Dómstólaleit

D var gefið að sök brot í nánu sambandi gagnvart þáverandi stjúpsonum sínum, A og B, á tímabilinu 6. mars 2013 til 25. nóvember 2019, með því að hafa á sameiginlegu heimili þeirra ítrekað, endurtekið og á alvarlegan hátt, með nánar tilgreindri háttsemi, ógnað lífi, heilsu og velferð þeirra, með líkamlegu og andlegu ofbeldi og með þeirri háttsemi sinni ítrekað misþyrmt og misboðið þeim þannig að líkamlegri og andlegri heilsu þeirra var hætta búin, sýnt af sér vanvirðandi háttsemi, ruddalegt og ósiðlegt athæfi gagnvart þeim, beitt þá líkamlegum refsingum, móðgað þá og sært. Var háttsemi hans í ákæru aðallega talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með dómi héraðsdóms, sem Landsréttur staðfesti, var D fundinn sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök á tímabilinu frá 5. apríl 2016 til 1. apríl 2019, að öðru leyti en því að D var sýknaður af þeirri háttsemi sem lýst var í þremur tilgreindum undirliðum ákæru. D var hins vegar sýknaður vegna tímabilsins fyrir 5. apríl 2016 og eftir 1. apríl 2019. Við ákvörðun refsingar D var litið til 1., 2. og 3. töluliðar 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing D ákveðin fangelsi í 12 mánuði, auk þess sem honum var gert að greiða A og B miskabætur.

Ákærðu S, L og M var gefið að sök manndráp, frelsissvipting og rán með því að hafa í félagi svipt A lífi og beitt hann í aðdraganda þess margþættu og hrottafengnu líkamlegu ofbeldi, sbr. ákærulið I, og tilraun til fjárkúgunar, sbr. ákærulið II. Þá var ákærða X gefið að sök peningaþvætti með því að hafa samþykkt, að beiðni L og M, að taka við millifærslu inn á bankareikning sinn af bankareikningi A, sbr. ákærulið III. Loks var ákærðu R gefin að sök hlutdeild í frelsissviptingu og ráni í ákærulið I, sbr. ákærulið IV. Með hinum áfrýjaða dómi voru S, L og M sakfelldir samkvæmt ákærulið I og var S einnig sakfelldur fyrir háttsemi samkvæmt ákærulið II en L og M sýknaðir. Þá var X sakfelldur fyrir háttsemi samkvæmt ákærulið III en ákvörðun refsingar frestað skilorðsbundið. Loks var R sýknuð af sakargiftum samkvæmt ákærulið IV. Var ákærðu S og L gert að sæta fangelsi í 17 ár og M fangelsi í 14 ár. Loks var S, L og M gert að greiða eiginkonu og syni A bætur. Í dómi Landsréttar var talið hafið yfir skynsamlegan vafa að S, L og M hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem lýst væri í ákærulið I og staðfesti Landsréttur sakfellingu ákærðu fyrir manndráp, sbr. 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, frelsissviptingu og rán. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms varðandi ákærulið II. Að mati Landsréttar þótti ákæruvaldinu ekki hafa tekist að sanna, svo hafið væri yfir skynsamlegan vafa, að X hefði haft vitneskju um að upplýsingarnar sem hann veitti yrðu nýttar til að koma undan ávinningi af refsiverðu broti og að hann hefði verið bær til að veita samþykki sitt til þess á verknaðarstundu. Sýknaði Landsréttur því X samkvæmt ákærulið III. Loks taldi Landsréttur að þáttur R í aðdraganda frelsissviptingar A uppfyllti skilyrði til að teljast hlutdeild í frelsissviptingu A en ákæruvaldinu hefði aftur móti ekki tekist sönnun um það að ásetningur R hefði staðið til þess að A yrði beittur líkamlegu ofbeldi til að ná af honum fé. Var R því sakfelld fyrir hlutdeild í frelsissviptingu en sýknuð af hlutdeild í ráni samkvæmt ákærulið IV. Var refsing S og L ákveðin fangelsi í 16 ár, refsing M fangelsi í 12 ár auk þess sem þeim var gert að greiða eiginkonu og syni A bætur. Loks var R gert að sæta fangelsi í 6 mánuði sem bundið var skilorði.

K var gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás með því að hafa veist að A og slegið hann endurtekið í höfuðið með glerglasi, uns glasið brotnaði á höfði A og í kjölfarið sparkað í líkama hans, allt með þeim afleiðingum að hann hlaut fimm sár hægra megin á höfði og þar af 1,5 til 2 cm skurði í hársverði við enni. Var háttsemi K í ákæru talin varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við upphaf aðalmeðferðar í héraði féll ákæruvaldið frá orðalaginu „hægra megin“ í ákæru. Með hinum áfrýjaða dómi var K sakfelld samkvæmt ákæru eins og hún hljóðaði eftir breytinguna þó þannig að K var sýknuð af því að hafa sparkað í líkama A og því að hafa valdið honum þeim áverkum sem reyndust vera hægra megin á höfði hans. Var refsing K ákveðin fangelsi í sex mánuði skilorðsbundið auk þess sem K var gert að greiða A miskabætur. Í dómi Landsréttar kom fram að fyrir lægi upptaka úr eftirlitsmyndavél sem sýndi skýrt þau atvik sem ákært væri fyrir. Kvað Landsréttur framburð K hafa verið óstöðugan og í miklu ósamræmi við fyrrnefnda upptöku og væri hann metinn ótrúverðugur. Með vísan til þess og samkvæmt því sem sæist á myndbandinu, sem fengi stuðning í framburði vitnisins B, teldist sannað að K hefði eftir höfuðhöggin sparkað í líkama A líkt og greindi í ákæru. Þá þótti Landsrétti ekki efni til að gera greinarmun á sárunum hægra og vinstra megin á höfði og yrði að telja hafið yfir skynsamlegan vafa að öll sárin væru að rekja til árásar K. Meðal annars að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var K sakfelld samkvæmt ákæru og brot K heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Ekki þóttu efni til að hrófla við refsiákvörðun eða bótaákvörðun og voru ákvæði hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærðu og einkaréttarkröfu því staðfest með vísan til forsendna.

X krafðist þess að Á yrði meinað að leggja fram nánar tiltekin gögn úr þremur lögreglumálum er vörðuðu hann í sakamáli sem höfðað var á hendur honum. Gagnanna, sem ágreiningurinn stóð um, hafði ekki verið aflað við þá rannsókn sem leiddi til útgáfu ákæru á hendur X, heldur í öðrum málum sem öll höfðu verið felld niður af hálfu lögreglu. Brot X í ákæru var aðallega talið varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og taldi Á að umrædd gögn vörpuðu ljósi á hvort um endurtekið ástandi hefði verið að ræða, eins og tiltekið er í ákvæðinu. Mótmælti X framlagningu gagnanna, meðal annars á þeim grundvelli að þau væru bersýnilega þýðingarlaus við sönnunarfærslu atvika í því máli sem Á hafði höfðað gegn honum. Í úrskurði Landsréttar kom fram að með ákæru málsins hefði X ekki verið gefið að sök að hafa endurtekið sýnt af sér þá háttsemi sem fram kemur í 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga, heldur einungis að hafa í eitt skipti, á alvarlegan hátt, ógnað lífi, heilsu og velferð dóttur sinnar. Var tekið fram að samkvæmt 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála mætti hvorki dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum. Yrði X því ekki sakfelldur fyrir aðra háttsemi en lýst væri í ákærunni. Taldi Landsréttur að sönnunarfærsla, sem miðaði að því að færa sönnur á að X hefði áður ógnað fjölskyldu sinni þannig að um endurtekna háttsemi væri að ræða, væri bersýnilega þýðingarlaus, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008. Var því fallist á kröfur X um að Á yrði synjað um að leggja fram umrædd gögn í málinu.

Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur samkvæmt ákærulið 1 fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa beitt fyrrverandi sambýliskonu sína og barnsmóður, A, ofbeldi á heimili hennar 24. maí 2016 með því að hrinda henni með þeim afleiðingum að hún hrasaði og lenti með vinstri öxl á dyrakarmi og hlaut við það nánar tilgreinda áverka. X var hins vegar sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákærulið 2 þar sem honum var gefin að sök líkamsárs með því að hafa veist að A, á heimili hennar 1. júní 2016, með nánar tilgreindum hætti og jafnframt á sama tíma hótað henni lífláti. Fyrir Landsrétti krafðist ákæruvaldið þess að hinn áfrýjaði dómur yrði staðfestur um sakfellingu X samkvæmt ákærulið 1 og jafnframt að hann yrði sakfelldur fyrir greinda hótun í garð A samkvæmt ákærulið 2, sbr. 233. gr. almennra hegningarlaga. Með hliðsjón af trúverðugum framburði A, sem fékk stoð í framburði vitnisins B, auk fyrirliggjandi læknisvottorðs var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu X samkvæmt ákærulið 1. Þá taldi Landsréttur jafnframt, að virtum atvikum málsins, að hótun ákærða hefði verið til þess fallin að vekja ótta hjá A um líf sitt, heilbrigði eða velferð. Var X því einnig sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga, sbr. ákærulið 2. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að mikill dráttur hafði orðið á meðferð málsins sem X yrði ekki um kennt. Að því athuguðu þótti rétt að fresta ákvörðun refsingar hans skilorðsbundið í tvö ár. Þá var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um miskabætur A til handa.

X var gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás, húsbrot og eignaspjöll með því að hafa valdið spjöllum á bifreið í eigu A, þar sem hún stóð á bifreiðastæði fyrir utan hús sem A bjó í, og að því búnu farið heimildarlaust inn í íbúð A í húsinu og ráðist að honum og stungið hann tvisvar með hnífi og þeir lent í átökum í kjölfar þess, allt með þeim afleiðingum að A hlaut nánar tilgreinda áverka. Með dómi héraðsdóms var X fundinn sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru og að hafa valdið þeim áverkum sem þar greindi. X var með vísan til niðurstöðu matsgerðar dómkvadds matsmanns ekki talinn ósakhæfur og ekki var heldur talið að refsing gæti ekki borið árangur, sbr. 15. og 16. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi Landsréttar var rakið að eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms hefði farið fram rannsókn á brotnum hnífi sem lögregla haldlagði á vettvangi og að niðurstöður rannsóknarinnar leiddu að því líkur að X hefði handfjatlað hnífinn á einhverjum tímapunkti. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu X. Við ákvörðun refsingar X var litið til þess að árás hans var tilefnislaus og alvarleg og hættulegu vopni var beitt á brjóstkassa A en einnig til þess að X iðraðist mikið, hafði fengið viðeigandi úrræði og meðferð og komið lífi sínu á rétta braut. Með hliðsjón af þessu og með vísan til 1., 3., 6. og 8. töluliða 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing X ákveðin fangelsi í átta mánuði, skilorðsbundið í tvö ár. Loks var X gert að greiða A 800.000 krónur í miskabætur með nánar tilgreindum vöxtum og málskostnað.

Varnaraðilum öllum var í I. kafla ákæru gefið að sök brot gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940 með því að hafa í félagi veist með ofbeldi að A í kjölfar þess að hann kom B til aðstoðar eftir að Æ réðst á hann, sbr. II. kafla ákæru. Með hinum kærða úrskurði var máli varnaraðila vísað frá í heild sinni, þar á meðal bótakröfum, en ákæran var ekki talin uppfylla lágmarkskröfur um skýrleika sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að ekki væru slík tvímæli um hverjar sakargiftir væru samkvæmt I. kafla ákærunnar að með réttu yrði talið að torvelt væri fyrir varnaraðila að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum í málinu, en úrlausn þess hver hefði verið þáttur hvers og eins varnaraðila heyrði til efnisúrlausnar málsins. Þá taldi Landsréttur að þó svo fallast mætti á með Æ að orða hefði mátt verknaðarlýsingu í II. kafla ákærunnar með fyllri og skýrari hætti yrði allt að einu af henni ráðið að honum væri gefin að sök líkamsárás með því að hafa á fyrrgreindum stað og tíma, með tveimur atlögum, veist að brotaþola B með ítrekuðum hnefahöggum og að minnsta kosti eitt þeirra högga sem Æ hefði veitt B í fyrri atlögunni hefði hafnað í höfði hans. Að þessu gættu þótti verknaðarlýsing í II. kafla ákæru vera nægjanlega skýr svo hún teldist uppfylla skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. g. laga nr. 88/2008, sbr. 1. mgr. 180. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

X var sakfelld fyrir stórfellda líkamsárás með því að hafa á þáverandi heimili sínu veist að A með því að hrinda henni, taka með báðum höndum í úlpu hennar og ýta henni ítrekað upp að útidyrahurðinni og síðar, er A var sest í sófa inni í herbergi, togað í fætur hennar þannig að hún datt úr sófanum og því næst dregið hana fram í íbúðina og reynt að skella höfði hennar utan í vegg í stofunni. Í framhaldinu hefði A farið aftur inn í herbergi og sest í sófa en X þá komið til hennar og ýtt höfði hennar aftur á bak þannig að það rakst í gluggakistu, rifið í hár hennar og barið höfði hennar ítrekað í gluggakistuna. Lokst hefði X veist að A með því að grípa í hár hennar og axlir og slá henni utan í veggi og hurðir, allt með nánar tilgreindum afleiðingum fyrir A. Var brotið réttilega heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar var staðfest og X gert að sæta fangelsi í 18 mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var staðfest ákvæði um miskabætur þar sem X var gert að greiða A 4.000.000 króna.

S var ákærður fyrir brot gegn hegningarlögum og lögreglulögum í þremur ákæruliðum. Í fyrsta ákærulið var S gefin að sök líkamsárás, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa ráðist að A sem sat í ökumannssæti bifreiðar sinnar, en S hafi staðið fyrir utan bifreiðina, teygt sig inn um opinn glugga, togað og rykkt til hægri hönd A sem og kveikjuláslykli bifreiðarinnar sem A hélt í en við þetta hafi langatöng hægri handar A fests í lyklakippu sem lykillinn var á og fingur hans aflagast og brotnað. Samkvæmt öðrum lið ákærunnar voru S gefin að sök eignaspjöll, sbr. 1. mgr. 257. gr. sömu laga, með því að hafa með háttsemi sinni í fyrsta ákærulið valdið því að kveikjuláslykillinn brotnaði og skemmdist. Loks voru S gefin að sök brot gegn lögreglulögum nr. 90/1996 með því að hafa neitað að ræða við lögreglumenn við afskipti lögreglu í kjölfar atvika í fyrsta og öðrum lið ákærunnar með þeim afleiðingum að lögreglumenn þurftu að taka S lögreglutökum og handtaka hann en S hafi streist á móti við þá handtöku. Var háttsemi S talin varða við 19. gr., sbr. 44. gr. laganna. Með hinum áfrýjaða dómi var S sakfelldur samkvæmt ákæru og gert að sæta fangelsi í 18 mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var S dæmdur til að greiða A nánar greindar skaða- og miskabætur. Í dómi Landsréttar voru raktir framburðir S, A og vitna sem voru á vettvangi þegar atvik máls áttu sér stað. Var framburður A og vitnisins B metinn í heild sinni trúverðugur um þau atvik sem greindi í fyrsta ákærulið ákæru en framburður S að sama skapi ótrúverðugur. Taldi Landsréttur að fullnægjandi sönnun væri fram komin um sök S samkvæmt þeim lið ákærunnar og var hann staðfestur um sakfellingu S fyrir þá háttsemi sem þar var lýst. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann enn fremur staðfestur um sakfellingu S í öðrum og þriðja ákærulið sem og niðurstaða dómsins um ákvörðun refsingar S. Loks var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um bætur til handa A fyrir varanlegan miska en miskabætur til handa A fyrir miska samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 voru lækkaðar.