Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi við slit V. I hafði lýsti kröfu í bú V og krafist þess í fyrsta lagi að V afhendi sér tiltekið skuldabréf og vísaði til 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þeirri kröfu til stuðnings. Var talið að þótt umfjöllun I í kröfulýsingunni væri knöpp teldist krafan ekki vanreifuð þannig að henni yrði hafnað þegar af þeirri ástæðu. Í öðru lagi kom fram í kröfulýsingu I að ef V teldi sig eiga veðrétt eða einhverskonar eignarréttindi í framangreindu skuldabréfi væri lýst yfir riftun á slíkum rétti og vísaði I í því sambandi til 137. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Talið var að kröfulýsing með þeim hætti fullnægði ekki áskilnaði 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað og að I hefði haft uppi fyrir dómi riftunarkröfur sem ekki rúmuðust innan þeirra sem hann hefði haft uppi í kröfulýsingunni. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna bæri riftunarkröfum I. Þá var með vísan til forsenda hins kærða úrskurðar staðfest sú niðurstaða að handveðsréttur V í skuldabréfinu stæði því í vegi að honum yrði að svo komnu gert að afhenda I það.

L hf. og B greindi annars vegar á um hvort samkomulag hefði verið með þeim um heimild L hf. til að ráðstafa söluandvirði fjármálagerninga á vörslureikningi, sem B hafði sett L hf. að handveði til tryggingar skuldum D ehf. við L hf., þ. á m. um hvort L hf. hefði glatað handveðréttindum sínum. Hæstiréttur taldi sannað, meðal annars að virtum samskiptum aðilanna, að samkomulag hefði tekist þeirra í millum um sölu hinna handveðsettu fjármálagerninga í þeim tilgangi að greiða tilgreinda skuld D ehf. við L hf. Var réttarvernd handveðsins ekki talin hafa fallið niður við það eitt að andvirði veðandlagsins hefði í þessum tilgangi verið lagt inn á kvaðalausa bankareikninga B í skamman tíma. Hins vegar stóð deila aðilanna um hvort lánssamningur milli D ehf. og L hf. hefði væri bundinn ólögmætri gengistryggingu. Hæstiréttur taldi að þegar textaskýring lánssamnings tæki ekki af skarið um hvers efnis skuldbinding hans væri, eins og ætti við um hinn umdeilda lánssamning, yrði að líta til atriða sem lytu að því hvernig hún hefði verið efnd og framkvæmd að öðru leyti, en að því virtu komst rétturinn að niðurstöðu um lögmæti samningsins, sem staðið hefði um skuldbindingu í erlendum myntum.

G ehf. gerði á árinu 2000 lánsamning við Í hf. sem framlengdur var með nýjum samningi á árinu 2005, til þriggja ára. H var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri G ehf. en félagið hlaut nafnið H ehf. í ársbyrjun 2009. Með samningnum setti G ehf. að handveði verðbréf í skráðum félögum sem varðveitt skyldu í vörslu lánveitanda. Með sérstakri handveðsyfirlýsingu voru tilgreind hlutabréf í K hf. sett að handveði fyrir skuldinni. Bréfin voru seld 3. október 2008 og færði Í hf. andvirði þeirra á sparisjóðsbók sem stofnuð hafði verið í nafni G ehf. Í hf. gjaldfelldi síðar skuldina og ráðstafaði til sín fjárhæð þeirri sem á reikningum var. Í málinu krafðist H þess að andvirði hlutabréfanna rynni til þb. H ehf. með þeim rökum að handveðréttur í bréfunum hefði fallið niður við sölu þeirra og söluandvirðið á bankareikningi í vörslu Í hf. væri kvaðalaust. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að samkvæmt fyrrnefndum veðsamningi hafi veðsala verið óheimilt að veðsetja öðrum eða framselja hin veðsettu hlutabréf án samþykkis veðhafa. Þá kæmi þar fram að veðhafa væri heimilt að ráðstafa arðgreiðslum af hinu veðsetta inn á sérstakan reikning er settur yrði að handveði fyrir skuld veðsala. Á hinn bóginn væri ekki kveðið á um að veðréttur skyldi færast yfir á andvirði hlutabréfanna ef til sölu þeirra kæmi. Að lögum þyrfti sérstaka yfirlýsingu af hálfu veðsala ef svo átti að verða. Slík yfirlýsing lægi ekki fyrir í málinu og ákvæði laga nr. 75/1997 um samningsveð ættu ekki við. Var því fallist á kröfu H.

Með eignaskiptayfirlýsingu í desember 2006 var eigninni R, sem áður hafði verið skipt í sjö eignarhluta, nú skipt í átta eignarhluta. Sex þeirra voru auðkenndir með sömu fastanúmerum og í fyrri eignaskiptayfirlýsingu, en þar af höfðu tveir eignarhlutar verið sameinaðir í einn. Þá urðu til tveir nýir eignarhlutar sem fengu ný fastanúmer. Þegar hinni nýju eignaskiptayfirlýsingu var þinglýst voru veðréttindi fyrir skuldarbréfum í eigu V hf., sem áður höfðu hvílt á eldri eignarhlutum, ekki færð yfir á nýju eignarhlutina. Að kröfu V hf. voru þessi mistök síðar leiðrétt og bréfunum einungis þinglýst á nýju eignarhlutina. Á höfðaði mál gegn V hf. og krafðist þess að staðfest yrði með dómi að veðskuldabréfin tækju ekki til hinna nýju eignarhluta og að afmá skyldi þau úr þinglýsingarbókum. Í dómi Hæstaréttar er meðal annars vísað til þess að samkvæmt þeim veðskuldabréfum sem krafa Á ehf. laut að þá hefði verið samið um að trygging V hf., myndi aukast ef veðandlagið yrði endurbætt eða við það aukið. V hf. hefði því haft réttmæta ástæðu til að ætla að hinir nýju eignarhlutar yrðu hluti veðandlagsins, sbr., b. lið 1. mgr. 16. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Var V hf. því sýknað af kröfum Á ehf. í málinu.

BE og BJ kröfðust viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna tjóns, sem þeir töldu sig hafa orðið fyrir vegna samþykkis Fiskistofu á flutningi veiðileyfis í atvinnuskyni af fiskiskipinu S til fiskiskipsins E. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 106/2003 hafði framsal á veiðileyfi S og skráning þess hjá F á E verið ógilt með vísan til þess að ekki hefði verið gætt fyrirmæla 4. tl. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð við flutning veiðileyfisins. Talið var nægilega fram komið að BE og BJ hefðu orðið fyrir tjóni og að þeir gætu samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 haft uppi viðurkenningarkröfu. Hins vegar reyndi á hvort ákvörðun F um samþykki fyrir flutningi umrædds veiðileyfis hefði verið andstæð fyrrnefndu ákvæði laga nr. 75/1997. Talið var að samkvæmt ákvæðinu þyrfti aðeins samþykki veðhafa fyrir flutningi veiðiheimilda sem héldust óbreyttar milli ára, en fyrir lá að flutningur veiðileyfis S yfir til E var varanlegur. Þar sem samþykki veðhafa fyrir flutningi veiðileyfisins lá ekki fyrir þegar F samþykkti hann var talið að annmarki hefði verið á ákvörðun stofnunarinnar og hún verið ólögmæt. Þá var talið að BE og BJ hefðu mátt treysta því að F, sem yrði lögum samkvæmt að skrá og staðfesta flutning veiðileyfa, stæði rétt að samþykki sínu fyrir flutningnum í greint sinn. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var staðfest niðurstaða hans um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í.

H og E mótmæltu kröfu K, sem K hafði fengið samþykkta sem veðkröfu í þrotabú félagsins F. Var talið að K hafi fyllilega gert grein fyrir fjárhæð kröfunnar og tilurð hennar. Þá lá fyrir að tryggingabréfi, sem F hafði gefið út til tryggingar afurðalánasamningi við K, hafði verið þinglýst og því hafi verið gild veðsetning að baki umþrættri kröfu K. Var kröfum H og E hafnað en fallist á kröfu K að umrædd krafa skyldi tekin til greina sem veðkrafa í kröfuskrá þrotabús F.

Á átti veðrétt í fiskiskipinu S og krafðist nauðungarsölu. Kom í ljós að leyfi til veiða í atvinnuskyni á sóknardögum, sem fylgt hafði skipinu, hafði verið framselt og skráð á annað fiskiskip. Talið var að framsalið hefði verið í andstöðu við 4. mgr. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð þar sem ekki var leitað samþykkis Á eða annarra veðhafa. Var ljóst samkvæmt fyrirliggjandi verðmati, sem ekki hafði verið mótmælt, að við framsal veiðiheimildanna rýrnaði verðgildi skipsins svo að Á gat ekki vænst fullnustu veðkröfu sinnar við nauðungarsölu. Var Á talið rétt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að verja veðrétt sinn og koma í veg fyrir að veðinu yrði spillt með ólögmætum verknaði og stuðla þannig að því að það veiti honum umsamin tryggingaréttindi. Honum var því rétt að standa að málsókninni þótt ekki væri til þess bein heimild í settum lögum. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um ógildingu framsalsins og um ógildingu á skráningu Fiskistofu á leyfinu yfir á annað skip.