Dómstólaleit

S o.fl. höfðuðu mál gegn sveitarfélaginu V og Í ehf. og kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun V um staðfestingu á deiliskipulagsbreytingu fyrir nánar tilgreint iðnaðarsvæði í sveitarfélaginu þar sem Í ehf. hugðist reisa súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju. Var málið rekið samhliða öðru máli sem S o.fl. höfðu höfðað vegna þriggja byggingarleyfa sem V hafði gefið út til Í ehf. vegna verksmiðjunnar og til úrlausnar var í dómi Hæstaréttar í máli nr. 738/2017. Byggðu S o.fl. á því að málsmeðferð V við deiliskipulagsbreytinguna hefði ekki samræmst ákvæðum skipulagslaga nr. 123/2010 og að skipulagsbreytingin væri háð efnislegum annmörkum sem leiða ættu til ógildingar hennar. Var meðal annars á því byggt af hálfu S o.fl. að deiliskipulagið hefði ekki sætt umhverfismati í samræmi við lög nr. 105/2006 um umhverfismat áætlana og skipulagslög og að skort hefði á að samráð hefði verið haft við S o.fl. við vinnslu og samþykkt deiliskipulagsbreytingarinnar. Þá hefði breytingin bæði gerbreytt eðli deiliskipulagsins og eyðilagt innra samræmi þess. Héraðsdómur hafnaði öllum málsástæðum S o.fl. og taldi að ekki hefði verið sýnt fram á að nokkrir þeir annmarkar hefðu verið á meðferð málsins sem leitt gætu til þess að fallist yrði á kröfur þeirra. Voru V og Í ehf. því sýknuð af kröfu S o.fl. og staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu.

S o.fl. höfðuðu mál gegn Í ehf. og kröfðust þess að þrjú nánar tilgreind byggingarleyfi sem V hafði gefið út til Í ehf., vegna byggingar súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju, yrðu felld úr gildi. Sveitarfélaginu V var stefnt til réttargæslu. Byggðu S o.fl. m.a. á því að deiliskipulagsbreytingin, sem byggingarleyfin studdust við, hefði verið haldin svo verulegum ágöllum að ógildingu varðaði. Þá hefði ekki verið heimilt að veita byggingarleyfi til einstakra þátta framkvæmdarinnar, auk þess sem S o.fl. vefengdu hæfi skipulags- og byggingarfulltrúa V til útgáfu leyfanna. Ennfremur byggðu S o.fl. á því að áætlun um stórslysavarnir hefði verið ófullnægjandi. Héraðsdómur hafnaði því að umrædd deiliskipulagsbreyting hefði verið haldin ágöllum með vísan til niðurstöðu dómsins í máli milli S o.fl. gegn V og Í ehf., sem rekið var samhliða um gildi deiliskipulagsins og til úrlausnar var í dómi Hæstaréttar í máli nr. 739/2017. Þá taldi dómurinn að ekki hefði verið sýnt fram á að ómálefnalegar ástæður hefðu legið að baki þeirri ákvörðun að veita byggingarleyfi til einstakra þátta framkvæmdarinnar og hafnaði því sömuleiðis að skipulags- og byggingarfulltrúi V hefði verið vanhæfur til útgáfu þeirra. Með vísan til umsagnar vinnueftirlitsins var því ennfremur hafnað að Í ehf. hefði ekki lagt fram fullnægjandi stórslysaáætlun. Var Í ehf. samkvæmt því sýknað af kröfu S o.fl. og staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu M um að mál sem hann hugðist höfða á hendur Í sætti flýtimeðferð þar sem skilyrðum XIX. kafla laga nr. 91/1991 var ekki fullnægt í málinu.

Á krafðist þess að ógilt yrði ákvörðun S þar sem beiðni hennar um endurgjaldslausa túlkaþjónustu var hafnað, en þjónustunnar var óskað í tengslum við fyrirhugaða dvöl Á í ungmennasumarbúðum fyrir daufblind ungmenni á Norðurlöndum sem starfræktar voru í Svíþjóð. Þá krafðist hún jafnframt miskabóta með vísan til þess að ákvörðunin hefði falið í sér ólögmæta meingerð gegn persónu hennar, sem bakaði S og Í skaðabótaskyldu á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var með vísan til forsendna í Hæstarétti, var lagt til grundvallar, með vísan til 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 65. gr. hennar, að einstaklingar sem byggju við fötlun líkt og Á ættu stjórnarskrárvarinn rétt á því að þeim væri í lögum tryggð ákveðin lágmarksaðstoð án tillits til efnahags. Þá var rakið að samkvæmt 41. og 42. gr. stjórnarskrárinnar væri ekki heimilt að inna af hendi gjald nema heimild væri til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Í ákvörðun S hefði komið fram að kostnaður vegna þjónustunnar hefði numið 18% af því fé sem til umráða var fyrir tímabilið júlí til september 2017. Hefði verið vísað til þess að veiting þjónustunnar orðið til þess að fjármagn til þjónustunnar hefði hvorki enst út framangreint tímabil né virt jafnræði notenda hennar. Hefði niðurstaðan verið í samræmi við ákvæði 2. gr. gjaldskrár nr. 444/2013 sem kvað á um að heimilt væri að veita þjónustuna á grundvelli sérstakrar fjárveitingar í fjárlögum ár hvert. Ekki yrði séð miðað við fjárveitingar til verkefnisins að neinu hefði breytt um niðurstöðu S þótt þjónustan hefði verið veitt hér á landi og var því ekki tekin afstaða til þess hvort heimilt væri að greiða fyrir túlkaþjónustu sem fram færi erlendis. Var Á ekki talin hafa sýnt fram á að S hefði brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga og þá yrði ekki séð hvernig setning sérstakrar reglugerðar hefði aukið möguleika Á á úthlutun þegar litið væri til þess fjármagns sem veitt væri í málaflokkinn. Þá hefðu aðstæður Á og þarfir hennar fyrir táknmálstúlkun sérstaklega verið kannaðar. Hefði synjun S byggt á málefnalegum rökum og verið í samræmi við settar reglur að teknu tilliti til þess fjármagns sem til ráðstöfunar var. Þar sem engir meinbugir hefði verið á ákvörðuninni sem leiða ættu til ógildingar hennar var kröfu Á að þessu leyti hafnað, enda væri það ekki á valdi dómstóla að mæla fyrir um fjárveitingar, sbr. 2., 41. og 42. gr. stjórnarskrárinnar. Voru S og Í því sýknuð af kröfu Á.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli L á hendur L hf. um ógildingu á tilteknu framkvæmdaleyfi var vísað frá dómi, en L hafði áður átt aðild að máli um gildi leyfisins fyrir úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Í dómi héraðsdóms kom fram að í lögum nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála væri að finna ákvæði þar sem vikið væri frá þeirri almennu reglu stjórnsýsluréttar að sá einn gæti orðið aðili að máli fyrir stjórnvöldum sem ætti einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta. Í lögunum væru hins vegar engin sérákvæði um aðild að dómsmáli sem höfðað væri um ákvörðun stjórnvalds á grundvelli laganna. Færi því um aðild að slíku dómsmáli eftir almennum reglum, þ.á m. þeirri grunnreglu að dómstólar leysi ekki úr sakarefni nema sýnt sé að það skipti að lögum máli fyrir stöðu stefnanda að fá dóm um það. Vísaði héraðsdómur til þess að við fullgildingu hins svonefnda Árósasamnings hér á landi hefði þurft að ráðast í allmargar lagabreytingar, m.a. með setningu laga nr. 130/2011. Með vísan til lögskýringargagna taldi héraðsdómur ljóst að vilji löggjafans hefði ekki staðið til þess að umræddar lagabreytingar hafi átt að leiða til breytinga á almennum réttarfarsreglum um aðild. Þannig veitti hin sérstaka heimild laga nr. 130/2011 félagasamtökum sem uppfylltu ákveðin skilyrði, heimild til þess að koma að kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála án þess að sýna fram á lögvarða hagsmuni. Hún veitti hins vegar ekki þeim sem ekki hefðu lögvarinna hagsmuna að gæta, rétt til höfðunar dómsmáls vegna annars en þess hvort réttra formreglna hefði verið fylgt við úrskurð nefndarinnar. Samkvæmt því og með vísan til þess að L hefði ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni sína af málinu var því vísað frá dómi. Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms með þeirri áréttingu að við setningu laga nr. 130/2011 hefði löggjafinn tekið afstöðu til áskilnaðar Árósasamningsins um að sá hluti almennings sem málið varði hafi aðgang að kæruleiðum fyrir rétti eða hjá annarri og óhlutdrægri stofnun sem komið hefði verið á fót með lögum.

J var einn af 33 umsækjendum um embætti dómara við Landsrétt og meðal þeirra 15 sem dómnefnd samkvæmt lögum um dómstóla nr. 15/1998 hafði talið hæfasta til að gegna því embætti. Þegar dómsmálaráðherra gerði tillögu til Alþingis um hvaða 15 umsækjendur skyldi skipa dómara við réttinn var J ekki á meðal þeirra sem lagt var til að yrðu skipaðir. Alþingi samþykkti tillögur ráðherra og voru þær í kjölfarið sendar forseta Íslands sem ritaði undir skipunarbréf þeirra 15 dómara sem ráðherra hafði gert tillögu um. Höfðaði J þá mál þetta á hendur Í þar sem hann krafðist í fyrsta lagi ógildingar á framangreindum athöfnum ráðherra, í öðru lagi viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna þess tjóns sem hann hefði orðið fyrir vegna þessa og í þriðja lagi miskabóta. Með hinum kærða úrskurði var ógildingarkröfu J vísað frá dómi á þeim grundvelli að ekki yrði séð að hún myndi leiða til afgerandi niðurstöðu um sakarefni málsins, enda myndu ákvarðanir ráðherra og Alþingis um skipun hinna 15 dómara í Landsrétt halda gildi sínu þótt fallist yrði á hana. Þá var kröfu J um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í vísað frá dómi á þeim grundvelli að J hefði ekki sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna athafna ráðherra. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt forseti Íslands væri samkvæmt stjórnarskránni að formi til æðsti embættismaður ríkisins, væru ráðherrar samkvæmt fastmótaðri stjórnskipunarvenju í reynd æðstu handhafar framkvæmdarvaldsins. Væri það því í reynd dómsmálaráðherra sem færi með skipunarvaldið og væri kröfum J því réttilega beint að honum fyrir hönd Í. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að fyrirmæli 60. og 70. gr. stjórnarskrárinnar hefðu í framkvæmd verið skýrð þannig að sérhver sem eigi lögvarinna hagsmuna að gæta geti almennt krafist þess fyrir dómi að ákvarðanir stjórnvalda verði ógiltar brjóti þær í bága við lög að formi til eða efni. Að jafnaði væri það hins vegar ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum væri falið með lögum að fara með. Samkvæmt því og að gættum þeim skýringum J að baki ógildingarkröfu sinni, að ekki væri verið að krefjast þess að hróflað yrði við skipun þeirra einstaklinga sem hlutu skipun, taldi Hæstiréttur að J hefði ekki sýnt fram á að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að fá skorið sjálfstætt úr um ógildi ákvarðana dómsmálaráðherra. Var því staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa ógildingarkröfu J frá dómi. Hvað viðurkenningarkröfu J varðaði benti Hæstiréttur á að í dómaframkvæmd hefði verið lagt til grundvallar að beiting heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu væri háð því skilyrði að sá sem höfðar mál leiði nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og geri grein fyrir því í hverju tjónið felist. Taldi Hæstiréttur að með framlögðum gögnum og málatilbúnaði sínum að öðru leyti hefði J uppfyllt þau skilyrði. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi hvað viðurkenningarkröfuna varðaði og lagt fyrir héraðsdóm að taka hana til efnismeðferðar.

Á var einn af 33 umsækjendum um embætti dómara við Landsrétt og meðal þeirra 15 sem dómnefnd samkvæmt lögum um dómstóla nr. 15/1998 hafði talið hæfasta til að gegna því embætti. Þegar dómsmálaráðherra gerði tillögu til Alþingis um hvaða 15 umsækjendur skyldi skipa dómara við réttinn var Á ekki á meðal þeirra sem lagt var til að yrðu skipaðir. Alþingi samþykkti tillögur ráðherra og voru þær í kjölfarið sendar forseta Íslands sem ritaði undir skipunarbréf þeirra 15 dómara sem ráðherra hafði gert tillögu um. Höfðaði Á þá mál þetta á hendur Í þar sem hann krafðist í fyrsta lagi ógildingar á framangreindum athöfnum ráðherra, í öðru lagi viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna þess tjóns sem hann hefði orðið fyrir vegna þessa og í þriðja lagi miskabóta. Með hinum kærða úrskurði var ógildingarkröfu Á vísað frá dómi á þeim grundvelli að ekki yrði séð að hún myndi leiða til afgerandi niðurstöðu um sakarefni málsins, enda myndu ákvarðanir ráðherra og Alþingis um skipun hinna 15 dómara í Landsrétt halda gildi sínu þótt fallist yrði á hana. Þá var kröfu Á um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í vísað frá dómi á þeim grundvelli að Á hefði ekki sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna athafna ráðherra. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt forseti Íslands væri samkvæmt stjórnarskránni að formi til æðsti embættismaður ríkisins, væru ráðherrar samkvæmt fastmótaðri stjórnskipunarvenju í reynd æðstu handhafar framkvæmdarvaldsins. Væri það því í reynd dómsmálaráðherra sem færi með skipunarvaldið og væri kröfum Á því réttilega beint að honum fyrir hönd Í. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að fyrirmæli 60. og 70. gr. stjórnarskrárinnar hefðu í framkvæmd verið skýrð þannig að sérhver sem eigi lögvarinna hagsmuna að gæta geti almennt krafist þess fyrir dómi að ákvarðanir stjórnvalda verði ógiltar brjóti þær í bága við lög að formi til eða efni. Að jafnaði væri það hins vegar ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum væri falið með lögum að fara með. Samkvæmt því og að gættum þeim skýringum Á að baki ógildingarkröfu sinni, að ekki væri verið að krefjast þess að hróflað yrði við skipun þeirra einstaklinga sem hlutu skipun, taldi Hæstiréttur að Á hefði ekki sýnt fram á að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að fá skorið sjálfstætt úr um ógildi ákvarðana dómsmálaráðherra. Var því staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa ógildingarkröfu Á frá dómi. Hvað viðurkenningarkröfu Á varðaði benti Hæstiréttur á að í dómaframkvæmd hefði verið lagt til grundvallar að beiting heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu væri háð því skilyrði að sá sem höfðar mál leiði nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og geri grein fyrir því í hverju tjónið felist. Taldi Hæstiréttur að með framlögðum gögnum og málatilbúnaði sínum að öðru leyti hefði Á uppfyllt þau skilyrði. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi hvað viðurkenningarkröfuna varðaði og lagt fyrir héraðsdóm að taka hana til meðferðar.

Í málinu kröfðust F og K þess að ógilt yrði ákvörðun atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra frá árinu 2016 annars vegar um heimild L hf. til að framkvæma eignarnám til ótímabundinna afnota vegna lagningar tveggja 220 kV háspennulína, svonefndra Kröflulína 4 og 5, frá Kröflu að Þeistareykjum um land jarðarinnar Reykjahlíðar og hins vegar um þinglýsingu á nánar tilgreindri kvöð á jarðirnar Bjarg og Víðihlíð í Skútustaðahreppi. Í héraðsdómi, sem staðfestur var af Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var ekki fallist á með F og K að ein lína væri raunhæfur valkostur miðað við þær forsendur um rekstrar- og afhendingaröryggi sem gert væri ráð fyrir í kerfisáætlun L hf. fyrir árin 2015 til 2024. Þá var talið að L hf. og Í hefðu með fullnægjandi hætti rannsakað þann kost að leggja jarðstrengi í stað loftlína, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, auk þess sem andmælaréttur F og K hefði verið virtur við meðferð málsins, sbr. 13. gr. sömu laga. Loks var litið svo á að L hf. hefði sinnt skyldu sinni til samráðs við F og K og aðra landeigendur við undirbúning framkvæmdarinnar og að L hf. hefði reynt til þrautar að ná samningum við þau um afnot af landi þeirra vegna umræddra lína. Að þessu gættu og með hliðsjón af ákvæðum raforkulaga nr. 65/2003 var litið svo á að L hf. hefði fullnægt skilyrðum 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um almenningsþörf og meðalhóf fyrir framkvæmdunum. Voru L hf. og Í því sýknuð af kröfum F og K.

Í málinu kröfðust E o.fl. þess að felldar yrðu úr gildi nánar tilgreindar ákvarðanir sveitarfélagsins G og V frá árinu 2016 þar sem hafnað var beiðnum þeirra um að á tímabilinu frá 1. maí 2016 til 1. maí 2018 fengi hvert þeirra fyrir sig allt að 120 ferðir á mánuði með ferðaþjónustu fatlaðs fólks þar sem kostnaður við hverja ferð miðaðist við fargjald í almenningssamgöngur. Þá kröfðust þau einnig miskabóta á þeim grunni að umþrættar ákvarðanir hefðu falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart þeim í skilningi b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ákvarðanir þær sem E o.fl. krefðust ógildingar á hefðu verið teknar af V og ekki yrði séð að efni hefði staðið til að E o.fl. beindu kröfum sínum jafnframt að sveitarfélaginu G. Var hann því sýknaður af þeim með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með hliðsjón af gögnum málsins var talið að V hefði ekki vegið og metið aðstæður og getu hvers og eins þeirra E o.fl. til að geta nýtt sér almenningssamgöngur áður en umþrættar ákvarðanir voru teknar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá hefðu E o.fl. ekki verið gefinn kostur á að tjá sig um þau gögn sem lágu til grundvallar ákvörðunum V, sbr. 13. gr. sömu laga. Var því fallist á ógildingarkröfu E o.fl. Á hinn bóginn var ekki talið að skilyrðum b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga um ólögmæta meingerð væri fullnægt. Var því miskabótakröfu E o.fl. hafnað.

Í málinu krafðist F þess að viðurkennt yrði að sér væri heimilt, þrátt fyrir ákvæði laga nr. 45/2016 um kjaramál Félags íslenskra flugumferðarstjóra, að efna til verkfalls í samræmi við ákvæði laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og að kjör félagsmanna sinna yrðu ekki afráðin með ákvörðun gerðardóms samkvæmt fyrrnefndu lögunum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að sama dag og héraðsdómur var kveðinn upp hefðu deiluaðilar gert með sér sátt til að ljúka gerðarmeðferðinni. Samkvæmt henni hefði verið svo um samið að kjarasamningur þeirra frá í júní 2016, sem áður hafði verið felldur í atkvæðagreiðslu meðal félagsmanna F, skyldi gilda með þeim bókunum og samkomulagi, sem honum hefðu fylgt, og yfirlýsingum sem gefnar hefðu verið í tengslum við samningsgerðina. Í ljósi þess að bundinn hefði verið endi á kjaradeilu F og viðsemjanda hans með gerð kjarasamnings, svo sem heimilað hefði verið með lögum nr. 45/2016, var talið að F hefði ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn dómstóla um dómkröfur sínar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu F um að mál sem hann hugðist höfða á hendur Í og B sætti flýtimeðferð þar sem skilyrðum 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 var ekki fullnægt í málinu.

Í málinu krafðist R þess að Í væri að lögum skylt samkvæmt skjali, sem innanríkisráðherra og R undirrituðu árið 2013, að efna þær skuldbindingar sem þar greindi, annars vegar með því að loka NA/SV flugbraut á Reykjavíkurflugvelli og hins vegar með því að endurskoða skipulagsreglur fyrir flugvöllinn til samræmis við lokun flugbrautarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar efni skjalsins væri túlkað væri hafið yfir skynsamlegan vafa að með því hefði innanríkisráðherra gengið undir þá skuldbindingu að tilkynna um lokun flugbrautarinnar samtímis því að nýtt deiliskipulag fyrir flugvallarsvæðið yrði auglýst og að þá skyldi jafnframt endurskoða gildandi skipulagsreglur fyrir flugvöllinn til samræmis. Atvik í aðdraganda að gerð skjalsins og atvik sem síðar urðu renndu enn frekari stoðum undir þennan skilning. Yrði ekki dregin önnur ályktun en sú að stjórnvaldsákvörðun um lokun flugbrautarinnar hefði þegar verið tekin, svo og um að skipulagsreglur fyrir Reykjavíkurflugvöll skyldu endurskoðaðar og að skuldbindingar þær sem um ræddi lytu að því við hvaða aðstæður þessar ákvarðanir yrðu framkvæmdar. Ekki var fallist á með Í að yfirlýsingar þær sem í skjalinu greindi, sem og aðrar yfirlýsingar ráðherra um sama efni, hefðu verið bundnar fyrirvörum sem ekki hefðu komið til framkvæmda eða stæðu því í vegi að unnt væri að loka flugbrautinni. Þá var með hliðsjón af ákvæðum 13., 14. og 15. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 1. og 4. gr. laga nr. 115/2011 um Stjórnarráð Íslands, og að virtum ákvæðum forsetaúrskurðar nr. 71/2013 um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands hafnað mótbárum Í um að innanríkisráðherra hefði ekki verið bær til þess takast á hendur þær skuldbindingar sem R krafðist efnda á í málinu. Talið var við úrlausn um kröfu R skipti máli að hún væri sveitarfélag sem samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar skyldi sjálft ráða málefnum sínum eftir því sem lög ákvæðu. R hefði því forræði á þeim málefnum sem samkomulagið varðaði af sinni hálfu, auk þess sem hún hefði efnt þær skyldur sem á henni hefði hvílt og unnt hefði verið að efna til þessa. Talið var að krafa R um að Í væri skylt að loka flugbrautinni lyti að því að efna einstaka afmarkaða samningsskuldbindingu sem hefði verið vanefnd. Stæðu hvorki 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála né 2. og 60. gr. stjórnarskrárinnar því í vegi að unnt væri að dæma að efni til slíka kröfu. Var Í því gert skylt að loka NA/SV flugbraut Reykjavíkurflugvallar innan 16 vikna frá dómsuppkvaðningu að viðlagðri greiðslu dagsekta til R að fjárhæð 1.000.000 króna. Á hinn bóginn var ekki fallist á kröfu R um að Í væri skylt að endurskoða skipulagsreglur fyrir flugvöllinn til samræmis við lokun flugbrautarinnar, enda væri það ekki á færi dómstóla, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991, að kveða á um skyldu stjórnvalds til þess að setja almenn stjórnsýslufyrirmæli og enn síður hvers efnis þau skyldu vera. Var þessum kröfulið því vísað frá héraðsdómi.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni E og G um flýtimeðferð máls sem þau hyggjast höfða gegn I og Ú. Vísað var til þess að brottvísun E úr landi kæmi ekki í veg fyrir að hann gæti höfðað almennt einkamál til ógildingar á úrlausnum stjórnvalda. Var því ekki talið fullnægt því skilyrði 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að brýn þörf væri á skjótri úrlausn málsins.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu I um að mál, sem félagið hugðist höfða á hendur K og varðaði úrskurð úrskurðarnefndar um upplýsingamál, sætti flýtimeðferð. Fyrir Hæstarétti krafðist I þess aðallega að hinn kærði úrskurður yrði ómerktur þar sem héraðsdómari hafi verið vanhæfur til úrlausnar málsins vegna vanhæfis dómstjóra dómstólsins. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu I. Tekið var fram í því sambandi að dómstjóri hefði ekki boðvald yfir dómurum þegar kæmi að úrlausn mála sem þeim væru falin. Dómarar væru sjálfstæðir í störfum sínum, færu einungis eftir lögum og lytu þar aldrei boðvaldi annarra. Var því ekki talið að vanhæfi dómstjóra leiddi sjálfkrafa af sér vanhæfi annarra dómara við dómstólinn. Hæstiréttur hafnaði einnig varakröfu I um að leggja fyrir héraðsdóm að gefa út réttarstefnu til flýtimeðferðar í málinu. Hæstiréttur taldi að fyrsta skilyrði 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 væri fullnægt þar sem í fyrirhuguðu dómsmáli yrði krafist ógildingar á úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Var málið því talið varða ákvörðun stjórnvalds í skilningi ákvæðisins. Hæstiréttur taldi aftur á móti að málið fullnægði ekki öðru skilyrði ákvæðisins um að brýn þörf væri á skjótri úrlausn málsins. Tekið var fram í því sambandi að ef til aðfarar kæmi á grundvelli úrskurðar úrskurðarnefndar um upplýsingamál gæti I samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar komið að öllum sömu málsástæðum um form- og efnisannmarka úrskurðarins eins og hann gæti í almennu einkamáli. Var því ekki talið að réttarspjöll myndu hljótast af því fyrir I að bíða úrlausnar dómstóla um þau ágreiningsefni sem uppi væru í málinu hvort heldur væri í almennu einkamáli eða aðfararmáli ef til þess kæmi. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu F um að mál, sem félagið hugðist höfða á hendur Í og varðaði meðal annars bann við verkfalli F, sætti flýtimeðferð. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar á því reist að dómkröfur F væru að efni til þær sömu og í öðru máli sem dæmt hafði verið í héraði og áfrýjað til Hæstaréttar. Því væri hvorki brýn þörf á skjótri úrlausn málsins né hefði það almenna þýðingu í skilningi 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur komst að gagnstæðri niðurstöðu og taldi að málið varðaði stórfellda hagsmuni F og brýn þörf væri á skjótri úrlausn þess, sbr. 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Tekið var fram í því sambandi að ekki hefði þýðingu þótt kveðinn hefði verið upp héraðsdómur í sambærilegu máli og þeim dómi verið áfrýjað, enda ætti F ekki aðild að því. Dómur í því máli væri því ekki skuldbindandi fyrir aðila þessa máls hvorn gagnvart hinum. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að gefa út stefnu til flýtimeðferðar í málinu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu S um að mál sem hún hugðist höfða á hendur SH, Í og R og varðaði greiðslu kostnaðar vegna túlkaþjónustu, sætti flýtimeðferð. Hæstiréttur féllst á með S að málið teldist varða stórfellda hagsmuni hennar auk þess sem það kynni að hafa almenna þýðingu fyrir aðra í sambærilegri stöðu. Þá væri S, með tilliti til heilsufars og þróunar sjúkdóms hennar, brýn þörf á skjótri úrlausn, enda bæru gögn málsins ekki með sér að hún gæti sjálf staðið undir kostnaði við túlkaþjónustu þann tíma sem rekstur dómsmáls eftir almennum reglum tæki. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að gefa út réttarstefnu til flýtimeðferðar í málinu.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu LV um að mál sem samtökin hugðust höfða á hendur L hf. sætti flýtimeðferð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Á um að mál sem hún hugðist höfða á hendur R ehf. og Í sætti flýtimeðferð.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli W ehf. á hendur S, I ohf. og I ehf. þar sem gerð var krafa um að tveir úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrðu felldir úr gildi. W ehf. hafði beint erindi til S og kvartað yfir fyrirkomulagi I ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna flugs til Bandaríkjanna árið 2014 og lauk S málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun, þar sem tilgreindum fyrirmælum var beint til I ohf. þess efnis að W ehf. yrði gert kleift að hefja flug til Bandaríkjanna í samkeppni við aðra flugrekendur. I ohf. og I ehf. skutu hvor fyrir sitt leyti þeirri ákvörðun S til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem felldi ákvörðunina úr gildi með fyrrgreindum tveimur úrskurðum sínum. Með hinum kærða úrskurði var máli W ehf. sem fyrr greinir vísað frá dómi með skírskotun til þess að málatilbúnaður W ehf. uppfyllti ekki áskilnaði 25. gr. og e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fyrir Hæstarétti höfðu I ohf. og I ehf. meðal annars uppi kröfur um frávísun málsins frá héraðsdómi sem studdar voru margvíslegum rökum. Bar I ehf. því meðal annars við að þar sem áfrýjunarnefnd samkeppnismála hefði fellt ákvörðun S úr gildi væri S ekki réttur aðili til að beina kröfum að um ógildingu úrskurðarins, heldur bæri réttarfarslega nauðsyn til aðildar áfrýjunarnefndarinnar að málinu. Hæstiréttur hafnaði því með vísan til þess að áfrýjunarnefndin gegndi hlutverki úrskurðarnefndar á málskotsstigi innan stjórnsýslunnar og hefði ekki þá lögvörðu hagsmuni af úrlausn málsins sem leitt gætu til aðildar hennar að því. Þá byggðu I ohf. og I ehf. á því að ekki væru uppfyllt skilyrði 18. gr. laga nr. 91/1991 til að stefna þeim saman í máli til ógildingar ákvarðana áfrýjunarnefndar samkeppnismála, né heldur skilyrði 19. gr. sömu laga til að sækja þá saman í málinu, auk þess sem W ehf. hefði ekki verið aðili að málunum fyrir áfrýjunarnefndinni og gæti því ekki átt aðild að dómsmáli til ógildingar úrskurða nefndarinnar. Hæstiréttur vísaði til þess að í dómaframkvæmd réttarins hefði verið litið svo á að óhjákvæmilegt væri að beina kröfu um ógildingu úrskurðar æðra stjórnvalds að þeim sem átt hefðu aðild að máli á málskotsstigi, enda ættu þeir verulegra, einstaklegra og lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn þess. Þar sem svo hagaði til um I ohf. og I ehf. yrði málinu ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu að þeim væri stefnt saman til að þola dóm í málinu. Þá taldi rétturinn einnig að virtri dómaframkvæmd sinni að ekki væri fortakslaust skilyrði samkvæmt samkeppnislögum nr. 44/2005 að sá, sem höfðaði mál til ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndarinnar, þyrfti að hafa átt aðild að málinu fyrir henni. Loks hélt I ohf. því fram að málatilbúnaður W ehf. væri í andstöðu við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, en Hæstiréttur hafnaði því með skírskotun til þess að þótt lýsing málsatvika í stefnu væri ekki að öllu leyti svo skýr sem skyldi væri samhengi þeirra við málsástæður W ehf. eigi að síður nægjanlega ljóst og fullnægði áskilnaði laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H hf. um að mál sem félagið hugðist höfða á hendur Í sætti flýtimeðferð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H hf. um að mál sem félagið hugðist höfða á hendur Í sætti flýtimeðferð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E um að mál sem hún hugðist höfða á hendur L sætti flýtimeðferð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu F ehf. um að mál sem hann hugðist höfða á hendur Í sætti flýtimeðferð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu J um flýtimeðferð á máli sem hann hugðist höfða á hendur landlækni og synjað um útgáfu stefnu í málinu.

Í krafðist þess að felldir yrðu úr gildi þrír úrskurðir kærunefndar útboðsmála þar sem felld var úr gildi ákvörðun Í um að taka tilboði M ehf. í samkeppnisviðræðum, er tóku til tækjabúnaðar og rekstrarvara fyrir tiltekna rannsóknarstofu Landspítalans, og lagt fyrir Í að auglýsa innkaupin að nýju. Deildu aðilar um það hvort kærufrestur hefði verið liðinn er F ehf., L ehf. og B AB beindu kærum sínum til kærunefndar útboðsmála og hvort rökstuðningur kærunefndarinnar fyrir niðurstöðu sinni hefði verið fullnægjandi. Hæstiréttur taldi að F ehf., L ehf. og B AB hefði ekki mátt vera ljóst hvernig valforsendum yrði beitt og þar með hvernig endanlega yrði staðið að vali tilboða fyrr en Í tilkynnti um val sitt og rökstuddi ákvörðun sína 28. júní 2012. Hefði kærufrestur þágildandi 94. gr. laga nr. 84/2007 um opinber innkaup því ekki verið liðinn þegar kærurnar bárust kærunefndinni. Að því er varðaði rökstuðning kærunefndarinnar vísaði Hæstiréttur til þess að reglum um efni rökstuðnings miðuðu að því að tryggja að aðili máls fengi vitneskju um þau atvik og aðstæður sem ákvörðun byggðist á. Yrði að horfa til þess að Í væri gjörkunnugur öllu því er lyti að opinberum innkaupum og útboðum á því sviði og að aðilar málsins hefðu fyrir kærunefndinni gert ítarlega grein fyrir málsatvikum, málsástæðum og lagarökum sínum, sem ljóst væri að kærunefndin hefði byggt niðurstöðu sína á. Hefðu aðilar málsins á grundvelli rökstuðnings kærunefndarinnar mátt skilja hvers vegna hún hefði komist að niðurstöðu sinni. Þótt rökstuðningurinn hefði mátt vera fyllri í ljósi þess að um úrskurð æðra stjórnvalds hefði verið að ræða fullnægði hann kröfum stjórnsýslulaga, enda yrðu ekki gerðar sömu kröfur til stjórnsýslunefnda og gerðar væru til dómstóla um að rökstuðningur niðurstöðu væri tæmandi og stæði sjálfstætt án tillits til vitneskju aðila um málsatvik og stöðu þeirra að öðru leyti. Loks vísaði Hæstiréttur til þess að miklu skipti að ferli við val á tilboði væri gagnsætt og að það tryggði að jafnræðis væri gætt. Þannig yrðu hendur þess sem tilboð veldi að vera bundnar fyrir fram í eins ríkum mæli og kostur væri og gilti það jafnframt um samkeppnisviðræður þótt svigrúm kaupanda væri þar meira en í útboðum endranær. Hefðu valforsendur samkeppnisviðræðnanna verið almennt orðaðar í mörgum greinum og yrði ekki séð að rökbundin nauðsyn hefði staðið til þess. Hefðu þær því ekki fullnægt kröfum 72. og 45. gr. laga nr. 84/2007. Voru F ehf., L ehf. og B AB því sýknaðir af kröfu Í.