E og K tókust á hendur sjálfskuldarábyrgð á yfirdráttarheimild V ehf. á veltureikningi félagsins hjá Í hf. Gerði E skuldina upp við Í hf. og höfðaði mál þetta til heimtu helmings þess sem hún greiddi Í hf., 2.650.000 krónur ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var að þessu leyti í Landsrétti með vísan til forsendna kom fram að með vísan til skilmála ábyrgðaryfirlýsingarinnar, almennra reglna kröfuréttar, fyrirliggjandi dómafordæma um rétt ábyrgðarmanns til endurkröfu á hendur meðábyrgðarmanni og þess að ósannað væri að E og K hefðu gert sérstakt samkomulag um þessa ábyrgð, yrði að fallast á kröfu E um að K bæri að standa henni skil á helmingi þeirrar fjárhæðar sem hún hefði þurft að standa Í hf. skil á. Þá var með dómi Landsréttar fallist á að K yrði gert að greiða E nánar tilgreinda dráttarvexti.
Stefndi var dæmdur til greiðslu skuldar á grundvelli yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð.
Fallist var á kröfu stefnanda ábyrgðarmanns á hendur stefnda meðábyrgðarmanni samkvæmt almennum reglum fjármunaréttar, en þeir höfðu saman gengist óskipt undir sjálfskuldarábyrgð í þágu fyrirtækis vegna yfirdráttar hjá banka, sem síðar innheimti svo alla kröfuna hjá stefnanda. Ekki var þó fallist á dráttarvaxtakröfu stefnanda þar sem að hún taldist vera vanreifuð.
Þrotabú A höfðaði mál á hendur CCE ehf. og krafðist riftunar á tilteknum ráðstöfunum A til CCE ehf. Fyrir Hæstarétti var einungis til úrlausnar riftun á greiðslu að fjárhæð 29.330.919 krónur af bankareikningi þrotamanns 1. nóvember 2019, sem innt var af hendi til CCE ehf. Þrotabú A byggði kröfu sína um riftun á 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Talið var að þrotabúið hefði ekki leitt í ljós að sá sem riftunin beindist að hefði verið grandsamur um ógjaldfærni þrotamanns. Af þeim sökum var ekki fullnægt skilyrðum til riftunar. CCE ehf. var því sýknað af kröfum þrotabús A.
Stefndu voru sýknuð af kröfu stefnanda sem byggði á sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu þeirra til stefnanda þar sem skuld sú sem þau gengust í ábyrgð fyrir var að fullu greidd.
Með úrskurði ríkisskattstjóra í desember 2021, í kjölfar rannsóknar skattrannsóknarstjóra, voru endurákvörðuð opinber gjöld B vegna gjaldáranna 2011 til 2017. B var í hjúskap með A árin 2010 til 2012 og í lögbundinni sjálfskuldarábyrgð vegna þess hluta kröfunnar sem rekja mátti til þess tíma. Þegar rannsókn skattrannsóknarstjóra stóð yfir höfðu tilgreindar eignir B og A verið kyrrsettar til tryggingar greiðslu væntanlegrar skattkröfu. B óskaði í janúar 2022 eftir að kyrrsettum bankainnstæðum hans yrði ráðstafað til greiðslu skuldar vegna gjaldáranna 2011 til 2014 en því hafnaði S. Með dómi Landsréttar 20. janúar 2023 í máli nr. 754/2022 var hins vegar staðfest fjárnámsgerð hjá B sem S hafði afmarkað við skattskuldir vegna gjaldáranna 2013 til 2017 og í kjölfarið ráðstafaði S þeim til greiðslu yngstu skulda. Í maí 2023 framkvæmdi sýslumaður, að kröfu S, fjárnám hjá A vegna skattskulda gjaldáranna 2011 til 2013. A höfðaði mál þetta og krafðist þess að fjárnámið yrði fellt úr gildi þar sem S hefði verið skylt að ráðstafa fjármunum B í samræmi við greiðslufyrirmæli hans og 2. gr. reglna nr. 797/2016 um greiðsluforgang og skuldajöfnun skatta og gjalda. Þar með hefði sá hluti skattgreiðslna B sem A bar ábyrgð á greiðst að fullu. Hæstiréttur taldi það ekki leiða af 2. gr. reglna nr. 797/2016 að leggja bæri að jöfnu beiðni B um ráðstöfun kyrrsettra bankainnstæðna við að greiðsla hefði borist frá gjaldanda í skilningi 1. mgr. greinarinnar eða ósk um tiltekna ráðstöfun greiðslu í skilningi b-liðar 2. mgr. sömu greinar. Fyrirmælin leystu A ekki undan lögbundinni sjálfskuldarábyrgð á þeim hluta skattskulda B sem ekki fengust greiddar með þeim fjármunum sem innheimtust með fjárnámi í kyrrsettum eignum hans. Var fjárnámsgerð sýslumanns því staðfest.
S kærði úrskurð héraðsdóms þar sem felld var úr gildi fjárnámsgerð sem sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu gerði hjá A að kröfu S í maí 2023. Krafa S byggði á úrskurði ríkisskattstjóra um endurákvörðun opinberra gjalda B, fyrrum eiginmanns A, en A var í sjálfskuldarábyrgð vegna hluta kröfunnar sem átti rætur að rekja til þess tíma er hún var í hjúskap með B, árin 2011, 2012 og hluta árs 2013. Byggði A á því að S hefði vanrækt að ráðstafa nánar tilteknum greiðslum frá B inn á þann hluta kröfunnar sem hún var í ábyrgð fyrir. Jafnframt hefði S vanrækt að verða við beiðni B um að greiðslunum yrði ráðstafað með þeim hætti. Með því hefði S brotið gegn 1. mgr. 2. gr. og b-lið 2. mgr. 2. gr. reglna nr. 797/2016 um greiðsluforgang og skuldajöfnun skatta og gjalda. Í úrskurði Landsréttar kom fram að af lögmætisreglu stjórnsýsluréttar leiddi að S væri bundinn við þau fyrirmæli sem birtast í reglum nr. 797/2016. Í 1. mgr. 2. gr. reglnanna segði berum orðum að greiðslu skatta og opinberra gjalda skuli alltaf ráðstafað fyrst upp í elsta ár eða tímabil. Var engin undanþága 2. mgr. 2. gr. reglnanna talin eiga við í málinu og af þessu leiddi að S hefði verið óheimilt að ráðstafa þeim fjármunum sem fengust með fjárnámi hjá B fyrst til greiðslu á opinberum gjöldum hans fyrir árin 2013 til 2017. Væri tekið mið af fjárhæð kröfu S á hendur A og þeim greiðslum sem hefðu borist frá B hefði sá hluti kröfu S sem A bar sjálfskuldarábyrgð á verið greiddur að fullu og ábyrgð hennar þar með fallið niður. Var því fallist á með A að slíkur vafi væri um réttmæti kröfu S að ekki væri fært að láta standa á grundvelli þess fjárnám sem gert var án undangengins dóms eða sáttar. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.
Deilt var um hvort sjálfskuldarábyrgð M að fjárhæð 7.000.000 króna í tengslum við hækkun á yfirdráttarheimild F ehf. sem M var í forsvari fyrir, hefði átt að falla niður samtímis því sem A móttók tryggingarbréf að sömu fjárhæð útgefið af M. Jafnframt var deilt um hvort sjálfskuldarábyrgðin hefði átt að falla niður þegar viðauki var gerður við tryggingarbréfið þannig að það tæki einnig til skulda F ehf. Með dómi héraðsdóms var A sýknað af kröfum M en M hafði meðal annars byggt á því að ósanngjarnt hefði verið af hálfu A og andstætt góðum viðskiptavenjum fyrir A að bera fyrir sig sjálfskuldarábyrgðina við umrætt skuldauppgjör, sbr. 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Í dómi Landsréttar var rakið að sama dag og áfrýjandi hefði gefið út fyrrnefnda sjálfskuldarábyrgð hefði hann gefið út tryggingarbréf þar sem A var veitt veð í íbúðarhúsi M og eiginkonu hans fyrir öllum skuldum M við A að meðtöldum ábyrgðarskuldbindingum. Viðauki hefði verið gerður við tryggingarbréfið 14. júlí 2015 þess efnis að veð samkvæmt því skyldi framvegis einnig tryggja skuldir F ehf. við A. Fyrir héraðsdómi hefði M byggt á því að sjálfskuldarábyrgð hans hafi átt að falla niður þegar fyrrnefndur viðauki við tryggingarbréfið var gefinn út og A skuldbundið sig til að fella sjálfskuldarábyrgðina niður um leið og 7.000.000 króna tryggingarbréfi með veði í fasteign M hefði verið þinglýst. Fyrir Landsrétti hefði áfrýjandi fallið frá þessari málsástæðu og reist kröfu sína á nýjum málsástæðum, meðal annars reglum um endurheimturétt og almennum ógildingarreglum. Fram kom að þær málsástæður væru of seint fram komnar og kæmu því ekki til álita við úrlausn málsins, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.
Ágreiningur var um hvort sjálfskuldarábyrgð stefnanda að fjárhæð 7.000.000 króna, í tengslum við hækkun á yfirdráttarheimild fyrirtækis sem hann var í forsvari fyrir, hefði átt að falla niður samtímis því að stefndi móttók tryggingarbréf að sömu fjárhæð útgefið af stefnanda. Jafnframt var deilt um hvort sjálfskuldarábyrgðin hefði átt að falla niður þegar viðauki var gerður við tryggingarbréfið þannig að það tók einnig til skulda fyrirtækisins. Þá var ágreiningur um hvort það væri ósanngjarnt eða andsætt góðri viðskiptavenju að bera sjálfskuldarábyrgðina fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hvorki var talið að útfærsla tryggingarbréfsins í upphafi né sá viðauki sem gerður var síðar hafi gefið stefnda tilefni til að ætla að sjálfskuldarábyrgð hans væri fallin niður eða það væri á einhvern hátt ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hana fyrir sig. Þá var jafnframt talið að stefnandi hefði sýnt af sér tómlæti með því að mótmæla ekki gildi sjálfskuldarábyrgðarinnar fyrr en sex árum eftir gildistöku hennar, þrátt fyrir að hafa fengið send yfirlit um hana árlega.
M og A hf. deildu um hvort sjálfskuldaraábyrgð M að fjárhæð 7.000.000 króna, í tengslum við hækkun á yfirdráttarheimild fyrirtækis sem M var í forsvari fyrir, hefði átt að falla niður samtímis því að viðauki var gerður við tryggingabréf og A hf. veitt veð í íbúðarhúsi M. M byggði á því að A hf. hefði skuldbundið sig til að fella sjálfskuldarábyrgðina niður um leið og fyrrgreindu tryggingabréfi væri þinglýst. Í dómi Landsréttar var rakið að málatilbúnaður M byggði á þeirri málsástæðu að það hafi verið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera sjálfskuldarábyrgðina fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í hinum áfrýjaða dómi væri hvergi tekin afstaða til þeirrar málsástæðu. Þar væri eingöngu hafnað þeirri málsástæðu M að sjálfskuldarábyrgðin hafi verið tímabundin og átt að falla niður þegar viðaukinn við tryggingabréfið var gefinn út og A veitt veð í íbúðarhúsi M. Þar sem héraðsdómari hefði ekki tekið efnislega afstöðu til þessarar málsástæðu M, yrði með hliðsjón af f- lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.
VT ehf. höfðaði mál á hendur V ehf. vegna ágreinings um gildi skjals sem bar yfirskriftina „Samningur: Viljayfirlýsing”. Greindi aðila á um hvort bindandi samningur hefði komist á sem og um túlkun skjalsins að því er varðar ætlaða sjálfskuldarábyrgð S, fyrirsvarsmanns VT ehf. VT ehf. taldi hið selda jafnframt haldið verulegum galla sem hefði veitt honum rétt til riftunar kaupsamningsins. Að teknu tilliti til þess hvernig VT ehf. stóð að greiðslum fyrir hið selda á nánar tilgreindu tímabili taldi Landsréttur að leggja yrði til grundvallar að bindandi samningur hefði komist á milli VT ehf. og V ehf. í samræmi við efni skjalsins. Þá taldi rétturinn að VT ehf. hefði glatað rétti sínum til að bera fyrir sig ætlaðan galla þar sem hann hefði vanrækt að tilkynna V ehf. um hann í samræmi við 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Eins og atvikum máls var háttað var ekki fallist á að nánar tilgreind samskipti starfsmanna VT ehf. við fyrirsvarsmann V ehf. hefðu jafngilt tilkynningu um galla í skilningi þess ákvæðis. Loks var ekki fallist á að hægt væri að leggja til grundvallar að S hefði á grundvelli skjalsins gengist undir sjálfskuldarábyrgð á efndum VT ehf. Var V ehf. látið bera hallann af óskýrleika skjalsins um ætlaða sjálfskuldarábyrgð S en fyrir lá að skjalið hafði verið samið á vegum fyrirsvarsmanns þess. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um annað en málskostnað.
Kærður var úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta á grundvelli 22. gr. laga nr. 57/2020 um tímabundnar heimildir til fjárhagslegrar endurskipulagningar. Krafa sóknaraðila var fjárkrafa vegna vangreiddrar leigu samkvæmt húsaleigusamningi milli aðila á tímabilinu frá apríl 2020 til september 2021. Aðila greindi á um hvort og þá að hvaða leyti greiðsluskylda varnaraðila kynni að hafa fallið niður á grundvelli 3. mgr. 11. gr. húsaleigusamningsins, en ákvæðið tók til ófyrirséðra og ófyrirsjáanlegra atvika, eftir atvikum með stoð í ógildingarreglum eða reglum samningaréttar um brostnar forsendur. Í dómi Landsréttar var vísað til dóms Héraðsdóms Reykjaness 16. mars 2022 í máli nr. E-2261/2021 þar sem fallist var á að heimsfaraldur Covid-19, sem hafði staðið yfir í allan þann tíma sem dómkröfur sóknaraðila í því máli tóku til, töldust til óviðráðanlegra ytri atvika sem gætu fallið undir fyrrgreint samningsákvæði. Með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 var komist að þeirri niðurstöðu að lækka bæri leiguverð þannig að varnaraðili skyldi greiða tvo þriðju hluta leigufjárhæðar samkvæmt samningnum. Með hliðsjón af því en að öðru leyti með vísan til forsenda hins kærða úrskurðar var fallist á niðurstöðu hans um að sóknaraðili ætti ógreidda kröfu á hendur varnaraðila. Að því leyti var skilyrðum fyrir gjaldþrotaskiptum fullnægt í málinu og skipti þá ekki máli þó að framangreindu máli hafi verið skotið til æðri dóms. Ekki var fallist á þá röksemd varnaraðila að heimild 22. gr. laga nr. 57/2020 gæti einungis átt við þegar skuldari hefði leitað nauðasamnings samkvæmt 20. eða 21. gr. laganna án þess að frumvarp þess efnis hefði hlotið brautargengi. Á hinn bóginn var í dómi Landsréttar komist að þeirri niðurstöðu að sjálfskuldarábyrgð Íslandshótela hf., sem lá fyrir í málinu, tryggði nægilega fjárkröfur sóknaraðila á hendur varnaraðila. Því bar að hafna kröfu um gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila með vísan til 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.
Einar Kristbjörnsson og Gemma Fernandez Kristbjörnsson (
Björn Þorri Viktorsson lögmaður)
gegn
Árna Jóni Pálssyni, Sigurði Straumfjörð Pálssyni, Þorsteini Sæþóri Guðmundssyni og Ragnari Guðmundssyni (
Hannes J. Hafstein lögmaður)
Áfrýjendur keyptu VH ehf., meðal annars af tveimur stefndu, en VH ehf. átti V ehf. er rak veitingastarfsemi að Geirsgötu, Reykjavík. Með kaupsamningi um VH ehf. tóku áfrýjendur að sér að setja tryggingu fyrir greiðslu á leigu samkvæmt húsaleigusamningi um húsnæðið að Geirsgötu. Samkvæmt viðauka við kaupsamninginn skuldbundu áfrýjendur sig til að útvega bankaábyrgð til leigusalans S ehf. eins fljótt og auðið væri svo stefndu fengju sjálfskuldarábyrgð sína afturkallaða af hálfu S ehf. Þetta gerðu áfrýjendur ekki. Í kjölfar gjaldþrots V ehf. krafði S ehf. stefndu um gjaldfallnar og ógreiddar leigugreiðslur á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar þeirra. Stefndu og S ehf. sömdu um greiðslu sem samsvaraði stefnufjárhæð í máli þessu og höfðuðu stefndu í kjölfarið mál þetta gegn áfrýjendum vegna tjóns sem þeir héldu fram að þeir hefðu orðið fyrir vegna þessa. Í dómi Landsréttar var rakið að með því að útvega ekki bankaábyrgð til S ehf. í samræmi við ákvæði kaupsamningsins hafi áfrýjendur vanefnt samninginn með saknæmum og ólögmætum hætti. Bæru þeir bótaábyrgð á tjóni sem teldist sennileg afleiðing þess. Enginn vafi var talinn á því að greiðsla stefndu til S ehf. hafi komið til vegna vanefndar áfrýjenda á kaupsamningnum, enda hefðu réttar efndir samningsins leitt til afturköllunar sjálfskuldarábyrgðar stefndu. Var skilyrðum bótaábyrgðar áfrýjenda talið fullnægt og niðurstaða hins áfrýjaða dóms um skyldu áfrýjenda til greiðslu skaðabóta staðfest.
L hf. höfðaði mál gegn A til greiðslu skuldar á grundvelli skriflegrar yfirlýsingar A um sjálfskuldarábyrgð á kaupleigusamningi milli L hf. og N ehf., síðar NF ehf. Í málinu greindi aðila á um hvort A hefði með gildum hætti tekist á hendur ábyrgðina. Í hinum áfrýjaða dómi var rakið að í kaupleigusamningnum hefði verið skýrlega greint frá því að A væri ábyrgðarmaður fyrir skuldbindingum NF ehf. Ekki var fallist á með A að skortur á mati á greiðslugetu skuldara í samræmi við ákvæði laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn ætti að leiða til þess að ábyrgð A ætti að falla niður, enda hefði hann sjálfur haft fjárhagslegan hag af gerð samningsins, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna. Þá var A ekki talinn hafa sýnt fram á að ósanngjarnt hafi verið af L hf. bera ábyrgðina fyrir sig, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Að endingu var því hafnað að krafa L hf. væri fyrnd á grundvelli 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í dómi Landsréttar var rakið að A hefði tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á kaupleigusamningnum og handritað kennitölu sína þar við en hann hefði áður gengist undir sjálfskuldarábyrgð með sams konar yfirlýsingum. Þá lægju fyrir tilkynningar L hf. þar sem kæmi fram að hann væri ábyrgðarmaður skuldbindingarinnar sem um var deilt án þess að hann hafi hreyft andmælum við því fyrr en undir rekstri málsins. Meðal annars að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um skyldu A til að greiða L hf. 40.161.843 krónur ásamt dráttarvöxtum.
B krafði G um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar á grundvelli sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingar sem gefin hafði verið út til L til tryggingar efndum á skuldbindingum fyrirtækisins SE ehf. vegna yfirdráttarheimildar þess. S ehf., G og B höfðu undirritað yfirlýsingu um óskipta sjálfskuldarábyrgð á greiðslu yfirdráttarins. S ehf. innti af hendi fullnaðargreiðslu vegna kröfu L á hendur SE ehf. og krafði í kjölfarið G um greiðslu þriðjungs af uppgjörsfjárhæðinni þar sem hann væri samábyrgðarmaður á umræddri yfirdráttarheimild. S ehf. framseldi síðar kröfu sína til B sem tók við málarekstrinum á hendur G. Héraðsdómur vísaði til þess að ljóst væri að G hefði undirritað yfirlýsingu um óskipta sjálfskuldarábyrgð ásamt B og S ehf. og ekki yrði annað ráðið af yfirlýsingunni en að ábyrgð þeirra væri jöfn. Hvorki var fallist á að það væri óheiðarlegt, ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju af B að bera fyrir sig og byggja á sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingunni, sbr. 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, né að G hefði verið leystur undan ábyrgð vegna umræddrar skuldaábyrgðar gagnvart B. Þá var ekki talið að ábyrgð G hefði fallið niður fyrir tómlæti eða af þeirri ástæðu að kröfu vegna hennar hefði ekki verið lýst í þrotabú SE ehf. Féllst héraðsdómur því á að G skyldi greiða B fjárhæð sem nam þriðjungi uppgjörsfjárhæðarinnar sem S ehf. innti af hendi til L. Landsréttur taldi að ný gögn sem G lagði fyrir dóminn gætu engu breytt um þá niðurstöðu héraðsdóms að ekki hefði verið sýnt fram á að G hefði verið leystur undan ábyrgðarskuldbindingunni sem mál þetta væri sprottið af. Var dómur héraðsdóms því staðfestur.
Í málinu var deilt um gildi sjálfskuldarábyrgðar stefnda í þágu félags sem hann var einn af þremur stjórnarmönnum og bar sem slíkur ábyrgð á rekstrinum, sbr. 44. gr. laga nr. um einkahlutafélög. Var því hafnað að ábyrgðin hafi ekki verið í þágu atvinnurekstrar stefnda í skilningi 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Þá var því einnig hafnað að víkja bæri ábyrgð stefnda til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936.
Talið var að ábyrgð ábyrgðarmanns á námsláni sem tekið var árið 2008, vegna ógjaldfallinna eftirstöðva, hafi fallið niður við gildistöku laga nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna.
Árni Jón Pálsson, Sigurður Straumfjörð Pálsson, Þorsteinn Sæþór Guðmundsson og Ragnar Guðmundsson (
Hannes J. Hafstein lögmaður)
gegn
Einari Kristbjörnssyni og Gemmu Fernandez Kristbjörnsson (
Þórir Helgi Sigvaldason lögmaður)
Skaðabótamál.
Fallist var á að það fé sem stefnandi millifærði á reikning félags hefði verið lán en ekki fjárfesting. Einnig var fallist á að eigandi félagsins hefði tekið á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu lánsins.
Stefndu dæmdir til greiðslu vegna sjálfskuldarábyrgðar á yfirdráttarheimild einkahlutafélags sem verið hafði í þeirra eigu.
Ágreiningur um kaupa á vörulager og söluumboðum.
Ábyrgðaryfirlýsing fyrir vöruúttektum ekki talin tryggja úttektir hjá stefnanda heldur forvera hans. Sýkna vegna aðildarskorts.
L hf. höfðaði mál gegn E og krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi í breskum pundum. Lánið hafði E tekið vegna uppgjörs á sjálfskuldarábyrgð sem hann hafði gengist undir ásamt öðrum fyrir greiðslu á fjölmyntaláni milli L hf. og H ehf. (síðar E ehf.) Vegna vanskila E ehf. hafði L hf. beint kröfum sínum að sjálfskuldarábyrgðarmönnum til uppgjörs á samningnum. L hf. lýsti í framhaldinu kröfu í þrotabú E ehf. en lækkaði hana síðar vegna greiðslna frá ábyrgðarmönnum sem ráðstafað hafði verið inn á lánið. Ágreiningur málsins laut í fyrsta lagi að ætluðu vanhæfi tveggja dómara Landsréttar, í öðru lagi hvort lánssamningurinn milli L hf. og H ehf. sem E gekkst í ábyrgð fyrir hefði verið lögmætt lán í erlendri mynt, í þriðja lagi hvort það lán hefði verið uppgreitt og að lokum var ágreiningur um túlkun á 103. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í dómi Hæstaréttar kom fram að enda þótt landsréttardómarinn A hefði í lögmannsstörfum sínum gætt réttar L hf. í málum er vörðuðu svipaða lánssamninga og reyndi á í málinu hefði ekkert komið fram um að dómarinn hefði á nokkru stigi komið að lögfræðilegri ráðgjöf eða hagsmunagæslu fyrir L hf. í tengslum við sakarefni þessa máls. Var hann því ekki talinn vanæfur á grundvelli b-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var meðal annars með vísan til forsendna dóms Hæstaréttar 26. mars 2019 í máli nr. 14/2019 ekki fallist á að dómarinn A hefði á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 verið vanhæfur til að fara með málið. Að því er varðaði landsréttardómarann H kom fram í dómi réttarins að enda þótt hún hefði sem héraðsdómari dæmt í öðrum málum sem hefðu varðað sama lánssamning og þetta mál laut að þá teldist hún ekki hafa annast dómstörf í þessu máli á lægra dómstigi og var hún því ekki talin vanhæf til meðferðar málsins fyrir Landsrétti á grunni g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Þá taldi Hæstiréttur með vísan til dóms réttarins 11. maí 2017 í máli nr. 587/2016 og annarra atriða varðandi lánssamninginn milli L hf. og H ehf. að samningurinn hefði ekki verið lán í íslenskum krónum með ólögmætri bindingu við gengi erlends gjaldmiðils. Ekki var fallist á að sú skuld hefði verið uppgreidd og að greiðslur E samkvæmt lánssamningi hans og L hf. myndu leiða til ólögmætrar auðgunar L hf. Að lokum vísaði rétturinn til þess að með yfirlýsingu hefði E lýst því yfir að hann hefði fengið hlutabréf í H ehf. í skiptum fyrir ábyrgð sína og ætti enga aðra kröfu á hendur þrotabúi E ehf. Var tekið fram að óháð því hvort réttur E til greiðslu á grundvelli 103. gr. og 104. gr. laga nr. 21/1991 hefði verið fyrir hendi væri ljóst að með yfirlýsingunni hefði hann fallið frá kröfum um greiðslur úr þrotabúi E ehf. og gæti því ekki borið fyrir sig ætlað tjón af völdum L hf. vegna þess að L hf. hefði lækkað kröfulýsingu sína í þrotabúð. Var krafa L hf. því tekin til greina.
L hf. höfðaði mál gegn S og krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi í breskum pundum. Lánið hafði S tekið vegna uppgjörs á sjálfskuldarábyrgð sem hann hafði gengist undir ásamt öðrum fyrir greiðslu á fjölmyntaláni milli L hf. og H ehf. (síðar E ehf.) Vegna vanskila E ehf. hafði L hf. beint kröfum sínum að sjálfskuldarábyrgðarmönnum til uppgjörs á samningnum. L hf. lýsti í framhaldinu kröfu í þrotabú E ehf. en lækkaði hana síðar vegna greiðslna frá ábyrgðarmönnum sem ráðstafað hafði verið inn á lánið. Ágreiningur málsins laut í fyrsta lagi að ætluðu vanhæfi tveggja dómara Landsréttar, í öðru lagi hvort lánssamningurinn milli L hf. og H ehf. sem S gekkst í ábyrgð fyrir hefði verið lögmætt lán í erlendri mynt, í þriðja lagi hvort það lán hefði verið uppgreitt og að lokum var ágreiningur um túlkun á 103. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í dómi Hæstaréttar kom fram að enda þótt landsréttardómarinn A hefði í lögmannsstörfum sínum gætt réttar L hf. í málum er vörðuðu svipaða lánssamninga og reyndi á í málinu hefði ekkert komið fram um að dómarinn hefði á nokkru stigi komið að lögfræðilegri ráðgjöf eða hagsmunagæslu fyrir L hf. í tengslum við sakarefni þessa máls. Var hann því ekki talinn vanæfur á grundvelli b-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var meðal annars með vísan til forsendna dóms Hæstaréttar 26. mars 2019 í máli nr. 14/2019 ekki fallist á að dómarinn A hefði á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 verið vanhæfur til að fara með málið. Að því er varðaði landsréttardómarann H kom fram í dómi réttarins að enda þótt hún hefði sem héraðsdómari dæmt í öðrum málum sem hefðu varðað sama lánssamning og þetta mál laut að þá teldist hún ekki hafa annast dómstörf í þessu máli á lægra dómstigi og var hún því ekki talin vanhæf til meðferðar málsins fyrir Landsrétti á grunni g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Þá taldi Hæstiréttur með vísan til dóms réttarins 11. maí 2017 í máli nr. 587/2016 og annarra atriða varðandi lánssamninginn milli L hf. og H ehf. að samningurinn hefði ekki verið lán í íslenskum krónum með ólögmætri bindingu við gengi erlends gjaldmiðils. Ekki var fallist á að sú skuld hefði verið uppgreidd og að greiðslur S samkvæmt lánssamningi hans og L hf. myndu leiða til ólögmætrar auðgunar L hf. Að lokum vísaði rétturinn til þess að með yfirlýsingu hefði S lýst því yfir að hann hefði fengið hlutabréf í H ehf. í skiptum fyrir ábyrgð sína og ætti enga aðra kröfu á hendur þrotabúi E ehf. Var tekið fram að óháð því hvort réttur S til greiðslu á grundvelli 103. gr. og 104. gr. laga nr. 21/1991 hefði verið fyrir hendi væri ljóst að með yfirlýsingunni hefði hann fallið frá kröfum um greiðslur úr þrotabúi E ehf. og gæti því ekki borið fyrir sig ætlað tjón af völdum L hf. vegna þess að L hf. hefði lækkað kröfulýsingu sína í þrotabúð. Var krafa L hf. því tekin til greina.
Fallist var á kröfu stefnanda um að stefnda bæri að greiða nánar greindar eftirstöðvar af skuld gjaldþrota einkahlutafélags á grundvelli kaupleigusamnings félagsins við stefnanda. Stefndi tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð á greiðslum samkvæmt nefndum samningi. Ekki var fallist á það með stefnda að vafi gæti leikið á því að hann hafi persónulega tekist á hendur slíka ábyrgð, þótt hann hafi stimplað undirritun sína með stimpli félagsins. Þá var því hafnað að ákvæði laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn hafi gilt um ábyrgð hans í ljósi atvika máls, enda talið í ljós leitt að stefndi hafi haft fjárhagslegan hag af gerð samningsins. Jafnframt var því hafnað að unnt væri að víkja ábyrgðinni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 eða að krafan væri fallin niður fyrir fyrningu.
Kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi aðfarargerðir sýslumanns var hafnað
Stefndi, sem hafði ásamt tveimur öðrum ritað undir sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu vegna yfirdráttar á bankareikningi, var dæmdur til að greiða stefandna þriðjung þeirrar hámarksfjárhæðar sem hann hafði ábyrgst greiðslu á, en stefnandi hafði fengið kröfuna framselda frá öðrum samábyrgðarmanni sem greitt hafði að yfirdráttarkröfuna að fullu
Stefndu voru sýknaðir af kröfu Íslandsbanka sem kvað sjálfskuldarábyrgð þeirra hafa raknað við vegna greiðslu bankans á kröfunni til skiptastjóra.
Kröfu sóknaraðila um ógildingu kröfuábyrgða var vísað frá dómi af sjálfsdáðum. Þá var hafnað kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi aðfarargerð sýslumanns sem lauk með árangurslausu fjárnámi.
L hf. krafði S um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar S á láni til S ehf. vegna kaupa á nánar tilgreindri fasteign. S ehf. ráðstafaði fasteigninni síðar til S40 ehf. sem hafði tekið að sér að reisa nýtt hús á lóðinni. S byggði sýknukröfu sína meðal annars á því að þar sem lánið hefði verið tryggt með 3. veðrétti í fasteigninni hefði L hf. brotið gegn trúnaðarskyldum gagnvart sér með því að leyfa greiðslu óveðtryggðra skulda áður en söluverði fasteignarinnar var ráðstafað inn á lánið. Í dómi Hæstaréttar var talið að með samkomulagi á milli S ehf. og S40 ehf. hefði síðarnefnda félagið fengið forræði á sölu eignanna og ráðstöfun söluandvirðis í samráði við L hf. Í samkomulaginu hafi falist að S40 ehf. hafði heimild til að ráðstafa söluandvirðinu með þeim hætti að kröfur á hendur félaginu vegna byggingarinnar sem ekki voru veðtryggðar myndu greiðast áður en aðrar kröfur yrðu efndar. L hf. hafi því verið rétt að samþykkja að söluandvirði yrði ráðstafað til greiðslu krafna á hendur félaginu samkvæmt reikningum vegna framkvæmdanna áður en veðkrafa á 3. veðrétti yrði greidd. Var S gert að greiða L hf. umkrafða fjárhæð.
Árni Hjálmarsson, Lilja Björk Hjálmarsdóttir, Smári Hjálmarsson og Guðjón Hjálmarsson (
Árni Vilhjálmsson lögmaður)
gegn
Lánasjóði íslenskra námsmanna (
Stefán A. Svensson lögmaður)
Á og fleiri voru erfingjar HJ og var þeim ásamt syni beggja hjóna veitt leyfi til einkaskipta eftir andlát eiginkonu hans sem hafði setið í óskiptu búi. Í málinu var deilt um hvort erfingjar HJ, sem tóku ekki arf eftir eiginkonu hans, HA, bæru ábyrgð á skuldbindingum hennar en hún hafði verið ábyrgðarmaður á námslánum maka sonar beggja hjóna. Allir erfingjar hjónanna höfðu lýst því yfir að þau tækju óskipta sjálfskuldarábyrgð á „öllum skuldbindingum búsins“ með undirritun sinni á beiðni um leyfi til einkaskipta eftir andlát HA, sbr. 5. tölulið 28. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Samkvæmt 97. gr. laga nr. 20/1991 tekur lögbundin ábyrgð erfingja við á skuldbindingum búsins eftir að einkaskiptum er lokið. Í dómi Landsréttar kom fram að af ákvæðum II. kafla erfðalaga nr. 8/1962 um óskipt bú og 1. mgr. 27. gr. laga nr. 20/1991 leiddi að arfur eftir skammlífari maka tæmdist við andlát hans en jafnframt að hann stæði inni í hinu óskipta búi og lyti eignarráðum langlífari maka þar til því væri skipt. Við túlkun á 97. gr. bæri að velja þann skýringarkost sem best horfði við til samræmis við erfðalög þar sem þessir tveir lagabálkar væru nátengdir. Hugtakið „erfingjar“ í lögum nr. 20/1991 yrði að túlka til samræmis við 1.̶ 4. gr. erfðalaga sem skilgreina með tæmandi hætti hverjir geti verið erfingjar í skilningi laga og breytti leyfi til setu í óskiptu búi engu þar um. Með vísan til þess var jafnframt hafnað þeim skýringarkosti að vísan 97. gr. til „búsins“ gæti átt við um hið óskipta bú beggja hjóna, enda væri að erfðalögum enginn erfingi að því búi sem slíku. Var 97. gr. laga nr. 20/1991 því túlkuð þannig að eftir að einkaskiptum á óskiptu búi væri lokið bæru erfingjar einungis óskipta ábyrgð á skuldbindingum þess hjóna sem þeir tækju arf eftir. Samkvæmt því var ekki litið svo á að Á og fleiri., sem tóku engan arf eftir HA, bæru ábyrgð á skuldbindingum hennar sem mál þetta varðaði. Voru þau því sýknuð af kröfu L.
L hf. höfðaði mál gegn G til innheimtu skuldar vegna afurðalánasamnings, sem L hf. og P ehf. gerðu með sér, en G tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu lánshluta samningsins. Í dómi Landsréttar kom fram að lánveiting samkvæmt samningnum væri peningalán sem myndi fyrnast á 10 árum samkvæmt 1. málslið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Með vísan til 7. gr. sömu laga gilti sami fyrningarfrestur um ábyrgðarkröfuna á hendur G. Ágreiningslaust var að fyrningarfrestur kröfunnar reiknaðist frá 14. október 2013 þegar lánssamningurinn í heild var gjaldfelldur og var krafan því ekki fyrnd þegar málið var höfðað í héraði 19. september 2018. Þá var ekki fallist á þær málsástæður G að kröfur L hf. væru fallnar niður vegna tómlætis. Var krafa L hf. því tekin til greina.
Stefndu höfðu gengist í sjálfskuldarábyrgð vegna samnings um leigu V ehf. á húsnæði fyrir matvöruverslun, en tæki og innréttingar í versluninni höfðu jafnframt verið sett að veði til tryggingar á skuldbindingum samkvæmt samningnum. Eftir gjaldþrot V ehf. fékk stefnandi afhent þau veðandlög sem um ræddi, en ekki var talið að hann hefði sýnt fram á að þau hefðu ekki dugað til tryggingar á 10.000.000 króna skuld eins og yfirlýsing um veðsetningu gerði ráð fyrir. Stefnandi byggði á því að heildarskuld samkvæmt samningnum hefði numið hærri fjárhæð og að ábyrgð stefndu tæki að minnsta kosti til þess sem eftir stæði. Eins og málið var lagt fyrir, var ekki talið unnt að ráða með nægilega skýrum hætti hver heildarfjárhæð skuldarinnar væri og að hvaða marki greiðsluskylda stefndu gæti verið fyrir hendi. Var því talið óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá dómi.
Skuldamál.
L hf. höfðaði mál á hendur S til heimtu skuldar á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar S á láni til S ehf. Sýknukrafa S var meðal annars reist á því að þar sem lánið hefði verið tryggt með 3. veðrétti í fasteigninni að Skólavörðustíg 40 hefði L hf. brotið gegn trúnaðarskyldum gagnvart sér með því að heimila greiðslu skulda sem stóðu aftar í veðröð og óveðtryggðra skulda áður en söluverði fasteignarinnar var ráðstafað inn á lánið. Í dómi Landsréttar kom fram að S hefði verið kunnugt um efni samkomulags S ehf. og byggingaraðila um byggingarframkvæmdir að Skólavörðustíg 40, og um hlutverk L hf. við fjármögnun þeirra, og yrði samkomulaginu, sem kvað á um hvernig ráðstafa ætti tekjum af sölu fasteignarinnar, ekki jafnað til fullnustugerðar. Með ráðstöfun söluandvirðisins í samræmi við samkomulagið hefði L því ekki brotið gegn trúnaðarskyldum sínum gagnvart S. Þá voru ekki talin efni til að víkja til hliðar sjálfskuldarábyrgð S á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 eða reglna samningaréttar um brostnar forsendur. Loks var ekki fallist á með S að ábyrgð hans hefði fallið niður samhliða því að fyrrgreind tryggingarréttindi voru felld niður þar sem nauðsynlegt hefði verið að aflétta láninu af seldum eignarhlutum til að koma þeim í verð þannig að nýta mætti söluandvirðið til að greiða lánið, sem var í vanskilum, að hluta eða að fullu. Því hefði samkomulagið í raun falið í sér takmörkun á þeirri áhættu sem S bar af ábyrgðinni en ekki aukningu hennar. Var S því gert að greiða L hf. umkrafða fjárhæð.
Kröfum ÞS69 ehf., sem áður hét Þrek ehf., á hendur ábyrgðarmanni skuldar sem félagið kvaðst hafa greitt upp, var vísað frá dómi.
Lánasjóður íslenskra námsmanna krafðist þess að stefnda yrði dæmd til greiðslu námsláns, sem hún hafði gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir með undirritun á tvö skuldabréf á árunum 2005 og 2009. Hafnað var málsástæðum stefndu sem byggðust á því að stefnandi hefði í reynd verið bundinn af ákvæðum samkomulags fjármálastofnana og stjórnvalda frá árinu 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, fyrir venju eða af öðrum ástæðum, þrátt fyrir að vera ekki aðili að því samkomulagi. Þá byggði stefnda á því að ósanngjarnt væri og andstætt góðri viðskiptavenju, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936, að stefnandi héldi kröfu sinni á hendur henni til streitu, með vísan til hás aldurs hennar, bágrar heilsu og slæmrar fjárhagsstöðu. Ekki var á það fallist að skilyrði væru uppfyllt til þess að víkja ábyrgðarskuldbindingunni til hliðar. Var stefnda því dæmd til greiðslu skuldarinnar.
Lánasjóður íslenskra námsmanna (
Árni Þórólfur Árnason lögmaður)
gegn
Victoriu Nunez Cavazos Stefáni Hjálmarssyni, Árna Hjálmarssyni, Lilju Björk Hjálmarsdóttur, Smára Hjálmarssyni og Guðjóni Hjálmarssyni (
Árni Vilhjálmsson lögmaður)
Lánasjóður íslenskra námsmanna krafðist þess að stefndu, þ.e. skuldara, maka hennar og fjórum hálfsystkinum hans, yrði gert að greiða í sameiningu skuld vegna námsláns. Skuldarinn sjálfur og maki hennar tóku ekki til varna en það gerðu hin stefndu, sem krafin voru um greiðslu skuldarinnar vegna sjálfskuldarábyrgðar sem þau höfðu tekist á hendur við einkaskipti á dánarbúi tengdamóður skuldarans, en hún hafði verið ábyrgðarmaður að námsláninu og sat við andlát sitt í óskiptu búi eftir eiginmann sinn, föður annarra stefndu en skuldarans. Byggðu þau stefndu sem tóku til varna á því að þau væru ekki erfingjar ábyrgðarmannsins, tengdamóður skuldarans, en túlka yrði 97. gr. laga nr. 20/1991 í ljósi erfðalaga nr. 8/1962. Á það féllst dómurinn ekki. Þá var ekki á það fallist að stefnandi hefði vanrækt svo verulega tilkynningaskyldu sína í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 að leiða ætti til brottfalls ábyrgðar þeirra. Mótmæli við dráttarvaxtakröfu, sem byggðu á 3. mgr. sömu lagagreinar, voru heldur ekki tekin til greina. Loks var ekki fallist á að skilyrði væru til að víkja ábyrgðarskuldbindingu þeirra til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Í ljósi skýrrar yfirlýsingar sinnar um sjálfskuldarábyrgð, bæði í umsókn um leyfi til einkaskipta og við lok einkaskipta, voru þessi stefndu því dæmd til greiðslu skuldarinnar, sameiginlega með þeim stefndu sem ekki tóku til varna.
Lánasjóður íslenskra námsmanna (
Árni Þórólfur Árnason lögmaður)
gegn
Stefáni Hjálmarssyni, Árna Hjálmarssyni, Lilju Björk Hjálmarsdóttur, Smára Hjálmarssyni og Guðjóni Hjálmarssyni (
Árni Vilhjálmsson lögmaður)
Lánasjóður íslenskra námsmanna krafðist þess að stefndu, fimm hálfsystkinum, yrði gert að greiða í sameiningu skuld vegna námsláns eins þeirra. Skuldarinn sjálfur tók ekki til varna en það gerðu hin stefndu, sem krafin voru um greiðslu skuldarinnar vegna sjálfskuldarábyrgðar sem þau höfðu tekist á hendur við einkaskipti á dánarbúi móður skuldarans, en hún hafði verið ábyrgðarmaður að námsláninu og sat við andlát sitt í óskiptu búi eftir eiginmann sinn, föður allra stefndu. Byggðu þau stefndu sem tóku til varna á því að þau væru ekki erfingjar ábyrgðarmannsins, móður skuldarans, en túlka yrði 97. gr. laga nr. 20/1991 í ljósi erfðalaga nr. 8/1962. Á það féllst dómurinn ekki. Þá var ekki á það fallist að stefnandi hefði vanrækt svo verulega tilkynningaskyldu sína í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 að leiða ætti til brottfalls ábyrgðar þeirra. Loks var ekki fallist á að skilyrði væru til að víkja ábyrgðarskuldbindingu þeirra til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Í ljósi skýrrar yfirlýsingar sinnar um sjálfskuldarábyrgð, bæði í umsókn um leyfi til einkaskipta og við lok einkaskipta, voru þessi stefndu því dæmd til greiðslu skuldarinnar, sameiginlega með skuldaranum sem ekki tók til varna.
Krafa á hendur stefnda sjálfskuldarábyrgðar vegna allra lánshluta afurðalánasamnings talin fyrnd þar sem litið var á að lánið hafi verið veitt til fjármögnunar á kaupum með greiðslufresti með vísan til 3. gr. laga nr. 150/2007. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnanda.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem staðfest var fjárnám S í fasteign Ó til tryggingar kröfu um vangreidd opinber gjöld fyrrum sambúðarmanns hennar vegna tekjuáranna 2006 og 2007, en fyrir lá að þau höfðu verið samsköttuð fram til ársins 2012. Fyrir Hæstarétti laut ágreiningur aðila að ábyrgð sambúðarfólks á gjöldum maka sem það er samskattað með að því er varðar gjöld sem eiga rætur að rekja til álags á tekjuskattstofna samkvæmt 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Taldi Ó það ekki standast að hún bæri ábyrgð á þeim refsiviðurlögum sem fælist í beitingu álags á vantalda skattstofna sambúðarmaka síns og vísaði í þeim efnum til 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Um ábyrgð Ó á skattgreiðslum fyrrum sambúðarmaka hennar vísaði S til 116. gr. laga nr. 90/2003 sem mælti fyrir um slíka ábyrgð. Í dómi Hæstaréttar var forsaga 108. og 116. gr. laga nr. 90/2003 rakin og hvaða breytingum reglur um álagningu skatts á tekjuskattstofn og gagnkvæma ábyrgð hjóna á skattgreiðslum hefðu tekið í tímans rás. Vísað var til þess að samkvæmt 116. gr. laganna bæru hjón og samskattað sambúðarfólk gagnkvæma ábyrgð á sköttum hvors annars í formi sjálfskuldarábyrgðar. Beiting heimildar samkvæmt 2. mgr. 108. gr. sömu laga fæli á hinn bóginn í sér refsikennd viðurlög eða refsiskatt sem yrði beitt gagnvart skattaðila án tillits til sakar hans. Með hliðsjón af 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um skýrleika refsiheimilda, auk þeirra viðmiða sem mótast hefðu í dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu að þessu leyti, var talið að löggjafanum hefði verið í lófa lagið að kveða á um það með afdráttarlausum hætti, ef ætlunin hefði verið að láta ábyrgð maka skattaðila einnig ná til afleiðinga af beitingu álags samkvæmt 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003. Það hefði löggjafinn ekki gert. Var því ekki fallist á með S að 1. mgr. 116. gr. laganna fæli í sér heimild til þess að Ó yrði látin bera fjárhagslegar afleiðingar þeirrar hlutlægu refsingar sem lögð var á fyrrum sambúðarmann hennar í formi álags á skattstofna samkvæmt 2. mgr. 108. gr. sömu laga. Þar sem ekki var unnt á grundvelli gagna málsins að staðreyna með óyggjandi hætti hverju gjaldskuld sambúðarmaka Ó næmi ef skattstofnar hans hefðu ekki sætt hækkun með álagi var umþrætt fjárnám S fellt úr gildi.
Stefnda gert að greiða stefnanda 3.663.406 krónur sem haldið hafði verið eftir í tengslum við kaup stefnda á verslunarekstri stefnanda.
Fallist á kröfu stefnanda en ágreiningur snérist um dráttarvaxtakröfu. Stefndi bar því við að hafa ekki fengið bréf frá stefnanda þar sem stefndi var upplýstur um ábyrgðarkröfu, sbr. tilkynningarskyldu 7. gr. laga nr. 32/2009 ábyrgðarmenn.
Stefndi A dæmdur til að greiða stefnanda skuld vegna yfirdráttar á tékkareikningi og stefndi B dæmdur til að greiða skuldina einnig óskipt að hluta á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingar.
A höfðaði mál á hendur L og krafðist þess að felld yrði úr gildi sjálfskuldarábyrgð sem hún hafði veitt með undirritun sinni á skuldabréf vegna námslána dóttur sinnar M. Fyrir lá að áður en A gekkst í ábyrgðina lagði L ekki annað mat á greiðslugetu M en það, sem fólst í mati á því hvort hún teldist lánshæf í skilningi úthlutunarreglna L, en við það kom í ljós að M var á vanskilaskrá. Í dómi Hæstaréttar kom fram að mat L á lánshæfi umsækjanda um námslán eftir úthlutunarreglum hans væri bundið við athugun á því hvort umsækjandinn væri í vanskilum við L vegna eldra láns, hvort bú umsækjandans væri til gjaldþrotaskipta og hvort hann gæti af öðrum sökum talist bersýnilega ótryggur lántaki. L hefði ekki gert grein fyrir því hvort könnun á síðastnefnda atriðinu tæki til nokkurs annars en athugunar á vanskilaskrá. Væri lagt til grundvallar að ekki væri gætt að öðru í tengslum við það skilyrði færi því fjarri að mat L á lánshæfi væri reist á upplýsingum meðal annars um áætlaðar tekjur umsækjanda á endurgreiðslutíma láns, aðrar skuldir hans og endurgreiðslur af þeim, eignir hans og áætlaðan framfærslukostnað, svo sem gera yrði við greiðslumat eftir viðurkenndum viðmiðum í skilningi 1. mgr. 4. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Var því ekki talið að L hefði réttilega uppfyllt skyldu sína samkvæmt ákvæðinu til að leggja mat á greiðslugetu M. Ekkert lægi fyrir í málinu um fjárhag M, efnahag hennar eða tekjur, hvorki nú né þegar A tók skuldbindinguna á sínar herðar, og yrði því ekkert ráðið um hvað kynni að hafa verið leitt í ljós með réttilega gerðu greiðslumati. Þótt ætla yrði að almennt hlyti ábyrgðarmaður í þeim fjölskyldutengslum við lántaka, sem A væri við M, að búa yfir nokkurri vitneskju um aðstæður hans og fjárhag væri ófært að byggja á því að greiðslumat hefði ekki í þessu tilviki getað leitt í ljós atriði, sem áhrif gætu haft á töku ákvörðunar um hvort stofna ætti til ábyrgðarskuldbindingar. Var því talið óhjákvæmilegt að víkja til hliðar yfirlýsingu A um sjálfskuldarábyrgð á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og krafa A því tekin til greina.
L hf. höfðaði mál á hendur Ö til heimtu skuldar sem til var komin vegna yfirdráttar á reikningi S ehf. en Ö átti helming hlutafjár í félaginu og var í stjórn þess. Höfðu Ö og fyrrverandi eiginkona hans gengist í sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarins. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að S, forveri L hf., hefði gert ráð fyrir að farið yrði eftir „Samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga“ í tilviki S ehf., þótt lántaki hefði verið félag, en ágreiningslaust var að greiðslumat hefði ekki verið gert á S ehf. Var vísað til þess að það leiddi þó ekki sjálfkrafa til þess að L hf. gæti ekki byggt á ábyrgðaryfirlýsingunni heldur yrði að beita heildstæðu mati á fyrirliggjandi atvikum með tilliti til atriða sem um ræðir í 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var vísað til þess að Ö hefði mátt vera fullkunnugt um fjárhagsstöðu S ehf. og að engum haldbærum gögnum hefði verið til að dreifa um að fjárhagur félagsins hefði á þeim tíma er Ö undirritaði ábyrgðaryfirlýsinguna, verið með þeim hætti að S ehf. hafi ekki getað greitt skuldir sínar. Að því virtu var talið að ekki væru efni til að víkja til hliðar ábyrgðaryfirlýsingu Ö á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Með sömu rökum var ekki fallist á að ógilda bæri yfirlýsingu L hf. á grundvelli 33. gr. sömu laga. Þá var talið að málsástæður Ö þess efnis að ábyrgðaryfirlýsingin væri fölsuð og hann hefði ekki verið upplýstur um aðilaskipi á kröfunni væru ekki studdar viðhlítandi gögnum og því haldlausar. Var krafa L hf. því tekin til greina.
Lánasjóður íslenskra námsmanna (
Stefán A. Svensson lögmaður)
gegn
Höllu Sigrúnu Sveinbjörnsdóttur Kristmundi Magnússyni, Maríu Guðrúnu Guðjónsdóttur og Halldóru Jónu Sölvadóttur (
Haukur Örn Birgisson lögmaður)
L höfðaði mál gegn HS, K, M og HJ til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfi fyrir námslánum sem HS gaf út árið 2006. Með áritun á skuldabréfið gekkst S í sjálfskuldarábyrgð fyrir kröfu L á grundvelli þess. S lést á árinu 2007 og var ekkju hans, HJ, veitt leyfi til setu í óskiptu búi. Við það féll á hana skuldbinding S við L en hámark ábyrgðarinnar var þá fært niður í fjárhæð hennar á dánardegi S. Hinn 27. febrúar 2008 gekkst M í sjálfskuldarábyrgð fyrir tiltekinni fjárhæð vegna námslána HS til viðbótar fyrri sjálfskuldarábyrgð og gerði K slíkt hið sama 16. júlí sama ár. Talið var að ekki væru skilyrði til annars en að taka til greina kröfu L um skyldu HS til að greiða skuldina ásamt dráttarvöxtum að frádregnum innborgunum inn á hana. Þá var talið að þar sem HJ hafði sótt þing í héraði en engar kröfur gert yrði að meta þá þögn hennar sem samþykki á kröfu L, sbr. 3. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og fella dóm á kröfuna því til samræmis, sbr. 1. mgr. 98. gr. sömu laga. Var HJ því gert að greiða L óskipt með HS samanlagða fjárhæð námslána sem HS hafði fengið fyrir andlát S og hann hafði staðið í ábyrgð fyrir. L hélt því fram í málinu að yfirlýsing M um sjálfskuldarábyrgð fæli í sér ábyrgð á allri skuld HS samkvæmt skuldabréfinu. Talið var að skilja yrði texta yfirlýsingar M á þann veg að sjálfskuldarábyrgðinni hefði aðeins verið ætlað að taka við þar sem sleppti eldri ábyrgð, sem þá var komin á herðar HJ, og ná þannig til skulda sem HS stofnaði til við L með nýjum námslánum eftir þann tíma. Var M því gert að greiða L óskipt með HS fjárhæð námsláns sem HS fékk greitt út eftir að ábyrgðin var veitt en til frádráttar kom innborgun M inn á skuldina. Loks kom fram að í yfirlýsingu K um sjálfskuldarábyrgð hefði verið tekið fram að hún væri gerð af því tilefni að ábyrgð hefði vantað vegna væntanlegra lána. Þar sem fyrir lá að HS stofnaði ekki til skuldar við L vegna nýrra námslána eftir að ábyrgðin var veitt var K sýknaður af kröfu L.
Stefndu sýknuð af kröfu stefnanda á grundvelli fyrningar.
Talið var að stefnandi hafi ekki getað byggt greiðslukröfu sína á hendur stefnda í málinu á upphaflegri sjálfsskuldarábyrgð hans þar sem gerðar höfðu verið skilmálabreytingar á skuldabréfi því sem ábyrgðin tók til án nokkurrar aðkomu stefnda. Ekki þótti auk þess sýnt fram á af hálfu stefnanda að stefndi hefði ekki haft eitthvað óhagræði af umræddum skilmálabreytingum eins og stefnandi byggði á og var stefndi því sýknaður af dómkröfum stefnanda.
S hf. höfðaði mál á hendur A ehf. og SE til heimtu skuldar að nánar tilgreindri fjárhæð. Vegna greiðsluerfiðleika A ehf. var gefin út sjálfskuldarábyrgð til S hf. og var nafn SE ritað í reit sjálfskuldarábyrgðaraðila. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að A ehf. og SE bæru sameiginlega að greiða S hf. áðurnefnda skuld. SE áfrýjaði dóminum fyrir sitt leyti og krafðist aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Þá krafðist hann sýknu meðal annars á þeim grundvelli að undirritun sem fram kæmi á sjálfskuldarábyrgðinni líktist hans, en að hann hefði ekki undirritað hana, og að sjálfskuldarábyrgðin hefði ekki verið í þágu atvinnurekstrar hans eða honum til fjárhagslegs ávinnings. Í dómi Hæstaréttar kom fram að engin haldbær rök hefðu verið færð fram hvorki fyrir frávísun málsins né ómerkingu þess og var þeim kröfum því hafnað. Að því er varðaði kröfu SE um sýknu kom fram að SE hefði verið eigandi helmings hlutafjár í A ehf., stjórnarformaður félagsins og ritaði firma þess. Leiddi það líkum að því að með sjálfskuldarábyrgð þeirri sem um hefði verið deilt í málinu hefði áfrýjandi umrætt sinn undirgengist ábyrgð í þágu eigin atvinnurekstrar og hefði ekki hnekkt þeim líkum. Að þessu gættu staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms með vísan til forsendna hans.