Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaðabóta vegna ólögmætrar uppsagnar úr starfi hjá B í kjölfar áminningar. Landsréttur lagði til grundvallar að það væri matskennd ákvörðun að veita starfsmanni áminningu. Óumdeilt væri að frammistaða A í því verkefni sem hefði verið tilefni áminningarinnar hefði verið ófullnægjandi, líkt og hann hefði viðurkennt í andmælabréfi sínu. Fullyrðingar um ófullnægjandi frammistöðu í því verkefni sem vísað hefði verið til í aðdraganda uppsagnarinnar hefðu jafnframt verið studdar gögnum. Taldi Landsréttur því ekki efni til að telja ákvarðanir forstjóra B ólögmætar eða að þær hefðu byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Þá taldi Landsréttur ekki brotið gegn andmælarétti A. Í þeim efnum var meðal annars vísað til þess að ekkert lægi fyrir um það að A hefði þarfnast frekari gagna til að gæta andmælaréttar síns en auk þess yrði ekki annað ráðið af andmælabréfum A en að honum hefði verið fullkunnugt um atvik og tilefni hinna fyrirhuguðu ákvarðana. Loks taldi Landsréttur annað það sem A hefði fært fram í málinu ekki geta orðið til þess að kröfur hans yrðu teknar til greina. Hinn áfrýjaði dómur um sýknu Í af kröfum A var því staðfestur.

D krafðist ógildingar á ákvörðun Á um að hafna umsókn um sölu á áfengum drykk í söluflokknum reynsluflokki. Ákvörðunin var byggð á 4. mgr. 11. gr. laga nr. 86/2011 um verslun með áfengi og tóbak, en samkvæmt ákvæðinu er Á heimilt að hafna áfengi sem inniheldur koffein og önnur örvandi efni. D byggði á því að ákvörðun Á hefði ekki verið byggð á lagaheimild sem uppfyllti lögmætisreglu íslensks réttar og laga- áskilnaðarreglu 75. gr. stjórnarskrárinnar. Þá hefði ákvörðunin verið ýmsum annmörkum háð, þar með talið hefði hún ekki verið reist á málefnalegum sjónarmiðum eða verið í samræmi við jafnræðisreglu. Með dómi Landsréttar var ekki fallist á að löggjafinn hefði veitt Á óheft ákvörðunarvald um takmörkun á atvinnufrelsi í andstöðu við 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar eða lögmætisreglu íslenskrar stjórnskipunar. Vísað var til þess að ákvörðunin hefði verið reist á matskenndum lagagrundvelli og hefði Á borið að byggja á málefnalegum sjónarmiðum sem væru til þess fallin að ná því markmiði sem stefnt væri að með heimildinni. Fyrir lægi að Á hefði heimilað sölu á ýmsum vörum sem hefðu að geyma koffein, þar með talið vörum með meira magni efnisins en hin umdeilda vara. Þá væri ágreiningslaust að örvandi áhrif koffeins væru þau sömu hvort heldur sem því væri blandað við áfengi með kaffi eða öðrum hætti. Ekki var talið að röksemd Á um að gera bæri greinarmun á vörum, sem hefðu að geyma koffein, með vísan til bragðeinkenna væri til þess fallin að ná þeim markmiðum að bæta lýðheilsu og stemma stigu við blöndun áfengis og koffeins. Væri því ekki um að ræða málefnalegt sjónarmið og hefði Á verið óheimilt að byggja ákvörðun sína á því. Þá var ekki talið að ályktun Á um að varan hefði helstu einkenni orkudrykkja fengi viðhlítandi stoð í þeim gögnum sem vísað hefði verið til í ákvörðuninni. Hefði mat Á að þessu leyti verið óforsvaranlegt, þó svo að það hefði út af fyrir sig verið málefnalegt að líta til þess hvort um áfengisblandaðan orkudrykk væri að ræða. Loks gæti fyrirkomulag flokkunar á vörusafni Á og önnur almenn sjónarmið sem vísað væri til ekki stutt ákvörðunina með viðhlítandi hætti. Var því talið að ákvörðun Á væri háð verulegum annmörkum að efni til og var hún þegar af þeirri ástæðu felld úr gildi.

A höfðaði mál á hendur Í til heimtu miskabóta og viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna uppsagnar hennar úr starfi hjá B. Hafði staða A verið lögð niður vegna hagræðingar en um svipað leyti var fjórum öðrum starfsmönnum B sagt upp störfum. Í dómi Landsréttar var fallist á það með Í að rannsókn hefði farið fram á hæfi A í samanburði við aðra starfsmenn viðkomandi teymis, meðal annars með hliðsjón af fyrirsjáanlegri verkefnastöðu B. Talið var að matið hefði verið reist á málefnalegum sjónarmiðum og var ekki á það fallist með A að annmarkar hefðu verið á því. A var ekki talin hafa hnekkt því mati forstjóra B að þekking annarra starfsmanna hefði nýst betur í starfsemi B. Þá var talið sýnt fram á að gætt hefði verið meðalhófs við töku ákvörðunarinnar. Lagði Landsréttur til grundvallar að uppsögn A hefði verið lögmæt og í samræmi við 1. mgr. 43. gr. og síðari málslið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Var Í því sýknað af öllum kröfum A.

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaða- og miskabóta vegna ákvörðunar ráðherra um að hætta við að skipa í embætti forstjóra stofnunarinnar B og auglýsa embættið að nýju laust til umsóknar. Hafði A sótt um stöðuna og verið eini umsækjandinn sem uppfyllti hæfnisþætti starfsins. Byggði A á því að ákvörðun ráðherra hefði verið ólögmæt og valdið henni bæði tjóni og miska. Hefði ráðherra með ákvörðun sinni brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og meginreglum stjórnsýsluréttar, bæði hvað varðar efni og málsmeðferð. Í dómi Landsréttar var rakið að hvorki í lögum nr. 88/2021 um B né öðrum lögum væri vikið að því á hvaða sjónarmiðum ætti að byggja við skipun í embætti forstjóra B. Ráðherra hafi því notið ákveðins svigrúms til mats á hæfni umsækjenda. Þá var talið að stjórnvald nyti sams konar svigrúms þegar tekin væri ákvörðun um að skipa ekki í auglýst embætti og auglýsa það á ný. Rökstuðningur ráðherra bæri með sér að ákvörðun hans hafi byggst á því mati ráðuneytisins að A félli ekki nægilega vel að þeim kröfum sem gera yrði til hæfni forstjóra B. Var hvorki talið að ákvörðun ráðherra hefði verið tekin á grundvelli ómálefnalegra sjónarmiða né að meðferð ráðuneytisins við undirbúning ákvörðunarinnar hefði verið í andstöðu við lög. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu Í af öllum kröfum A.

A krafðist þess að ákvörðun forstöðumanns hjúkrunarheimilis í júlí 2020 um að breyta starfi hennar yrði dæmd ógild og að B yrði gert að greiða henni miskabætur. Var störfum A breytt þannig að í stað umönnunar og þrifa var henni gert að hafa umsjón með þvottahúsi, annast liðveislu og þrif. Við þetta varð breyting á vinnutíma A og lækkuðu laun hennar, þó að hún hefði áfram verið í sama launaflokki. Talið var að ákvörðunin hefði haft slíka þýðingu fyrir stöðu A að um stjórnvaldsákvörðun hefði verið að ræða. Hefði B því borið að fylgja reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við undirbúning og töku ákvörðunarinnar. Talið var að hin umdeilda ákvörðun hefði verið reist á málefnalegum sjónarmiðum og að breyting á starfi A hefði ekki verið meira íþyngjandi en efni stóðu til. Þá var talið að forstöðumaður hjúkrunarheimilisins hefði aflað nægilegra upplýsinga í því skyni að meta hvort tilefni væri til að bregðast við og að sú rannsókn sem fór fram hefði, eins og á stóð, fullnægt kröfum 10. gr. stjórnsýslulaga. Að sama skapi hefði A fengið færi á að koma að andmælum vegna fyrirhugaðrar breytingar á starfi hennar. Samkvæmt þessu var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu B af kröfum A.

A starfaði sem þróunarstjóri hjá B. Var honum tilkynnt um breytingu á störfum hans og verksviði í nóvember 2018 er staða þróunarstjóra var lögð niður. Varð A deildarstjóri nýrrar deildar og lækkaði um tvo launaflokka auk þess sem föst yfirvinna var felld niður. Í september 2020 var tilkynnt að nýtt skipurit B myndi taka gildi 1. janúar 2021. Var A sagt upp störfum með þriggja mánaða fyrirvara. Í desember 2020 skrifaði A undir ótímabundinn ráðningarsamning en sagði upp störfum í maí 2022. A höfðaði mál á hendur Í til heimtu bóta. Var á því byggt að ákvörðun um að gera breytingar á stöðu A árið 2018 og ákvörðun um að leggja niður stöðu A árið 2020 hefðu verið ólögmætar og brotið gegn ákvæðum laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og meginreglum stjórnsýsluréttarins. Þá hefði einelti af hálfu þáverandi forstjóra B gagnvart A orðið til þess að A hefði orðið fyrir miska. Í dómi héraðsdóms kom fram um breytingar á starfi A árið 2018 að enginn vafi væri á því að starfsmanni bæri að hlíta breytingum á starfi samkvæmt 19. gr laga nr. 70/1996, svo fremi sem nýtt starf sé honum samboðið, málefnalega að ákvörðun staðið og ekki gengið lengra en nauðsyn beri til. Vísaði héraðsdómur til þess að ákvörðun um breytt grunnlaun hefði falið í sér einhliða ákvörðun um réttindi A, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Taldi héraðsdómur að ekki hefði verið brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga, réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins eða meðalhófsreglu 12. gr. sömu laga. Á hinn bóginn yrði ekki séð að A hefði verið gefinn kostur á að gæta andmælaréttar síns áður en ákvörðun hefði verið tekin í málinu. Í dómi Landsréttar kom fram að A hefði ekki sýnt fram á að skortur á að veita honum andmælarétt hefði breytt neinu um þann grundvöll sem ákvörðun hefði verið tekin á og þar með efni ákvörðunarinnar. Varðandi niðurlagningu stöðu og uppsögn árið 2020 vísaði héraðsdómur til þess að ekkert væri fram komið sem benti til annars en að skipulagsbreytingarnar hefðu byggst á málefnalegum sjónarmiðum, það ætti meðal annars við um uppsögn A. Héraðsdómur féllst ekki á að brotið hefði verið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga, meðalhófsreglu 12. gr. sömu laga, jafnræðisreglu 11. gr. þeirra laga eða réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins. Þá yrði ekki séð að rökstuðningi hefði verið ábótavant eða að þörf hefði verið á persónubundnu mati eða samanburði milli A og annarra starfsmanna B. Loks benti ekkert til annars en að uppsögn A hefði verið ótengd persónu hans og frammistöðu. Að lokum kom fram í dómi héraðsdóms að ekki hefðu verið færðar sönnur á að A hefði sætt einelti af hálfu forstjóra B, sbr. b-lið 3. gr. reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum, eða að stofnunin hefði ekki brugðist við með réttum hætti. Yrði A að bera hallann af sönnunarskorti varðandi það. Héraðsdómur sýknaði Í því af kröfum A og var sú niðurstaða staðfest í Landsrétti.

H höfðaði mál á hendur Í til heimtu skaðabóta og miskabóta vegna uppsagnar hans úr starfi hjá L. Hafði staða H verið lögð niður vegna skipulagsbreytinga en samtals voru lögð niður átta störf millistjórnenda hjá L. Taldi H ákvörðun um að leggja niður starf hans ólögmæta. Þannig hefði ákvörðunin brotið gegn meðalhófs- rannsóknar- og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Í dómi Landsréttar kom fram að almennt væri það á forræði forstöðumanna ríkisstofnana að ákveða hvaða viðfangsefnum einstakir starfsmenn skyldu sinna innan þeirra, svo framarlega sem önnur lagaákvæði mæltu ekki beinlínis fyrir um annað. Horfa þyrfti til þess að í dómaframkvæmd hefði ítrekað verið lagt til grundvallar að játa yrði forstöðumönnum ríkisstofnana rúmar heimildir til að taka ákvarðanir um hagræðingu í rekstri. Talið var að ákvörðun stjórnenda L um að breyta skipulagi og leggja niður starf H hefði verið tekin í kjölfar heildstæðrar greiningar á því að unnt yrði að hagræða í starfseminni og nýta fjármuni L á árangursríkari hátt. Voru ekki talin efni til að hrófla við því mati, enda hefði H ekki tekist að sýna fram á að ákvörðunin um að leggja starf hans niður hefði byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Jafnframt var ekki fallist á með H að L hefði borið skylda til að rannsaka sérstaklega hvort unnt hefði verið að segja upp öðrum starfsmönnum en honum með tilliti til hagræðingar. Þá var ekki fallist á að ákvörðunin hefði verið ólögmæt, andstæð réttmætisreglu eða 10. gr. laga nr. 37/1993. Að virtum atvikum málsins varð ekki heldur séð að L hefði farið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til við uppsögn H og brotið þannig gegn meðalhófsreglu 12. gr. laga nr. 37/1993. Var Í því sýknað af kröfu H.

G höfðaði mál á hendur Í til heimtu skaðabóta og miskabóta vegna uppsagnar hennar úr starfi hjá L. Hafði staða G verið lögð niður vegna skipulagsbreytinga en samtals voru lögð niður átta störf millistjórnenda hjá L. Taldi G ákvörðun um að leggja niður starf hennar ólögmæta. Þannig hefði ákvörðunin brotið gegn meðalhófs- rannsóknar- og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Í dómi Landsréttar kom fram að almennt væri það á forræði forstöðumanna ríkisstofnana að ákveða hvaða viðfangsefnum einstakir starfsmenn skyldu sinna innan þeirra, svo framarlega sem önnur lagaákvæði mæltu ekki beinlínis fyrir um annað. Horfa þyrfti til þess að í dómaframkvæmd hefði ítrekað verið lagt til grundvallar að játa yrði forstöðumönnum ríkisstofnana rúmar heimildir til að taka ákvarðanir um hagræðingu í rekstri. Talið var að ákvörðun stjórnenda L um að breyta skipulagi og leggja niður starf G hefði verið tekin í kjölfar heildstæðrar greiningar á því að unnt yrði að hagræða í starfseminni og nýta fjármuni L á árangursríkari hátt. Voru ekki talin efni til að hrófla við því mati, enda hefði G ekki tekist að sýna fram á að ákvörðunin um að leggja starf hennar niður hefði byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Jafnframt var ekki fallist á með G að L hefði borið skylda til að rannsaka sérstaklega hvort unnt hefði verið að segja upp öðrum starfsmönnum en henni með tilliti til hagræðingar. Þá var ekki fallist á að ákvörðunin hefði verið ólögmæt, andstæð réttmætisreglu eða 10. gr. laga nr. 37/1993. Að virtum atvikum málsins varð ekki heldur séð að L hefði farið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til við uppsögn G og brotið þannig gegn meðalhófsreglu 12. gr. laga nr. 37/1993. Var Í því sýknað af kröfu G.

F höfðaði mál á hendur Í til heimtu skaðabóta og miskabóta vegna uppsagnar hennar úr starfi hjá L. Hafði staða F verið lögð niður vegna skipulagsbreytinga en samtals voru lögð niður átta störf millistjórnenda hjá L. Taldi F ákvörðun um að leggja niður starf hennar ólögmæta. Þannig hefði ákvörðunin brotið gegn meðalhófs- rannsóknar- og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Í dómi Landsréttar kom fram að almennt væri það á forræði forstöðumanna ríkisstofnana að ákveða hvaða viðfangsefnum einstakir starfsmenn skyldu sinna innan þeirra, svo framarlega sem önnur lagaákvæði mæltu ekki beinlínis fyrir um annað. Horfa þyrfti til þess að í dómaframkvæmd hefði ítrekað verið lagt til grundvallar að játa yrði forstöðumönnum ríkisstofnana rúmar heimildir til að taka ákvarðanir um hagræðingu í rekstri. Talið var að ákvörðun stjórnenda L um að breyta skipulagi og leggja niður starf F hefði verið tekin í kjölfar heildstæðrar greiningar á því að unnt yrði að hagræða í starfseminni og nýta fjármuni L á árangursríkari hátt. Voru ekki talin efni til að hrófla við því mati, enda hefði F ekki tekist að sýna fram á að ákvörðunin um að leggja starf hennar niður hefði byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Jafnframt var ekki fallist á með F að L hefði borið skylda til að rannsaka sérstaklega hvort unnt hefði verið að segja upp öðrum starfsmönnum en henni með tilliti til hagræðingar. Þá var ekki fallist á að ákvörðunin hefði verið ólögmæt, andstæð réttmætisreglu eða 10. gr. laga nr. 37/1993. Að virtum atvikum málsins varð ekki heldur séð að L hefði farið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til við uppsögn F og brotið þannig gegn meðalhófsreglu 12. gr. laga nr. 37/1993. Var Í því sýknað af kröfu F.

E höfðaði mál á hendur Í til heimtu skaðabóta og miskabóta vegna uppsagnar hennar úr starfi hjá L. Hafði staða E verið lögð niður vegna skipulagsbreytinga en samtals voru lögð niður átta störf millistjórnenda hjá L. Taldi E ákvörðun um að leggja niður starf hennar ólögmæta. Þannig hefði ákvörðunin brotið gegn meðalhófs- rannsóknar- og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Í dómi Landsréttar kom fram að almennt væri það á forræði forstöðumanna ríkisstofnana að ákveða hvaða viðfangsefnum einstakir starfsmenn skyldu sinna innan þeirra, svo framarlega sem önnur lagaákvæði mæltu ekki beinlínis fyrir um annað. Horfa þyrfti til þess að í dómaframkvæmd hefði ítrekað verið lagt til grundvallar að játa yrði forstöðumönnum ríkisstofnana rúmar heimildir til að taka ákvarðanir um hagræðingu í rekstri. Talið var að ákvörðun stjórnenda L um að breyta skipulagi og leggja niður starf E hefði verið tekin í kjölfar heildstæðrar greiningar á því að unnt yrði að hagræða í starfseminni og nýta fjármuni L á árangursríkari hátt. Voru ekki talin efni til að hrófla við því mati, enda hefði E ekki tekist að sýna fram á að ákvörðunin um að leggja starf hennar niður hefði byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Jafnframt var ekki fallist á með E að L hefði borið skylda til að rannsaka sérstaklega hvort unnt hefði verið að segja upp öðrum starfsmönnum en henni með tilliti til hagræðingar. Þá var ekki fallist á að ákvörðunin hefði verið ólögmæt, andstæð réttmætisreglu eða 10. gr. laga nr. 37/1993. Að virtum atvikum málsins varð ekki heldur séð að L hefði farið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til við uppsögn E og brotið þannig gegn meðalhófsreglu 12. gr. laga nr. 37/1993. Var Í því sýknað af kröfu E.

Þ höfðaði mál gegn Í til heimtu bóta vegna starfsloka hans hjá Í. Í dómi Landsréttar kom fram að fyrir hefði legið sérstök úttekt, um stjórnsýslu, rekstur og fjármál Í, til grundvallar því mati bæjarstjóra að leggja starf Þ niður. Að mati Landsréttar yrði að líta svo á að niðurstaða bæjarstjóra hefði verið reist á viðhlítandi rannsókn á þeim valkostum sem fyrir hendi voru í því augnamiði að ná fram tiltekinni hagræðingu í rekstri Í. Það fjárhagslega markmið sem legið hefði til grundvallar þeirri ákvörðun að leggja starfið niður hefði verið málefnalegt, sbr. 64. gr. og 77. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011. Þá hefði mátt líta til mismunandi launasetningar starfsfólks til að ná fram hinu lögmæta markmiði. Með niðurlagningu á starfinu hefði ekki verið gengið lengra en nauðsyn bar til. Hvorki lægi því fyrir að með ákvörðuninni hefði verið brotið gegn rannsóknarreglu, réttmætisreglu né meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar eða að farið hefði verið í bága við jafnræðisreglu sem Þ bar fyrir sig. Var Í því sýknaður af kröfum Þ.