Dómstólaleit

Í kjölfar dóma Hæstaréttar 6. desember 2018 í málum nr. 508 og 509/2017 gerðu V hf. og Í dómsátt, í viðurkenningarmáli sem V hf. hafði höfðað gegn Í, þar sem Í viðurkenndi bótaskyldu gagnvart V hf. vegna þess tjóns sem félagið kynni að hafa orðið fyrir af þeim sökum að fiskiskipum félagsins var á árabilinu 2011 til 2014 úthlutað, á grundvelli fyrirmæla í reglugerð, minni aflaheimildum en skylt var samkvæmt lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. V hf. höfðaði síðan mál þetta á hendur Í til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna þessa á árunum 2011 til 2018. Undir rekstri málsins var aflað matsgerða dómkvaddra matsmanna og reisti V hf. endanlega kröfugerð sína á matsgerð þeirri sem hann óskaði eftir. Hæstiréttur taldi matsgerðina reista á ófullnægjandi forsendum vegna vöntunar á gögnum sem V hf. hefði átt að vera unnt að afla og leggja fram. Af því leiddi að matsgerðin byggðist á almennum forsendum og útreikningum sem ekki stæðu í beinum tengslum við atvik málsins. Þetta endurspeglaðist meðal annars í óviðunandi óvissumörkum í niðurstöðu matsgerðar en þau námu 30% til hækkunar eða lækkunar. Hæstiréttur taldi að þótt erfiðleikum kynni að vera bundið fyrir V hf. að færa nákvæmar sönnur á fjárhæð ætlaðs tjóns síns yrði lagt til grundvallar að honum hefði verið unnt í mun ríkari mæli en raunin var að leggja fram sundurliðuð gögn um tekjur sínar og gjöld eftir tegundum og starfsþáttum á umræddu tímabili. Af þessum ástæðum brysti skilyrði til að ákveða V hf. bætur að álitum og yrði að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Með dómi Hæstaréttar 6. desember 2018 í máli nr. 508/2017 var viðurkenndur réttur H ehf. til skaðabóta úr hendi Í vegna þess tjóns sem H ehf. kynni að hafa beðið vegna þess að fiskiskipi félagsins var á árabilinu 2011 til 2014 úthlutað á grundvelli fyrirmæla í reglugerð minni aflaheimildum en skylt var samkvæmt lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. H ehf. höfðaði síðan mál þetta á hendur Í til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna þessa á árunum 2011 til 2018. Undir rekstri málsins var aflað matsgerða dómkvaddra matsmanna og reisti H ehf. endanlega kröfugerð sína á matsgerð þeirri sem hann óskaði eftir. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að með hinni ólögmætu tilhögun á úthlutun aflaheimilda í makríl á fyrrgreindu árabili hefðu atvinnuréttindi H ehf. verið skert. Þau nytu verndar 72. gr. stjórnarskrár en sú vernd væri takmarkaðri en vernd hefðbundinna eignarréttinda. Réði þar mestu að atvinnuréttindi væru háð óvissu um varanleika og efnislegt inntak, meðal annars vegna þess að löggjafanum væri ætlað víðtækt svigrúm til þess að grípa inn í nýtingu þeirra og ráðstöfun. Væri slík óvissa veruleg í tilviki mögulegrar nýtingar aflaheimilda í flökkustofni uppsjávarfisks eins og makríls. Hæstiréttur taldi ekki unnt að leggja afdráttarlaust til grundvallar að H ehf. hefði fullnýtt þá viðbót í aflaheimildum sem kröfur hans miðuðust við. Enn fremur yrði ekki talið að þau 10% vikmörk sem matsmenn miðuðu við vegna óvissuþátta næðu að fullu að fanga þá óvissu sem fyrir hendi væri um mögulega nýtingu H ehf. á umræddum aflaheimildum. Yrðu niðurstöður matsgerðarinnar því ekki lagðar óbreyttar til grundvallar niðurstöðu í málinu svo sem gert var í hinum áfrýjaða dómi. Á hinn bóginn var talið að H ehf. hefði sýnt nægilega fram á að hann hefði orðið fyrir nokkru fjárhagslegu tjóni af völdum þeirra bótaskyldu athafna Í að standa með ólögmætum hætti að úthlutun aflaheimilda í makríl til H ehf. á árunum 2011 til 2018. Voru því skilyrði talin til að dæma honum bætur að álitum og Í dæmt til að greiða H ehf. 250.000.000 króna í bætur.

Í málinu krafðist ÍV hf. viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir með því að fiskiskip hans hefðu á grundvelli reglugerða verið úthlutað minni aflaheimildum í makríl árin 2011 til 2014 en skylt hefði verið samkvæmt lögum nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Reisti ÍV hf. kröfu sína á því að skylda til svokallaðrar hlutdeildarsetningar makrílstofnsins hefði verið orðin virk þegar umræddar úthlutanir fóru fram, aðallega samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996 en til vara samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 116/2006, og hefði borið að úthluta aflaheimildunum á þeim grunni. Varnir Í lutu að því að úthlutun aflaheimilda til ÍV hf. umrædd ár hefði að öllu leyti verið í samræmi við lög nr. 151/1996, 116/2006 og lög nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og reglugerðir settar samkvæmt þeim um veiðar á makríl. Í því sambandi vísaði Í meðal annars til 5. mgr. 4. gr. laga nr. 151/1996, sem veitti ráðherra sérstaka heimild til að setja reglur um stjórn veiða, þegar Ísland hefði nýtt rétt til að mótmæla samþykktum um fiskveiðistjórnun, sem gerðar hefðu verið á grundvelli samnings sem Ísland væri aðili að. Í dómi Hæstaréttar kom fram að niðurlagsákvæði 5. mgr. 4. gr. laga nr. 151/1996 væri fortakslaust um það að þegar ráðherra setti sérstakar reglur um stjórn veiða íslenskra skipa á grundvelli þess ákvæðis giltu ákvæði 5. og 6. gr. laganna eftir því sem við gæti átt. Var því lagt til grundvallar að með reglugerðum þeim, sem ráðherra hefði sett um makrílveiðar íslenskra skipa innan og utan íslenskrar lögsögu á árunum 2008 til 2014, hefði í skilningi 2. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996 verið tekin ákvörðun um að takmarka heildarafla úr makrílstofninum. Þá var talið að veiðireynsla í makríl hefði verið orðin samfelld árið 2011 þar sem ársafli íslenskra skipa úr makrílstofninum hefði að minnsta kosti þrisvar á undangengnum sex almanaksárum fyrir árið 2011 svarað til að minnsta kosti þriðjungs þess heildarafla sem til ráðstöfunar var af hálfu íslenskra stjórnvalda það ár. Af því leiddi að við úthlutun aflaheimilda í makríl árið 2011 hefði verið skylt að ákvarða aflahlutdeild fiskiskipa ÍV hf. í samræmi við 2. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996, en það hefði ekki verið gert og ÍV hf. úthlutað minni aflahlutdeildum en hann ætti rétt til. Var viðurkenningarkrafa ÍV hf. því tekin til greina.

Í málinu krafðist H ehf. viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir með því að fiskiskip hans hefði á grundvelli reglugerða verið úthlutað minni aflaheimildum í makríl árin 2011 til 2014 en skylt hefði verið samkvæmt lögum nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Reisti H ehf. kröfu sína á því að skylda til svokallaðrar hlutdeildarsetningar makrílstofnsins hefði verið orðin virk þegar umræddar úthlutanir fóru fram, aðallega samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996 en til vara samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 116/2006, og hefði borið að úthluta aflaheimildunum á þeim grunni. Varnir Í lutu að því að úthlutun aflaheimilda til H ehf. umrædd ár hefði að öllu leyti verið í samræmi við lög nr. 151/1996, 116/2006 og lög nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og reglugerðir settar samkvæmt þeim um veiðar á makríl. Í því sambandi vísaði Í meðal annars til 5. mgr. 4. gr. laga nr. 151/1996, sem veitti ráðherra sérstaka heimild til að setja reglur um stjórn veiða, þegar Ísland hefði nýtt rétt til að mótmæla samþykktum um fiskveiðistjórnun, sem gerðar hefðu verið á grundvelli samnings sem Ísland væri aðili að. Í dómi Hæstaréttar kom fram að niðurlagsákvæði 5. mgr. 4. gr. laga nr. 151/1996 væri fortakslaust um það að þegar ráðherra setti sérstakar reglur um stjórn veiða íslenskra skipa á grundvelli þess ákvæðis giltu ákvæði 5. og 6. gr. laganna eftir því sem við gæti átt. Var því lagt til grundvallar að með reglugerðum þeim, sem ráðherra hefði sett um makrílveiðar íslenskra skipa innan og utan íslenskrar lögsögu á árunum 2008 til 2014, hefði í skilningi 2. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996 verið tekin ákvörðun um að takmarka heildarafla úr makrílstofninum. Þá var talið að veiðireynsla í makríl hefði verið orðin samfelld árið 2011 þar sem ársafli íslenskra skipa úr makrílstofninum hefði að minnsta kosti þrisvar á undangengnum sex almanaksárum fyrir árið 2011 svarað til að minnsta kosti þriðjungs þess heildarafla sem til ráðstöfunar var af hálfu íslenskra stjórnvalda það ár. Af því leiddi að við úthlutun aflaheimilda í makríl árið 2011 hefði verið skylt að ákvarða aflahlutdeild fiskiskipa H ehf. í samræmi við 2. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996, en það hefði ekki verið gert og H ehf. úthlutað minni aflahlutdeildum en hann ætti rétt til. Var viðurkenningarkrafa H ehf. því tekin til greina.

E hélt samnefndum bát til veiða í fiskveiðistjórnunarkerfinu. E byggði mál sitt á því að breytingar sem gerðar voru á fiskveiðistjórnunarkerfinu á árunum 1999 til 2004 og lutu að úthlutun aflahlutdeildar í þorski til hans hefðu verið ólögmætar og bakað Í bótaskyldu gagnvart honum. Var aðallega krafist viðurkenningar á bótaábyrgð Í á tjóni E árið 1999 sem falist hefði í því að hann hefði orðið af úthlutun aflahlutdeildar í þorski samkvæmt úthlutunarreglu 3. mgr. bráðabirgðaákvæðis II í lögum nr. 1/1999 um breyting á lögum nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða, þar sem tillit til nýlegrar veiðireynslu hafði ekki áhrif á hvaða aflahlutdeild kæmi til skipta milli báta sem veiddu á línu- og handfæri og að skipting aflahlutdeildar hefði einungis ráðist að hluta af nýlegri aflareynslu. Þannig miðaði E við að ef tillit hefði verið tekið til nýlegrar veiðireynslu hans hefði það leitt til þess að aflahlutdeild hans hefði orðið meiri heldur en raun varð þar sem lög nr. 1/1999 hefðu tekið mið af eldri aflareynslu. Taldi E að tilgreind lagasetning hefði brotið gegn stjórnarskrárbundnum réttindum hans. Þá hafði E einnig uppi í málinu fjórar varakröfur um viðurkenningu bótaábyrgðar Í og miðuðu þrjár þeirra við að tilgreind ákvæði fiskveiðistjórnunarlaga og að ráðstafanir á grundvelli þeirra gengju gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár og eignarréttarákvæði hennar. Talið var að þegar litið væri til þess hvaða tilvik væru sambærileg í skilningi 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar yrði að bera bát E saman við aðra báta sem hefðu verið í sömu stöðu og hann þegar kom að úthlutun aflahlutdeildar í þorski, en það hefðu verið eigendur þeirra níu báta annarra sem við gildistöku laga nr. 1/1999 völdu að stunda veiðar með krókaaflamarki, og að málefnaleg sjónarmið réttlættu að þeir væru ekki taldir sambærilegir við þá sem völdu hinn kostinn, sóknardaga. Var því ekki talið að brotið hefði verið gegn stjórnarskrárvörðum rétti E er kveðið var á um úthlutun til hans samkvæmt úthlutunarreglu 3. mgr. bráðabirgðaákvæðis II í lögum nr. 1/1999 þó svo ekki hefði verið tekið tillit til nýlegrar veiðireynslu. Var því niðurstaða héraðsdóms um aðalkröfu og aðra, þriðju og fjórðu varakröfu staðfest. Fyrstu varakröfu sína byggði E hins vegar á því að hann hefði orðið af úthlutun aflahlutdeildar í þorski þar sem rangar aðferðir hefðu verið viðhafðar við útreikning aflahlutdeildar til hans þar sem úthlutunin hefði miðað við rangan skilning á lögunum. Fallist var á skýringu Í á lagaákvæðinu og talið ljóst að hvorki orðalag nefnds ákvæðis né lögskýringargögn styddu skilning E. Var Í einnig sýkn af þessari kröfu E.

BE og BJ kröfðust viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna tjóns, sem þeir töldu sig hafa orðið fyrir vegna samþykkis Fiskistofu á flutningi veiðileyfis í atvinnuskyni af fiskiskipinu S til fiskiskipsins E. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 106/2003 hafði framsal á veiðileyfi S og skráning þess hjá F á E verið ógilt með vísan til þess að ekki hefði verið gætt fyrirmæla 4. tl. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð við flutning veiðileyfisins. Talið var nægilega fram komið að BE og BJ hefðu orðið fyrir tjóni og að þeir gætu samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 haft uppi viðurkenningarkröfu. Hins vegar reyndi á hvort ákvörðun F um samþykki fyrir flutningi umrædds veiðileyfis hefði verið andstæð fyrrnefndu ákvæði laga nr. 75/1997. Talið var að samkvæmt ákvæðinu þyrfti aðeins samþykki veðhafa fyrir flutningi veiðiheimilda sem héldust óbreyttar milli ára, en fyrir lá að flutningur veiðileyfis S yfir til E var varanlegur. Þar sem samþykki veðhafa fyrir flutningi veiðileyfisins lá ekki fyrir þegar F samþykkti hann var talið að annmarki hefði verið á ákvörðun stofnunarinnar og hún verið ólögmæt. Þá var talið að BE og BJ hefðu mátt treysta því að F, sem yrði lögum samkvæmt að skrá og staðfesta flutning veiðileyfa, stæði rétt að samþykki sínu fyrir flutningnum í greint sinn. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var staðfest niðurstaða hans um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í.

H seldi B bát með kaupsamningi 8. mars 2004 og fylgdi honum veiðileyfi í sóknardagakerfi. Sjávarútvegsráðherra lagði fram frumvarp á Alþingi til breytingar á þágildandi lögum um stjórn fiskveiða 14. maí 2004 og varð það að lögum tveimur vikum síðar. Breytingin hafði í för með sér að eigendur sóknardagabáta áttu þess kost að fá úthlutað aflahlutdeild á grundvelli veiðireynslu í stað sóknarmarks. H byggði á því að með þessari breytingu hafi verðmæti bátsins aukist. H hélt því fram að B hefði vitað þegar kaupin voru gerð að til stæði að breyta lögunum en þagað yfir því og þannig beitt svikum við samningsgerðina. Til stuðnings kröfu sinni vísaði H til 30. gr. laga nr. 7/1936, 36. gr. sömu laga og meginreglunnar um brostnar forsendur. Talið var ósannað að B hefði haft vitneskju um að fyrrnefndar breytingar yrðu gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu þegar kaupin voru gerð. Ekki var annað fram komið en að jafnræði hefði verið með aðilum við kaupin og verð bátsins verið eðlilegt á kaupsamningsdegi. Þá hlytu fyrirsvarsmenn H og B, sem hefðu stundað útgerð um árabil og því fylgst með tíðum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu, að hafa tekið sömu áhættu af breytingum þess og verið í sömu aðstöðu til að gera ráðstafanir til tryggingar hagsmunum sínum. Auk þess var ekki talið að kaupverðið gæti án sérstaks samkomulags aðila orðið háð þeirri forsendu að fiskveiðistjórnunarkerfið breyttist ekki eftir gerð kaupsamningsins. Var B því sýknað af kröfu H.

S veitti Ú lán með veði í fiskiskipi félagsins með þeim skilmálum að veðið næði einnig til fiskveiðiheimilda skipsins. Fiskiskipið fórst og í máli sem Ú höfðaði á hendur tryggingafélagi skipsins til heimtu vátryggingabóta var tryggingafélagið sýknað. Bú Ú var tekið til gjaldþrotaskipta og seldi skiptastjóri veiðiheimildirnar. S lýsti kröfu í þrotabúið og krafðist þess í málinu að krafa hans yrði viðurkennd sem veðkrafa samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. en því hafnaði skiptastjóri. Með vísan til 4. mgr. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð var talið að þar sem óheimilt hefði verið að veðsetja fiskveiðiheimildir skipsins hafi veðréttur S ekki getað náð til þeirra eftir að skipið fórst og gæti krafa hans ekki fengið stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. nefndra laga en yrði með réttu skipað í röð almennra krafna samkvæmt 113. gr. laganna.

B var sakfelldur fyrir fiskveiðibrot, með því að hafa veitt grásleppu á óskráðum báti sínum í fiskveiðilandhelgi Íslands, án almenns leyfis til veiða í atvinnuskyni og leyfis til grásleppuveiða. Bar B fyrir sig að hafa róið í netlögum jarðarinnar B, en til þess hafi hann haft leyfi landeigenda. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að löggjafanum væri heimilt að vernda nytjastofna í fiskveiðilandhelginni og stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra, með því að banna landeigendum veiðar úr þeim innan netlaga sem utan nema með sérstöku leyfi. Var B gert að greiða 400.000 króna sekt í ríkissjóð og sæta upptöku á jafnvirði þeirra grásleppuhrogna sem hann hafði selt.

T seldi G bát í desember 2000. Með reglugerð, sem birt var í desember 2001, var kveðið á um viðbótarúthlutun til krókabáta. Var viðbótarheimildum í ýsu og steinbít úthlutað til G samkvæmt reglugerðinni en við úthlutunina var byggt á veiðireynslu T fiskveiðiárið 1999/2000. Aðila greindi á um hvor þeirra ætti rétt á þeirri viðbótarúthlutun og krafðist T skaðabóta úr hendi G vegna hennar. Þótti niðurstaða málsins velta á því hvort annað mætti ráða af kaupsamningi aðila en að aflahlutdeild ætti að fylgja með í kaupum bátsins. Í kaupsamningi var nánar tilgreind sú aflahlutdeild í þorski sem fylgdi bátnum, en tekið fram að T væri heimilt að flytja af bátnum þá aflahlutdeild sem umfram var, en þar á meðal var öll hlutdeild bátsins í ýsu og steinbít. Var aflaheimildin verðlögð sérstaklega í samningnum. Varð ekki ráðið annað af samningnum en að ætlun þeirra hafi verið sú að kveða þar á um skiptingu aflaheimilda bátsins til fullnustu í eitt skipti fyrir öll. G gat því ekki samkvæmt ákvæðum samningsins vænst þess að hann fengi að ári liðnu aflahlutdeild í ýsu og steinbít sem byggð væri á aflareynslu T. Var skaðabótakrafa T því tekin til greina.

Með kaupsamningi 31. júlí 2001 keypti Á fiskibátinn R af Ú. Fyrir kaupin voru veiðar á keilu, löngu og skötusel frjálsar öllum, sem höfðu almennt veiðileyfi samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/1990 og sættu veiðar á þessum fisktegundum ekki takmörkunum á leyfilegum heildarafla. Með reglugerð sem gefin var út tveimur vikum eftir kaupin varð breyting á þessu og skyldi aflahlutdeild á fyrrgreindum fisktegundum úthlutað í samræmi við veiðireynslu skips. Ú taldi að sér bæru umdeildar veiðiheimildir en Á hafnaði því og veitti ekki atbeina sinn til að þær yrðu fluttar af fiskibátnum R yfir á nýtt skip Ú. Með vísan til fyrri dóma Hæstaréttar í sambærilegum málum var fallist á að Ú hafi átt rétt á að fá í sinn hlut aflamark og aflahlutdeild þá sem ágreiningurinn snérist um. Þar sem Á hafði komið í veg fyrir að Ú gæti nýtt sér þessi réttindi átti Ú rétt á skaðabótum úr hendi Á og voru kröfur félagsins teknar til greina.

Í kaupsamningi og afsali vegna sölu T á tilteknu fiskiskipi til P, var tekið fram að skipið væri selt án þar tilgreindra fiskveiðiréttinda. Samkvæmt reglugerð nr. 631/2001 um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2000/2001, sem gefin var út þremur dögum eftir gerð samningsins var heildarafli á keilu, löngu og skötusel takmarkaður, en áður höfðu veiðar á þessum tegundum ekki sætt takmörkunum. Skyldi tekið mið af veiðireynslu fiskiskipa á árunum 1998 til 2001 við úthlutun veiðiheimilda á þessum tegundum. Ekkert var kveðið á um það í samningi T við P hvorum þessi réttur skyldi tilheyra. Með vísan til dóms Hæstaréttar 1996:126 var fallist á að T hafi átt rétt á að fá í sinn hlut aflamark og aflahlutdeild, sem ágreiningur þeirra snerist um. Matsgerð var lögð til grundvallar um tjón T, enda hafði P ekki hlutast til um að fá henni hnekkt með yfirmati og engum stoðum rennt undir andmæli við henni.

Á átti veðrétt í fiskiskipinu S og krafðist nauðungarsölu. Kom í ljós að leyfi til veiða í atvinnuskyni á sóknardögum, sem fylgt hafði skipinu, hafði verið framselt og skráð á annað fiskiskip. Talið var að framsalið hefði verið í andstöðu við 4. mgr. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð þar sem ekki var leitað samþykkis Á eða annarra veðhafa. Var ljóst samkvæmt fyrirliggjandi verðmati, sem ekki hafði verið mótmælt, að við framsal veiðiheimildanna rýrnaði verðgildi skipsins svo að Á gat ekki vænst fullnustu veðkröfu sinnar við nauðungarsölu. Var Á talið rétt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að verja veðrétt sinn og koma í veg fyrir að veðinu yrði spillt með ólögmætum verknaði og stuðla þannig að því að það veiti honum umsamin tryggingaréttindi. Honum var því rétt að standa að málsókninni þótt ekki væri til þess bein heimild í settum lögum. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um ógildingu framsalsins og um ógildingu á skráningu Fiskistofu á leyfinu yfir á annað skip.

O seldi S skipið OW árið 1994. Á árunum 1997 og 1999 fékk S úthlutað hlutdeild í úthafskarfa og þorskafla í Barentshafi. Var sú úthlutun að hluta byggð á veiðireynslu skipsins á árinu 1993, er það var enn í eigu O. Á þeim tíma voru slíkar veiðar ekki háðar leyfi íslenskra stjórnvalda. Taldi O að sér bæri sú hlutdeild sem rakin yrði til veiðireynslu á árinu 1993. Hann átti þó ekkert skip er hér var komið sögu en úthlutun var bundin við skipseign. Engin réttindi höfðu verið tengd veiðireynslu utan fiskveiðilögsögunnar þegar skipið var selt og var ósannað að þess hefði þá mátt vænta innan skamms tíma. Verðmæti, sem rekja mátti til veiðireynslu O, sköpuðust fyrst tæpum þremur árum eftir undirritun kaupsamnings. Þar sem O glataði þannig engum réttindum við úthlutunina sjálfa var ekki talið að áfrýjandi hefði auðgast á kostnað hans við hana. Þá var ekki fallist á að O ætti einkaréttarlegt tilkall til hlutdeildar í þeim réttindum, sem S var úthlutað, enda var ekki á það minnst í kaupsamningnum hvernig með skyldi fara ef til kæmu önnur réttindi en vitað var um á þeim tíma og bundin væru aflahlutdeild O. Var talið að S hefði haft réttmæta ástæðu til að ætla að með efndum sínum á ákvæðum kaupsamningsins og afsals væri lögskiptum aðila lokið. Var S því sýknaður af kröfu O.

Skip. Veiðiheimildir. Úrelding. Kröfugerð. Frávísun frá héraðsdómi að hluta. Sératkvæði. Fiskiskipið EF, sem var í eigu félagsins E, sökk í júlí 1988. Vegna fyrirhugaðrar smíði nýs skips staðfesti sjávarútvegsráðuneytið (S) að aflaheimildir EF mundu færast yfir til hins nýja skips. Í maí 1989 sótti E um flutning aflaheimilda EF yfir á skipið H. Heimilaði S flutninginn, gegn því að E félli frá úreldingarrétti á EF. Samþykkti framkvæmdastjóri og prókúruhafi E þetta, en nokkrum dögum síðar ritaði lögmaður E bréf til S þar sem hann hélt því fram að hvorki væru í lögum né reglugerðum heimildir um skilyrði ráðuneytisins. Voru aflaheimildir EF fluttar yfir á H í september 1989. Í apríl 1991 sótti E um veiðiheimildir til S fyrir skipið V í stað tilgreindra fjögurra báta, sem strika átti út af skipaskrá. Jafnframt var óskað eftir því að H héldi veiðiréttindum sínum í sex mánuði meðan væri verið að útvega næga „úreldingu” fyrir V. S féllst á að veita V veiðileyfi gegn því að skipið H yrði þegar tekið úr rekstri og afmáð úr skipaskrá fyrir miðjan júlí sama ár. Féllst E á þessi skilyrði, en óskaði síðar eftir frekari fresti til að afskrá H og framlengja jafnframt veiðileyfi V. Hafnaði S þeirri málaleitan. Hélt E því fram að vegna afstöðu S hefði hann lent í fjárhagsörðugleikum og neyðst til að selja skipin V og S auk fjögurra smábáta, langt undir sannvirði. Höfðaði E mál á hendur íslenska ríkinu þar sem hann krafðist þess að tilteknar ákvarðanir S yrðu dæmdar ólögmætar og viðurkennt að þær sköpuðu ríkissjóði skaðabótaskyldu. Kröfu E um endurnýjunarrétt vegna EF var vísað sjálfkrafa frá dómi, þar sem félagið var, eftir gildandi lögum, ekki talið hafa lögvarða hagsmuni af því að fá réttinn viðurkenndan. Þá var kröfu E um skaðabætur vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar. Talið var að á grundvelli 4. gr. og 1. mgr. 14. gr. laga nr. 3/1988 um stjórn fiskveiða 1988-1990 hefðu aflaheimildir EF fallið niður og orðið aflaheimildir H eftir að E fékk samþykki S fyrir flutningi þeirra. Þá var talið að S hefði farið að ákvæðum 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða þegar þess var krafist að sambærilegt skip hyrfi úr rekstri til að veiðiheimildir fengjust til V. Einnig var talið að S hefði farið að bráðabirgðaákvæði V í lögum nr. 38/1990 þegar áskilið var samþykki veðhafa fyrir flutningi aflaheimilda frá H til V. Var því talið að skuldbindingar þær sem S setti fyrir færslu veiðiheimilda til V hefðu verið í samræmi við lög og lagaframkvæmd þess tíma og að ekki hefði verið sýnt fram á að E hefði verið mismunað á nokkurn hátt af stjórnvöldum í samanburði við aðra sem eins stóð á um. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfum E.

Ú seldi E bátinn Í, sem hafði farist skömmu áður, og var tekið fram í afsalinu að báturinn væri seldur án kvóta, að honum fylgdu engar veiðiheimildir og að í raun væri verið að selja byggingarrétt sem fylgdi bátnum. Síðar heimilaði E B að nýta endurnýjunarrétt bátsins á fiskiskipið H sem var í eigu B. Með lögum nr. 105/1996 um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða var lögfest heimild til að úthluta viðbótaraflahlutdeild til skipa sem stundað höfðu línuveiðar á ákveðnum tímabilum, enda kæmi viðbótin í stað svokallaðrar línutvöföldunar. Á grundvelli lagabreytinganna var skipinu H í eigu B úthlutað viðbótaraflahlutdeild m.a. í þorski og ýsu sem grundvallaðist á aflareynslu skipsins Í. B neitaði að viðurkenna rétt Ú til aflamarksins og krafðist Ú bóta úr hendi B, sem svaraði til verðmætis hinnar auknu aflahlutdeildar. Talið var að Ú hefði átt réttmætt tilkall til viðbótar-aflahlutdeildarinnar, þrátt fyrir að hann ætti ekki fiskiskip þegar hún kom til úthlutunar, og með því að fara á mis við hana hefði hann bersýnilega orðið fyrir tjóni. B var því dæmdur til að greiða Ú bætur sem svaraði til gangverðs aflahlutdeildarinnar í viðskiptum.