Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli E gegn O og R var vísað frá Landsrétti þar sem málinu hefði ekki verið áfrýjað að nýju innan fjögurra vikna frá frávísunardómi Landsréttar í máli nr. 169/2024, sbr. 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur leit á hinn bóginn til þess að sú frávísun hefði verið kærð til Hæstaréttar og að fjögurra vikna frestur ákvæðisins hefði ekki byrjað líða fyrr en þegar endanleg niðurstaða lá fyrir um frávísun málsins frá Landsrétti með dómi Hæstaréttar. Eins og málið lá fyrir voru samkvæmt þessu ekki efni til að vísa því frá Landsrétti. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli A á hendur B hf. var vísað frá Landsrétti. Undir rekstri málsins í héraði höfðu orðið þau mistök að ranglega var skipt um nafn stefnda. Hæstiréttur vísaði til þess að ekki væri við neinar skráðar lagareglur eða fordæmi að styðjast við úrlausn þess hvaða réttarfarslegar afleiðingar þessi augljósu mistök við rekstur málsins í héraði ættu að hafa. Við þessar aðstæður væri rétt að velja þá leið við úrlausn um þennan réttarfarsannmarka sem líklegust væri til að stuðla að því að efnislega rétt niðurstaða fengist. Í dómi Hæstaréttar kom fram að enda þótt útilokað hefði verið að leggja efnisdóm á málið í Landsrétti eftir að framangreind mistök við meðferð málsins voru komin í ljós yrði að líta svo á að þar sem A hefði augljóslega verið réttur aðili málsins fyrir Landsrétti og ekki getað áfrýjað málinu gegn öðru félagi en því sem sýknað var í héraði hefði Landsrétti borið að ómerkja dóm héraðsdóms og málsmeðferðina í héraði frá og með að nafni stefnda var ranglega breytt í B hf. Samkvæmt því voru hinn kærði úrskurður Landsréttar og dómur héraðsdóms ómerktir og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar frá og með þinghaldi 17. desember 2020 og dómsálagningar að nýju.

K höfðaði faðernismál á hendur M, portúgölskum ríkisborgara sem búsettur var þar í landi. K fékk útgefna áfrýjunarstefnu, en málið var ekki þingfest sökum þess að fyrirséð var að birting stefnunnar tækist ekki innan frestdags samkvæmt e. lið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fékk K við svo búið stefnuna endurútgefna samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en birting tókst ekki heldur í það sinnið sökum þess að sýslumaður synjaði um að senda gögnin til birtingar í Portúgal því ekki væri raunhæft að birting tækist innan frestdags. Var áfrýjunarstefnan þá birt í Lögbirtingablaði á grundvelli 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991. Hæstiréttur taldi að skilyrði lagaákvæðisins væru ekki uppfyllt til að birta hefði mátt stefnuna í Lögbirtingablaði og vísaði jafnframt til þess að ekkert hefði verið því til fyrirstöðu að frestur samkvæmt e. lið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 hefði verið ákveðinn svo rúmur að birta hefði mátt áfrýjunarstefnuna fyrir stefnda í tæka tíð. Var málinu vísað frá Hæstarétti.

R og db. S áfrýjuðu til Hæstaréttar úrskurði og dómi héraðsdóms þar sem viðurkenndur var eignarréttur A o.fl., í tilteknum sameignarhlutföllum, að jörðinni G. Fram kom í greinargerð R og db. S fyrir Hæstarétti að fallið væri frá kröfum á hendur tilteknum aðilum, er höfðu verið meðal stefnenda í héraði, og að þeir hefðu lýst því að þeir afsöluðu sér ætluðum réttindum til J, sonar R og S. Þessum aðilum var ekki gefinn kostur á að svara til sakar fyrir Hæstarétti. Sökum þess að jörðin G var í óskiptri sameign og ekki hafði verið verið gætt ákvæða 1. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var málinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Við útgáfu áfrýjunarstefnu og þingfestingu málsins var A ófjárráða og átti því ekki ráðstöfunarrétt yfir sakarefni málsins. Þrátt fyrir það var í áfrýjunarstefnu einungis getið um A en ekki um fyrirsvarsmenn hennar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti, sbr. 3. mgr. 17. gr. og b. lið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. janúar 2009. Hann krefst þess að viðurkennt verði með dómi að S sé faðir hans. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefndi hefur ekki sótt þing fyrir Hæstarétti. Hefur honum með vísan til 13. gr. barnalaga nr. 76/2003 verið skipaður málsvari fyrir réttinum, Jónas Þór Guðmundsson hæstaréttarlögmaður. Hann krefst aðallega frávísunar málsins frá Hæstarétti en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann þóknunar úr ríkissjóði. Með vísan til 2. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var málsaðilum gefinn kostur á að tjá sig munnlega fyrir Hæstarétti um birtingu áfrýjunarstefnu fyrir stefnda og atriði sem varðar rekstur málsins í héraði. Svo sem fram kemur í héraðsdómi er stefndi talinn eiga tiltekið heimilisfang í Englandi. Var stefna til héraðsdóms birt þar og lagðar fram í málinu fullnægjandi upplýsingar um að við birtinguna hefði verið farið eftir breskum lögum, sbr. 90. gr. laga nr. 91/1991. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð gögn um að reynt hafi verið að birta áfrýjunarstefnu fyrir stefnda á sama stað en birting ekki tekist. Var þá gripið til þess ráðs að birta stefnuna í Lögbirtingablaði og birtist hún þar 6. mars 2009. Telur áfrýjandi að þessi birting sé fullnægjandi, þar sem ekki hafi tekist að birta stefnuna þar sem stefndi hafi verið talinn eiga heima. Í áfrýjunarstefnunni er fyrrgreint heimilisfang stefnda tilgreint. Ekki er í þar tekið fram af hverri ástæðu birt sé í Lögbirtingablaði svo sem áskilið er í 2. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 eru þau skilyrði meðal annars sett fyrir að birta megi stefnu í Lögbirtingablaði, að upplýsinga verði ekki aflað um hvar birta megi stefnu eftir almennum reglum eða erlend yfirvöld neiti eða láti hjá líða að verða við ósk um birtingu samkvæmt 90. gr. laganna. Hvorugu þessara skilyrða er fullnægt í þessu máli. Verður málinu því vísað frá Hæstarétti. Með vísan til 11. gr. barnalaga greiðist málskostnaður áfrýjanda úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans sem ákveðst eins og í dómsorði greinir. Þóknun skipaðs málsvara stefnda greiðist samkvæmt 13. gr. barnalaga úr ríkissjóði og verður ákveðin eins og í dómsorði greinir.

I var sakfelldur fyrir líkamsárás, sem varðaði við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa slegið B í höfuðið með gleríláti, sem brotnaði við höggið og hlaut B meðal annars áverka á andliti. Ekki var talið að ákvörðun héraðsdómara um að sitja einn í dómi hefði átt að leiða til ómerkingar og heimvísunar máls. Þá var með vísan til 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 ekki hróflað við þeirri niðurstöðu héraðsdómara, að I hefði framið þá háttsemi, sem lýst var í ákæru, en niðurstaðan var reist á mati á munnlegum framburði E og vitna. Var héraðsdómur staðfestur um sakfellingu I en refsing skilorðsbundin að fullu.

Opinbert mál var höfðað á hendur JÁ, T og JG með ákæru í 19 liðum. Á fyrri stigum hafði einum lið ákærunnar verið vísað frá héraðsdómi, svo og hluta eins annars. Í 9 af þeim liðum, sem eftir stóðu, var JÁ einn borinn sökum um að hafa brotið gegn 1. og 2. mgr. 104. gr., sbr. 153. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög með því að hafa látið almenningshlutafélagið B, sem hann var forstjóri fyrir, ýmist veita hluthöfum í félaginu lán eða veita lán til kaupa á hlutum í félaginu. Í 7 liðum voru JÁ og T sakaðir um stórfelld bókhaldsbrot samkvæmt 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir að hafa látið rangfæra bókhald B, en í einum af þeim liðum var JG borinn sökum með þeim. Að auki var JÁ sakaður í 6 liðanna um að hafa brotið gegn 1., sbr. 3. mgr. 158. gr. almennra hegningarlaga og 153. gr. og 1. mgr. 154. gr. laga nr. 2/1995 með því að hafa í blekkingarskyni látið senda frá B til Verðbréfaþings Íslands rangar opinberar tilkynningar um hag félagsins, þar sem gætt hafi áhrifa af ætluðum rangfærslum bókhalds þess. Loks voru JÁ og T báðir í einum lið ákærunnar og T einn í öðrum lið bornir sökum um að hafa dregið fé af B. Í héraði var JÁ sýknaður af sakargiftum í fyrstnefndu 9 liðum ákærunnar. Einnig voru JÁ og T sýknaðir af sökum í 3 liðum hennar, sem vörðuðu ætluð bókhaldsbrot, en þeir báðir ásamt JG sakfelldir samkvæmt einum lið og JÁ að auki í því tilviki fyrir að hafa látið senda ranga opinbera tilkynningu um hag B. Þá var T einn sakfelldur fyrir bókhaldsbrot samkvæmt 3 ákæruliðum. JÁ og T voru sýknaðir af sökum um fjárdrátt samkvæmt þeim lið í ákærunni, sem beindist að þeim saman, en T var sakfelldur að hluta fyrir slíkt brot samkvæmt þeim lið, sem sneri að honum einum. Ákærðu lýstu allir yfir áfrýjun varðandi þá liði ákærunnar, sem þeir voru sakfelldir fyrir, en af hálfu ákæruvaldsins var áfrýjað til sakfellingar ákærðu samkvæmt öllum liðum hennar, þó ekki T í því tilviki, þar sem hann hafði verið sakaður ásamt JÁ um fjárdrátt. Fyrir Hæstarétti var ekki tekin til greina krafa JÁ og T um að málinu yrði vísað frá réttinum varðandi nokkra af þeim ákæruliðum, sem þeir höfðu verið sýknaðir af í héraði, enda var ekki fallist á með þeim að ríkissaksóknara hefði borið að tryggja sönnur fyrir því að áfrýjunarstefna hafi í raun verið gefin út á þeim degi, sem hún bar með sér og var lokadagur áfrýjunarfrests gagnvart ákæruvaldinu. Ekki var heldur tekin til greina krafa JÁ og T um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, en hana höfðu þeir einkum reist á því að ríkissaksóknara hafi verið óheimilt að höfða þetta mál sökum þess að fyrra máli á hendur þeim um samsvarandi sakarefni hafði verið vísað frá dómi, svo og að miklar tafir hafi orðið á málinu og rannsókn þess hjá lögreglu hafi í tilteknum atriðum verið áfátt. Varðandi þá 9 liði ákæru, sem beindust að JÁ vegna ætlaðra brota gegn 104., sbr. 153. gr. laga nr. 2/1995, var ekki fallist á þá málsvörn hans að í ákvæðum þessum væri ekki að finna nægilega skýra refsiheimild. Í 6 af þeim tilvikum var talið að B hefði ekki veitt lán í skilningi 104. gr. og var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu JÁ að því leyti. Í 3 tilvikum var á hinn bóginn litið svo á að félagið hefði veitt lán í skilningi ákvæðisins. Í héraðsdómi hafði JÁ verið sýknaður af sökum samkvæmt þeim liðum ákærunnar án þess að afstaða væri tekin til þess hvort sannað væri að hann hafi af ásetningi látið B veita þessi lán, en lánin voru veitt á árunum 1999 og 2001. Með því að litið var svo á að brot þessi, ef sönnuð yrðu, myndu ekki varða þyngri refsingu en sektum þótti sýnt að hugsanleg sök hafi hér verið fyrnd, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga. Yrði andstætt rétti JÁ samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar til réttlátrar meðferðar máls innan hæfilegs tíma að ómerkja héraðsdóm til þess eins að láta meta hvort sök hans væri sönnuð samkvæmt þessum ákæruliðum en sýkna hann að því búnu vegna fyrningar. Niðurstaða héraðsdóms um sýknu JÁ var því einnig staðfest um þessa ákæruliði. Varðandi önnur brot, sem ákærðu voru gefin að sök og þeir höfðu verið sýknaðir af í héraði, var ekki fallist á með ákæruvaldinu að fært væri samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að endurskoða sönnunarmat héraðsdóms á grundvelli skjallegra gagna einna og án tillits til munnlegra skýrslna fyrir héraðsdómi. Í þeim tilvikum þóttu ekki efni til að ómerkja héraðsdóm á grundvelli 5. mgr. sömu lagagreinar, en niðurstöður hans um sakfellingar JÁ, T og JG voru staðfestar, að frátalinni sakfellingu þess fyrstnefnda fyrir að hafa látið senda ranga opinbera tilkynningu um hag B, enda lá slík tilkynning ekki fyrir í málinu. JÁ og JG voru dæmdir til að sæta fangelsi í 3 mánuði og T í 12 mánuði, en refsing þeirra allra var bundin skilorði.

Undirverktakinn G krafði aðalverktakan P um greiðslu eftirstöðva samkvæmt fimm reikningum vegna ýmissa verkliða sem hann hafði tekið að sér að vinna fyrir P. Í héraði var fallist á kröfu G vegna tómlætis P eftir að hann fékk reikningana í hendur en vegna þessa var P ekki talinn geta borið fyrir sig að verðið, sem fram hafði komið á reikningunum, væri ósanngjarnt auk þess sem hann var látinn bera halla af skorti á sönnun um að þær magntölur, sem reikningarnir voru reistir á, væru rangar og að G hefði ekki unnið tiltekna verkliði. Þá þótti gagnkrafa P til skuldajafnaðar vanreifuð. Fyrir Hæstarétti bar P fyrir sig að ekki hafi verið unnt að byggja niðurstöðuna á tómlæti hans þar sem þetta atriði hafi ekki komið fram af hálfu G við höfðun málsins. Fallist var á með G að ekki hafi verið tilefni fyrir hann að bera fyrir sig þessa málsástæðu fyrr en eftir að mótmæli P voru komin fram enda teldist hún andsvar við þeim. P þótti ekki hafa sýnt fram á að athugasemdir við reikningana hefðu borist í tæka tíð til fyrirtækis sem hafði reikningana til innheimtu. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var niðurstaða hans um greiðsluskyldu P staðfest.

S krafði J og K um greiðslu níu reikninga vegna viðgerða og endurbóta á húsnæði þeirra. Talið var ljóst að aðilar hefðu ekki samið sérstaklega um hvernig greitt skyldi fyrir verkið, en að S ætti rétt á að fá greitt fyrir það samkvæmt reikningi. Þeir reikningar sem S byggði á voru almennt taldir trúverðugir, en ekki var fallist á að hann ætti rétt á greiðslu reiknings vegna umsjónar með verkinu og var fjárhæð tveggja reikninga lækkuð. Fyrir Hæstarétti kröfðust J og K þess aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, en í héraði hafði þeirri kröfu verið synjað með úrskurði. Þar sem málskot fyrir Hæstarétti hafði ekki beinst sérstaklega að úrskurðinum kom þessi krafa ekki til skoðunar, en sem endranær gætti rétturinn að því að á málinu væru ekki annmarkar sem ættu að valda frávísun þess frá héraðsdómi án kröfu. Talið var að athugasemd J og K, sem kom fram við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti, um að ekki hefðu verið lögð fram fullnægjandi gögn um vinnuliði í reikningum S væri of seint fram komin. Héraðsdómur var staðfestur með vísan til forsendna hans.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa með ofbeldi þröngvað Y til samræðis og var brotið talið varða við 194. gr. almennra hegningarlaga. Héraðsdómur taldi að ekki yrði litið fram hjá því að framburður stúlkunnar um að mökin hefðu verið gegn hennar vilja hefði verið afar óljós og benti ekki skýrlega til þess að X hefði beitt hana ofbeldi eða hótað henni ofbeldi eða að hann hafi mátt skynja af hegðun hennar að mökin væru gegn hennar vilja. Í dómi Hæstaréttar var með vísan til tilvitnana í skýrslur Y fyrir dómi ekki talið rétt það sem fram kom í forsendum héraðsdóms um óskýrleika framburðar hennar um hvort mökin hefðu verið gegn hennar vilja og að hann benti ekki skýrlega til að X hafi mátt skynja af hegðun hennar að svo væri, enda kæmi skýrt fram í tilvitnuðum svörum Y að mökin hefðu verið gegn hennar vilja og að hún segðist hafa gefið X það til kynna með ótvíræðum hætti. Þá var tekið fram að hafi héraðsdómur talið vafa leika á hvort beitt hafi verið ofbeldi eða hótun um það í umrætt sinn hafi borið að veita sakflytjendum kost á að reifa málið út frá því hvort heimfæra ætti brot X undir þágildandi ákvæði 195. gr. almennra hegningarlaga. Af framangreindum ástæðum var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Áfrýjunarstefna var birt stefndu að liðnum stefnufresti. Vegna þessa og þar sem stefnda lét ekki málið til sín taka fyrir Hæstarétti var málinu vísað sjálf­krafa frá Hæstarétti.

X var saksóttur fyrir að hafa þrívegis orðið sekur um kynferðisbrot gagnvart drengnum A. Við skýrslugjöf hjá lögreglu hafði X viðurkennt tiltekna háttsemi gagnvart drengnum, sem hann tók aftur við meðferð málsins fyrir dómi og gaf á því skýringar. Við skýrslutöku hjá lögreglu skömmu síðar var einnig vísað til þessarar skýrslu, án þess að fram kæmu fyrirvarar af hálfu X. Ekki var fallist á frávísun málsins en krafist hafði verið frávísunar m.a. á grundvelli forms áfrýjunarstefnu, kröfugerðar ákæruvaldsins, ágripsgerðar og framlagðra matsgerða undir áfrýjun málsins. Aðfinnsluvert var talið að mat héraðsdóms á sönnunargildi eða trúverðugleika framburðar X fyrir dómi og á skýringum hans á fráhvarfi frá framburði hjá lögreglu, væri enn mjög óljóst og ómarkvisst en málinu hafði áður verið vísað heim í hérað sökum þessa. Var því talið nauðsynlegt að X kæmi fyrir Hæstarétt til skýrslugjafar. Varðandi framburð A taldi dómurinn að framburður hans væri stöðugur og trúverðugur og með hliðsjón af því og framburði hinna sérfróðu aðila sem komið höfðu að málinu, þótti ekkert fram komið sem gaf tilefni til að efast um trúverðugleika framburðar A. Þá var litið til þess að við skýrslutökur hjá lögreglu hafði þegar í upphafi komið fram sjálfstæð frásögn X um tvö tilvik sem kom mjög heim og saman við lýsingar A á því sem gerst hafði. Ekkert lá fyrir um að X hefði verið beittur þrýstingi við yfirheyrsluna og hafði verjandi hans verið viðstaddur hana. Þá þóttu skýringar X á fráhvarfi sínu frá umræddum framburði ótrúverðugar og fráleitar. Við sönnunarmat í málinu var því höfð hliðsjón af játningu X hjá lögreglu og síðari tilvísunar hans til þeirrar skýrslugjafar án athugasemda. Var X sakfelldur fyrir að hafa tvívegis orðið sekur um kynferðisbrot gagnvart A en varhugavert þótti að telja fram komna sönnun um eitt tilvik sem greindi í ákæru. Var X dæmdur til að sæta fangelsi í 12 mánuði, þar af 9 mánuði skilorðsbundna. Miskabótakröfu A var vísað frá Hæstarétti með vísan til 1. mgr. 173. gr. laga nr. 19/1991.

Áfrýjunarstefna var birt stefnda að liðnum stefnufresti. Vegna þessa og þar sem stefndi lét ekki málið til sín taka fyrir Hæstarétti var málinu vísað sjálf­krafa frá Hæstarétti.