Dómstólaleit

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot og stórfelldar ærumeiðingar gegn fyrrum stjúpdóttur sinni A með því að hafa annars vegar í tvö skipti á árunum 2015 og 2016, er hún var 14 ára, stungið einum fingri í leggöng hennar og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknuðunum þar sem hún var sofandi og hins vegar með því að hafa á sama tímabili ítrekað áreitt A með kynferðislegu og ósiðlegu orðbragði. Var háttsemin talin varða við 2. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 202. gr. og 233. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar var litið til náinna tengsla X og A og þess að brotin hefðu verið framin á heimili hennar. Að þessu gættu og með hliðsjón af 3. mgr. 70. gr., 77. gr. og a. lið 195. gr. almennra hegningarlaga var refsing X ákveðin fangelsi í þrjú ár. Hvað varðaði einkaréttarkröfu A vísaði Hæstiréttur til þess að lögráðamaður hennar hefði gert bótakröfu fyrir hennar hönd, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, þrátt fyrir að hún hefði lýst því yfir við aðalmeðferð málsins í héraði að hún vildi ekki gera slíka kröfu á hendur X. Talið var að þótt A væri ófjárráða fyrir æsku sakir, sbr. 1. mgr. 1. gr. lögræðislaga nr. 71/1997, og hefði því ekki verið fær um að taka sjálf ákvörðun um að hafa uppi slíka kröfu hefði hinum sérstaka lögráðamanni borið að taka tillit til þessarar afstöðu hennar og hafa samráð við hana áður en kröfunni var haldið til streitu, sbr. 1. mgr. 60. gr. lögræðislaga, enda yrði A, sem orðin var 15 ára þegar aðalmeðferðin fór fram, talin bera skynbragð á hvort það væri henni sjálfri til hagsbóta að hafa uppi kröfu sem þessa. Var einkaréttakröfu A því vísað frá héraðsdómi.

X var ákærður fyrir að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við stúlkurnar A, B, C. Lögráðamaður X hafði við birtingu héraðsdóms lýst því yfir að málinu yrði ekki áfrýjað, en X sjálfur síðar lýst yfir áfrýjun. X var aðeins talinn bundinn af yfirlýsingu lögráðamanns síns varðandi einkaréttarkröfur A, B og C. X var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en við ákvörðun refsingar var litið til þess að S var á svipuðum aldri eða þroskastigi og A og C. Hann var dæmdur í 18 mánaða skilorðsbundið fangelsi og til að greiða A 800.000 krónur, B 800.000 krónur og C 1.200.000 krónur í skaðabætur auk vaxta.

D var árið 1993 svipt fjárræði vegna ellisljóleika og nafngreindur maður skipaður lögráðamaður hennar af sýslumanni. D lést árið 2000 og lauk skiptum á búi hennar ári síðar. Lögráðamaður hennar var árið 2002 dæmdur sekur um að hafa dregið sér tiltekna fjárhæð af fjármunum D á meðan hann var skipaður lögráðamaður hennar. Kröfðu erfingjar hennar að íslenska ríkið greiddi þeim bætur fyrir það tjón sem hlaust af skipun lögráðamannsins svo og ófullnægjandi eftirlits með störfum hans. Ekki var á það fallist að skort hefði á að formleg skilyrði hefðu verið uppfyllt til að skipa lögráðamanninn til starfans. Þá var ekki í ljós leitt að sýslumaður hefði mátt ætla að lögráðamaðurinn myndi misfara með fjárhaldið. Eftir gildistöku lögræðislaga nr. 71/1997, sem kváðu skýrar en áður á um störf lögráðamanna, skýrslugjöf og eftirlit með störfum þeirra, höfðu starfsmenn sýslumannsembættisins ítrekað leitað eftir því við lögráðamanninn að hann sinnti lagaskyldu sinni um skýrslugjöf án þess að það bæri árangur. Ekki þótti upplýst að sýslumaður eða starfsmenn hans hefðu brotið gegn starfsskyldum sínum og fellt með því skaðabótaábyrgð á íslenska ríkið gagnvart erfingjum D.