelli einvörðungu að áfrýjandi hefði notað lyfið í venjulegum skömmtum. Hæstiréttur vísaði til þess að hvorki í lögum nr. 111/2000 né lögskýringargögnum með þeim væri að finna skilgreiningu eða skýringar á því hvað fælist í hugtakinu eiginleikar lyfs í skilningi 3. mgr. 3. gr. laganna. Hæstiréttur bar saman notkun og skilgreiningu hugtakanna eiginleikar lyfs og aukaverkun í eldri lyfjalögum nr. 93/1994 og núgildandi lyfjalögum nr. 100/2020 svo og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Í öllum reglugerðum væri hugtakið aukaverkun skilgreint sem skaðleg og ótilætluð verkun lyfs sem notað væri í venjulegum skömmtum. Hins vegar væri hugtakið óvænt aukaverkun í öllum reglugerðunum skilgreint sem aukaverkun sem ekki er getið um í samantekt um eiginleika lyfs. Hæstiréttur sló því föstu að hugtakið eiginleikar lyfs í skilningi 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000 bæri að skýra með þeim hætti að þar væri átt við þá eiginleika sem fram kæmu í viðurkenndri samantekt um eiginleika lyfsins sem birt væri í sérlyfjaskrá og á fylgiseðli þess. Nýrnabilunar væri aðeins getið sem aukaverkunar vegna ofskömmtunar í lýsingu á eiginleikum lyfsins í sérlyfjaskrá og teldist lokastig nýrnabilunar vegna eðlis, alvarleika og afleiðinga vera óvænt aukaverkun sem ekki félli undir eiginleika lyfsins í skilningi 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000. Var tjón A talið meira en svo að sanngjarnt væri að hann þyrfti að þola það bótalaust í skilningi 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 111/2000 og voru skilyrði ákvæðisins fyrir greiðslu bóta úr sjúklingatryggingu talin uppfyllt. Var úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 319/2017 því felldur úr gildi og S gert að greiða A bætur.
Fallist var á kröfur stefnanda um ógildingu úrskurðar yfirskattanefndar er varðaði endurákvörðun aðflutningsgjalda innflutts síderdrykkjar.
S og Í voru ákærðir fyrir stórfelld brot gegn vopnalögum. Þá var S einnig ákærður fyrir tilraun til hryðjuverka og Í fyrir hlutdeild í því broti. Með dómi Landsréttar var héraðsdómur staðfestur meðal annars um sakfellingu ákærðu fyrir stórfelld brot gegn vopnalögum. Jafnframt staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðdóms um sýknu ákærðu af sakargiftum um tilraun til hryðjuverks og hlutdeild í því broti. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu Landsréttar um að hafna kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi. Rétturinn taldi á hinn bóginn að ágallar höfðu verið á túlkun Landsréttar á sönnunarkröfum 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 svo og á aðferð við sönnunarmat og samningu hins áfrýjaða dóms sem voru til þess fallnir að hafa veruleg áhrif á niðurstöðu málsins. Þar sem Hæstiréttur gæti ekki endurmetið niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sönnunargildi munnlegs framburðar var óhjákvæmilegt vegna framangreindra annmarka að ómerkja hinn áfrýjaða dóm í heild sinni og vísa málinu aftur til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.
Fallist var á kröfur stefnanda um ógildingu tveggja úrskurða Skattsins er vörðuðu endurákvörðun aðflutningsgjalda innfluttra síderdrykkja.
B höfðaði mál á hendur V og Í og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála, þar sem staðfest var ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að synja umsókn B um greiðslur úr sjóðnum. B krafðist þess jafnframt að viðurkennt yrði með dómi að hann ætti rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Byggði B á því að hann hefði sem starfsmaður Eftirlitsstofnunar EFTA átt rétt á fæðingarorlofi á grundvelli samnings sem eftirlitsstofnunin gerði við belgíska ríkið 22. desember 1994. Sá samningur hefði öðlast lagagildi í Belgíu án sérstakrar innleiðingar í landsrétt ríkisins og þar með hefði verið fullnægt áskilnaði 2. mgr. 21. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof um að B hafi átt rétt á fæðingarorlofi samkvæmt lögum hlutaðeigandi ríkis. Með dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að framangreindur samningur veitti B ekki þann rétt sem hann byggði á í málinu heldur byggði réttur hans til fæðingarorlofs á starfsreglum Eftirlitsstofnunar EFTA. Jafnvel þótt fallist yrði á að samningurinn hefði lagagildi þá hefði áfrýjandi ekki sýnt fram á að hann hefði átt „rétt samkvæmt lögum hlutaðeigandi ríkis um fæðingarorlof“ í skilningi 2. mgr. 21. gr. laga nr. 144/2020. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest sú niðurstaða að B ætti ekki rétt til fæðingarorlofs samkvæmt lögum nr. 144/2020. Þá var jafnframt ekki fallist á að reglur stjórnsýsluréttar hafi verið brotnar við meðferð málsins. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna V og Í af kröfum B.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun L um að X skyldi í tólf mánuði sæta nánar tilgreindu nálgunarbanni. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að yrði fallist á kröfu L væri sú staða uppi að X sætti nálgunarbanni allt til 12. janúar 2027 sem fæli í sér að honum væri meðal annars bannað að koma á eða í námunda við heimili sitt þegar gæsluvarðhaldi hans lyki. Í ljósi ólíkra skilyrða fyrir beitingu nálgunarbanns annars vegar og brottvísunar af heimili hins vegar, og eins og stöðu málsins væri háttað, þætti ekki unnt að marka nálgunarbanni þann hámarkstíma sem 3. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili heimiluðu. Taldi rétturinn rétt að afmarka tímalengd nálgunarbannsins í samræmi við þann tíma þegar gæsluvarðhaldi X lyki.
Deit var um uppgjör byggt á túlkun ákvæða í vátyggingarskírteini og í vátryggingarskilmálum í kjölfar uppgjörs stefnda tryggingafélags við stefnanda vegna rekstrartjóns hjá stefnanda í kjölfar bruna hjá stefnanda. Var talið að stefnandi hafi hér ekki sýnt fram á að honum hafi borið frekari bætur en hann hafði þegar fengið greiddar og var hið stefnda félag því sýknað af dómkröfum stefnanda.
Guðjón Egill Ingólfsson, Gunnar Ólafur Bjarnason, Helga Hauksdóttir, Halldór Kristján Ingólfsson, Ingunn Hinriksdóttir, Lára Valgerður Ingólfsdóttir, Ólafur Gunnarsson, Þórhildur Hrönn Ingólfsdóttir og Valfríður Möller (
Ásgeir Þór Árnason lögmaður)
gegn
Felix von Longo-Liebenstein,
Nýja húsinu Ófeigsfirði,
Guðrúnu Sveinbjörnsdóttur,
Gunnari Gauki Magnússyni,
Halldóru Hrólfsdóttur,
Hallvarði E. Aspelund,
Haraldi Sveinbjörnssyni,
Pétri Guðmundssyni,
Valdimar Steinþórssyni,
Þóru Hrólfsdóttur,
Halldóri Árna Gunnarssyni,
Sverri Geir Gunnarssyni,
Þórunni Hönnu Gunnarsdóttur,
Sæmörk ehf,
Ásdísi Gunnarsdóttur,
Guðrúnu Önnu Gunnarsdóttur,
Sigríði Gunnarsdóttur,
Svanhildi Guðmundsdóttur,
Ásdísi Virk Sigtryggsdóttur Karli Sigtryggssyni,
Sigríði Sveinsdóttur (
Friðbjörn Eiríkur Garðarsson lögmaður),
til réttargæslu Fornaseli ehf (
Heiðar Ásberg Atlason lögmaður) og
íslenska ríkinu (
Vífill Harðarson lögmaður)
Ágreiningur aðila laut að landamerkjum jarðarinnar Drangavíkur í Árneshreppi gagnvart jörðunum Engjanesi, Ófeigsfirði og Laugalandi. Með hinum áfrýjaða dómi voru viðurkennd nánar tilgreind landamerki á milli Engjaness og Drangavíkur en ekki var talið að síðarnefnda jörðin ætti merki að jörðunum Ófeigsfirði og Laugalandi. Stefnendur í héraði voru eigendur 74,5% Drangavíkur en að áfrýjun þeirra til Landsréttar og Hæstaréttar stóðu 61% eigenda jarðarinnar og var öðrum eigendum hennar stefnt til að þola dóm af hálfu sameigenda sinna en þeir tóku undir málatilbúnað annarra stefndu í málinu. Hæstiréttur taldi að 4. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gæti samkvæmt efni sínu ekki átt við um yfirlýsingar þeirra sem stefnt væri til að þola dóm þannig að þær væru bindandi fyrir áfrýjendur. Aðilar voru sammála um að leggja landamerkjabréf jarðanna Drangavíkur og Engjaness til grundvallar niðurstöðu í málinu. Kjarni ágreinings aðila laut að því hvernig bæri að skýra tilvísun landamerkjabréfanna til Eyvindarfjarðarár og hver hefðu verið upptök árinnar á ritunartíma þeirra. Hæstiréttur taldi bréfin afar fáorð um mörk inn til landsins og að nauðsynlegt væri að horfa til annarra heimilda en bréfanna sjálfra. Þær geymdu lýsingu sem nota mætti við mat á merkjum jarðanna, staðháttum sem og upplýsingum um notkun landsins. Þá var að teknu tilliti til staðhátta og venju á viðkomandi svæði líkt og í hinum áfrýjaða dómi miðað við að með orðunum „eptir hæstu fjallsbrún“ í landamerkjabréfi Engjaness væri átt við vatnaskil. Við úrlausn málsins var einnig lagt til grundvallar með vísan til ýmissa ritaðra heimilda um staðhætti og korta sem gerð voru nærri landamerkjabréfunum í tíma að Eyvindarfjarðará hefði á ritunartíma bréfanna komið upp í tveimur kvíslum norðarlega á Ófeigsfjarðarheiði þaðan sem hún hefði runnið í farvegi til sjávar. Jafnframt var talið að Efra- og Neðra Eyvindarfjarðarvatn hefðu ekki tekið að myndast fyrr en Drangajökull tók að hopa upp úr árinu 1914. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um landamerki jarðanna Drangavíkur og Engjaness.
Máli vísað frá dómi á þeim grunni að héraðssaksóknari hafi ekki farið með ákæruvald vegna brots gegn 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 23. gr. laga nr. 88/2008 og ríkissaksóknari fól héraðssaksóknara ekki að fara með málið, sbr. 5. mgr. 21. gr. laga nr. 88/2008.
A og I ehf. greindi á um hvort A hefði verið mismunað með ólögmætum hætti við starfslok hjá I ehf. Starfslok A áttu rætur að rekja til þess að starfslokaaldur var færður í 67 ár með reglum Isavia samstæðunnar en áður hafði verið miðað við að almennir starfsmenn létu af störfum við 70 ára aldur. Fram kom í dómi Landsréttar að ákvörðun um starfslok A hefði eingöngu byggst á aldri hans og var lagt til grundvallar að um hefði verið að ræða beina mismunun á grundvelli aldurs sem teldist óheimil, sbr. 1. mgr. 7. gr. og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði, en að virtum lögskýringargögnum bæri við túlkun laganna að líta til dóma Evrópudómstólsins sem lytu að skýringu á tilskipun 2000/78/EB. Við mat á því hvort sú mismunun teldist réttlætanleg samkvæmt 12. gr. laganna taldi Landsréttur að ekki yrði annað ráðið af framlögðum gögnum en að ákvörðun stjórnar I ohf. um lækkun starfslokaaldurs yrði rakin til þeirra neikvæðu fjárhagslegu áhrifa sem leiddu af Covid-19 faraldrinum. Eins og málið lá fyrir taldi Landsréttur ekki unnt að fallast á að félagsleg stefnumótun hefði legið til grundvallar ákvörðuninni. Þá var ekki talið að I ehf. hefði lagt fullnægjandi mat á þá ólíku hagsmuni sem vógust á eða kannað hvort unnt væri að beita vægari úrræðum. Með vísan til framangreinds var I ehf. ekki talið hafa sýnt fram á að ákvörðun um starfslok A hefði verið réttlætanleg á grundvelli 12. gr. laganna. Var I ehf. talið bera skaðabótaábyrgð gagnvart A og voru bætur vegna fjárhagslegs tjóns metnar að álitum og I ehf. jafnframt gert að greiða honum miskabætur.
A og I ehf. greindi á um hvort A hefði verið mismunað með ólögmætum hætti við starfslok hjá I ehf. Starfslok A áttu rætur að rekja til þess að starfslokaaldur var færður í 67 ár með reglum Isavia samstæðunnar en áður hafði verið miðað við að almennir starfsmenn létu af störfum við 70 ára aldur. Fram kom í dómi Landsréttar að ákvörðun um starfslok A hefði eingöngu byggst á aldri hans og var lagt til grundvallar að um hefði verið að ræða beina mismunun á grundvelli aldurs sem teldist óheimil, sbr. 1. mgr. 7. gr. og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði, en að virtum lögskýringargögnum bæri við túlkun laganna að líta til dóma Evrópudómstólsins sem lytu að skýringu á tilskipun 2000/78/EB. Við mat á því hvort sú mismunun teldist réttlætanleg samkvæmt 12. gr. laganna taldi Landsréttur að ekki yrði annað ráðið af framlögðum gögnum en að ákvörðun stjórnar I ohf. um lækkun starfslokaaldurs yrði rakin til þeirra neikvæðu fjárhagslegu áhrifa sem leiddu af Covid-19 faraldrinum. Eins og málið lá fyrir taldi Landsréttur ekki unnt að fallast á að félagsleg stefnumótun hefði legið til grundvallar ákvörðuninni. Þá var ekki talið að I ehf. hefði lagt fullnægjandi mat á þá ólíku hagsmuni sem vógust á eða kannað hvort unnt væri að beita vægari úrræðum. Með vísan til framangreinds var I ehf. ekki talið hafa sýnt fram á að ákvörðun um starfslok A hefði verið réttlætanleg á grundvelli 12. gr. laganna. Var I ehf. talið bera skaðabótaábyrgð gagnvart A og voru bætur vegna fjárhagslegs tjóns metnar að álitum og I ehf. jafnframt gert að greiða honum miskabætur.
Með hinum áfrýjaða dómi var X ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa eigi getað framvísað að ósk lögreglu útprentun úr ökurita hópbifreiðar sem hann ók. Með dómi Landsréttar var ekki fallist á að sú háttsemi sem lýst var í ákæru hefði, eins og atvikum máls háttaði, falið í sér refsiverða háttsemi í skilningi 1. mgr., sbr. 2. mgr. 54. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 94. gr. sömu laga og b-lið 33. gr., sbr. 55. gr. reglugerðar nr. 605/2010. Var X því sýknaður af þeirri háttsemi sem honum var gefin að sök.
Íslenska ríkið (
Fanney Rós Þorsteinsdóttir lögmaður) og
Landsvirkjun (
Guðjón Ármannsson lögmaður)
gegn
Brynhildi Briem, Hannesi Þór Sigurðssyni, Jóni Benjamín Jónssyni, Kristjönu Ragnarsdóttur, Erni Inga Ingvarssyni, Ólafi Arnari Jónssyni, Úlfhéðni Sigurmundssyni, Þóru Þórarinsdóttur og Ölhóli ehf (
Sif Konráðsdóttir lögmaður)
B o.fl. höfðuðu mál á hendur Í og L til ógildingar á þremur ákvörðunum stjórnvalda sem lutu að Hvammsvirkjun sem L hugðist reisa í neðri hluta Þjórsár. Ákvarðanirnar sem málið laut að voru leyfi Fiskistofu 14. júlí 2022 vegna framkvæmdanna, ákvörðun Umhverfisstofnunar 9. apríl 2024 um heimild til breytingar á vatnshlotinu Þjórsá 1 vegna virkjunarinnar og virkjunarleyfi Orkustofnunar 12. september sama ár. Með héraðsdómi voru ákvarðanir Umhverfisstofnunar og Orkustofnunar ógildar en hafnað var kröfu B o.fl. um ógildingu leyfis Fiskistofnunar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Umhverfisstofnun hefði veitt L heimild á grundvelli þágildandi a-liðar 1. mgr. 18. gr. laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála til að breyta Vatnshlotinu Þjórsá 1 vegna byggingar virkjunarinnar. Samkvæmt greininni gat Umhverfisstofnun heimilað breytingu á vatnshloti sem hefði í för með sér að ekki væri hægt að ná fram umhverfismarkmiðum samkvæmt 11. gr. laganna þegar um væri að ræða breytingar, svo sem vegna mengunar eða í tengslum við loftslagsbreytingar, á vatnsgæðum, vistfræðilegum, vatnsformfræðilegum eða efna- og eðlisefnafræðilegum eiginleikum yfirborðsvatnshlots eða á hæð grunnvatnshlots. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að þágildandi a-liður 1. mgr. 18. gr. laga nr. 36/2011 yrði, í ljósi lögskýringargagna og meðferðar frumvarps til laganna á Alþingi, skýrður þannig að girt hefði verið fyrir að vatnshloti yrði breytt vegna áhrifa af framkvæmdum við að reisa vatnsaflsvirkjun. Gæti hvorki innri né ytri samræmisskýring leitt til annarrar niðurstöðu en yrði ráðin beint af orðalagi lagaákvæðisins. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ógilda ákvörðun Umhverfisstofnunar 9. apríl 2024. Þá var niðurstaða héraðsdóms um ógildingu virkjunarleyfis Orkustofnunar 12. september 2024 staðfest enda það lögum samkvæmt reist á því að heimild fengist til breytingar á vatnshlotinu. Með ógildingu á leyfi til breytingar á vatnshlotinu hefði grundvöllur virkjunarleyfisins þannig brostið. Loks var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna ógildingu leyfis Fiskistofu 14. júlí 2022. Ekki voru taldir slíkir annmarkar á leyfinu að leitt gæti til ógildingar þess. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.
A höfðaði mál gegn S og krafðist þess að úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála nr. 319/2017 yrði felldur úr gildi og S dæmt til að greiða honum 12.104.500 krónur í skaðabætur vegna tjóns sem hann rakti til lyfjameðferðar sem hann gekkst undir. Byggði A á því að tjón sitt væri að rekja til sjaldgæfs og þungbærs fylgikvilla meðferðar með tilgreindu lyfi og að ekki væri unnt að rekja svo sjaldgæfan fylgikvilla til eiginleika lyfsins heldur væri um að ræða einstaklingsbundna svörun hans við lyfinu og tjón hans því bótaskylt á grundvelli 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 11/2000 um sjúklingatryggingu. S byggði á því að tjón A mætti rekja til eiginleika lyfsins og því ekki til staðar bótaskylda þar sem 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000 kveður á um að bætur greiðist ekki samkvæmt lögunum ef rekja má tjón til eignleika lyfs. Í dómi Landsréttar var rakið að í matsgerð dómkvaddra matsmanna kæmi fram að tjón A væri að rekja til langvarandi notkunar á umræddu lyfi og að ekkert kæmi fram í málatilbúnaði A eða í hinum áfrýjaða dóm um hvað fælist í einstaklingsbundinni svörun A við lyfinu. Var því lagt til grundvallar að nýrnabilun sú, sem A þjáðist af, væri að rekja til langvarandi notkunar umrædds lyfs og um væri að ræða sjaldgæfa en þekkta aukaverkun lyfsins sem teldist til eiginleika þess. Þar sem ekki þótti tækt að túlka 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000 með þeim hætti að hún næði ekki til sjaldgæfra og alvarlegra aukaverkanna lyfja var bótaskyldu hafnað og S sýknað af kröfum A.
Aðilar deildu um lögmæti aflagjalds sem byggt var á e-lið 1. töluliðar 2. mgr. 17. gr. hafnalaga nr. 61/2003. V byggði á því að A væri skylt að greiða sér aflagjöld á grundvelli útgefinna reikninga fyrir þjónustu hafna V sem A hefði nýtt. A reisti málatilbúnað sinn aftur á móti á því að lagastoð skorti fyrir innheimtu aflagjalds af eldisfiski. Landsréttur rakti meðal annars að fyrrgreind gjaldtökuheimild næði til aflagjalds af sjávarafurðum en ákvæðið gerði jafnframt ráð fyrir að sjávarafurðir væru sjávarafli. Í hinum áfrýjaða dómi hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að orðið afli, í þessu tilviki sjávarafli, vísaði til veiða á villtum sjávardýrum, enda yrði ekki annað ráðið af lögskýringargögnum með frumvarpi til laga nr. 88/2010 um breytingu á hafnalögum nr. 61/2003 en að ákvæðum þess hefði verið ætlað að eiga við um heimild til innheimtu aflagjalds af sjávarútvegsfyrirtækjum. Fiskeldisfyrirtæki gætu ekki talist sjávarútvegsfyrirtæki í skilningi laga, enda stunduðu þau ekki sjósókn og öfluðu villtra dýra, einkum með fiskveiðum, eins og síðarnefnd fyrirtæki. Á þetta var fallist af hálfu Landsréttar og þar með að innheimta V á aflagjaldi af eldisfiski A hefði á þeim tíma, sem um ræddi í málinu, ekki stuðst við viðhlítandi lagaheimild. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur og V gert að greiða A málskostnað fyrir Landsrétti.
D krafðist ógildingar á ákvörðun Á um að hafna umsókn um sölu á áfengum drykk í söluflokknum reynsluflokki. Ákvörðunin var byggð á 4. mgr. 11. gr. laga nr. 86/2011 um verslun með áfengi og tóbak, en samkvæmt ákvæðinu er Á heimilt að hafna áfengi sem inniheldur koffein og önnur örvandi efni. D byggði á því að ákvörðun Á hefði ekki verið byggð á lagaheimild sem uppfyllti lögmætisreglu íslensks réttar og laga- áskilnaðarreglu 75. gr. stjórnarskrárinnar. Þá hefði ákvörðunin verið ýmsum annmörkum háð, þar með talið hefði hún ekki verið reist á málefnalegum sjónarmiðum eða verið í samræmi við jafnræðisreglu. Með dómi Landsréttar var ekki fallist á að löggjafinn hefði veitt Á óheft ákvörðunarvald um takmörkun á atvinnufrelsi í andstöðu við 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar eða lögmætisreglu íslenskrar stjórnskipunar. Vísað var til þess að ákvörðunin hefði verið reist á matskenndum lagagrundvelli og hefði Á borið að byggja á málefnalegum sjónarmiðum sem væru til þess fallin að ná því markmiði sem stefnt væri að með heimildinni. Fyrir lægi að Á hefði heimilað sölu á ýmsum vörum sem hefðu að geyma koffein, þar með talið vörum með meira magni efnisins en hin umdeilda vara. Þá væri ágreiningslaust að örvandi áhrif koffeins væru þau sömu hvort heldur sem því væri blandað við áfengi með kaffi eða öðrum hætti. Ekki var talið að röksemd Á um að gera bæri greinarmun á vörum, sem hefðu að geyma koffein, með vísan til bragðeinkenna væri til þess fallin að ná þeim markmiðum að bæta lýðheilsu og stemma stigu við blöndun áfengis og koffeins. Væri því ekki um að ræða málefnalegt sjónarmið og hefði Á verið óheimilt að byggja ákvörðun sína á því. Þá var ekki talið að ályktun Á um að varan hefði helstu einkenni orkudrykkja fengi viðhlítandi stoð í þeim gögnum sem vísað hefði verið til í ákvörðuninni. Hefði mat Á að þessu leyti verið óforsvaranlegt, þó svo að það hefði út af fyrir sig verið málefnalegt að líta til þess hvort um áfengisblandaðan orkudrykk væri að ræða. Loks gæti fyrirkomulag flokkunar á vörusafni Á og önnur almenn sjónarmið sem vísað væri til ekki stutt ákvörðunina með viðhlítandi hætti. Var því talið að ákvörðun Á væri háð verulegum annmörkum að efni til og var hún þegar af þeirri ástæðu felld úr gildi.
Deilt var um þrjár ákvarðanir stofnana stefnda, íslenska ríkisins, sem tengdust áformum stefnda Landsvirkjunar um að reisa raforkuverið Hvammsvirkjun sem nýta muni vatnsafl í neðri hluta Þjórsár, þeim hluta árinnar sem hefur verið skilgreindur sem vatnshlotið Þjórsá 1 í Vatnaáætlun Íslands 2022–2027. Þetta voru leyfi Fiskistofu sem veitt var 14. júlí 2022 á grundvelli 33. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði, heimild Umhverfisstofnunar til breytingar á vatnshlotinu Þjórsá 1 sem veitt var 9. apríl 2024 samkvæmt 18. gr. laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála og virkjunarleyfi sem Orkustofnun veitti stefnda Landsvirkjun 12. september 2024. Kröfum stefnenda um ógildingu leyfis Fiskistofu var hafnað þar sem ekki var talið að stefnendur hefðu sýnt fram á að ákvörðun um það hefði verið háð annmörkum sem ættu að leiða til ógildingar þess. Aftur á móti var fallist á kröfur stefnenda um að ógilda heimildina til breytingar á vatnshlotinu Þjórsá 1 og virkjunarleyfið. Niðurstaðan um að ógilda heimildina til breytingar á vatnshlotinu byggðist á því að ákvörðun um að heimila slíka breytingu vegna framkvæmda á borð við vatnsaflsvirkjun rúmaðist ekki innan a-liðar 1. mgr. 18. gr. laga um stjórn vatnamála, sem er sú lagaheimild sem Umhverfisstofnun byggði ákvörðun sína á. Ályktun þar að lútandi var dregin af nefndaráliti og breytingartillögu meiri hluta umhverfisnefndar sem Alþingi samþykkti við meðferð frumvarps til laganna, sem bentu að mati dómsins skýrlega til þess að tilgangur breytingarinnar hefði verið sá að fyrirbyggja að ákvæðið tæki til slíkra framkvæmda. Aftur á móti lá fyrir að tilsvarandi ákvæði í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/60/EB frá 23. október 2000 um aðgerðaramma bandalagsins um stefnu í vatnamálum (vatnatilskipuninni), sem lög um stjórn vatnamála voru sett til innleiðingar á, hafði að Evrópurétti verið túlkað með þeim hætti að slíkar framkvæmdir féllu þar undir. Dómurinn taldi að það sjónarmið að skýra bæri ákvæðið til samræmis við það markmið löggjafans sem birtist í nefndarálitinu og breytingartillögunni skyldi vega þyngra en sú regla 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið að skýra skuli lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Í því sambandi var m.a. litið til þess að almennt hefði ekki verið lagt til grundvallar í dómaframkvæmd að umrætt lagaákvæði fæli í sér almenna forgangsreglu í samræmi við bókun 35 við EES-samninginn. Þar sem ákvörðun Orkustofnunar um virkjunarleyfið var byggð á þeirri forsendu að heimild Umhverfisstofnunar samkvæmt 18. gr. laga nr. 36/2011 til breytingar á vatnshlotinu lægi fyrir leiddi þetta einnig til ógildingar á virkjunarleyfinu.
D höfðaði mál á hendur Á og krafðist ógildingar á ákvörðunum Á um að fella tvær bjórtegundir úr vöruvali Á og hætta innkaupum þeirra. Byggði D á að Á hefði verið óheimilt að byggja ákvarðanir sínar á framlegð vöru þar sem það viðmið ætti ekki stoð í lögum nr. 86/2011 um verslun með áfengi og tóbak. Samkvæmt 5. mgr. 11. gr. laganna setur ráðherra nánari reglur um vöruval, innkaup og dreifingu ÁTVR á áfengi. Reglurnar skuli miða að því að tryggja vöruúrval m.a. með hliðsjón af eftirspurn kaupenda, jafnframt því að tryggja framleiðendum og birgjum áfengis möguleika á að koma vörum í sölu í áfengisverslunum. Í 1. mgr. 24. gr. reglugerðar nr. 1106/2015, sem sett var á grundvelli tilvitnaðrar lagagreinar, er miðað við að framlegð skuli ráða vöruvali. Hæstiréttur taldi að þótt vera kynni í einhverjum tilvikum að vöruval á grundvelli eftirspurnar annars vegar og framlegðar hins vegar leiddi til svipaðrar niðurstöðu yrði að líta til þess að umrædd viðmið byggðust á ólíkum forsendum. Þau gætu því leitt til mismunandi niðurstaðna eins og raunin hefði verið í málinu en þær bjórtegundir D sem felldar voru úr vöruvali Á nutu meiri eftirspurnar en tilteknar aðrar vörur sem héldu stöðu sinni á grundvelli meiri framlegðar. Hæstiréttur áréttaði að lagafyrirmæli sem liggi til grundvallar skerðingu á atvinnufrelsi þurfi að vera skýr og verði ekki túlkuð með rýmri hætti, borgurunum í óhag en leitt verði af skýrri orðanna hljóðan eða afdráttarlausum vísbendingum í lögskýringargögnum væri uppi einhver vafi um túlkun. Þau skilyrði væru ekki uppfyllt í málinu og því fallist á það með D að þær ákvarðanir Á sem dómkrafa tók til hefðu verið ólögmætar þar sem þær skorti viðhlítandi stoð í lögum. Þar sem með því hefði verið brotið gegn lagaáskilnaðarkröfu 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar voru þær felldar úr gildi.
Aðilar málsins deildu um hvort lög nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu heimiluðu S að greiða A miskabætur á grundvelli a-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Tilefni þess var ágreiningur um hvort læknir á Landspítala sem framkvæmdi kviðarholsspeglun á A þar sem báðir eggjastokkar hennar voru fjarlægðir hefði sýnt af sér stórfellt gáleysi við framkvæmd aðgerðarinnar. S byggði á því að skilja yrði orðalag 1. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 á þann veg að þar væri eingöngu vísað til I. kafla skaðabótalaga. A byggði aftur á móti á því að samkvæmt orðalagi ákvæðisins væri vísað til reglna skaðabótalaga í heild sinni. Hæstiréttur vísaði til markmiðs og forsögu laga nr. 111/2000 og að þeim hafi verið ætlað að bæta rétt sjúklinga og annarra sem nýti sér heilbrigðisþjónustu meðal annars með því að gera sök ekki að skilyrði greiðslu bóta. Hæstiréttur tók fram að samkvæmt orðum 1. mgr. 5. gr. laganna væri eingöngu vísað til þess að ákvörðun um fjárhæð tjóns færi eftir reglum skaðabótalaga en ekki að bótaréttur ákvarðaðist eftir reglum þeirra laga. Yrði því að skilja málsgreinina þannig að í henni fælust fyrirmæli um ákvörðun fjárhæðar bóta án tillits til sakar samkvæmt nánari fyrirmælum laganna. Þá væri sá bótagrundvöllur sem mælt er fyrir um í 26. gr. skaðabótalaga sérstaks eðlis. Komst Hæstiréttur því að þeirri niðurstöðu að bætur sem ákvarðaðar væru á grundvelli mats á ásetningi eða stórfelldu gáleysi samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga féllu ekki undir að vera ákvörðun bótafjárhæðar í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Var S því sýknaður af kröfum A.
Á höfðaði mál á hendur Þ hf. í kjölfar þess að honum var sagt upp störfum sem yfirvélstjóri á frystitogara Þ hf. Samkvæmt ráðningarsamningi samþykkti Á að ganga inn í svokallað skiptimannakerfi sem var á skipinu og fól í sér að laun hans miðuðust við helming af fullum aflahlut yfirvélstjóra, óháð því hvort hann fór í veiðiferð skips eða var á frítúr. Á krafðist greiðslu launa í þrjá mánuði miðað við fullan aflahlut frá uppsögn eins og hann hefði verið á sjó allan uppsagnarfrestinn. Þ hf. hafði hins vegar greitt Á laun miðað við hálfan aflahlut fyrir hverja ferð á uppsagnarfresti með vísan til ráðningarsamnings. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að 3. mgr. 25. gr. sjómannalega feli í sér að ákvæði 1. mgr. eigi aðeins við ef skipverja er vikið úr starfi án heimildar. Þannig stofnist ekki bótaréttur samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laganna í tilvikum þar sem útgerðarmaður efnir að fullu skyldur sínar við skipverja samkvæmt ráðningarsamningi og tryggir að hann haldi kaupi og öðrum fríðindum á uppsagnarfresti. Hafi Á notið þriggja mánaða uppsagnarfrests samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga og fengið greidd sömu laun þann tíma og áður. Komst Hæstiréttur því að þeirri niðurstöðu að 3. mgr. 25. gr. sjómannalaga girti fyrir frekari bætur til Á samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laganna umfram þau laun og fríðindi sem hann hafði fengið út uppsagnarfrestinn. Var dómur Landsréttar því staðfestur um sýknu Þ hf. af kröfum Á.
Með dómi Hæstaréttar 6. apríl 2022 í máli nr. 52/2021 var talin skorta lagastoð skerðing á sérstakri uppbót á lífeyri vegna framfærslu, samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, hjá lífeyrisþegum sem ekki fullnægðu skilyrði um búsetu hér á landi. Í kjölfar dómsins leiðrétti T greiðslur sérstakrar uppbótar á lífeyri fjögur ár aftur í tímann eða frá 1. maí 2018 og taldi eldri kröfur fyrndar. Í málinu krafðist A greiðslu uppbótar fyrir tímabilið 1. maí 2012 til 1. maí 2018 og Ö krafðist greiðslna vegna félagsmanna sinna fyrir tímabilið 1. janúar 2012 til 1. maí 2018. A og Ö töldu viðbótarfrest samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 eiga við um kröfur sem svöruðu til skerðingar bótanna á fyrrgreindu tímabili þar sem þau hefði skort nauðsynlega vitneskju um kröfur sínar fram að uppkvaðningu dóms Hæstaréttar í máli nr. 52/2021. Hæstiréttur rakti að Ö hefði haft nægar upplýsingar um ætlaðar kröfur sínar til að láta reyna á þær með höfðun dómsmáls sem hefði rofið fyrningu þeirra. Í ljósi aðdraganda málsins taldi Hæstiréttur að sú réttaróvissa sem var fyrir hendi gat ekki haft þau áhrif að skort hafi nauðsynlega vitneskju um ætlaðar kröfur þannig að fyrning þeirra tæki ekki að líða eftir 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007. Þá taldi Hæstiréttur að Ö hefði mátt vera þetta ljóst vegna undanfarandi hagsmunagæslu fyrir lífeyrisþega og jafnframt að sömu upplýsingar hefðu verið nægjanlega aðgengilegar öðrum lífeyrisþegum, þar á meðal A, svo þeim hefði verið kleift að grípa til ráðstafana til að slíta fyrningu krafna sinna. Af þeirri ástæðu var T sýknað af kröfum A og Ö.
Stefnandi krafðist ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndar hugverkaréttinda á sviði iðnaðar í máli nr. 11/2020 kveðinn upp 13. júlí 2023, þar sem staðfest var ákvörðun Hugverkastofunnar um að synja beiðni stefnanda um endurveitingu réttinda til einkaleyfis. Stefnandi sem hafði ekki greitt árgjald í tæka tíð óskað eftir endurveitingu réttinda með vísan til 72. gr. laga nr. 17/1991. Ágreiningur stefnanda og stefnda laut að því hvort stefnandi eða umboðsmaður hans hafi gert allt það sem með sanngirni mætti krefjast af honum til að virða þau tímamörk sem vörðuðu missi réttinda. Talið var að greiðslukerfi umboðsaðila stefnanda hefði verið vel útfært kerfi sem hefði starfað með skilvirkum hætti í mörg ár og byggði á tvöföldu eftirlitskerfi með útsendingu greiðslubeiðna og móttöku greiðslukvittana sem var ekki á hendi sömu starfsmanna. Um væri að ræða einangrað tilvik vegna mistaka starfsmanna sem aldrei hafði komið upp áður í áratugasögu félagsins. Fallist var á að sú ákvörðun um að synja um endurupptöku færi í bága við meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og væri í andstöðu við þau sjónarmið sem lægu til grundvallar ákvæði 72. gr. laga nr. 17/1991.
Eigendur U ehf., sem voru arkitektar, störfuðu hjá P og PK ehf. á nánar tilgreindu tímabili en stofnuðu síðar U ehf. Ágreiningur málsins laut að því hvort U ehf. hefði birt myndir af byggingum á vefsíðu sinni og í færslu á Facebook-síðu í andstöðu við höfundarétt PK ehf. og P. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms, þar sem U ehf. var meðal annars gert að láta af birtingu ljósmyndanna, fjarlægði U ehf. myndirnar af forsíðu vefsíðu sinnar og Facebook-síðu. P og PK ehf. kröfðust frávísunar málsins frá Landsrétti á þeim grundvelli að U ehf. hefði orðið við þeim skyldum sem lagðar hefðu verið á félagið með hinum áfrýjaða dómi. Fyrir lá að U ehf. hefði ekki greitt P og PK ehf. skaðabætur og miskabætur eins og mælt hefði verið fyrir um í hinum áfrýjaða dómi. Frávísunarkröfunni var því hafnað að öðru leyti en að því er varðaði kröfu U ehf. um sýknu af kröfu P og PK ehf. um að látið yrði af birtingu myndanna gegn greiðslu dagsekta. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að U ehf. hefði brotið gegn höfundarétti PK ehf. með birtingu myndanna án þess að samþykki hefði legið fyrir. Þá var ekki fallist á að notkun myndanna hefði verið heimil með vísan til 16. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Voru bætur fyrir fjárhagslegt tjón PK ehf. ákveðnar að álitum, 1.000.000 króna. Þá féllst Landsréttur á að P hefði orðið fyrir miska og þóttu miskabætur hæfilega ákveðnar 200.000.
Hafnað var kröfu lögmanns um ógildingu úrskurðar í máli hans fyrir úrskurðarnefnd lögmanna.
B varð fyrir slysi þegar hann var við störf á veitingastað sem fyrri vinnuveitandi hans rak. Eftir slysið tók A ehf. yfir reksturinn samkvæmt kaupsamningi. Höfðaði B mál þetta og krafðist viðurkenningar á bótaskyldu A ehf. vegna vinnuslyssins. Í dómi Landsréttar kom fram að lagt yrði til grundvallar að tjón B yrði rakið til saknæmrar háttsemi sem fyrrum vinnuveitandi B bæri skaðabótaábyrgð á. Ágreiningur aðila laut að því hvort ábyrgð vegna skaðabótaskröfunnar hefði færst til A ehf. við aðilaskipti að fyrirtækinu. Í dómi Landsréttar var rakið að það leiddi af orðalagi 1. mgr. 3. gr. laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum að réttindi og skyldur fyrrum vinnuveitanda B samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi færðust til A ehf. við aðilaskiptin. Ekki væri að finna nánari skýringar á réttindum og skyldum samkvæmt ráðningarsambandi í lögskýringargögnum, en telja yrði ljóst að slíkar skyldur gætu verið af ýmsum toga og takmörkuðust ekki við skuldbindingar samkvæmt ráðningarsamningi eða kjarasamningi. Ábyrgð fyrrum vinnuveitanda á tjóni vegna vinnuslyss B yrði ótvírætt rakin til stöðu hans samkvæmt ráðningarsambandi við B og hefði krafan bein tengsl við það. Að virtu orðalagi 1. mgr. 3. gr. laga nr. 72/2002, sem skýra yrði með hliðsjón af því markmiði laganna og tilskipunar 2001/23/EB um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta atvinnurekstrar, að tryggja að staða launþega yrði ekki lakari vegna aðilaskipta að fyrirtæki, yrði lagt til grundvallar að ábyrgð vegna skaðabótakröfunnar hefði færst til A ehf. við þau. Samkvæmt því hefði B verið rétt að beina kröfu sinni um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð vegna slyssins að A ehf. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur og fallist á viðurkenningarkröfu B.
A höfðaði mál á hendur Í og S og krafðist skaðabóta á grundvelli 13. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna missis framfæranda, en eiginmaður hennar lést eftir meðferð á sjúkrahúsi. S greiddi A hámarksbætur samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Þá viðurkenndi Í bótaskyldu gagnvart A að tiltekinni fjárhæð en að frádreginni þeirri greiðslu sem S hafði innt af hendi. Snerist ágreiningur aðila um það við hvaða vísitölu ætti að miða framreikning skaðabóta samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Héraðsdómur féllst á það með Í að miða ætti við lánskjaravísitölu og var Í gert að greiða A þá fjárhæð sem Í hafði viðurkennt. Í dómi Landsréttar var því slegið föstu með vísan til lögskýringargagna og dóms Hæstaréttar í máli nr. 142/2014 að skýra bæri ákvæði 1. mgr. 15. gr. skaðabótalaga sem svo að hámark skaðabóta samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laganna tæki breytingum miðað við lánskjaravísitölu frá og með gildistöku laganna. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.
A höfðaði mál á hendur T og krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála sem staðfesti ákvörðun T um að synja henni um greiðslu heimilisuppbótar. Umsókn A um heimilisuppbót 9. mars 2020 hafði verið synjað með vísan til þess að samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá Íslands væri A í skráðri sambúð og uppfyllti því ekki skilyrði 8. gr. laga nr. 99/2007 um að vera einhleyp og búa ein. Óumdeilt var í málinu að A og fyrrverandi sambýlismaður hennar höfðu slitið samvistir á fyrri hluta árs 2015. Þar sem þau höfðu ekki komið sér saman um forsjá og umgengni barna sinna voru þau hins vegar enn skráð í sambúð í þjóðskrá og með lögheimili á sama stað á því tímabili sem umsókn A um heimilisuppbót náði til. Varðandi aðild málsins komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir að það hefði ekki verið á forræði T að leiðrétta skráningu á sambúðarstöðu A í þjóðskrá væri unnt að leysa úr dómkröfu A án aðildar Þjóðskrár Íslands. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu, að teknu tilliti til markmiðs með greiðslu heimilisuppbótar eins og það yrði skýrt í ljósi fyrirmæla 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, yrði að túlka 8. gr. laga nr. 99/2007 með þeim hætti að þar væri að finna efnisleg lagaskilyrði um raunverulega félagslega og fjárhagslega stöðu lífeyrisþega og hvort hann væri í reynd einn um heimilisrekstur. Þá taldi Hæstiréttur að meðferð á máli A hefði verið í andstöðu við 37. og 38. gr. laga nr. 100/2007 svo og rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga með því stefndi og úrskurðarnefndin hefðu láta hjá líða að taka tillit til gagna um aðstæður og hagi áfrýjanda og skoða stöðu hennar heildstætt. Taldi rétturinn að óheimilt hefði verið að hafna umsókn A um heimilisuppbót af þeirri ástæðu einni að hún væri enn skráð í sambúð í þjóðskrá. Var því fallist á kröfu A um ógildingu úrskurðar úrskurðarnefndar velferðarmála.
D höfðaði mál á hendur Á og krafðist ógildingar á tveimur ákvörðunum Á um að fella tvær bjórtegundir úr vöruúrvali Á og hætta innkaupum þeirra þar sem þær hefðu ekki náð ákveðnu viðmiði um framlegð. Byggði D á því að Á hefði verið óheimilt að byggja ákvörðunartöku sína á framlegð þar sem það viðmið ætti ekki stoð í lögum nr. 86/2011 um verslun með áfengi og tóbak, heldur bæri við ákvarðanir þar um að miða við eftirspurn kaupenda, sem vísað væri til í 5. mgr. 11. gr. laga nr. 86/2011, sem réðist af sölumagni hlutaðeigandi vöru. Í niðurstöðu Landsréttar var rakið að samkvæmt fyrrnefndu ákvæði skyldi ráðherra setja nánari reglur um vöruval, innkaup og dreifingu Á á áfengi, sem skyldu miða að því að tryggja vöruúrval m.a. með hliðsjón af eftirspurn kaupenda, jafnframt því að tryggja framleiðendum og birgjum áfengis möguleika á að koma vörum í sölu í áfengisverslunum. Að virtri breytingarsögu ákvæðisins varð ekki ráðið að ætlun löggjafans hefði verið að hrófla við þeirri áralöngu tilhögun að miða árangursviðmið um vöruval við framlegð. Þá var fallist á með Á að viðmið um framlegð endurspeglaði eftirspurn og væri betur til þess fallið að tryggja vöruúrval í verslunum Á og sölumöguleika birgja. Var einsýnt að mati réttarins að þau sjónarmið sem lágu til grundvallar framlegðarviðmiði teldust málefnaleg og í samræmi við markmið áfengislaga um að Á skyldi starfa með samfélagslega ábyrgð og lýðheilsu að leiðarljósi. Var því niðurstaða Landsréttar að framlegðarviðmiðið ætti sér fullnægjandi lagastoð. Þá var ekki fallist á með D að Á hefði brotið gegn andmælareglu stjórnsýsluréttar, en ljóst þótti að D var kunnugt um þau viðmið sem réðu vöruvali Á og að afstaða hans til þeirra lá fyrir. Var því óþarft að gefa honum kost á að tjá sig um efni málsins. Loks var hafnað málsástæðum D um valdþurrð þess starfsmanns Á sem tók hinar umþrættu ákvarðanir og um brot á öðrum meginreglum stjórnsýslulaga. Var Á því sýknað af kröfum D.
Í málinu var deilt um ákvarðanir Í sem vörðuðu laun A og tilkynntar voru með bréfi Fjársýslu ríkisins 29. júní 2022. Í fyrsta lagi var tekin ákvörðun um að breyta viðmiði við árlega uppfærslu launa A, í öðru lagi um að endurkrefja hana um hluta greiddra launa og í þriðja lagi um að lækka laun hennar fyrir júní 2022. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 4. mgr. 44. gr. laga nr. 50/2016, sbr. 9. gr. laga nr. 79/2019, skyldu laun dómara taka breytingum í samræmi við hlutfallslega breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins fyrir næstliðið almanaksár. Hins vegar lægi fyrir að allt frá gildistöku 9. gr. laga nr. 79/2019 til 1. júlí 2022 hefði Í lagt til grundvallar launavísitölu ríkisstarfsmanna við framkvæmd árlegra breytinga á launum dómara. Hæstiréttur vísaði til þess að stjórnvöld gætu almennt ekki breytt túlkun sinni á lagaákvæði sem lægi til grundvallar stjórnsýsluframkvæmd, borgurunum í óhag, nema hún hafi reynst röng. Meginreglur stjórnsýsluréttar um breytta stjórnsýsluframkvæmd hefðu jafnframt aukið vægi í þessu máli þar sem í því reyndi á breytingar á framkvæmd samkvæmt löggjafarfyrirkomulagi sem byggði á þeirri grunnforsendu að tryggja yrði sjálfstæði dómstóla gagnvart framkvæmdarvaldinu þegar kæmi að ákvörðun um laun dómenda. Taldi rétturinn að ekki hefði verið heimilt að víkja frá fyrri framkvæmd nema sýnt hefði verið fram á að hún hefði verið bersýnilega í ósamræmi við gildandi lög. Hæstiréttur taldi það val Í í upphafi að miða við launavísatölu ríkisstarfsmanna ekki vera í bersýnilegu ósamræmi við texta 4. mgr. 44. gr. laga nr. 50/2016, sbr. 9. gr. laga nr. 79/2019 eða lögskýringargögn, enda væri orðalag ákvæðisins um það viðmið sem lagt skyldi til grundvallar ekki skýrt. Hefði umrædd breyting á stjórnsýsluframkvæmd því ekki verið heimil að óbreyttum lögum samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar. Komst Hæstiréttur því að þeirri niðurstöðu að sú ákvörðun að breyta því viðmiði sem lá til grundvallar árlegum útreikningi hlutfallslegrar breytingar á launum dómara væri ólögmæt. Þá væri ljóst að ákvarðanir Í um að A skyldi endurgreiða hluta greiddra launa og um lækkun á launum hennar fyrir júní 2022 sæktu efni sitt og forsendur til lögmætis ákvörðunar á Í um að breyta viðmiði til grundvallar árlegri uppfærslu launa. Komst rétturinn því að þeirri niðurstöðu að þær væru einnig ólögmætar. Þá væri ákvörðun um að krefja A um endurgreiðslu greiddra launa í ósamræmi við meginreglur kröfuréttar. Með dómi Hæstaréttar var viðurkennt að þær þrjár ákvarðanir Í sem málshöfðun A beindist að væru ólögmætar.
Stefndi, Tryggingastofnun, var sýknaður af dómkröfum stefnanda, um það að ákvörðun stefnda um að hafna umsókn stefnanda um endurhæfingarlífeyri samkvæmt 7. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð fyrir hér tilgreint tímabil yrði dæmd ógild og að viðurkennt yrði með dómi að stefnandi ætti rétt á endurhæfingarlífeyri samkvæmt 7. gr. laga nr. 99/2007 fyrir umrætt tímabil. En eins og á stóð byggði synjun stefnda á því að stefnandi hefði á greindu tímabili ekki sýnt fram á að uppfyllt væru skilyrði laganna um virka endurhæfingu til að öðlast rétt til endurhæfingarlífeyris á þeim tíma og var á það fallist með stefnda.
Elisabeth Patriarca Kruger og Karl Jóhann Garðarsson f.h. Hrafnkötlu Ylju Patriarca Kruger Karlsdóttur og Arntýs Áss Patriarca Kruger Karlssonar (
Sigrún Ingibjörg Gísladóttir lögmaður)
gegn
Þjóðskrá Íslands og íslenska ríkinu (
Þorvaldur Hauksson lögmaður)
Stefndu, íslenska ríkið og Þjóðskrá Íslands, voru sýknaðir af dómkröfum stefnenda í þá veru að felldir yrðu úr gildi úrskurðir dómsmálaráðuneytisins um að staðfesta ákvarðanir Þjóðskrár Íslands, um að hafna því að stefnendur fengju að bera þrjú kenninöfn. Var fallist á þá skýringu stefndu fyrir synjuninni að hún leiddi af réttri túlkun á 2. mgr. 8. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn, er fæli í sér að kenninöfn manna hérlendis takmökuðust við tvö nöfn, en umræddar takmarkanir væru innan þess svigrúms er löggjafinn teldist hafa.
A höfðaði mál gegn S til heimtu bóta vegna stórkostlegs gáleysis sem læknir hefði sýnt við undirbúning og framkvæmd aðgerðar á A þar sem vinstri eggjastokkur hennar var fjarlægður án hennar samþykkis. Undir rekstri málsins í héraði var gerð sátt um aðrar kröfur A en miskabótakröfu hennar á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Héraðsdómur sýknaði S af þeirri kröfu. Í dómi Landsréttar kom fram að í þeim gögnum sem lægju fyrir um aðdraganda aðgerðar A væri þess hvergi getið að til greina hefði komið að fjarlægja vinstri eggjastokk A við aðgerðina. Í matsgerð dómkvaddra matsmanna hefði því verið slegið föstu að það að fjarlægja vinstri eggjastokk A hefði, eins og á stóð, ekki verið meðferð sem talist gæti bráðnauðsynleg í skilningi 9. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Það hvort sá eggjastokkur yrði fjarlægður væri því atriði sem A hefði sjálf átt að fá ráðið samkvæmt meginreglu 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Ósannað væri að A hefði samþykkt þá meðferð, sem hefði farið þvert gegn þeim tilgangi með aðgerðinni að undirbúa A undir glasafrjóvgunarmeðferð. Þá lá fyrir að aðgerðin var óafturkræf. Þegar þessa var gætt þótti læknirinn, með því að fjarlægja vinstri eggjastokk A án hennar samþykkis, hafa sýnt af sér slíka háttsemi að telja yrði saknæmisskilyrði 26. gr. skaðabótalaga um stórkostlegt gáleysi uppfyllt í málinu. Af þeim sökum var fallist á með A að hún ætti rétt til greiðslu miskabóta samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. laganna úr hendi S vegna hinnar saknæmu háttsemi læknisins á grundvelli 1. mgr. 1. gr., sbr. 5. gr., laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Við mat á miskabótum til handa A var litið til umfjöllunar og niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna um afleiðingar aðgerðarinnar. Þá var sérstaklega litið til þess að með henni var A, að henni forspurðri, svipt allri von um frekari barneignir. Var S gert að greiða A 1.500.000 krónur í miskabætur.
Stefndi, Innheimtustofnun sveitarfélaga, var sýknaður af dómkröfum stefnanda um ógildingu á ákvörðun stefnda um það að skylda vinnuveitanda stefnanda til að halda eftir tiltekinni fjárhæð af mánaðarlaunum stefnanda næstu tvö árin, þó að hámarki 50% af launum, og um að standa stefnda skil á hinu afdregna fé. En fallist var á með stefnda að umrætt innheimtuúrræði vegna meðlagsskulda þannig framkvæmt í skjóli reglugerðar hefði skýra stoð í ákvæði laga nr. 54/1971, auk þess sem að ekki var fallist á að óverulegir stjórnsýsluréttarlegir formannmarkar gætu leitt til að fallast bæri á kröfur stefnanda, eins og hér stóð á.
Á gegndi starfi vélstjóra á skipum Þ á grundvelli ótímabundins ráðningarsamnings. Samkvæmt ráðningarsamningnum gilti um hann svokallað skiptimannakerfi, sem fól í sér að skipverjar færu aðra hverja veiðiferð skipsins en skiptu með sér hlut þannig að þeir fengju hálfan hlut hvort tveggja þegar þeir færu í veiðiferð og í frítúr. Var Á sagt upp með þriggja mánaða uppsagnarfresti og fékk hann á uppsagnarfresti greidd laun í samræmi við fyrrgreint skiptimannakerfi. Taldi Á að það uppgjör væri í ósamræmi við dómaframkvæmd og höfðaði hann því mál á hendur Þ og krafðist þess að fá greidd laun án tillits til skiptimannakerfisins allan uppsagnarfrestinn, en ekki eingöngu miðað við hálfan hlut. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að með því að segja Á upp og hafna vinnuframlagi hans í uppsagnarfresti ætti hann bótarétt samkvæmt 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga nr. 37/1985. Í rétti Á til bóta samkvæmt ákvæðinu fælist að gera yrði hann eins settan og ef Á hefði á uppsagnarfresti verið við störf hjá Þ með sama hætti og áður. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Þ af kröfum Á.
Sveitarfélagið H höfðaði mál gegn Þ og L og krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður Y þar sem staðfestur var úrskurður Þ um fasteignamat stöðvarhúss Blönduvirkjunar. Í hinum áfrýjaða dómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna, voru rakin ákvæði laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna sem og reglugerðar nr. 406/1978 um fasteignaskráningu og fasteignamat. Var þar hafnað þeirri málsástæðu H að Þ og eftir atvikum Y hafi lagt ranga túlkun á ákvæði 3. töluliðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. laganna til grundvallar við fasteignamat stöðvarhússins. Þá var ekki fallist á þá málsástæðu H að fyrrgreint ákvæði færi í bága við 1. mgr. 61. gr. EES-samningsins um ólögmæta ríkisaðstoð. Ekki var fallist á aðrar málsástæður H sem sneru að því að undirbúningur og ákvörðun Þ og Y á matsverði stöðvarhússins hafi verið haldin annmörkum. Voru Þ og L því sýknuð af kröfum H.
Stefnandi krafðist ógildingar ákvæðis í uppgjöri vegna sölu hans á búseturétti í húsnæðissamvinnufélagi (stefnda) og endurgreiðslu svokallaðs "frestaðs viðhalds" sem dregið var frá uppgjöri af söluverði búseturéttar hans. Þrátt fyrir að hvergi í lögum, búsetusamningi né samþykktum stefnda sé kveðið á um "frestað viðhald" taldi dómurinn að með heildstæðri skýringu á framangreindum heimildum og ákvörðunum aðalfunda félagsins ætti gjaldið sér fullnægjandi stoð. Þá hafi stefnanda mátt vera kunnugt um gjaldið og því yrði ekki fallist á að óskýrleiki í framsetningu þess gæti haft þau áhrif að hann yrði ekki bundinn af því. Ennfremur var stefnandi ekki talinn hafa sýnt fram á að gjaldið væri bersýnilega ósanngjarnt í skilningi lag nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Loks var því hafnað að gjaldið fæli í sér brot á jafnræði félagsmanna. Með vísan til þess að veruleg vafaatriði voru í málinu var málskostnaður látinn niður falla.
A höfðaði mál gegn TR og krafðist þess að ógilt yrði sú ákvörðun TR að synja henni um heimilisuppbót. Þá krafðist A þess einnig að ógiltur yrði úrskurður Ú um að staðfesta fyrrgreinda ákvörðun TR. Í dómi Landsréttar var rakið að ekki hafi verið þörf á því að krefjast þess að ákvörðun TR yrði ógilt samhliða kröfu um ógildingu úrskurðarins sem staðfesti hana. Var þeirri kröfu A því vísað frá héraðsdómi án kröfu. Þá var rakið að fyrrgreind synjun TR og úrskurður Ú hafi byggt á því að A teldist ekki hafa verið einhleyp í skilningi 8. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð þar sem hún hafi verið skráð í sambúð samkvæmt Þjóðskrá á þeim tíma sem umsókn hennar tók til. Þrátt fyrir að óumdeilt væri að A og barnsfaðir hennar, B, hafi slitið samvistum árið 2015, leiddi af ákvæðum barnalaga nr. 76/2003 og laga nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur að ekki hafi verið heimilt að slíta skráðri sambúð A og B fyrr en ágreiningi sem þau áttu í vegna barna sinna hafði verið ráðið til lykta. Samkomulag um framangreint var staðfest af sýslumanni 2020 og voru A og B skráð úr sambúð í kjölfarið. Með þeirri athugsemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu TR af kröfum A.
Sakarefni málsins laut að ábyrgð I og G á námsláni sem stofnað var til með útgáfu skuldabréfs í september 2008. Fyrir lá að við gildistöku laga nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna 26. júní 2020 var skuldabréfið í vanskilum en bréfið var síðan gjaldfellt af hálfu M 30. október sama ár. I tók hvorki til varna í héraði né fyrir Landsrétti en G byggði á því að ábyrgð hans tæki aðeins til þess hluta lánsins sem hefði verið gjaldfallinn við gildistöku laganna. Um það vísaði hann til 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögunum þar sem segir að ábyrgð ábyrgðarmanns á námslánum í tíð eldri laga félli niður við gildistöku þeirra enda væri lánþegi í skilum við Lánasjóð íslenskra námsmanna. Með dómi Hæstaréttar 21. desember 2022 í máli nr. 34/2022 var því hafnað að túlka bæri fyrrgreint bráðabirgðaákvæði laganna svo að ábyrgð næði einungis til þess hluta láns sem hefði verið gjaldfallinn við gildistöku þeirra. Með vísan til þeirrar niðurstöðu breytti G kröfugerð sinni á þann veg að fallast á kröfur M um annað en málskostnað. Því til samræmis var málið dómtekið og dómur lagður á það í samræmi við samþykki hans, sbr. 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Landsréttar var jafnframt fallist á kröfu M á hendur I þar sem fyrir lá að fyrrgreindu skilyrði laga nr. 60/2020 til niðurfellingar ábyrgðar væri ekki fullnægt en um það var jafnframt vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 34/2022. Var I samkvæmt því gert að greiða umrædda ábyrgðarskuld óskipt með G ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þótti rétt að fella málskostnað niður á báðum dómstigum.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa R um að fá afhenta eða gerða sér aðgengilega úr hendi E með beinni aðfarargerð skrá í vörslum E með kennitölum allra atkvæðisbærra félagsmanna hans sem töldust á kjörskrá á tilgreindum tíma og hefðu atkvæðisrétt í atkvæðagreiðslu um miðlunartillögu R, sem lögð var fram í kjaradeilu E og SA. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þótt ráða mætti af ákvæðum laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur að R væri ótvírætt heimilt að eiga frumkvæði að því að efna til atkvæðagreiðslu um miðlunartillögu og gefa fyrirmæli um framkvæmd hennar, yrði hvergi af þeim ráðið að aðila vinnudeilu væri skylt að afhenda honum kjörskrá sína áður en til slíkrar atkvæðagreiðslu kæmi eða veita honum aðgang að henni. Af lögskýringargögnum yrði skýrlega ráðið að ekki hafi verið samstaða milli aðila vinnumarkaðarins um hvort rétt væri að veita R umráð yfir kjörskrá aðila vinnudeilu í aðdraganda atkvæðagreiðslu um miðlunartillögu. Þá bentu lögskýringargögn jafnframt eindregið til þess að vilji löggjafans hefði ekki staðið til þess að hann fengi slíkan aðgang þar sem tillaga þess efnis hefði verið felld út úr frumvarpi til eldri laga nr. 33/1978 um sáttastörf í vinnudeilum. Hafi breytingartillaga þess efnis samkvæmt lögskýringargögnum miðað að því að „draga úr valdi eða stöðu sáttasemjara“. Þá fæli atkvæðagreiðsla um miðlunartillögu sem lögð hefði verið fram á grundvelli 1. mgr. 27. gr. laga nr. 80/1938 í sér inngrip í samningsrétt stéttarfélaga og atvinnurekenda sem nyti verndar 1. málsliðar 1. mgr. 74. gr., sbr. 2. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, og 2. mgr. 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Af því leiddi óhjákvæmilega að ákvæðum laga nr. 80/1938 yrði ekki ljáð rýmri merking en fælist í bókstaflegum skilningi þeirra. Samkvæmt því yrði ekki fallist á að fyrir lægi að R ætti lögbundið tilkall til umráða yfir kjörskrá E eða eftir atvikum aðgangs að henni, svo sem áskilið væri svo bein aðfarargerð gæti farið fram á grundvelli 73. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 78. gr. sömu laga. Var kröfu R því hafnað.
Ágreiningur aðila laut að ábyrgð K á námsláni sem stofnað hafði verið til með útgáfu skuldabréfs í september 2005. Við gildistöku laga um Menntasjóð námsmanna nr. 60/2020 26. júní 2020 voru í vanskilum tvær afborganir af skuldabréfinu. Bréfið var gjaldfellt 21. júlí 2020. K byggði á því að ábyrgð hans tæki aðeins til þess hluta lánsins sem hefði verið gjaldfallinn við gildistöku laga nr. 60/2020 með vísan til 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögunum sem kveður á um að ábyrgð ábyrgðarmanns á námslánum teknum í tíð eldri laga falli niður við gildistöku laganna enda sé lánþegi í skilum við Lánasjóð íslenskra námsmanna. Í dómi Hæstaréttar var vísaði til þess að við skýringu 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögum nr. 60/2020 yrði fyrst og fremst litið til orðalags þess að gættum lögskýringargögnum. Í ákvæðinu væri sett það skilyrði fyrir niðurfellingu ábyrgðar að lán væri í skilum við gildistöku laganna. Óumdeilt væri að ógreiddar hafi verið tvær afborganir og lánþegi því ekki í skilum með greiðslur námslánsins auk þess sem það hafi verið í verulegum vanskilum samkvæmt skilmálum þess. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að ekkert í lögskýringargögnum um 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögum nr. 60/2020 styddi þá túlkun sem K byggði á. Það fengi ekki haggað þeirri niðurstöðu þótt samhljóða orðalag í 2. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögum nr. 60/2020 væri skýrt á annan veg í lögskýringargögnum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að fallast á kröfur M á hendur K.
H höfðaði mál gegn LSR og krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að lífeyrisréttindi hans hjá B-deild LSR, sem hann ávann sér með greiðslu iðgjalda á tímabilinu 1. september 1976 til 31. ágúst 1978, verðbættust samkvæmt reglum 3. og 4. mgr. 28. gr. laga nr. 1/1997 um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sbr. 3. málslið 1. mgr. 30. gr. sömu laga. Byggði H á því að hann uppfyllti skilyrði síðastgreinds ákvæðis þar sem hann hefði á árabilinu 1976 til 1979 starfað í samfleytt þrjú ár sem grunnskólakennari og ætti því réttindi hjá sjóðnum vegna þriggja ára eða lengri greiðslutíma. LSR reisti sýknukröfu sína á hinn bóginn á því að H uppfyllti ekki skilyrði um þriggja ára greiðslutíma þar sem hann hefði lagt niður störf í 12 daga sökum verkfalls kennara á umræddu tímabili og iðgjöld hefðu ekki verið greidd á þeim tíma. Í dómi Landsréttar kom fram að réttindi sjóðfélaga í lífeyrissjóðum væru varin af 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og að við túlkun lagaákvæða sem varði þessi réttindi beri dómstólum að meta hvort löggjafinn hafi meðal annars gætt sjónarmiða um skýrleika lagaheimilda. Jafnframt var verkfallsþátttaka H engu talin breyta um að hann teldist hafa starfað í þjónustu ríkisins í full þrjú ár. Þá var rakið að við setningu laga nr. 1/1997 hafi orðalagi ákvæða um verðtryggingu geymdra lífeyrisréttinda verið breytt frá því að vísa til „starfs í þjónustu launagreiðanda sem aðild á að sjóðnum“ yfir í að miða við „greiðslutíma“. Núgildandi ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 væri ekki afdráttarlaust um hvort hlé á lífeyrisgreiðslum vegna verkfallsþátttöku valdi því að sjóðfélagi verði ekki talinn hafa náð þriggja ára greiðslutíma en lögskýringargögn með ákvæðinu gæfu ekki til kynna að með orðalagsbreytingunni hafi staðið til að takmarka þegar áunnin réttindi þeirra sem náð hefðu þriggja ára ráðningartíma þegar lagabreytingin tók gildi. Var því ekki talið að túlka skyldi ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 með þeim hætti að í því hafi falist slík réttindaskerðing. Með hliðsjón af framangreindu var fallist kröfu H.
E Aps, félag skráð í Danmörku sem veitti svokölluð smálán hér á landi, höfðaði mál til að fá felldan úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála þess efnis að íslensk lög um neytendalán ættu við um lánssamninga E Aps við íslenska neytendur með vísan til 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 43/2000 sé meginreglan sú að þegar samningsskuldbindingar tengjast fleiri en einu landi skuli beita þeim lögum sem samningsaðilar hafa komið sér saman um. Í 2. mgr. 5. gr. laganna sé að finna undantekningu frá því þar sem fram komi að ákvæði um lagaval í samningi geti, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, aldrei takmarkað þá vernd sem neytandi nýtur samkvæmt ófrávíkjanlegum reglum í lögum þess ríkis þar sem hann býr. Eins og ákvæði 1. mgr. þeirrar lagagreinar er orðað, og með hliðsjón af athugasemdum í frumvarpi sem varð að lögum nr. 43/2000, hafi lánssamningar sem E Aps gerði við neytendur hér á landi þó ekki fallið undir gildissvið greinarinnar heldur gilti um þá meginregla 1. mgr. 3. gr. laganna. Þá væri ljóst að markmið laga nr. 163/2019, um breytingu á lögum nr. 33/2013 um neytendalán, hefði meðal annars verið að bæta úr þeim annmarka sem talinn hafi verið á ákvæðum þágildandi laga um lagaskil vegna neytendalána, einkum með hliðsjón af lánastarfsemi á borð við þá sem E Aps rak hér á landi. Rekstur E Aps hefði þó verið starfræktur fyrir gildistöku breytingarlaganna og hrófluðu ákvæðin því ekki við ákvæðum eldri lánssamninga E Aps. Með hliðsjón af framangreindu var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að fella úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála í máli aðila.
G var ákærður fyrir hlutdeild í umboðssvikum samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga, mútugreiðslur samkvæmt 1. mgr. 264. gr. a laganna og peningaþvætti samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. laganna og R fyrir umboðssvik, mútuþægni samkvæmt 2. mgr. 264. gr. a laganna og peningaþvætti. Hæstiréttur vísaði til þess að í dómi Landsréttar segði um þá háttsemi sem ákærðu var gefin að sök samkvæmt I kafla ákæru að sannað þætti svo ekki yrði vefengt með skynsamlegum rökum að ákærðu hefðu, að frumkvæði R, haft samráð um að hann myndi í krafti stöðu sinnar hjá I ohf. sjá til þess að félagið keypti aðgangsmiða í bílastæðahlið af félagi G, B ehf., í júní 2015 og mars 2016 á miklu hærra verði en eðlilegt gat talist. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu Landsréttar að sakfella R fyrir brot gegn 249. gr. almennra hegningarlaga og G fyrir brot gegn sama ákvæði, sbr. 1. mgr. og 4. mgr. 22. gr. sömu laga. Með dómi Landsréttar var R sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 264. gr. a almennra hegningarlaga en G sýknaður af broti gegn 1. mgr. ákvæðisins með vísan til þess að sönnun lægi fyrir um að það hefði verið R en ekki G sem hafi átt frumkvæði að samráði þeirra. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að þeirri skýringu ákvæðis 1. mgr. 264. gr. a sem lögð var til grundvallar í dómi Landsréttar, að máli skipti hvor ákærðu hafi átt frumkvæði að samráði þeirra, yrði hvorki fundin stoð í orðalagi 1. mgr. 264. gr. a né lögskýringargögnum. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sakfellingu R fyrir brot gegn 2. mgr. 264. gr. a almennra hegningarlaga en G sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. ákvæðisins. Ákærðu var jafnframt gefið að sök peningaþvætti samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti féll ákæruvaldið frá þeim hluta ákærukaflans er laut að nýtingu ávinnings. Eftir stóð að G var þannig einungis gefið að sök að hafa aflað sér ávinnings af brotum sínum og R. Hæstiréttur vísað til þess að í ákæru væri ekki að finna nánari lýsingu á því í hverju sú öflun fjárvinnings fólst umfram það sem fólst í auðgunarbroti ákærða. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að ágallar á ákæru fyrir peningaþvætti að því er varðaði G væru svo verulegir að óhjákvæmilegt væri að vísa þeim kafla frá héraðsdómi, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Varðandi R vísaði Hæstiréttur til þess að í ákæru væri gerð grein fyrir því í hverju viðbótarathafnir hans við öflun ávinnings fólust eftir fullframningu frumbrotanna. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sakfellingu R fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Refsing G var ákveðin 15 mánaða fangelsi en fullnustu 12 mánaða hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár en refsing R ákveðin 18 mánaða fangelsi en fullnustu 15 mánaða hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá voru R og G dæmdir til að greiða I ohf. óskipt skaðabætur og nánar tilgreindar eignir þeirra gerðar upptækar með vísan til 69. gr. almennra hegningarlaga og skyldi andvirði upptækra verðmæta verða varið til greiðslu skaðabótakröfu I ohf., sbr. 2. mgr. 69. gr. e laganna.
Ákæruvaldið (
Finnur Þór Vilhjálmsson saksóknari)
gegn
Rosio Bertu Calvi Lozano (
Sigurður G. Guðjónsson lögmaður)
Sakfellt fyrir umboðssvik en sýknað af ákæru varðandi meintan fjárdrátt/umboðssvik, misneytingu og gripdeild. Sakartæming gagnvart peningaþvætti. Skilorðsbundin refsing, fjármunir gerðir upptækir og fallist á skaðabótakröfur. Sakarkostnaður að hluta felldur á ríkissjóð.
Í málinu deildu aðilar um það hvort krafa P ehf. á hendur V hf., til greiðslu bóta úr rekstrarstöðvunartryggingu vegna tjóns 6. júlí 2014 við bruna í húsnæði verslunarinnar G, hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað í júní 2019. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga fyrndist krafa um bætur á fjórum árum og hæfist fresturinn við lok þess almanaksárs er vátryggður fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem væru grundvöllur kröfu hans. Orðalag ákvæðisins yrði ekki skilið með þeim hætti að endanleg kröfugerð vátryggðs þyrfti að liggja fyrir eða öll atvik sem gætu haft áhrif á endanlega bótafjárhæð. Af vátryggingarskilmálum V hf. væri ljóst að lengd raunverulegs bótatímabils væri einn þeirra þátta sem gæti haft hvað mest áhrif á fjárhæð bóta og þar með á grundvöll bótakröfu vátryggðs. Bótatímabilið hefði verið hálfnað í árslok 2014 þegar P ehf. sendi V hf. kröfubréf sem miðaði við 12 mánaða rekstrarstöðvun með þeim fyrirvara að ákvörðun hefði ekki verið tekin um að hefja rekstur G að nýju. Í svarbréfi V hf. hefði kröfum P ehf. verið hafnað sem ótímabærum á þeim grunni að gerð væri krafa um bætur fram í tímann og tjónið ekki fram komið. Af gögnum málsins yrði ekki ráðið að V hf. hefði leitað frekar eftir upplýsingum um hvort til stæði að endurreisa rekstur G eða knúið á um að P ehf. tæki slíka ákvörðun. Var V hf. látið bera hallann af því að ósannað væri að P ehf. hefði fyrir árslok 2014 haft nauðsynlegar upplýsingar um atvik sem skipt gátu sköpum um afmörkun bótatímabilsins og voru grundvöllur kröfu hans í skilningi 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004. Hinn áfrýjaði dómur var því staðfestur og viðurkennt að umrædd krafa hefði ekki verið fyrnd þegar málið var höfðað.
Ákæruvaldið (
Helgi Magnús Gunnarsson vararíkissaksóknari)
gegn
Gísla Rúnari Sævarssyni (
Hilmar Gunnarsson lögmaður)
G var ákærður fyrir annars vegar meiri háttar brot gegn skattalögum sem daglegum stjórnanda og stjórnarmanni samlagsfélagsins F og hins vegar fyrir peningaþvætti. Í dómi Hæstaréttar var ekki talið að saksókn í málinu bryti í bága við 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Varðandi 3. ákærulið fyrir peningaþvætti vísaði rétturinn til þess að sú háttsemi sem G væri gefin að sök fæli í sér sjálfstætt brot samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga sem ekki hefði getað komið til fyrr en eftir fullframningu skattalagabrotanna og þá með tilgreindri háttsemi sem bar að lýsa í ákæru, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í ákærunni væri í engu lýst í hverju þær athafnir G til viðbótar brotum samkvæmt 1. og 2. ákærulið fólust. Ætlað brot G samkvæmt 3. ákærulið væri ekki afmarkað í tíma með neinum hætti, hvorki um upphafstíma þess né hvenær því lauk og ekki að finna neina sundurliðun þess fjár sem G átti að hafa nýtt með þessum hætti í þágu félagsins. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að meta þyrfti eftir atvikum hversu nákvæm slík lýsing í ákæru þyrfti að vera til þess að skilyrðum c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 væri fullnægt. Á slíkt mat reyndi hins vegar ekki í málinu þar sem engin tilraun var gerð til þess að lýsa nýtingu ætlaðs ávinnings af skattalagabrotum samkvæmt 1. og 2. ákærulið. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að ágallar á 3. tölulið ákæru væru svo verulegir að óhjákvæmilegt væri að vísa honum frá héraðsdómi, sbr. c–lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Varðandi ákvörðun sektar var ekki talið koma til greina að beita tilgreindum heimildum laga til að fara niður úr fésektarlágmarki. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu G samkvæmt 1. og 2. tölulið ákæru, refsingu hans og sakarkostnað.
X var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og peningaþvætti. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti lýsti ákæruvaldið því yfir að þess væri nú krafist að I. ákærulið um brot gegn skattalögum yrði vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt því var þeim ákærulið vísað frá héraðsdómi. Um II. ákærulið fyrir peningaþvætti vísaði Hæstiréttur til þess að sú háttsemi sem X væri gefin að sök fæli í sér sjálfstætt brot samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga sem ekki hefði getað komið til fyrr en eftir fullframningu skattalagabrotanna og þá með tilgreindri háttsemi sem bar að lýsa í ákæru, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í ákærunni væri í engu lýst í hverju þær athafnir X til viðbótar brotum samkvæmt I. lið fólust og ætlaðri háttsemi X auk þess lýst með valkvæðum hætti. Þá væri ætlað brot X samkvæmt II. lið ákæru ekki afmarkað í tíma með neinum hætti, hvorki um upphafstíma þess né hvenær því lauk og ekki væri þar að finna neina sundurliðun þess fjár sem X átti að hafa ráðstafað, geymt og/eða nýtt með þessum hætti, annars vegar persónulega en hins vegar í þágu atvinnurekstrarins. Vísaði Hæstiréttur til þess að játning X breytti engu um þær kröfur sem gera yrði til skýrleika ákæru, enda gæti hann ekki með góðu móti ráðið af henni einni hvaða háttsemi honum var gefin að sök umfram þau skattalagabrot sem tilgreind voru í I. lið ákæru. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að ágallar á I. lið ákæru væru svo verulegir að óhjákvæmilegt væri að vísa þeim lið einnig frá héraðsdómi, sbr. c–lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Af því leiddi að málinu í heild sinni var vísað frá héraðsdómi.
Þ var ákærður fyrir fjárdrátt, umboðssvik og peningaþvætti. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að sú háttsemi sem Þ væri gefin að sök í III. kafla ákæru um peningaþvætti fæli í sér sjálfstætt brot samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga sem ekki hefði getað komið til fyrr en eftir fullframningu auðgunarbrotanna og þá með tilgreindri háttsemi sem bar að lýsa í ákæru, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í ákæru hefði aðeins verið lýst nýtingu þeirra verðmæta sem auðgunarbrotin samkvæmt I. og II. kafla ákæru lutu að sem lið í lýsingu þeirra brota en ekki nánar nýtingu ávinningsins sem verknaðarþáttar í peningaþvættisbrotum. Þannig hefði meðal annars ekki verið lýst sérstaklega hvar, hvenær eða með hvaða hætti slík brot voru framin. Vísaði Hæstiréttur til þess að játning Þ breytti engu um þær kröfur sem gera yrði til skýrleika ákæru, enda gæti hann ekki með góðu móti ráðið af henni einni hvaða háttsemi honum var gefin að sök umfram þau auðgunarbrot sem tilgreind voru í I. og II. kafla ákæru og fólu í sér öflun fjárvinnings á kostnað ADHD samtakanna. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að ágallar á III. kafla ákæru væru svo verulegir að óhjákvæmilegt væri að vísa þeim kafla frá héraðsdómi, sbr. c–lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Að öðru leyti var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en upphafsdag dráttarvaxta einkaréttarkröfu.
Stefndi var sýknaður af endurgreiðslukröfu stefnanda vegna heildsöluálagningar ÁTVR á tóbak en ekki var fallist á það með stefnanda að sýnt þætti fram á að umrædd gjaldtaka hvað hann varðaði skorti lagastoð.