Dómstólaleit

Í kjölfar dóma Hæstaréttar 6. desember 2018 í málum nr. 508 og 509/2017 gerðu V hf. og Í dómsátt, í viðurkenningarmáli sem V hf. hafði höfðað gegn Í, þar sem Í viðurkenndi bótaskyldu gagnvart V hf. vegna þess tjóns sem félagið kynni að hafa orðið fyrir af þeim sökum að fiskiskipum félagsins var á árabilinu 2011 til 2014 úthlutað, á grundvelli fyrirmæla í reglugerð, minni aflaheimildum en skylt var samkvæmt lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. V hf. höfðaði síðan mál þetta á hendur Í til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna þessa á árunum 2011 til 2018. Undir rekstri málsins var aflað matsgerða dómkvaddra matsmanna og reisti V hf. endanlega kröfugerð sína á matsgerð þeirri sem hann óskaði eftir. Hæstiréttur taldi matsgerðina reista á ófullnægjandi forsendum vegna vöntunar á gögnum sem V hf. hefði átt að vera unnt að afla og leggja fram. Af því leiddi að matsgerðin byggðist á almennum forsendum og útreikningum sem ekki stæðu í beinum tengslum við atvik málsins. Þetta endurspeglaðist meðal annars í óviðunandi óvissumörkum í niðurstöðu matsgerðar en þau námu 30% til hækkunar eða lækkunar. Hæstiréttur taldi að þótt erfiðleikum kynni að vera bundið fyrir V hf. að færa nákvæmar sönnur á fjárhæð ætlaðs tjóns síns yrði lagt til grundvallar að honum hefði verið unnt í mun ríkari mæli en raunin var að leggja fram sundurliðuð gögn um tekjur sínar og gjöld eftir tegundum og starfsþáttum á umræddu tímabili. Af þessum ástæðum brysti skilyrði til að ákveða V hf. bætur að álitum og yrði að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Með dómi Hæstaréttar 6. desember 2018 í máli nr. 508/2017 var viðurkenndur réttur H ehf. til skaðabóta úr hendi Í vegna þess tjóns sem H ehf. kynni að hafa beðið vegna þess að fiskiskipi félagsins var á árabilinu 2011 til 2014 úthlutað á grundvelli fyrirmæla í reglugerð minni aflaheimildum en skylt var samkvæmt lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. H ehf. höfðaði síðan mál þetta á hendur Í til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna þessa á árunum 2011 til 2018. Undir rekstri málsins var aflað matsgerða dómkvaddra matsmanna og reisti H ehf. endanlega kröfugerð sína á matsgerð þeirri sem hann óskaði eftir. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að með hinni ólögmætu tilhögun á úthlutun aflaheimilda í makríl á fyrrgreindu árabili hefðu atvinnuréttindi H ehf. verið skert. Þau nytu verndar 72. gr. stjórnarskrár en sú vernd væri takmarkaðri en vernd hefðbundinna eignarréttinda. Réði þar mestu að atvinnuréttindi væru háð óvissu um varanleika og efnislegt inntak, meðal annars vegna þess að löggjafanum væri ætlað víðtækt svigrúm til þess að grípa inn í nýtingu þeirra og ráðstöfun. Væri slík óvissa veruleg í tilviki mögulegrar nýtingar aflaheimilda í flökkustofni uppsjávarfisks eins og makríls. Hæstiréttur taldi ekki unnt að leggja afdráttarlaust til grundvallar að H ehf. hefði fullnýtt þá viðbót í aflaheimildum sem kröfur hans miðuðust við. Enn fremur yrði ekki talið að þau 10% vikmörk sem matsmenn miðuðu við vegna óvissuþátta næðu að fullu að fanga þá óvissu sem fyrir hendi væri um mögulega nýtingu H ehf. á umræddum aflaheimildum. Yrðu niðurstöður matsgerðarinnar því ekki lagðar óbreyttar til grundvallar niðurstöðu í málinu svo sem gert var í hinum áfrýjaða dómi. Á hinn bóginn var talið að H ehf. hefði sýnt nægilega fram á að hann hefði orðið fyrir nokkru fjárhagslegu tjóni af völdum þeirra bótaskyldu athafna Í að standa með ólögmætum hætti að úthlutun aflaheimilda í makríl til H ehf. á árunum 2011 til 2018. Voru því skilyrði talin til að dæma honum bætur að álitum og Í dæmt til að greiða H ehf. 250.000.000 króna í bætur.

Með lögum nr. 46/2019 var fest í lög aflamarksstjórn við veiðar á makríl og því skyni gerðar breytingar á lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands og lögum nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða. FM höfðaði mál á hendur Í og krafðist viðurkenningar á að óheimilt hafi verið með lögum nr. 46/2019 að takmarka veiðiheimildir félagsmanna hans til veiða á makríl með því að úthluta aflaheimildum á grundvelli tíu bestu aflareynsluára þeirra á árunum 2008 til 2018 að báðum árum meðtöldum. Til vara krafðist FM þess að viðurkennt yrði að óheimilt hafi verið með lögum nr. 46/2019 að takmarka heimildir félagsmanna hans til ráðstöfunar á aflaheimildum skipa í B-flokki. Taldi FM að umrædd lagasetning skerti atvinnuréttindi félagsmanna og færi í bága við jafnræðisreglu 65. gr., eignaréttarákvæði 72. gr. og atvinnufrelsisákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar. Hæstiréttur taldi aðalkröfu FM þannig úr garði gerða að í henni fælist krafa um að dómurinn tæki afstöðu til þess hagsmunamats sem lægi að baki lögum nr. 46/2019 án þess að niðurstaðan hefði raunhæfa þýðingu fyrir réttarstöðu félagsmanna FM þannig að skorið væri úr um tilvist og efni réttinda þeirra, sbr. 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Slík kröfugerð væri ekki tæk og fullnægði ekki því skilyrði að FM hefði lögvarða hagsmuni af úrlausn um kröfuna. Þar með væru ekki uppfyllt skilyrði 1. og 2. mgr. 25 gr. sömu laga og var aðalkröfu FM vísað frá dómi. Hæstiréttur taldi varakröfuna þannig úr garði gerða að unnt væri að leysa úr efni hennar enda liti hún að takmörkun á heimildum félagsmanna til að ráðstafa aflahlutdeild og aflamarki þeirra í makríl. Ekki var fallist á með FM að með takmörkunum á heimildum félagsmanna til ráðstöfunar á aflaheimildum hefði löggjafinn gengið svo langt að það fæli í sér mismunun milli skipa í A- og B-flokki sem bryti í bága við atvinnuréttindi þeirra. Löggjafinn hefði aukið svigrúm til takmörkunar slíkra réttinda þegar kæmi að skipulagi í sjávarútvegi og hvaða leiðir væru valdar til að ná markmiðum um skynsamlega nýtingu auðlinda og vernd umhverfis. Hæstiréttur tók fram að sérreglur um veiðar smærri skipa og mismunandi reglur um meðferð aflaheimilda hafi lengi verið þáttur í fyrirkomulagi við stjórnun fiskveiða og stefndu að því að viðhalda útgerð smærri skipa í veiðum nærri ströndum. Var talið að hlutlægar og málefnalegar ástæður lægju að baki þeim greinarmun sem gerður væri á skipum eftir veiðarfærum í þessu sambandi og ekki gengið of langt í mismunun gagnvart skipum félagsmanna áfrýjanda til að ná því markmiði, þannig að brotið væri gegn stjórnarskrárvörðum réttindum þeirra. Í var því sýknað af varakröfu FM.

Þ hf. keypti P ehf. á árinu 2006 og var kaupverðið 385.000.000 krónur en fram kom í kaupsamningnum að einu eignir síðargreinda félagsins væru aflahlutdeild og aflamark. Síðar keypti Þ hf. umræddar aflaheimildir af P ehf. og gaf félagið út skuldabréf sama dag þar sem það viðurkenndi að skulda P ehf. 385.000.000 krónur vegna kaupanna. Kom þar fram að endurgreiða ætti lánið í lok árs 2008 en ekki var gert ráð fyrir að greiddir yrðu vextir af því. Með kaupsamningi árið 2008 keypti P ehf. af Þ hf. aflahlutdeild fyrir sömu fjárhæð. Félögin tvö voru síðan sameinuð á árinu 2009. Ágreiningslaust var að kaup P ehf. á aflahlutdeild af Þ hf. breyttu því ekki að hún var áfram skráð á skip í eigu Þ hf. Var aflahlutdeildin því alfarið nýtt til tekjuöflunar í rekstri Þ hf. án þess að P ehf. fengi endurgjald fyrir. Sneri deila aðila að því hvort P ehf. hefði raunverulega keypt aflahlutdeild að nýju innan þess tíma sem kveðið væri á um í 6. mgr. 15. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt þannig að heimilt hefði verið að færa stofnverð aflahlutdeildarinnar niður um fjárhæð sem nam söluhagnaði eldri réttinda. Talið var að svo virtist sem kaupverð aflahlutdeildarinnar samkvæmt kaupsamningnum frá árinu 2008 hefði verið greitt með skuldajöfnuði þannig að gagnkrafa P ehf. á hendur Þ hf. á grundvelli fyrrgreinds skuldabréfs hefði verið notað til greiðslu þess. Engir fjármunir hefðu því farið milli Þ hf. og P ehf. í tengslum við gerninginn og eini tilgangur hans verið að nýta frestunarheimild 6. mgr. 15. gr. laga nr. 90/2003. Var því talið að ríkisskattstjóra hefði verið heimilt að líta svo á að engin raunveruleg kaup á aflahlutdeild hefðu átt sér stað sem gætu haft þá skattalega þýðingu sem kveðið væri á um í lagaákvæðinu. Hefði honum því verið rétt að líta svo á að hinn frestaði söluhagnaður teldist með skattskyldum tekjum P ehf. á árinu 2008 með 10% álagi í samræmi við 6. mgr. 15. gr. laga nr. 90/2003 og tilefni hefði verið til að beita álagi samkvæmt 2. mgr. 108. gr. sömu laga. Var Í því sýknaður af kröfum Þ hf.

Ú, sem átti aflahlutdeild í skötusel, krafðist þess að viðurkennt yrði að Í bæri skaðabótaábyrgð á tjóni sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna ólögmætrar úthlutunar á aflamarki í þeirri fisktegund fiskveiðiárin 2009/2010, 2010/2011 og 2011/2012. Með nánar tilteknum breytingarlögum var bætt við lög nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða bráðabirgðaákvæðum sem heimiluðu ráðherra úthlutun á aflaheimildum í skötusel umfram heildarafla sem úthlutað hafði verið samkvæmt 3. gr. laganna. Taldi Ú að lagasetningin og framkvæmd á grundvelli hennar hefði brotið gegn rétti sínum, sem varinn væri af 1. mgr. 72. gr. og 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar, til að fá úthlutað án endurgjalds aflamarki af viðbótarveiðiheimildunum í samræmi við aflahlutdeild sína í skötusel. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með framangreindri viðbótarúthlutun á aflamarki hefði ekki falist breyting á hlutdeild Ú í afla sem úthlutað var eftir 3. gr. laga nr. 116/2006. Hefði Ú því ekki sætt takmörkunum með þeim breytingarlögum sem um ræddi þannig að farið hefði gegn 72. eða 75. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í þegar af þeirri ástæðu sýknað af kröfu Ú.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta farbanni á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

G höfðaði mál á hendur Í til heimtu skaðabóta vegna þeirrar ákvörðunar F að veita honum ekki viðbótarkvóta vegna fiskveiðiáranna 2004/2005 og 2005/2006 sem G taldi sig eiga rétt á samkvæmt ákvæði XXXV til bráðabirgða við þágildandi lög nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða, sbr. 2. gr. laga nr. 74/2004. Í lagaákvæðinu var meðal annars kveðið á um að þeir bátar, sem leyfi höfðu til handfæraveiða með dagatakmörkunum samkvæmt fyrirmælum laga nr. 38/1990, skyldu stunda veiðar með krókaflamarki eins og nánar greindi í lögunum frá upphafi fiskveiðiársins 2004/2005. Þar var einnig kveðið á um að miða skyldi úthlutun krókaflahlutdeildar við aflareynslu hlutaðeigandi báts á tilgreindum tíma, en jafnframt mælt fyrir um undanþágu frá þeirri reglu þess efnis að taka bæri tillit til áætlaðrar aflaaukningar báta sem endurnýjaðir hefðu verið á tilgreindu tímabili og ættu þeir kost á tilteknum fjölda sóknardaga fiskveiðiárin 2004/2005 og 2005/2006 en skyldi síðan í upphafi fiskveiðiársins 2006/2007 úthlutað krókaflahlutdeild eftir aflareynslu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að af ákvörðun F, um að úthluta báti G viðbótaraflahlutdeild og tilsvarandi krókaflamarki á fiskveiðiárinu 2006/2007, yrði ráðið að uppfyllt hefðu verið skilyrði ákvæðis XXXV til bráðabirgða við lög nr. 38/1990 um að báturinn hefði verið endurnýjaður innan þar tilgreindra tímamarka, enda hefði fyrrgreind úthlutun að öðrum kosti ekki verið heimil. Var ákvörðun F samkvæmt því talin ólögmæt. Talið var að G hefði nægilega leitt í ljós að hann hefði orðið fyrir fjártjóni vegna ákvörðunar F og voru skaðabætur ákveðnar með hliðsjón af niðurstöðu matsgerðar dómkvadds manns, en að því gættu að í matsgerðinni hefði ekki verið tekið tillit til þess að G hefði óhjákvæmilega haft nokkurn kostnað af því að nýta sér þá sóknardaga sem um ræddi.

H ehf. átti og gerði út handfærabátinn S. F veitti H ehf. leyfi 22. september 2011 til veiða á grundvelli umsóknar H 21. september 2011 um krókaaflamarksleyfi fyrir bátinn. F svipti bátinn veiðileyfi 31. október 2011 á grundvelli 14. gr. laga nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar vegna veiði umfram aflaheimildir. Í málinu var þess krafist að ákvörðunin yrði felld yrði úr gildi þar sem hún bryti í bága við ákvæði stjórnarskrár, alþjóðasamninga og stjórnsýslulaga. Taldi H ehf. að félaginu hafi verið gert ókleift að stunda atvinnu sína með öðrum hætti en að falast eftir atvinnuréttindum úr hendi einkaaðila gegn greiðslu og að félagið nyti ekki lengur sama réttar og aðrir í sambærilegri stöðu til að stunda veiðar á tegundum sem ekki væru bundnar í aflamark. Þá hefði ákvörðun F farið í bága við lögmætisregluna, undirstöðu íslenskrar stjórnskipunar um að stjórnvöld væru bundin af lögum. Hæstiréttur taldi 1. mgr. 3. gr. laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða fela í sér nægilega afmarkaða viðmiðun um hvernig takmörkunum ráðherra á leyfilegum heildarafla á hverju fiskveiðiári skyldi hagað. Væri ekki talið að takmarkanir um heildarafla brytu gegn 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi Þá væri ákvörðun aflahlutdeildar samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006 og árleg úthlutun aflamarks samkvæmt 3. mgr. sömu greinar að stofni til reist á veiðireynslu skipa. Yrði að telja að við setningu laganna hafi það verið samrýmanlegt jafnræðisrökum að deila takmörkuðum heildarafla milli skipa sem þá stunduðu veiðar. Mat löggjafans hafi verið reist á málefnalegum forsendum og væru ekki efni til þess að því mati yrði haggað af dómstólum. Yrði að leggja til grundvallar að úthlutun aflaheimilda eftir 8. gr. laga nr. 116/2006 fullnægði jafnræðisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, 14. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu og þeim sjónarmiðum um jafnæði sem gæta þyrfti við takmörkun atvinnufrelsis samkvæmt 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms féllst Hæstiréttur ekki á að jafnræðisregla stjórnarskrárinnar hafi verið brotin þar sem félagið nyti ekki lengur sama réttar og aðrir í sambærilegri stöðu til að stunda veiðar á tegundum sem ekki væru bundnar í aflamark. Talið var málefnalegt að hagsmunir fiskveiðistjórnunarkerfisins væru látnir vega þyngra en hagsmunir þeirra aðila sem brytu gegn kerfinu. Meðferð málsins hafi verið í samræmi við 14. gr. laga nr. 57/1996. Sýknaði Hæstiréttur stefndu af kröfu H ehf.

Útgerðarfélagið V hf. höfðaði mál gegn íslenska ríkinu til viðurkenningar á því að óheimilt hefði verið að leggja á hann nánar tiltekið útflutningsálag fiskveiðiárið 2009 til 2010 vegna botnfiskafla sem fluttur var óunninn á erlendan markað án þess að hafa verið vigtaður og skráður hér á landi. Álagið var lagt á samkvæmt reglugerð með stoð í 7. mgr. 11. gr. laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða. Bar V hf. fyrir sig að útflutningsálagið væri skattur, að lagaákvæðið uppfyllti ekki áskilnað stjórnarskrárinnar sem skattlagningarheimild og bryti í bága við nánar tiltekin ákvæði hennar, reglugerðin væri ekki sett á grundvelli málefnalegra sjónarmiða, auk þess sem álagið bryti í bága við EES-samninginn. Í dómi Hæstaréttar var fjallað um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið og lög um stjórn fiskveiða hér á landi og vísað til þess að ríkir og augljósir almannahagsmunir væru bundnir við verndun og hagkvæma nýtingu fiskistofna á Íslandsmiðum, sbr. dóm Hæstaréttar 6. apríl 2000 í máli nr. 12/2000 sem birtur var í dómasafni réttarins það ár á bls. 1534. Hæstiréttur rakti forsögu 7. mgr. 11. gr. laga nr. 116/2006 og taldi að virtum sjónarmiðum að baki reiknireglunni, tilgangs laganna og annarra stjórnunarreglna II. kafla þeirra að þessi aðferð við fiskveiðistjórnun gæti ekki talist skattur. Þá var reglan ekki talin skerða þau réttindi sem V hf. hefði fengið úthlutað á grundvelli laga nr. 116/2006 þannig að bryti gegn friðhelgi eignarréttar útgerðarinnar eða jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þá var V hf., að virtum markmiðum reglugerðarinnar, hvorki talinn hafa sýnt fram á að ákvörðun ráðherra um að leggja á útflutningsálagið væri reist á ómálefnalegum sjónarmiðum né að meðalhófs hefði ekki verið gætt. Loks var málatilbúnaði V hf. er laut að EES-samningnum hafnað. Samkvæmt því var íslenska ríkið sýknað af kröfu V hf.

D ehf. höfðaði mál gegn Í og krafðist meðal annars ógildingar á úrskurði skattstjóra þess efnis að D ehf. hefði ekki verið heimilt að telja kaupverð aflamarks fram til tekjuskatts sem frádráttarbæran rekstrarkostnað. Með vísan til þess að aflamark væri tímabundinn nýtingarréttur var hafnað þeirri röksemd Í, sem byggt var á í úrskurði skattstjóra, að kaup D ehf. á aflamarki hefðu verið hluti af kaupum félagsins á aflahlutdeild og að fella bæri viðskiptin í heild undir 1. mgr. 48. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Var því fallist á kröfu D ehf. um að ógilda úrskurð skattstjóra.

H ehf. krafðist viðurkenningar á skaðabótaábyrgð Í á tjóni sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna reglna Ö um úthlutanir byggðakvóta fiskveiðiárin 2004/2005 og 2005/2006. Hæstiréttur taldi úthlutun hluta byggðakvótans til fiskiskipa sem gerðu út utan byggðarlagsins hafa verið í andstöðu við ákvæði gildandi reglugerða. Þá var Í ekki talið hafa sýnt fram á að jafnræðissjónarmiða hafi verið gætt við úthlutun síðara fiskveiðiárið Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð Í á tjóni H ehf.

Þ ehf. keypti aflahlutdeild og aflamark vegna fiskveiðiársins 2006/2007 af K ehf., þ. á m. 25% aflahlutdeild í Skagafjarðarrækju, í mars 2007. Eftir kaupin leitaði Þ ehf. lánafyrirgreiðslu hjá viðskiptabanka og hlaut hann vilyrði fyrir greiðslu að undanskildu kaupverði aflahlutdeildar í Skagafjarðarrækju. K ehf. höfðaði mál þetta gegn Þ ehf. og krafði hann um greiðslu kaupverðs vegna aflahlutdeildar í Skagafjarðarrækju, gegn afhendingu hennar. Hæstiréttur féllst ekki á með Þ ehf. að krafa K ehf. væri fallin niður fyrir tómlæti hans. Þá taldi rétturinn ósannað að Þ ehf. hefði gert K ehf. ljóst við kaupin að þau væru háð fyrirvara um fjármögnun. Þá hefði Þ ehf. ekki leitast við að sanna að kaupverð aflahlutdeildarinnar hefði vikið svo frá gangverði að ósanngjarnt gæti talist. Var krafa K ehf. því tekin til greina.

G var ákærður fyrir fiskveiðibrot með því að hafa, sem skipstjóri á tilteknu skipi, haldið því til botnvörpu- og netaveiða í 19 veiðiferðir frá 3. september 2001 til 27. mars 2002 án lögboðinna aflaheimilda. Talið var að G hefði ekki getað dulist að ekki væru fyrir hendi aflaheimildir, sem líklegt væri að myndu duga fyrir aflanum í umræddum veiðiferðum. Á því bæri hann refsiábyrgð samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, sbr. 23. gr. sömu laga. Með þessari háttsemi var einnig talið að hann hefði gerst brotlegur við tiltekin ákvæði laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða og laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Refsing hans var ákveðin skilorðsbundið fangelsi í einn mánuð og 800.000 kr. sekt í ríkissjóð.

Aflaheimildir. Aflahlutdeild. Fiskveiðistjórn. Stjórnarskrá. Jafnræðisregla. Vanreifun. Frávísun máls frá héraðsdómi að hluta. Ekki var fallist á með L að það hafi verið andstætt jafnræðisreglu stjórnarskrár að láta ákvörðun aflahlutdeildar í norsk-íslenska síldarstofninum ráðast af veiðireynslu sökum þess áskilnaðar að skip, sem hana mynduðu, hafi frá árinu 1996 þurft að hafa leyfi til veiða í atvinnuskyni í fiskveiðilandhelgi Íslands. Þá þóttu ekki efni til að líta svo á að brotið væri gegn jafnræðisreglu með því að miða við veiðireynslu alls tímabilsins frá 1994 til og með 2001, við úthlutun veiðiheimilda úr stofninum, en ekki t.d. þriggja bestu veiðitímabila á undangengnum sex veiðitímabilum. Varakröfu L um ógildingu á úrskurði sjávarútvegsráðuneytisins, þar sem staðfest var ákvörðun Fiskistofu um að taka ekki mið af töfum skips L frá veiðum á árinu 2001 við úthlutun aflahlutdeildar, var svo vanreifuð af hendi L að óhjákvæmilegt var að vísa þeirri kröfu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

L krafðist ógildingar á úrskurði sjávarútvegsráðuneytisins, þar sem staðfest var ákvörðun Fiskistofu, um að taka ekki mið af töfum skips L frá veiðum á árinu 2001 við úthlutun aflahlutdeildar í kolmunna. L taldi sérreglu 3. mgr. 5. gr. laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands eiga við, og taka ætti tillit til þeirra tafa sem urðu er skip L undirgekkst umfangsmiklar viðgerðir. Talið var að skýra yrði regluna svo að meiri háttar tjón eða bilanir yrðu einar og sér að geta hafa valdið því að skip tefðist samfellt frá veiðum í minnst sex mánuði, en L hafði samhliða viðgerðinni látið fara fram viðhald og endurbætur á skipinu. Engin gögn höfðu verið lögð fram um aðgreiningu milli verkþátta, sem tengdust viðgerð á meiri háttar bilunum og skemmdum vegna tjóns á skipunu, og þeirra sem lutu að öðrum viðgerðum eða breytingum. Var málið svo vanreifað af hendi L að óhjákvæmilegt var að vísa því sjálfkrafa frá héraðsdómi.

EH, ES og F ehf. voru ákærð fyrir brot gegn lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, lögum um umgengni við nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða. Í dómi héraðsdóms sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna var um stjórnskipulegt gildi ákvæða laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 12/2000 frá 6. apríl 2000, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 1534. Voru ákærðu dæmd hvert um sig til að greiða 1.000.000 kr. sekt til ríkissjóðs. Þá var gert upptækt jafnvirði afla og veiðarfæra að fjárhæð 1.908.152 kr.

Við stofnun ÚT skráði T sig fyrir hlutafé og lagði skip sitt fram sem greiðslu á því. Með skipinu fylgdu aflaheimildir í eigu H, sem T hafði tekið að sér að geyma á skipinu samkvæmt samningi við H. Taldi H sig ekki hafa endurheimt að fullu umrædda aflahlutdeild og krafði T um bætur sem nam mismuninum. Var á það fallist að T hefði ekki efnt þá skyldu sína að skila H umræddum aflaheimildum að fullu. Var ekki talið að T hefði hnekkt fullyrðingum H um hver sú aflahlutdeild væri. Var T gert að greiða H bætur.

T og H gerðu samning í september 1995 um að H fengi að geyma nánar tilgreinda aflahlutdeild á fiskiskipi T og lýsti T því yfir að kvótinn væri eign H og til frjálsrar ráðstöfunar fyrir H. Einnig gerðu aðilar með sér munnlegt samkomulag um löndun afla af skipi T hjá H og greinir aðila á um efni þess. Talið var að við úrlausn málsins yrði að leggja til grundvallar framburð fyrirsvarsmanns T fyrir héraðsdómi þar sem fram kom viðurkenning á því að T hafi borið að leggja til aflamark á móti aflamarki H til að veiða þann fisk, sem samið hafi verið um að landa hjá H gegn fyrir fram ákveðnu verði. Þó var ekki talið að skilja bæri ummælin sem viðurkenningu á að aðilarnir hefðu samið um að leggja til aflamark að jöfnu vegna fisks, sem H veiddi á skipi sínu og lagði upp hjá T. Var því talið að T hefði samkvæmt samningi aðilanna verið heimilt að veiða án sérstaks endurgjalds í skjóli aflamarks H þegar eigin aflamarki sleppti, gegn því að landa aflanum hjá H. Fyrir lá í málinu að T hafði veitt og lagt upp hjá H hluta aflamarks H og að H hafði með atbeina T flutt hluta aflamarksins af skipi T yfir á annað skip. Þegar H hugðist selja eftirstöðvar aflamarks, sem hann taldi sig eiga geymdar á skipi T, fyrir gangverð á þeim tíma kom í ljós að T hafði þegar nýtt sér allar eftirstöðvar aflamarksins. Var talið að T hefði með þessu vanefnt skyldu sína til að geyma það, sem eftir stóð af aflamarki H, til frjálsrar ráðstöfunar fyrir hann og var T dæmdur til að greiða H skaðabætur sem námu söluverði umrædds aflamarks á þeim tíma sem H hugðist selja það.

B var ákærður fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða og lögum nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands með því að hafa sem skipstjóri fiskiskipsins V haldið til botnvörpuveiða án nokkurra aflaheimilda til veiðanna. S var gefin að sök hlutdeild í broti B með því að hafa sem forráðamaður einkahlutafélagsins H, sem gerði V út, hvatt til og stuðlað að því að skipinu var haldið til veiðanna án aflaheimilda, en einnig var S ákærður fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996 með því að hafa ekki látið vigta tiltekinn afla annars skips í eigu H. B og S viðurkenndu þann hluta ákærunnar, sem laut að veiðum án aflaheimilda, en kröfðust sýknu á þeim grundvelli, að tiltekin atriði laga nr. 38/1990 brytu í bága við stjórnarskrána. Ekki var á það fallist að með 1. mgr. 3. gr. laga nr. 38/1990 væri ráðherra falið svo óheft ákvörðunarvald um takmarkanir á heildarafla að bryti gegn áskilnaði 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar um að atvinnufrelsinu yrði aðeins settar skorður með lögum. Almannahagsmunir krefðust þess að frelsi manna til að stunda fiskveiðar væru settar skorður og stæði ákvæðið því ekki í vegi að í lögum væri mælt fyrir um takmarkanir á leyfilegum heildarafla úr einstökum fiskstofnum eftir því, sem nauðsyn bæri til. Þegar lög nr. 38/1990 voru virt í heild þótti verða að leggja til grundvallar, að við setningu þeirra hefði löggjafinn metið það svo, að það fyrirkomulag við fiskveiðistjórn að úthluta einstökum mönnum eða félögum ákveðinni varanlegri og framseljanlegri hlutdeild í heildaraflanum væri fallið til að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu nytjastofnanna, sameign íslensku þjóðarinnar, og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu, sbr. 1. gr. laganna. Þau sjónarmið, að miða úthlutun aflaheimilda við veiðireynslu á ákveðnum tímabilum og deila takmörkuðum heildarafla milli skipa, sem þá stunduðu veiðar, þóttu ekki hafa verið ómálefnaleg eða leiða til mismununar í andstöðu við grunnreglu stjórnarskrárinnar um jafnræði. Sú skipan laga nr. 38/1990 að aflaheimildir væru varanlegar og framseljanlegar þótti meðal annars styðjast við þau rök, að sú hagkvæmni, sem af því hlytist leiddi til arðbærrar nýtingar fiskstofna fyrir þjóðarbúið í samræmi við markmið 1. gr. laganna. Þá væru aflaheimildir aðeins varanlegar í þeim skilningi að þær yrðu hvorki felldar niður né þeim breytt nema með lögum og gæti Alþingi kveðið nánar á um réttinn til fiskveiða, bundið hann skilyrðum eða innheimt fyrir hann frekara fégjald en nú væri gert. Að öllu virtu þótti mat löggjafans reist á málefnalegum forsendum og voru ekki talin efni til þess, að því yrði haggað af dómstólum. Var úthlutun aflaheimilda eftir 7. gr. laga nr. 38/1990 talin fullnægja jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og þeim sjónarmiðum um jafnræði, sem gæta þyrfti við takmörkun atvinnufrelsis og var því ekki fallist á varnir B og S vegna þess hluta ákærunnar, sem laut að veiðum án aflaheimilda. Voru þeir sakfelldir fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996, lögum nr. 38/1990 og lögum nr. 79/1997 auk þess, sem fallist var á þá niðurstöðu héraðsdóms, að S hefði einnig gerst sekur um brot gegn fyrstnefndu lögunum með því að láta ekki vigta afla, eins og honum var gefið að sök í síðari hluta ákærunnar. Voru B og S og einkahlutafélagið H dæmd til greiðslu sektar, en bæði brotin þóttu hafa verið til þess fallin að vera félaginu til fjárhagslegs ávinnings. Þá var jafnvirði þess afla, sem landað hafði verið úr skipinu V eftir umrædda veiðiferð þess, gert upptækt.