Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli E gegn O og R var vísað frá Landsrétti þar sem málinu hefði ekki verið áfrýjað að nýju innan fjögurra vikna frá frávísunardómi Landsréttar í máli nr. 169/2024, sbr. 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur leit á hinn bóginn til þess að sú frávísun hefði verið kærð til Hæstaréttar og að fjögurra vikna frestur ákvæðisins hefði ekki byrjað líða fyrr en þegar endanleg niðurstaða lá fyrir um frávísun málsins frá Landsrétti með dómi Hæstaréttar. Eins og málið lá fyrir voru samkvæmt þessu ekki efni til að vísa því frá Landsrétti. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Áfrýjað var dómi Landsréttar þar sem ógilt var ákvörðun Á um að synja umsókn D um að taka í sölu áfenga drykkjartegund sem innihélt koffein og áfrýjanda gert að greiða D málskostnað. Á greiddi dæmdan málskostnað að morgni næsta dags eftir uppkvaðningu dómsins án fyrirvara. Hæstiréttur vísaði til þess að samkvæmt 5. mgr. 151. gr., sbr. 190. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, geti aðilar máls afsalað sér rétti til að áfrýja dómi hvort heldur berum orðum eða þegjandi. Í dómaframkvæmd hafi verið litið svo á að þegar aðili hefur greitt gagnaðila sínum fjárhæð í samræmi við dómsniðurstöðu án fyrirvara sé áfrýjun dómsins því ekki samrýmanleg og leiði það til frávísunar frá æðri dómi. Sama gildi þegar aðili greiðir málskostnað án fyrirvara að gengnum dómi þar sem eina athafnaskylda hans samkvæmt dómsorði er greiðsla slíks kostnaðar. Var áfrýjun málsins ekki samrýmanleg þeirri greiðslu og málinu vísað frá Hæstarétti.

Staðfestur var úrskurður Landsréttar um niðurfellingu máls á hendur einum af ákærðu.

X kærði úrskurð Landsréttar þar sem áfrýjun hans á dómi héraðsdóms 11. mars 2021 þar sem hann var sakfelldur fyrir líkamsárás var vísað frá dómi á þeim grunni að X hefði fallið frá áfrýjun með bindandi hætti þegar honum var birtur dómurinn. Skipaður verjandi X var viðstaddur dómsuppsögu í héraði en ekki X sjálfur og var lögreglu falið að birta honum dóminn. Lögregla hafði í kjölfarið samband við X símleiðis 25. mars 2021 og var bókað í dagbók lögreglu sama dag að hringt hefði verið í X sem hafi kvaðst ætla að áfrýja dómnum en honum hafi verið bent á að hann þyrfti samt sem áður að undirrita og móttaka dóminn. Daginn eftir mætti X á lögreglustöð og var bókað í dagbók lögreglu að hann hefði komið og undirritað dóm sem hann kveddist ætla að una. Strikað hafði verið undir orðin „Ég uni dómi“ í texta sem færður var með stimpli á endurrit dómsins og bar með sér að X hefði undirritað ásamt lögreglumanni. X lýsti yfir áfrýjun dómsins til Landsréttar með bréfi til ríkissaksóknara 30. mars 2021. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þeirrar meginreglu að dómfelldir menn í sakamáli eigi að jafnaði kost á endurskoðun dómsúrlausnar. Hæstiréttur tók fram að réttur X til áfrýjunar dóms héraðsdóms hefði engum takmörkunum sætt að lögum öðrum en að honum hafi borið að lýsa yfir áfrýjun innan frests, sbr. 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008. Þá væri hvergi í lögum að finna ákvæði um að yfirlýsing sakfellds manns um að hann uni dómi teldist bindandi og yrði ekki dregin til baka með yfirlýsingu um áfrýjun fyrir lok áfrýjunarfrests eða með öðru móti. Komst Hæstiréttur því að þeirri niðurstöðu að lög hefðu ekki staðið því í vegi að X fengi lýst yfir áfrýjun málsins innan lögboðins áfrýjunarfrests og var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka mál X til efnismeðferðar.

Staðfestur var dómur Landsréttar þar sem máli þrotabús K ehf. á hendur E ehf. var vísað frá héraðsdómi. Talið var að reifun málsins í stefnu væri óskýr og að verulega skorti á að málsástæður sem þrotabú K ehf. byggði á væru skýrar svo og önnur atvik sem þyrfti að greina til þess að samhengi málsástæðna væri ljóst, sbr. e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

S ehf. o.fl. kröfðust þess aðallega að viðurkennt yrði að orkunýtingaréttur vatns fyrir landi jarðarinnar Breiðaness í Skeiða- og Gnúpverjahreppi væri í óskiptri sameign þeirra sem eigenda jarðanna Sandlækjarkots II, Gunnbjarnarholts og Kletta og eigenda jarðanna Breiðaness, Sandlækjar I og Sandlækjar II. Allar höfðu jarðirnar tilheyrt svokallaðri Sandlækjartorfu, en á grundvelli samninga um landskipti var jörðin Breiðanes sú eina þeirra sem land átti að Þjórsá. Eigendur jarðarinnar Breiðaness, G og L ehf., byggðu á því að við landskipti sem gerð höfðu verið 20. janúar 1964 hefðu vatnsréttindi í Þjórsá fylgt þeim hluta landsins sem féll síðar undir jörðina Breiðanes, en þau réttindi gætu ekki talist til hlunninda sem vera skyldu í óskiptri sameign jarðanna samkvæmt samningnum svo sem S ehf. o.fl. héldu fram. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að allt frá gildistöku vatnalaga nr. 15/1923 hefði meginreglan verið sú að vatnsréttindi, m.a. réttur til að vinna orku úr fallvatni, fylgdu því landi, sem vatn lægi að eða félli um, nema annað hefði verið ákveðið á lögmætan hátt, þar á meðal með samningi um kaup eða landskipti. Samkvæmt landamerkjabréfi 3. júní 1885 hefðu jarðirnar Sandlækur og Sandlækjarkot átt land í óskiptri sameign að Þjórsá. Hefðu eigendur þessara jarða því haft saman á hendi réttindin, sem af þessi leiddi eftir gildistöku vatnalaga. Á þeim grunni hefði eigendunum verið frjálst að taka ákvörðun um eignarhald að vatnsréttindunum við landskiptin 20. janúar 1964 og eftir atvikum við síðari landskipti. Vísaði Hæstiréttur til þess að vegna framangreindrar meginreglu vatnalaga væri óhjákvæmilegt að líta svo á að hefði ekki annað verið ákveðið með landskiptum hefðu vatnsréttindin eingöngu fylgt eignarrétti að landinu, sem bakki Þjórsár og þar með botn hennar fram í miðjan farveg hefði hverju sinni verið hluti af. Því næst rakti Hæstiréttur að með landskiptunum milli Sandlækjar og Sandlækjarkots 20. janúar 1964 hefðu eigendur jarðanna neytt heimildar 1. mgr. 16. gr. landskiptalaga nr. 46/1941 til að skipta landi með samningi, en eftir 2. mgr. sömu lagagreinar hefði þeim borið að skrá um skiptin greinilega skiptagerð, þar á meðal um þau réttindi sem landinu átti að fylgja. Yrði inntak samningsins að ráðast af hlutlægri skýringu texta hans, en jafnframt yrði að gæta að því að tilgangur landskipta eftir ákvæðum landskiptalaga væri að ljúka óskiptri sameign að landi og gæðum jarða. Yrði því að leggja til grundvallar að mæla þyrfti í samningi ótvírætt fyrir um að slík sameign skyldi haldast um tiltekin réttindi ef svo hefði verið samið. Í samningnum frá 20. janúar 1964 hefði verið mælt fyrir um að Neseyja í Stóru-Laxá skyldi áfram vera í óskipti sameign sem og „hlunnindi öll sem eru á jörðunum og þau sem kunna að finnast“. Taldi Hæstiréttur að líkur stæðu gegn því í ljósi 3. gr. landskiptalaga að hugtakið hlunnindi gæti í samningi um landskipti tekið til vatnsréttinda og yrði slík merking þess ekki ótvírætt leidd af almennri málvenju. Yrðu S ehf. o.fl. auk E o.fl., eigenda annarra jarða í fyrrum Sandlækjartorfu, að bera af því halla að ekki hefði verið kveðið sérstaklega á um þetta í samningnum frá 20. janúar 1964. Lagði Hæstiréttur því til grundvallar að eftir landskiptin 20. janúar 1964 hefðu vatnsréttindin komið í hlut eiganda Sandlækjar, en við landskipti á þeirri jörð 24. janúar 1964 hefðu þau réttindi gengið áfram til eiganda jarðarinnar Breiðaness. Voru G og L ehf. því sýknuð af kröfum S ehf. o.fl.

Þar sem lögmælt skilyrði til áfrýjunar skorti var málinu sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti.

B var sakfelldur fyrir meiriháttar brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því hafa sem eini stjórnarmaður og eigandi B ehf. látið hjá líða að skila virðisaukaskattsskýrslum og standa skil á þeim skatti vegna nánar tilgreindra tímabila. Var refsing B ákveðin fangelsi í eitt ár en fullnustu hennar frestað og skyldi hún falla niður að liðnum þremur árum héldi hann almennt skilorð. Þá var B dæmdur til að greiða 83.000.000 króna sekt í ríkissjóð og skyldi eins árs fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd.

G var sakfelldur fyrir manndráp samkvæmt 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hert um háls A með báðum höndum og reim úr peysu sinni með þeim afleiðingum að hann lést af völdum kyrkingar. G sem talin var hafa verið í óminnisástandi vegna neyslu áfengis og lyfja þegar hann framdi verknaðinn átti sér engar málsbætur og var hann dæmdur til að sæta fangelsi í 16 ár. Þá var honum gert að greiða systkini A bætur vegna útfararkostnaðar og B, fyrrum sambúðarkona A, miskabætur. Í tilkynningu G til ríkissaksóknara um áfrýjun héraðsdóms var þess ekki getið að leitað væri endurskoðunar á einkaréttarkröfum samkvæmt XXVI. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 3. mgr. 196. gr. laganna. Af þessum sökum komu kröfur G um endurskoðun á dæmdum einkaréttarkröfum í héraði ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti að öðru leyti en því að B krafðist breytinga til hækkunar á niðurstöðu dómsins um kröfur sínar. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um miskabótakröfu B og að hún ætti ekki rétt á bætur fyrir missi framfæranda samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Með hinum áfrýjaða dómi, sem kveðinn var upp í júlí 2015, var felld úr gildi ákvörðun Þ um að synja A um skráningu í þjóðskrá sem móður og forsjárforeldri B og C og viðurkenndur réttur hennar til slíkrar skráningar. Í september sama ár tilkynnti Þ að A hefði verið skráð sem móðir og forsjáraðili B og C. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með þessu hefði verið orðið við þeirri skyldu sem Í og Þ hefði verið lögð á herðar með hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjun hans í október 2015 hefði því verið ósamrýmanleg þessu. Var málinu vísað frá Hæstarétti.

G höfðaði mál gegn L hf. og krafðist þess að veðsetning sem hún veitti í fasteign sinni fyrir láni til B yrði felld úr gildi, meðal annars með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Með dómi héraðsdóms var veðsetningin ógilt að því leyti sem hún var umfram 13.000.000 krónur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í október 2015 hefði L hf. sent G bréf þar sem hún var krafin um greiðslu umræddrar fjárhæðar, en að félagið hefði ekki gert neinn fyrirvara við innheimtuna. Leit Hæstiréttur svo á að með þessu hefði L hf. ráðstafað sakarefni málsins af sinni hálfu og þar með fallið frá áfrýjun héraðsdóms fyrir sitt leyti. Væri því eingöngu til úrlausnar fyrir dóminum hvort hinn áfrýjaði dómur skyldi staðfestur eða tekin frekar en þar var gert til greina krafa G um ógildingu veðsetningarinnar. Var meðal annars litið til þess að stærstur hluti lánsins til B hefði verið notaður til að greiða tvær veðskuldir sem þegar hvíldu á fasteign G. Samkvæmt útreikningi L hf., sem ekki hafi verið hnekkt, hefðu þær skuldir, miðað við þingfestingu málsins í héraði, numið alls 13.440.372 krónum. Ekki var fallist á með G að hún gæti nú borið því við að fella ætti veðsetninguna frekar niður á þeirri forsendu að lánið hefði í raun runnið til greiðslu á skuldum sem tilheyrðu B einum. Þá var talið, með vísan til 5. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að nauðasamningur B við lánardrottna sína haggaði ekki rétti L hf. til að ganga að veðinu sem G hafði sett til tryggingar á efndum B. Þar sem greiðsla eldri veðskuldanna með láninu til B væri G ótvírætt til hagsbóta var ekki fallist á að lækka ætti skuldbindingu hennar frekar á kostnað L hf. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi. Ekki var talið að rökstuddur grunur beindist að X um að hún hafi gerst sek um háttsemi sem fangelsisrefsing væri lögð við, sbr. 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram farbanni á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

Þrotabú B hf. höfðaði mál á hendur sex aðilum, þar á meðal B og BH til riftunar á gjafagerningum sem falist hefðu í nánar tilgreindum greiðslum og krafðist endurgreiðslu. Lýsti þrotabúið ráðstöfunum þessum meðal annars þannig að B hf. hefði keypt eigin hluti frá B og greitt fyrir það með millifærslu til K hf., sem síðan hefði ráðstafað greiðslunni til KL, forvera BH, og inn á skuld B. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfur þrotabúsins á hendur öðrum en BH, sem var sýknaður og var dóminum áfrýjað er þann þátt málsins varðaði. Að kröfu þrotabús B hf. var málið hins vegar fellt niður eftir þingfestingu málsins í Hæstarétti. Þrotabúið skaut málinu öðru sinni til réttarins og gerði þá kröfu um að rift yrði þeirri greiðslu sem rann til K, forvera stefnda, og endurgreiðslu sömu fjárhæðar. BH krafðist frávísunar málsins frá Hæstarétti og reisti þá kröfu sína meðal annars á því að þrotabú B hf. hefði fellt niður málið fyrir Hæstarétti. Því væri óheimilt að áfrýja málinu að nýju á grundvelli 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991. Byggði BH á því að aðeins væri heimilt að skjóta máli að nýju til réttarins ef mál félli þar niður eða væri vísað frá dómi, en ekki ef áfrýjandi kysi sjálfur að fella það niður. Á þetta féllst Hæstiréttur ekki. Þá var ekki fallist á það með BH að réttur til að áfrýja öðru sinni væri háður því að áfrýjandi gerði fyrirvara um þann rétt sinn eða gæfi skýringu á ósk um að mál samkvæmt fyrri áfrýjun yrði fellt niður. BH byggði frávísunarkröfu sína jafnframt á því að þrotabú B hf. hefði með síðari áfrýjun sinni aukið við kröfugerð sína á hendur BH. Hæstiréttur taldi áfrýjanda ekki bundinn af kröfugerð við fyrri áfrýjun eða upphaflegum áfrýjunarfresti þegar hann áfrýjaði öðru sinni. BH byggði kröfu sína um frávísun málsins ennfremur á því að aðild B að málinu fyrir Hæstarétti væri nauðsynleg þar sem riftunin hefði þau áhrif að krafa BH á hendur B raknaði við. Á þetta féllst Hæstiréttur ekki. Jafnframt taldi rétturinn að málið yrði dæmt eftir íslenskum lögum. Hvað riftunarkröfu þrotabús B hf. varðaði og kröfu um endurgreiðslu úr hendi BH tók Hæstiréttur fram að fyrir lægi að fjárhagur B hf. hefði verið afar bágborinn þegar félagið greiddi fyrir eigin hluti með áðurgreindum greiðslum. BH hefði ekki leitt í ljós að félagið hefði á þeim tíma verið gjaldfært og það þrátt fyrir greiðslurnar. Var því fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að ráðstöfunin hefði verið riftanleg samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Kom og fram að B hf. hefði greitt kaupverðið fyrir eigin hluti með millifærslu til K hf., en þaðan hefði greiðslunni verið ráðstafað beint til KL, forvera BH. Væri kröfunni þannig réttilega beint að BH. Ennfremur yrði að líta svo á að KL hefði verið grandsamur um þær aðstæður sem riftunarkrafan byggðist á. Væri því fullnægt skilyrðum 1. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991 um riftun og HB gert að endurgreiða þá fjárhæð sem runnið hafði til KL.

X var ákærður fyrir að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við stúlkurnar A, B, C. Lögráðamaður X hafði við birtingu héraðsdóms lýst því yfir að málinu yrði ekki áfrýjað, en X sjálfur síðar lýst yfir áfrýjun. X var aðeins talinn bundinn af yfirlýsingu lögráðamanns síns varðandi einkaréttarkröfur A, B og C. X var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en við ákvörðun refsingar var litið til þess að S var á svipuðum aldri eða þroskastigi og A og C. Hann var dæmdur í 18 mánaða skilorðsbundið fangelsi og til að greiða A 800.000 krónur, B 800.000 krónur og C 1.200.000 krónur í skaðabætur auk vaxta.

B var ákærður fyrir skjalafals með því að hafa í kjölfar komu sinnar til landsins framvísað við lögreglu í blekkingarskyni frönsku vegabréfi sem reyndist grunnfalsað. B játaði háttsemina en með vísan til 1. mgr. 31. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, sem Ísland er aðili að, krafðist hann þess að sér yrði ekki gerð refsing. Ekki var talið að B hefði leitt að því viðhlítandi rök eða lagt fram gögn um að lífi hans eða frelsi væri ógnað í heimalandi hans þannig að hann teldist flóttamaður í merkingu 1. gr. samningsins sbr. og 1. og 2. mgr. 44. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu B því staðfest. Hæstiréttur fann að því að B hefði ekki verið veitt réttarstaða sakbornings er „viðtalsskýrsla“ var tekin af honum þar sem hann hafði stöðu vitnis. Taldi Hæstiréttur að á því tímamarki hefði legið fyrir rökstuddur grunur um að B hefði með framvísun vegabréfsins gerst sekur um refsiverða háttsemi. Héraðsdómur yrði þó ekki ómerktur vegna þessa þar sem B hefði engin haldbær rök leitt að því að vörn hans í málinu hefði verið áfátt af þessum sökum.

A var ákærður fyrir skjalafals með því að hafa í kjölfar komu sinnar til landsins framvísað við lögreglu í blekkingarskyni frönsku vegabréfi sem reyndist grunnfalsað. A játaði háttsemina en með vísan til 1. mgr. 31. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, sem Ísland er aðili að, krafðist hann þess að sér yrði ekki gerð refsing. Ekki var talið að A hefði leitt að því viðhlítandi rök eða lagt fram gögn um að lífi hans eða frelsi væri ógnað í heimalandi hans þannig að hann teldist flóttamaður í merkingu 1. gr. samningsins sbr. og 1. og 2. mgr. 44. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu A því staðfest. Hæstiréttur fann að því að A hefði ekki verið veitt réttarstaða sakbornings er „viðtalsskýrsla“ var tekin af honum þar sem hann hafði stöðu vitnis. Taldi Hæstiréttur að á því tímamarki hefði legið fyrir rökstuddur grunur um að A hefði með framvísun vegabréfsins gerst sekur um refsiverða háttsemi. Héraðsdómur yrði þó ekki ómerktur vegna þessa þar sem A hefði engin haldbær rök leitt að því að vörn hans í málinu hefði verið áfátt af þessum sökum.

X kom á skrifstofu ríkissaksóknara 24. júní 2011 og vildi áfrýja héraðsdómi sem honum hafði verið birtur 27. maí 2011. Hann kom ekki bréflegri tilkynningu um áfrýjun til ríkissaksóknara fyrr en 27. júní 2011 en þá var liðinn sá fjögurra vikna frestur til áfrýjunar héraðsdóms frá birtingu hans sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Af þeim sökum var ekki hjá því komist að vísa málinu frá Hæstarétti. Fékk ekki haggað þeirri niðurstöðu þótt skort hafi á leiðbeiningar af hálfu ríkissaksóknara þegar ákærði kom á skrifstofu hans innan hins lögmælta áfrýjunarfrests.

R og db. S áfrýjuðu til Hæstaréttar úrskurði og dómi héraðsdóms þar sem viðurkenndur var eignarréttur A o.fl., í tilteknum sameignarhlutföllum, að jörðinni G. Fram kom í greinargerð R og db. S fyrir Hæstarétti að fallið væri frá kröfum á hendur tilteknum aðilum, er höfðu verið meðal stefnenda í héraði, og að þeir hefðu lýst því að þeir afsöluðu sér ætluðum réttindum til J, sonar R og S. Þessum aðilum var ekki gefinn kostur á að svara til sakar fyrir Hæstarétti. Sökum þess að jörðin G var í óskiptri sameign og ekki hafði verið verið gætt ákvæða 1. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var málinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti.

H gerði 12. febrúar 2004 kaupsamning við sameignarfélag E og G um kaup á fasteignum í þess eigu. Ekki varð af afhendingu 1. desember 2005 samkvæmt samkomulagi í afsali og gerðu H og sameignarfélagið í tvígang samkomulag um framlengingu á afhendingarfresti, í hið fyrra sinn til 30. júní 2006 en hið síðara til 30. júní 2007, og fébætur vegna afhendingardráttarins. H höfðaði mál á hendur E og G þar sem hann krafði þá um umsamdar fébætur, vegna tímabilsins allt fram til 30. júní 2007, og um greiðslu fjárhæðar sem svaraði til framangreindra fébóta, vegna tímabilsins frá 1. júlí 2007 til afhendingardags 25. september 2008. Í héraði var fallist á kröfu H um greiðslu á umsömdum fébótum en kröfu um skaðabætur eftir 30. júní 2007 hafnað. Fyrir Hæstarétti var upplýst að E og G hefðu innt af hendi fullnaðargreiðslu á skuld sinni gagnvart H samkvæmt dómsorði héraðsdóms 4. september 2009. Um kröfuna sem héraðsdómur hafnaði segir í dómi Hæstaréttar að málatilbúnaður H fyrir Hæstarétti hefði í veigamiklum atriðum verið frábrugðinn málatilbúnaði hans í héraði og hefði hann meðal annars aflað matsgerðar eftir að héraðsdómur gekk. Væri þetta andstætt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 og var héraðsdómur staðfestur um þetta. Í dómi Hæstaréttar segir einnig að ekki hefði verið efni til annars en að dæma E og G til greiðslu málskostnaðar í héraði, enda hefði verið fallist á kröfu H um greiðslu umsaminna fébóta. Voru E og G því dæmdir til greiðslu málskostnaðar í héraði, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, en H á hinn bóginn gert að greiða þeim E og G málskostnað fyrir Hæstarétti.

Bréf X þar sem hann lýsti þeirri ákvörðun sinni að áfrýja dómi á hendur sér til Hæstaréttar barst ríkissaksóknara að liðnum fjögurra vikna fresti til áfrýjunar frá birtingu dómsins, sbr. 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Jóhönnu Birnu Sigbjörnsdóttur og dánarbúi Birgis Vilhjálmssonar (Bjarni G. Björgvinsson hrl.) og gagnsök. Með dómi héraðsdóms var F ehf. gert að greiða J og DB rúmlega fjórtán milljónir króna til efnda á samningi um kaup á öllum hlutum í tveimur einkahlutafélögum og var sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti. Héraðsdómur vísaði á hinn bóginn frá hluta af kröfum J og DB, og kröfu þeirra um dráttarvexti. Þau gagnáfrýjuðu dómi héraðsdóms og kröfðust endurskoðunar á hluta af frávísunarþætti er laut að dráttarvaxtarkröfu þeirra. Gagnsökinni var vísað frá Hæstarétti þar sem J og DB höfðu ekki kært til Hæstaréttar þann frávísunarþátt sem þau kröfðust endurskoðunar á.

Yfirlýsing G við dómsuppsögu sem gefin var að viðstöddum verjanda um að hann hefði unað héraðsóminum var talin bindandi. Þá var áfrýjunarstefna í málinu gefin út of seint. Var málinu vísað frá Hæstarétti af þeim sökum.

S var sakfelldur fyrir að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti. Við uppkvaðningu dómsins í héraði var bókað í þingbók að ákærði hefði unað dómi. Í kjölfarið sendi ríkissaksóknari endurrit dómsins til Fangelsismálastofnunar ríkisins 2. október 2007, áritað um að málinu yrði ekki áfrýjað af hálfu ákæruvaldsins. Með bréfi S 11. sama mánaðar tilkynnti hann ríkissaksóknara að hann vildi áfrýja dómnum. Því svaraði ríkissaksóknari 22. sama mánaðar þannig að bókað hefði verið eftir S í þingbók að hann hefði unað dómi og yrði áfrýjunarstefna því ekki gefin út. Verjandi S ítrekaði beiðni hans með bréfi til ríkissaksóknara 24. október 2007 þar sem S taldi ranglega bókað í þingbók að hann hefði unað dómi, auk þess sem yfirlýsingin hafði ekki verið undirrituð af hans hálfu. Var áfrýjunarstefna því gefin út 30. sama mánaðar eftir að lögmanni S hafði verið gefið færi á að halda fast við upphaflegu áfrýjunaryfirlýsinguna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki yrði lagt til grundvallar í málinu að ákærði hefði afsalað sér rétti til málskots svo bindandi væri og að áfrýjun af hans hálfu, svo og ákæruvaldsins, væri komin innan lögmæts frests, sbr. 2. mgr. 151. gr. og 152. gr. laga nr. 19/1991. Var héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna, þó með þeirri athugasemd að ekki væru lagaskilyrði til að dæma ákærða í 10 mánaða fangelsi og fresta fullnustu 6 mánaða af refsivistinni skilorðsbundið í þrjú ár, sbr. 1. mgr. 57. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var þess í stað frestað ákvörðun um fullnustu 7 mánaða af refsivistinni skilorðsbundið í þrjú ár.

Bréf X þar sem hún lýsti þeirri ákvörðun sinni að áfrýja dómi á hendur sér til Hæstaréttar barst ríkissaksóknara 30. mars 2007. Þann 11. apríl 2007 var dómurinn birtur fyrir X og var þar skráð að hún tæki áfrýjunarfrest. Þann 30. apríl 2007 sendi ríkissaksóknari X og verjanda hennar bréf þar sem óskað var eftir frekari útlistun á því að hvaða ákæruliðum krafa X um sýknu laut. Tilkynning lögmanns X um áfrýjun dómsins barst ríkissaksóknara ekki fyrr en 28. ágúst 2007 og var þá áfrýjunarfrestur löngu liðinn, sbr. 2. mgr. 151. gr. laga nr. 19/1991, auk þess sem sú tilkynning uppfyllti ekki skilyrði ákvæðisins um efni slíkrar yfirlýsingar. Var því talið að annmarkar á tilkynningu X um áfrýjun hafi leitt til þess að áfrýjunarstefna hafi verið gefin út eftir að liðnar voru átta vikur frá uppkvaðningu héraðsdóms og var áfrýjun af hálfu ákæruvaldsins því ekki studd við 152. gr. laga nr. 19/1991. Var málinu því sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti.

Fasteignakaup. Jörð. Ábúð. Forkaupsréttur. Aðild. Áfrýjun. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Gjafsókn. Með samningi árið 2004 höfðu B og S makaskipti á fasteignum, þar sem B lét meðal annars af hendi jörðina Á. Í samningnum var andvirði jarðarinnar talið vera 45.000.000 krónur. E og R sem óumdeilt voru lífstíðarábúendur jarðarinnar Á töldu að í kaupunum hefði ekki verið virtur forkaupsréttur þeirra að jörðinni. Höfðuðu E og R því þetta mál þar sem þau kröfðust þess að S og B yrði gert að þola ógildingu kaupsamningsins og afsals og að B yrði dæmdur til að gefa út afsal til þeirra fyrir jörðinni gegn greiðslu nánar tiltekinnar fjárhæðar. Fyrir Hæstarétti áfrýjaði S fyrir sitt leyti þeirri niðurstöðu héraðsdóms um ógildingu á ráðstöfun jarðarinnar Á en B undi hins vegar þeirri niðurstöðu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði um þetta atriði að B og S ættu hvorki óskipt réttindi né bæru óskipta skyldu í skilningi 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála vegna þeirra lögskipta sem fólust í makaskiptasamningi þeirra og afsali. Hins vegar hefði verið ófært í héraði að fella efnisdóm á kröfu E og R um ógildingu samningsins og afsalsins án þess að þeir ættu báðir aðild að málinu, enda varð eitt yfir þá báða að ganga um gildi löggerninga þeirra í milli. Var því óhjákvæmilegt að S beindi áfrýjun sinni jafnframt að B til að hann þyldi dóm Hæstaréttar um gildi samningsins. Var málinu því vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti að því er varðaði áfrýjun S. E og R reistu kröfur sínar á hendur B á því að honum bæri að afsala þeim jörðinni gegn greiðslu tiltekinnar fjárhæðar þar sem tilgreint verð í samningnum hefði ekki tekið mið af því að jörðin var í lífstíðarábúð þeirra né skyldu til að standa þeim skil á endurgjaldi fyrir endurbætur þeirra á jörðinni við ábúðarlok. Til stuðnings kröfu sinni vísuðu þau til 1. mgr. 30. gr. jarðalaga nr. 81/2004 og 34. gr. eldri jarðalaga nr. 65/1976 til samanburðar, en þau töldu ákvæðin veita sér rétt til þess að fá jörðina keypta með forkaupsrétti gegn verði sem teldist eðlilegt að mati dómkvaddra manna. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að fyrrnefnd ákvæði jarðalaga gerðu kröfu til þess að sýnt væri fram á að kaupverð í samningi hefði verið haft óeðlilega hátt í því skyni að halda forkaupsréttarhafa frá að neyta réttar síns. Hvorki í fyrirliggjandi matsgerðum né öðrum gögnum málsins hefði nokkuð komið fram sem benti til að tilgreint kaupverð jarðarinnar í makaskiptasamningnum hefði verið haft óeðlilega hátt til að halda E og R frá að neyta forkaupsréttar að henni. Var kröfum E og R um lækkað verð hafnað.

S og O keyptu íbúð í Hafnarfirði af I með kaupsamningi 13. september 2004. I krafðist greiðslu eftirstöðva kaupverðsins, 1.500.000 krónur, sem S og O höfðu haldið eftir vegna ætlaðra rangra upplýsinga um eignina við söluna. S og O töldu sig eiga gagnkröfu á hendur I, sem næmi hærri fjárhæð en stefnukrafan, og kröfðust því sýknu af þeirri kröfu. Jafnframt höfðuðu þau gagnsök á hendur I, þar sem þau kröfðust greiðslu 2.532.639 króna. Héraðsdómur féllst á kröfu I og í kjölfarið greiddu S og O skuldina. Þau áfrýjuðu síðan málinu en tóku fram að áfrýjunin tæki ekki til aðalsakarinnar. I taldi að með fyrirvaralausri greiðslu á kröfum í samræmi við dómsorð héraðsdóms hefðu S og O fyrirgert rétti sínum til áfrýjunar málsins og krafðist því frávísunar málsins frá Hæstarétti. Eftir að S og O höfðu lýst því yfir að gagnaöflun væri lokið af þeirra hálfu lögðu þau fram skjal, sem þau höfðu afhent í banka þegar krafan var greidd, er bar með sér að þau hefðu áskilið sér rétt til áfrýjunar málsins til Hæstaréttar. Gegn mótmælum I var ekki unnt að leyfa framlagningu skjalsins og varð því að líta svo á að S og O hefðu innt þessa greiðslu af hendi án fyrirvara. Þótti áfrýjun þeirra á málinu ósamrýmanleg greiðslu skuldarinnar samkvæmt dómsorði héraðsdóms og var því fallist á kröfu I um frávísun málsins frá Hæstarétti.

Þ var sakfelldur fyrir líkamsárás, með því að hafa á skemmtistað í Hafnarfirði skallað T í andlitið og sparkað auk þess í andlit hans. Í greinargerð til Hæstaréttar krafðist Þ sýknu af refsikröfu ákæruvaldsins og endurskoðunar á viðurkenningu bótakröfu. Þessara krafna var hvorki getið í tilkynningu Þ um áfrýjun né í áfrýjunarstefnu. Voru þær því of seint fram komnar samkvæmt 2. mgr. 151. gr. laga nr. 19/1991 og komu ekki til álita við úrlausn málsins fyrir Hæstarétti. Þá var hrundið kröfum Þ um frávísun málsins frá héraðsdómi og um ómerkingu þess. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um tveggja mánaða skilorðsbundna fangelsisrefsingu Þ.