Dómstólaleit

Í kjölfar þess að B ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta lýsti H ehf. veðkröfu í bú B ehf. Byggði H ehf. kröfuna á lánssamningi sem hann kvað njóta veðréttar samkvæmt tryggingarbréfi og væri tryggt með veðrétti og uppfærslurétti í nánar tilgreindum fasteignum. Skiptastjóri hafnaði kröfunni sem veðkröfu á þeim grundvelli að krafan væri lánssamningur milli H ehf. og B ehf. en ekki skuldabréf líkt og mælt værir fyrir um í tryggingarbréfinu. Ekki reyndist unnt að jafna ágreininginn og vísaði skiptastjóri því ágreiningi um kröfu H ehf. til héraðsdóms sem komst að þeirri niðurstöðu að veðkrafan skyldi skipuð í réttindaröð við gjaldþrotaskipti þrotabús B ehf. sem veðkröfu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að með tilliti til hagsmuna annarra kröfuhafa yrði við úrlausn þess hvort krafa nyti veðréttar samkvæmt tryggingarbréfi að horfa til þess hvort lýsing á þeirri skuld, sem bréfinu væri ætlað að tryggja, væri það rækileg að hún nægði til að skera úr um hvort krafan félli undir veðtryggingu. Undir bréfið yrðu því ekki felldar aðrar skuldir en þær sem því væri með vissu ætlað að tryggja. Þegar málið væri virt heildstætt taldi Landsréttur að tryggingarbréfið gæti ekki tekið til kröfu H ehf. samkvæmt lánssamningi aðila og gæti því ekki notið veðtryggingar á grundvelli tryggingarbréfsins. Í samræmi við þetta var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og hafnað kröfu H um að krafa þess yrði viðurkennd sem veðkrafa og skipuð í réttindaröð við gjaldþrotaskipti B ehf.

A gaf út skuldabréf til L, nú M, árið 2007. M gjaldfelldi lánið í október 2022 vegna vanskila A. Að beiðni A var bú hans tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms í febrúar 2023 og lauk skiptum á búinu í maí sama ár án þess að greiðsla fengist upp í lýstar kröfur. M höfðaði síðan mál á hendur A til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfinu. Í 2. mgr. 26. gr. laga nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna er mælt fyrir um að ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um lengd fyrningarfrests og sérreglur laganna um slit fyrningar gildi ekki um námslán. Byggði A á því að þetta ákvæði bryti gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 14. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, þar sem í því fælist mismunun milli skuldara sem orðið hefðu gjaldþrota. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að hlutlæg og málefnaleg sjónarmið byggju að baki þeirri ákvörðun löggjafans að námslán væru undanskilin fyrrnefndum reglum laga nr. 21/1991 um lengd fyrningarfrests og slit fyrningar. Þá tók rétturinn fram að með lögum væri unnt að breyta fyrningartíma kröfu frá því sem gilti við stofnun hennar og fælist jafnframt í því svigrúm til að setja nýjar reglur um hvernig og með hvaða skilyrðum fyrningu kröfunnar yrði slitið. Eðli málsins samkvæmt hefði löggjafinn þá einnig svigrúm til þess að hverfa síðar frá slíkum breytingum þótt með því væri horfið frá þeirri réttarstöðu sem áður hafi verið komið á. Voru kröfur M gegn A því teknar til greina, en ekki var uppi tölulegur ágreiningur í málinu.

Aðila greindi á um sjálfskuldarábyrgð S vegna nánar tiltekinnar skuldar við M. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti tilkynntu aðilar réttinum að M hefði fallið frá ábyrgðarkröfunni sem þrætt væri um í málinu með vísan til 4. gr. laga nr. 89/2024 um breytingu á lögum nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna. Aðilar hefðu því fallið frá kröfum sínum í málinu um önnur atriði en málskostnað. Með dómi Landsréttar var málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti felldur niður.

L stefndi H til innheimtu á tveimur óuppgerðum lánum, númer 8876 og 8878, frá árinu 2007, en um var að ræða fjölmyntalán sem reyndust vera með ólögmætri gengistryggingu. Í kjölfarið höfðaði H mál á hendur L og krafðist annars vegar viðurkenningar á því að tveir samningar númer SFL 018341 og SFL 018421 hefðu falið í sér lán með ólögmætri gengistryggingu en ekki erlend lán. Hins vegar hafði H uppi fjárkröfu á hendur L á þeim grunni að hann ætti inneign hjá L vegna þess að verðmat vinnuvéla sem L leysti til sín við uppgjör á 13 lánssamningum hefði verið of lágt. Voru málin sameinuð í héraðsdómi. Í niðurstöðu Landsréttar um kröfu L í aðalsök kom fram að ekki yrði annað ráðið en að endurútreikningar L á lánum númer 8876 og 8878 hefðu verið í samræmi við ákvæði 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Var því fallist á fjárkröfu L í aðalsök. Um fyrri dómkröfu H í gagnsök var rakið að samningarnir tveir væru meðal þeirra 13 sem fjárkrafa H samkvæmt síðari dómkröfu hans byggði á. Væri fyrri dómkrafan því í reynd málsástæða fyrir þeirri síðari og hefði H því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn hennar. Var kröfunni því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi. Síðari dómkröfu sína í gagnsök byggði H meðal annars á því að ekki hefðu verið skilyrði til riftunar umræddra lánssamninga, að verðmat sem forveri L hefði aflað í tengslum við riftunina hefði verið of lágt og að við uppgjör samninganna hefði verið byggt á lægri fjárhæð en sem næmi verðmæti vélanna samkvæmt umræddu verðmati. Hefði enn fremur við endurútreikning 11 samninganna árið 2014 verið miðað við enn lægri fjárhæð. Greindi aðila á um hvort verðmæti vinnuvéla sem kom til frádráttar skuld H við endurútreikning árið 2014 hefði verið rétt metið, en L taldi fjárkröfu H í gagnsök vera endurútreikningnum óviðkomandi og að krafan hefði verið fyrnd samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu þegar mál H var höfðað. Í niðurstöðu Landsréttar var ekki fallist á með H að óheimilt hefði verið að rifta umræddum lánssamningum, þvert á móti þótti sýnt fram á að skilyrði hefðu verið til riftunar þeirra, einkum í ljósi vanskila og síðar greiðslufalls H frá og með haustinu 2008. Þá var talið að verðmatið, sem forveri L aflaði um vinnuvélarnar við uppgjör vegna riftunar umræddra 13 samninga, hefði gefið góða mynd af verðmæti vélanna; eðlilegt hefði verið að taka mið af markaðsaðstæðum á þeim tíma sem vélarnar voru innleystar, en í matsspurningunum hafði á hinn bóginn sérstaklega verið tekið fram að við verðmat skyldi litið framhjá þeim sérstöku aðstæðum sem voru á markaði með vinnuvélar og tæki á árunum 2009 og 2010. Loks var rakið að við endurútreikning lánssamninganna hefði L verðmetið tækin og þar með afborganir H með öðrum hætti en við eldra uppgjör og hafði sú breyting bein áhrif á fjárhæð kröfunnar. Var því litið svo á að fjárkrafa H hefði verið uppgjörskrafa í skilningi 18. gr. og bráðabirgðaákvæðis XIV með lögum nr. 38/2001 og teldist hún ófyrnd samkvæmt því. Ekki var heldur unnt að telja hana niður fallna fyrir tómlæti. Á hinn bóginn var fjárkrafa H fyrnd vegna samninganna SFL 018341 og SFL 018421, þar sem lagt var til grundvallar að þeir hefðu ekki falið í sér ólögmæta gengistryggingu og voru þeir ekki endurreiknaðir árið 2014. Var það loks mat réttarins að við útreikning eftirstöðva lánssamninganna 11 skyldi miða við framreiknaða stöðu þeirra samkvæmt endurútreikningi stefnda árið 2014, en ekki stöðu á riftunardegi eins og H byggði á. Þótt óútskýrður munur hefði verið á verðmæti vélanna frá riftunardegi og við endurútreikning hefði H ekki sýnt fram á að hann ætti kröfu á hendur L. Var hann þvert á móti enn í skuld við L á því tímamarki þótt verðmat L hefði verið lagt til grundvallar við uppgjörið. Var L því sýknað af kröfum H í gagnsök.

Sakarefni málsins laut að ábyrgð I og G á námsláni sem stofnað var til með útgáfu skuldabréfs í september 2008. Fyrir lá að við gildistöku laga nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna 26. júní 2020 var skuldabréfið í vanskilum en bréfið var síðan gjaldfellt af hálfu M 30. október sama ár. I tók hvorki til varna í héraði né fyrir Landsrétti en G byggði á því að ábyrgð hans tæki aðeins til þess hluta lánsins sem hefði verið gjaldfallinn við gildistöku laganna. Um það vísaði hann til 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögunum þar sem segir að ábyrgð ábyrgðarmanns á námslánum í tíð eldri laga félli niður við gildistöku þeirra enda væri lánþegi í skilum við Lánasjóð íslenskra námsmanna. Með dómi Hæstaréttar 21. desember 2022 í máli nr. 34/2022 var því hafnað að túlka bæri fyrrgreint bráðabirgðaákvæði laganna svo að ábyrgð næði einungis til þess hluta láns sem hefði verið gjaldfallinn við gildistöku þeirra. Með vísan til þeirrar niðurstöðu breytti G kröfugerð sinni á þann veg að fallast á kröfur M um annað en málskostnað. Því til samræmis var málið dómtekið og dómur lagður á það í samræmi við samþykki hans, sbr. 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Landsréttar var jafnframt fallist á kröfu M á hendur I þar sem fyrir lá að fyrrgreindu skilyrði laga nr. 60/2020 til niðurfellingar ábyrgðar væri ekki fullnægt en um það var jafnframt vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 34/2022. Var I samkvæmt því gert að greiða umrædda ábyrgðarskuld óskipt með G ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þótti rétt að fella málskostnað niður á báðum dómstigum.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M ltd. gegn T ltd. o.fl. var vísað frá dómi þar sem tilgreining M ltd. og almenn tilvísun til „meginreglna ensks samningaréttar um skuldbindingargildi samninga“ og „meginreglna ensks kröfuréttar, einkum reglna um ábyrgðir“ uppfyllti ekki kröfur laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og gæti ekki talist fullnægjandi sönnunarfærsla um tilvist og efni erlendrar réttarreglu. Í málinu var deilt um greiðsluskyldu varnaraðila, T ltd., gagnvart M ltd. á grundvelli lánssamnings. Greiðsluskylda varnaraðilanna I, R og V var reist á ætlaðri sjálfsskuldarábyrgð þeirra á skuldbindingum T ltd. Með úrskurði Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna frávísunarkröfu T ltd. o.fl. á þeim grundvelli að málið væri höfðað á röngu varnarþingi eða að skilyrði samlagsaðildar væru ekki uppfyllt. Þá var ekki fallist á að vísa bæri málinu frá á þeim grunni að dómkröfur M ltd. uppfylltu ekki skilyrði d-, e- og g-liða 80. gr. laga nr. 91/1991. Í úrskurði Landsréttar var skírskotað til þess að ekki væri annað komið fram en að lánssamningurinn væri að formi og efni gildur að enskum rétti. Fyrir lægi að T ltd. o.fl. hefðu gengist undir að lúta enskum réttarreglum að því er varðar framkvæmd samningsins og túlkun. Var því talið að tilvísun í stefnu til lagaákvæða og réttarreglna sem krafa M ltd. væri reist á fullnægði áskilnaði f-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Gætu T ltd. o.fl. ekki borið fyrir sig að þessar reglur væru þeim með öllu ókunnar og þeim væri ómögulegt að verjast fyrir dómi þeim kröfum sem að þeim er beint á grundvelli samningsins. Yrði að ætla að á þeim sjálfum hvíldi samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laganna, til jafns á við M ltd., undir rekstri málsins að leiða líkur að tilvist og efni þeirra erlendu reglna sem þeir telja skipta máli og þeim kynni að vera hald í sér til varnar gegn kröfum M ltd. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

E Aps, félag skráð í Danmörku sem veitti svokölluð smálán hér á landi, höfðaði mál til að fá felldan úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála þess efnis að íslensk lög um neytendalán ættu við um lánssamninga E Aps við íslenska neytendur með vísan til 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 43/2000 sé meginreglan sú að þegar samningsskuldbindingar tengjast fleiri en einu landi skuli beita þeim lögum sem samningsaðilar hafa komið sér saman um. Í 2. mgr. 5. gr. laganna sé að finna undantekningu frá því þar sem fram komi að ákvæði um lagaval í samningi geti, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, aldrei takmarkað þá vernd sem neytandi nýtur samkvæmt ófrávíkjanlegum reglum í lögum þess ríkis þar sem hann býr. Eins og ákvæði 1. mgr. þeirrar lagagreinar er orðað, og með hliðsjón af athugasemdum í frumvarpi sem varð að lögum nr. 43/2000, hafi lánssamningar sem E Aps gerði við neytendur hér á landi þó ekki fallið undir gildissvið greinarinnar heldur gilti um þá meginregla 1. mgr. 3. gr. laganna. Þá væri ljóst að markmið laga nr. 163/2019, um breytingu á lögum nr. 33/2013 um neytendalán, hefði meðal annars verið að bæta úr þeim annmarka sem talinn hafi verið á ákvæðum þágildandi laga um lagaskil vegna neytendalána, einkum með hliðsjón af lánastarfsemi á borð við þá sem E Aps rak hér á landi. Rekstur E Aps hefði þó verið starfræktur fyrir gildistöku breytingarlaganna og hrófluðu ákvæðin því ekki við ákvæðum eldri lánssamninga E Aps. Með hliðsjón af framangreindu var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að fella úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála í máli aðila.

Í málinu var deilt um útreikning á verðbótum vegna verðtryggðs húsnæðisláns sem A gaf út til Í 22. janúar 2009. A hélt því fram að rangri reikningsaðferð hefði verið beitt við útreikning verðbóta verðtryggða lánsins og taldi að önnur aðferð hefði verið réttari með vísan til orðalags 2. mgr. 4. gr. reglna Seðlabanka Íslands nr. 492/2001 um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti með vísan til forsendna kom fram að sú aðferð sem Í hefði beitt við útreikninga lánsins greindi sig ekki frá því sem almennt hefði tíðkast í framkvæmd. Með skírskotun til dóms Hæstaréttar í máli nr. 243/2015 taldist staðfest að fyrirmæli Seðlabanka Íslands um verðtryggingu hefðu frá upphafi þeirrar lántöku sem um ræddi tekið mið af þeirri aðferð að höfuðstóll skuldar breyttist með verðlagsþróun og að afborganir og vextir reiknuðust af verðbættum höfuðstól. Hefði A ekki sýnt fram á að Í hefði notað reikningsaðferðir sem færu í bága við gildandi reglur eða almenna framkvæmd á sama tímabili. Þá var því hafnað að verðtryggingarskilmála veðbréfsins yrði vikið til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga þar sem hann varð ekki talinn ósanngjarn gagnvart A. Var Í því sýknað af öllum kröfum A.

A gaf út skuldabréf til L, nú M, árið 2005 og gekkst K í sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu lánsins. M gjaldfelldi lánið 21. júlí 2020 vegna vanskila A á afborgunum 1. september 2019 og 1. mars 2020 og höfðaði síðan mál á hendur A og K til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfinu. K byggði á því að ábyrgð hans væri fallin niður með vísan til ákvæðis II til bráðabirgða í lögum nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna sem tóku gildi 26. júní 2020 og áttu að koma til framkvæmda 1. júlí sama ár. Með dómi héraðsdóms var A dæmd til að greiða M stefnufjárhæðina en K var sýknaður. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða væri skýrt eftir orðanna hljóðan yrði skilyrðið um að lánþegi væri ,,í skilum“ ekki túlkað öðruvísi en svo að með því væri átt við að lánþegi hefði greitt af láninu í samræmi við skilmála skuldabréfsins. Lagði rétturinn til grundvallar að A hefði ekki verið í skilum við L, nú M, við gildistöku laganna og því hefðu ekki verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða til niðurfellingar á ábyrgð K. Voru kröfur M á hendur K teknar til greina.

Dánarbú B höfðaði mál gegn S ehf. til heimtu skuldar samkvæmt lánssamningi milli B sem lánveitanda og S ehf. sem lántaka. S ehf. hélt því fram að um málamyndagerning hefði verið að ræða, að andvirði lánsins hefði aldrei runnið til félagsins og ætti það því ekki aðild að málinu. Í dómi Landsréttar kom fram að gögn málsins bæru með sér að lánið hefði hvorki verið greitt til S ehf. né nýtt á nokkurn hátt í þágu félagsins sem væri forsenda þess að lögvarin krafa geti talist hafa stofnast á hendur því. Af þeim sökum var S ehf. sýknað af kröfum dánarbúsins með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

L hf. höfðaði mál á hendur S til greiðslu eftirstöðva lánssamnings sem S gerði við SK árið 2006. S byggði á því að ógilda bæri samninginn eða víkja honum til hliðar í heild eða að hluta með vísan til ógildingarreglna samningalaga. Kvað hann forsendur lántökunnar hafa verið fjármögnun á þátttöku hans í fyrirhugaðri stofnfjáraukningu í SK. Við samningsgerðina hefði legið fyrir að stofnfjárbréfin, sem hann hygðist kaupa, yrðu veðsett til tryggingar á efndum lánssamningsins og hefði hann samþykkt lánveitinguna á þeirri forsendu að áhætta hennar takmarkaðist við verðmæti bréfanna. Samkvæmt upplýsingum frá SK hefðu viðskiptin átt að vera áhættulaus en stofnfjárbréfin hefðu síðar orðið verðlaus. Hvorki í lánssamningi aðila né í skilmálabreytingu við hann var vikið að tilgangi lántökunnar, ráðstöfun lánsfjárins eða kaupum S á stofnfjárbréfum í SK. Þá lá ekki fyrir að lánsféð hefði í raun verið nýtt til að kaupa stofnfjárbréf í SK. Að því gættu og þar sem S hafði hvorki fært fram viðhlítandi rök né lagt fram gögn til stuðnings öðrum málsástæðum sínum var honum gert að greiða eftirstöðvar lánssamningsins auk dráttarvaxta. Á hinn bóginn var L hf. gert að bæta S það tjón sem hann varð fyrir vegna fjárnáms, sem L hf. krafðist að færi fram hjá S til tryggingar greiðslu umþrættrar skuldar en skilyrði skorti til, og kom fjárhæð bótanna til skuldajöfnuðar á móti kröfu L hf.

Í málinu krafðist S þess að viðurkennt yrði með dómi að staða skuldar hennar við L hf. samkvæmt tryggingarbréfi hefði numið 21.515.928 krónum á tilteknum degi, en þann dag hafði starfsmaður L hf. veitt þær upplýsingar í tengslum við sölu fasteignar sem tryggingarbréfið hvíldi á, að sú væri staðan á tryggingarbréfinu. Síðar hafi komið í ljós að uppgefin staða hefði verið miðuð við stöðu án dráttarvaxta og kostnaðar. Þá byggði S á því að L hf. hefði brotið gegn 36. og 36. gr. c í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga við uppgjör tryggingarbréfsins við sölu fasteignarinnar. Í dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að með hliðsjón af því að fyrir hafi legið skýrt umboð hjá fasteignasala til að annast uppgjör áhvílandi tryggingarbréfs fyrir hönd S, ágreiningur um fjárhæð tryggingarbréfsins hafi legið fyrir þegar kaupsamningur um eignina var gerður, og S hafi greitt á grundvelli tryggingarbréfsins án fyrirvara, yrði ekki fallist á að tryggingarbréfið hefði numið fyrrgreindri fjárhæð á umræddum tíma. Þá var ekki talið að uppgjör tryggingarbréfsins hefði brotið gegn lögum nr. 7/1936 enda væru ákvæði lánssamningsins að baki skýr og hefðu S og L hf. átt í samskiptum vegna hans allt frá árinu 2007. Var L hf. því sýknaður af kröfum S.

L hf. höfðaði mál til heimtu skuldar samkvæmt samningi um fjölmyntalán í dönskum krónum milli forvera L hf. og J frá árinu 2007 og síðar gerðum viðaukum við samninginn. Í dómi Landsréttar kom fram að L hf. hefði endurreiknað eftirstöðvar lánsins í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar Íslands 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011 í samræmi við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísaði rétturinn til þess að um kröfu L hf. gilti sérregla ákvæðis XIV til bráðabirgða í lögum nr. 38/2001 um að fyrningarfrestur uppgjörskrafna vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamninga í formi gengistryggingar reiknaðist frá 16. júní 2010 og væri átta ár frá þeim tíma. Málið hefði verið höfðað 1. nóvember 2018 og hefði krafa L hf. á hendur J samkvæmt lánssamningnum því verið fyrnd við málshöfðunina. Var J því sýknaður af kröfum L hf.

L hf. krafði S um greiðslu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. S hélt því meðal annars fram að hann hefði hvorki stofnað umræddan tékkareikning né stofnað til yfirdráttar á honum, heldur hefði eiginkona hans gert það án nokkurrar heimildar. Í dómi Landsréttar var rakið að ekki hefði verið fortakslaust skilyrði að gerður væri skriflegur samningur til stofnunar yfirdráttarláns eins og um ræddi í málinu. Þá var tekið fram að andvirði yfirdráttarlánsins hefði gengið til atvinnurekstrar og heimilishalds S, honum hefði verið kunnugt um að fyrir hendi væri lán hjá L hf. og tugir tilkynninga um stöðu reiknings hefðu verið sendar á lögheimili S án nokkurra athugasemda af hans hálfu. Var því talið að S stæði í skuld við L hf. sem yfirdrættinum næmi. Þá var því hafnað að krafa L hf. væri fallin niður fyrir fyrningu eða vegna tómlætis L hf., eða að L hf. hefði fyrirgert rétti sínum með því að leggja ekki fram gögn og upplýsingar um yfirdráttarskuld S í tengslum við lögreglurannsókn á tilteknum fölsunarbrotum. Var S því dæmdur til að greiða L hf. höfuðstól kröfunnar með dráttarvöxtum frá nánar tilgreindu tímamarki, en kröfu L hf. um yfirdráttarvexti var hafnað.

A hf. krafði H um greiðslu skuldar samkvæmt skuldabréfi sem hann hafði gefið út til S og D hf. tók síðar yfir og framseldi til A hf. Þá krafðist A hf. þess að L ehf. yrði gert að þola að fjárnám yrði gert í fasteign hans samkvæmt tveimur tilgreindum tryggingarbréfum sem H hafði gefið út. Landsréttur leit fyrst til þess að skuldabréfið væri ekki um stofnfjárbréfakaup í S og væru viðskiptin að baki þeim bréfinu sem slíku óviðkomandi. H, sem löggiltum endurskoðanda, hafi mátt vera kunn sú áhætta sem hafi falist í kaupum á stofnfjárbréfunum og væri ósannað að hann hafi verið fenginn til þess með svikum eða blekkingum. Yrði skuldbindingunni því ekki vikið til hliðar eða hún ógilt á grundvelli 36. gr. eða 31. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá var ekki á það fallist að greiðsla sem H innti af hendi til S hefði öll átt að renna inn á skuld samkvæmt skuldabréfinu. Ekkert lægi fyrir um að H hefði innt greiðsluna af hendi gegn loforði útibússtjóra S um að tryggingarbréfum yrði aflétt af fasteign L ehf. Þá yrði ekki annað ráðið af endurútreikningi A hf. á láninu en að hann væri í samræmi við tilgreind ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Loks var ekki fallist á það með H að vextir sem hefðu verið lagðir við höfuðstól kröfunnar væru að hluta til fyrndir. Voru kröfur A hf. því teknar til greina.

Málsaðilar áttu í samskiptum vorið 2015 um kaup S og félaga í hans eigu á dekkjum sem D ehf. hugðist flytja til landsins. Aðilar ræddu upphaflega um kaup á allt að 6.000 dekkjum sem áttu að afhendast í sex gámum. S staðfesti pöntun á fyrstu 3.000 dekkjunum en aðilar deildu um hvort komist hefði á samningur um kaup á 3.000 dekkjum til viðbótar auk tiltekins fjölda dekkja sem flutt voru til landsins í september 2016 og október 2017. Landsréttur vísaði til þess að samkvæmt lánasamningi 10. júní 2015 hefði D ehf. lánað S 6.551.500 krónur sem notaðar voru til að greiða innborgun inn á fyrstu 3.000 dekkin. Þar sem stefndu höfðu ekki lagt fram gögn um að lánið hefði verið greitt var S dæmdur til að greiða D ehf. þessa fjárhæð ásamt tilgreindum vöxtum. Landsréttur taldi ósannað að kaup hefðu komist á með aðilum á 3.012 dekkjum sem afhent voru á dekkjalager í október 2015. Rétturinn taldi hins vegar sannað að B ehf. hefði pantað dekk sem voru afhent í september 2016 og október 2017. Var B ehf. dæmt til að greiða D ehf. samtals 7.957.416 krónur ásamt tilgreindum dráttarvöxtum.

A hf. krafði H um greiðslu samkvæmt láni sem hann hafði tekið hjá S og D hf. tók síðar yfir og framseldi til A hf. Landsréttur vísaði til þess að komist hefði á lánssamningur milli S sem lánveitanda og stefnda sem lántaka þar sem kveðið hafi verið á um gilda skuldbindingu í erlendum gjaldmiðlum og um hefðbundið peningalán hefði verið að ræða. Þá þóttu ekki rök fyrir sýknu H vegna aðildarskorts. Jafnframt var ekki fallist á að krafa A hf. væri fyrnd, enda hefði hún stofnast í tíð eldri fyrningarlaga nr. 14/1905 og um hana gilti 10 ára fyrningarfrestur, sbr. 2. tölulið 4. gr. laganna. Þá kom fram í dómi Landsréttar að við lántökuna hefði H undirritað yfirlýsingu þar sem fram hefði komið að hann gerði sér grein fyrir að lántaka í erlendri mynt væri áhættusamari en lántaka í íslenskum krónum eins og lánveitandi hefði kynnt honum sérstaklega. Auk þess hefði H starfað sem löggiltur endurskoðandi og stundað viðskipti með fjármálagerninga áður en þau viðskipti hans sem málið varðaði komu til. Á þeim grundvelli þóttu því rök ekki standa til þess að óskráðar réttarreglur um réttaráhrif brostinna forsendna eða reglur 31. og 36. gr. laga nr. 7/1936 gætu leitt til sýknu H. Var krafa A hf. því tekin til greina.

L hf. höfðaði mál gegn S og krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi í breskum pundum. Lánið hafði S tekið vegna uppgjörs á sjálfskuldarábyrgð sem hann hafði gengist undir á láni L hf. til EC ehf. S byggði meðal annars á því að upphaflegur lánssamningur milli L hf. og EC ehf. hefði verið lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu sem hefði farið í bága við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Landsréttar kom fram að tveir viðaukar hefðu verið gerðir við lánssamninginn þar sem eftirstöðvar láns hefðu verið skýrlega tilteknar í breskum pundum og að lagt hefði verið til grundvallar í dómaframkvæmd að við slíkar aðstæður væri um lögmætt lán í erlendum gjaldmiðli að ræða. Auk þess hefði S gengist undir ábyrgð sína með tiltekinni fjárhæð í breskum pundum og væri hann því skuldbundinn gagnvart lánveitanda samkvæmt því. Þá var hafnað þeirri málsástæðu S að L hf. hefði valdið honum tjóni með því að lækka kröfu sína í þrotabú EC ehf. Jafnframt hafnaði Landsréttur því að víkja bæri samningnum til hliðar á grundvelli ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þar sem gögn málsins bæru með sér að skuld samkvæmt lánssamningnum væri ógreidd bæri S greiðsluskylda í samræmi við ákvæði lánssamningsins.

L hf. höfðaði mál gegn E og krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi í breskum pundum. Lánið hafði E tekið vegna uppgjörs á sjálfskuldarábyrgð sem hann hafði gengist undir á láni L hf. til EC ehf. E byggði meðal annars á því að upphaflegur lánssamningur milli L hf. og EC ehf. hefði verið lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu sem hefði farið í bága við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Landsréttar kom fram að tveir viðaukar hefðu verið gerðir við lánssamninginn þar sem eftirstöðvar láns hefðu verið skýrlega tilteknar í breskum pundum og að lagt hefði verið til grundvallar í dómaframkvæmd að við slíkar aðstæður væri um lögmætt lán í erlendum gjaldmiðli að ræða. Auk þess hefði E gengist undir ábyrgð sína með tiltekinni fjárhæð í breskum pundum og væri hann því skuldbundinn gagnvart lánveitanda samkvæmt því. Þá var hafnað þeirri málsástæðu E að L hf. hefði valdið honum tjóni með því að lækka kröfu sína í þrotabú EC ehf. Jafnframt hafnaði Landsréttur því að víkja bæri samningnum til hliðar á grundvelli ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þar sem gögn málsins bæru með sér að skuld samkvæmt lánssamningnum væri ógreidd bæri E greiðsluskylda í samræmi við ákvæði lánssamningsins.

L hf. krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi forvera síns við Y ehf., sem tryggt var með sjálfskuldarábyrgð B, en óumdeilt var að lánið hefði með ólögmætum hætti verið bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Lánið hafði sætt endurútreikningi í samræmi við lög nr. 38/2001, eins og þeim var breytt með lögum nr. 151/2010. Laut ágreiningur málsaðila að því hvort L hf. ætti kröfu til þeirrar viðbótargreiðslu vaxta sem af endurútreikningnum leiddi eða hvort L hf. ætti enga slíka kröfu þar sem efni væru til að víkja frá þeirri meginreglu að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt er. Í dómi Landsréttar var talið að þar sem lánið var ítrekað í vanskilum hefði Y ehf. ekki getað verið í góðri trú um að greiðslur félagsins fælu í sér fullar efndir. Þá var litið til þess að þar sem skilmálum lánsins hafði ítrekað verið breytt vegna greiðsluerfiðleika Y ehf. yrði ekki talið að slík festa hefði verið komin á framkvæmd samningsins að ástæða væri til að víkja frá fyrrgreindri meginreglu. Loks var litið til þess að umfang viðbótarkröfunnar var meira en ella hefði verið vegna ítrekaðra vanskila og skilmálabreytinga lánssamningsins. L hf. hefði því verið heimilt að taka mið af viðbótarkröfu sinni um vexti. Með hliðsjón af framangreindu var dómur héraðsdóms staðfestur.

Í málinu kröfðust S og B þess að felld yrði úr gildi veðsetning fasteignar þeirra sem veitt var til tryggingar á veðskuldabréfi sem sonur þeirra gaf út til forvera L hf. og að L hf. yrði gert að aflýsa veðinu og fella úr gildi skuldskeytingu þar sem S og B urðu skuldarar samkvæmt því. Þá krafðist B endurgreiðslu úr hendi L hf. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki væru slíkir ágallar á greiðslumötum eða upplýsingagjöf L hf. að skuldbindingum S og B vegna skuldabréfalána sonar þeirra yrði af þeim sökum vikið til hliðar á grundvelli 33. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða að þau yrðu á grundvelli reglna um rangar eða brostnar forsendur leyst undan skuldbindingum sínum. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu L hf. af kröfum S og B.

L hf. höfðaði mál og krafðist þess að K og F yrði með dómi gert að þola fjárnám vegna skuldar M ehf. við bankann sem var tryggð með veði í fasteign þeirra. Í dómi Landsréttar kom fram að réttur L hf. til að leita fullnustu í fasteign K og F hefði ekki fallið niður þótt krafan hefði ekki komist að við skipti á þrotabúi M ehf. vegna vanlýsingar né vegna þess að ekki reyndi frekar á ábyrgð M ehf. á skuldinni eftir lok skipta á þrotabúinu. Þá var ekki fallist á þær málsástæður K og F að krafa L hf. væri fyrnd eða fallin niður vegna tómlætis. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

L hf. höfðaði mál til innheimtu skuldar samkvæmt lánssamningi milli forvera hans, LBÍ hf., og HÞ. Umræddur lánssamningur var til kominn vegna kaupa HÞ á hlutabréfum í SB hf. í október 2007. Þá krafðist L hf. þess einnig að honum yrði heimilað að gera fjárnám inn í veðrétt í eignarhlut GBB í tiltekinni fasteign samkvæmt tveim tryggingarbréfum sem HÞ hafði gefið út, annars vegar í febrúar 2006 að fjárhæð 10.000.000 króna og hins vegar í mars 2007 að fjárhæð 20.000.000 króna. Ágreiningur málsins laut annars vegar að greiðsluskyldu þrotabús HÞ og hins vegar að því hvort tryggingarbréfið sem var gefið út í mars 2007 að fjárhæð 20.000.000 króna stæði til tryggingar skuldinni. Hvað varðaði greiðsluskyldu þá var ekki fallist á að ógilda ætti samninginn með vísan til 31. gr. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar litið væri til þess að HÞ væri löggiltur endurskoðandi, að hann hefði áður átt í svipuðum viðskiptum og í tengslum við þau viðskipti fengið leiðbeiningar um áhættu tengda markaðsviðskiptum hefði honum mátt vera kunn sú áhætta sem í viðskiptunum fælist. Þá var ekki fallist á að umrædd krafa væri fyrnd eða að endurreikningur láns, sem hafði verið bundið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti, hefði ekki verið í samræmi við gögn málsins og ákvæði 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. gr. laga nr. 151/2010. Var fjárkrafa L hf. því tekin til greina. Hvað varðaði ágreining um hvort tryggingarbréf að fjárhæð 20.000.000 króna stæði til tryggingar umræddri skuld þá lá fyrir í málinu að í mars 2007 hefði HÞ tekið lán hjá LBÍ hf. vegna kaupa á tilteknum hlutabréfum og til tryggingar greiðslu þess láns gaf hann meðal annars út fyrrgreint tryggingarbréf. HÞ seldi þau hlutabréf og greiddi lánið að fullu 25. maí 2007. Þrotabú HÞ byggði á því að þáverandi útibússtjóri LBÍ hf. hefði lofað því að umræddu tryggingarbréfi yrði aflýst af fasteign GBB þegar nefnd viðskipti væru uppgerð. Í málinu taldist sannað að HÞ hefði verið lofað með bindandi hætti að umræddu tryggingarbréfi yrði aflýst af eign GBB. Voru þrotabú HÞ og GBB því sýknuð af kröfu L hf. um að honum yrði heimilað að gera fjárnám inn í veðrétt í eignarhluta GBB samkvæmt umræddu tryggingarbréfi.