Dómstólaleit

Staðfestur var úrskurður Félagsdóms þar sem máli F gegn S var vísað frá dómi.

Staðfest var niðurstaða Félagsdóms um frávísun aðal- og varakröfu AÍ á hendur A frá dómi, auk þess sem þrautavarakröfu AÍ var jafnframt vísað frá dómi. Vísað var til þess að AÍ leitaði með aðal- og varakröfu sinni eftir að fá viðurkennt að A bæri að efna lífeyrisskuldbindingar gagnvart félagsmönnum A. Var talið að kröfur þessar beindust ekki að því að fá úrlausn ágreinings um skilning á kjarasamningi eða gildi hans, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 80/1937 um stéttarfélög og vinnudeilur. Þá taldi Hæstiréttur að þrautavarakrafa AÍ félli heldur ekki undir áskilnað fyrrgreinds lagaákvæðis þar sem sú yfirlýsing sem hún byggði á var ekki talin fela í sér skuldbindingu þess efnis að geta talist hluti kjarasamnings um tiltekin réttindi eða skyldur.

Staðfestur var úrskurður Félagsdóms þar sem máli S gegn Í var vísað frá dómi. Í málinu krafðist S þess að viðurkenndur yrði sá skilningur félagsins að Í væri bundið af tiltekinni bókun við kjarasamning milli aðila og niðurstöðu starfshóps um að meðallaun almennra hljóðfæraleikara SÍ skyldu ekki vera undir meðallaunum aðildarfélaga BHM frá tilteknu tímamarki. Var talið að kröfugerð S lyti að hagsmunaágreiningi og atriðum varðandi gerð kjarasamnings, en ekki að réttarágreiningi um skilning á kjarasamningi eða gildi hans. Ætti úrlausn um viðurkenningarkröfu S því ekki undir Félagsdóm. Þá væri kröfugerð S ekki í samræmi við ákvæði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 69. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli S á hendur Ú ehf. var vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fallist yrði á með héraðsdómi að meginregla 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 girti fyrir að S gæti reist málið á málsástæðum sem honum hefði verið kleift að afla efnisúrlausnar um í fyrra máli sínu á hendur Ú ehf. sem dæmt var í Hæstarétti. Samkvæmt þessu var úrskurður héraðsdóms staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem einkamáli B og D gegn Í og E til ógildingar á nauðungarsölu var vísað frá dómi með vísan til þess að B og D hefðu ekki beint kröfu um úrlausn um gildi nauðungarsölunnar til héraðsdómara eins og heimilt væri samkvæmt 1. mgr. 80. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.

M ehf. krafði A, Þ og V hf. um greiðslu skaðabóta vegna starfa A og Þ sem fasteignasala við sölu á fasteign félagsins. Hafði máli um sama sakarefni milli aðila áður verið vísað frá héraðsdómi. Við þingfestingu máls þessa í héraði lagði M ehf. fram gögn úr fyrra málinu, þar með talda yfirlýsingu milli aðila sem gefin var út í tilefni af viðskiptunum og greinargerð A, Þ, og V hf. í héraði, þar sem byggt var á því að M ehf. hefði fallið frá bótakröfu á hendur þeim með yfirlýsingunni. Þrátt fyrir það hafði M ehf. ekkert vikið að yfirlýsingunni í stefnu til héraðsdóms í þessu máli og fyrst við aðalmeðferð þess hreyft því að yfirlýsingin væri ekki bindandi með vísan til ógildingarreglna samningaréttar eftir að A, Þ og V hf. höfðu í greinargerð reist varnir á henni. Var því talið að málsástæða M ehf. um ógildi skuldbindingarinnar samkvæmt yfirlýsingunni væri of seint fram komin og yrði því ekki á henni byggt. Þegar af þeirri ástæðu að M ehf. hafði fallið frá kröfum með yfirlýsingunni vegna viðskiptanna voru A, Þ og V hf. sýknuð af kröfu M ehf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli L á hendur L hf. um ógildingu á tilteknu framkvæmdaleyfi var vísað frá dómi, en L hafði áður átt aðild að máli um gildi leyfisins fyrir úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Í dómi héraðsdóms kom fram að í lögum nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála væri að finna ákvæði þar sem vikið væri frá þeirri almennu reglu stjórnsýsluréttar að sá einn gæti orðið aðili að máli fyrir stjórnvöldum sem ætti einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta. Í lögunum væru hins vegar engin sérákvæði um aðild að dómsmáli sem höfðað væri um ákvörðun stjórnvalds á grundvelli laganna. Færi því um aðild að slíku dómsmáli eftir almennum reglum, þ.á m. þeirri grunnreglu að dómstólar leysi ekki úr sakarefni nema sýnt sé að það skipti að lögum máli fyrir stöðu stefnanda að fá dóm um það. Vísaði héraðsdómur til þess að við fullgildingu hins svonefnda Árósasamnings hér á landi hefði þurft að ráðast í allmargar lagabreytingar, m.a. með setningu laga nr. 130/2011. Með vísan til lögskýringargagna taldi héraðsdómur ljóst að vilji löggjafans hefði ekki staðið til þess að umræddar lagabreytingar hafi átt að leiða til breytinga á almennum réttarfarsreglum um aðild. Þannig veitti hin sérstaka heimild laga nr. 130/2011 félagasamtökum sem uppfylltu ákveðin skilyrði, heimild til þess að koma að kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála án þess að sýna fram á lögvarða hagsmuni. Hún veitti hins vegar ekki þeim sem ekki hefðu lögvarinna hagsmuna að gæta, rétt til höfðunar dómsmáls vegna annars en þess hvort réttra formreglna hefði verið fylgt við úrskurð nefndarinnar. Samkvæmt því og með vísan til þess að L hefði ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni sína af málinu var því vísað frá dómi. Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms með þeirri áréttingu að við setningu laga nr. 130/2011 hefði löggjafinn tekið afstöðu til áskilnaðar Árósasamningsins um að sá hluti almennings sem málið varði hafi aðgang að kæruleiðum fyrir rétti eða hjá annarri og óhlutdrægri stofnun sem komið hefði verið á fót með lögum.

Í málinu gerðu S og V aðallega kröfu um að tiltekið ákvæði reglugerðar um framleiðslu, innflutning og heildsölu áfengis í atvinnuskyni yrði dæmt ógilt, en til vara að þeim væri heimilt, þrátt fyrir umrætt reglugerðarákvæði og með nánar tilgreindum hætti, að afhenda frönsk vín til íslenskra einstaklinga. Héraðsdómur vísaði aðalkröfu S og V frá dómi á grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála með vísan til þess að það væri ekki á færi dómstóla að kveða á um gildi ákvæða reglugerða eða annarra stjórnvaldsfyrirmæla án tengsla við úrlausn tiltekins sakarefnis. Þá vísaði héraðsdómur varakröfum S og V frá dómi á grundvelli 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 með vísan til þess að kröfurnar lytu hvorki að tiltekinni stjórnvaldsákvörðun né væru þær settar fram í tengslum við tiltekið sakarefni. Brysti dómstóla því vald til að leggja dóm á þær. Í dómi Hæstaréttar var áréttað að við málflutning um frávísunarkröfu Í hefðu S og V gert breytingar á varakröfum sínum sem Í hefði mótmælt, en samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 skuli vísa frá dómi kröfu, sem ekki komi fram í stefnu, nema stefndi samþykki að hún komist að. Að því gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, var hann staðfestur.

Afkomendur G og H deildu um eignarhald á landspildu sem hafði verið í eigu I og J, foreldra H. Byggðu A, B og C á því að þau hefðu, ásamt F, öðlast beinan eignarrétt að landinu, meðal annars fyrir hefð. D og E héldu því á hinn bóginn fram að þau ættu eignarrétt að umræddu landi og vísuðu í því sambandi til þess að faðir þeirra, G, hefði eignast lóðina sem hluta af jörðinni L á uppboði árið 1954 og þau síðan fengið hana frá honum árið 2009. Þá byggðu þau á því að svonefndur grunnleigusamningur, sem G hafði gert við I árið 1933, hefði fallið niður. Í dómi héraðsdóms var talið ósannað að þar sem afnot A, B og C af spildunni hefðu stofnast á grundvelli samningsins stæði 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð því í vegi að umráð þeirra yfir landinu á gildistíma samningsins hefðu skapað þeim eignarrétt að því fyrir hefð. Meðal annars af þeirri ástæðu var tekin til greina krafa D og E um viðurkenningu á að A, B og C hefðu ekki öðlast beinan eignarrétt að umræddri landspildu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að D og E hefðu við flutning málsins í héraði haldið fast við þá kröfu sína að fyrrgreindur samningur frá árinu 1933 hefði fallið niður við andlát G og H. Þau hefðu hins vegar einnig teflt fram þeirri málsástæðu að A, B, C og F hefðu ekki stofnað til beins eignarréttar yfir landinu fyrir hefð þar sem leigusamningurinn hefði útilokað það. Þar sem þessi málsástæða gengi þvert gegn kröfunni yrðið við það miðað að D og E hefðu með upphaflegri kröfugerð sinni og málatilbúnaði ráðstafað sakarefninu þannig að miða skyldi við að leigusamningurinn frá 1933 hefði fallið niður við andlát H. Kom þá til skoðunar hvort A, B, C og F hefðu unnið til beins eignarréttar yfir landinu á grundvelli hefðar. Í því sambandi var vísað til þess að eignarhald þeirra á landinu hefði staðið yfir að minnsta kosti frá 22. mars 1988, þegar gengið var frá skiptum á dánarbúi H og þau rituðu undir skiptayfirlýsingu um að það væri sameign þeirra fjögurra. Þau hefðu því haft óslitið eignarhald á landinu í rúm 20 ár þegar F hefði þinglýst stofnskjali vegna áðurnefndrar lóðar 28. ágúst 2008, og enn lengri tíma þegar D og E höfðuðu málið, og því öðlast beinan eignarrétt yfir landinu á grundvelli 1. mgr. 6. gr. laga nr. 46/1905. Voru A, B og C því sýknuð af kröfu D og E.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli V á hendur F ehf. var vísað frá dómi. Í málinu var deilt um staðsetningu spildu í landi jarðar F sem V taldi sig eiga og krafðist V þess að viðurkennt yrði að spildan afmarkaðist af nánar tilteknum hnitum innan marka jarðarinnar. Þá krafðist V jafnframt viðurkenningar á rétti sínum til að nýta tiltekna kaldavatnslind á jörðinni. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að aðal- og varakröfur V svöruðu efnislega til dómkröfu sem höfð hafði verið uppi í máli nr. 327/2016. Í því máli var komist að þeirri niðurstöðu að útskipting landspildu fæli í sér stofnun og skráningu sjálfstæðrar fasteignar sem háð væri lögbundnum skilyrðum og eftir atvikum samþykki tiltekinna stjórnvalda. Ef fallist yrði á dómkröfur V um staðsetningu spildunnar fæli það í sér fyrirvaralausa viðurkenningu á stofnun sérstakrar fasteignar með tiltekinni afmörkun án þess að í neinu væri gætt lagafyrirmæla um útskiptingu hennar. Stæði 2. gr. stjórnarskrárinnar því í vegi að unnt væri að óbreyttu að fella efnisdóm á kröfur V um staðsetningu spildunnar í slíku horfi, sbr. einnig 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991. Þá þótti krafa V um nýtingu kaldavatnslindarinnar vanreifuð. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Árið 2002 gerði K afnotaréttarsamning við ÍB ehf. um íbúð í fjölbýlishúsi sem reist hafði verið í samræmi við sérstöku átaki Í um fjölgun leiguíbúða. Við afhendingu íbúðarinnar greiddi K ákveðið afnotaréttargjald, auk þess sem ÍB ehf. gaf út veðskuldabréf til Í sem tryggt var með 1. veðrétti í íbúðinni. Samkvæmt samningnum var hann óuppsegjanlegur af hálfu ÍB ehf., nema K gerði sig sekan um grófar vanefndir, en K gat sagt samningnum einhliða upp með 6 mánaða uppsagnarfresti. Þá voru í samningnum ákvæði um endursöluverð afnotaréttargjaldsins, kæmi til uppsagnar hans, og um mánaðarlegar greiðslur sérstaks afnotagjalds. K greiddi afnotagjald af íbúðinni allt fram til ársins 2010 er Í keypti hana á nauðungarsölu. Réttur K samkvæmt afnotaréttarsamningnum var ekki færður til verðs í frumvarpi sýslumanns til úthlutunar söluverðs eignarinnar heldur gerði frumvarpið ráð fyrir að veðskuldabréf Í skyldi greiðast upp en samningurinn yrði ekki afmáður af eigninni. Árið 2013 seldi Í íbúðina til F hf. og var kvaðarinnar hvorki getið í kaupsamningnum né afsali en hún kom fram á þinglýsingarvottorði. Í málinu krafðist K endurgreiðslu afnotaréttargjaldsins uppreiknað samkvæmt ákvæðum samningsins um endursöluverð. Reisti hann kröfu sína á því að Í hefði vanefnt skyldur sínar samkvæmt samningnum og meinað sér aðgang að íbúðinni. Samningurinn væri þó enn í gildi þar sem honum hefði aldrei verið sagt upp og hann hvíldi áfram á eigninni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að dómkrafa K tæki mið af því að öll ákvæði afnotaréttarsamningsins giltu gagnvart Í, þar með talin skyldan til að endurgreiða upphaflegt afnotaréttargjald framreiknað miðað við vísitölu neysluverðs. Þrátt fyrir það byggði hann á því að samningnum hefði aldrei verið sagt upp, þótt uppsögn hefði verið forsenda þess að hann gæti fengið afnotaréttargjaldið endurgreitt. Samkvæmt þessu var talið að K sækti með málinu kröfu sem eftir málatilbúnaði væri ekki enn orðin til. Með vísan til 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var málinu vísað frá héraðsdómi án kröfu.

X var sakfelld fyrir brot gegn 1. mgr. 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa með rangri kæru og röngum framburði hjá lögreglu leitast við að átta manns yrðu sakaðir um kynferðisbrot, líkamsárás, hótanir og ólögmæta nauðung en X hafði greint frá því að þau hefðu í sameiningu veist að henni með ofbeldi og hótað henni og fjölskyldu hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við ákvörðun refsingar við broti gegn 148. gr. laga nr. 19/1940 skyldi hafa hliðsjón af því hversu þung refsing væri lögð við broti því sem sagt hefði verið eða gefið til kynna að viðkomandi hefði drýgt. Var refsing X ákveðin fangelsi í 18 mánuði en fullnustu refsingar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða brotaþolum hverju fyrir sig 500.000 krónur í miskabætur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M gegn LS ehf. og A hf. var að hluta vísað frá dómi. Í málinu krafðist M þess að LS ehf. yrði gert að greiða honum nánar tilgreinda fjárhæð á grundvelli kaupréttarsamnings sem hann hafði gert við félagið og kvað á um hlutdeild hans í söluandvirði dótturfélags LS ehf. Sala dótturfélagsins hafði verið samþykkt á hluthafafundi LS ehf. með atkvæðum A hf., sem átti meirihluta í LS ehf. Þá hafði hann jafnframt uppi skaðabótakröfu á hendur LS ehf. og A hf. í sameiningu á þeim grundvelli að söluverð dótturfélagsins hefði verið langt undir markaðsvirði. LS ehf. og A hf. kröfðust frávísunar málsins á þeirri forsendu að M hefði með samhljóða ákvæðum í kaupréttar- og hluthafasamningi samið um að ágreiningurinn ætti undir gerðardóm. Talið var að gerðardómsákvæði framangreindra samninga uppfylltu áskilnað laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma. Þá fælu ákvæðin ekki aðeins í sér heimild, heldur skyldu til þess að leita úrlausnar gerðardóms um ágreining sem samningarnir tækju til. M hefði skuldbundið sig gagnvart A hf. til að leysa úr ágreiningnum fyrir gerðardómi með kaupréttarsamningnum og yfirlýsingu í þeim samningi um að virða ákvæði hluthafasamkomulagsins. Var talið að ágreiningur málsins félli samkvæmt efni sínu undir gerðarsamningana og var ekki tekið undir sjónarmið M um að samningsforsendur aðila hefðu brostið eða víkja bæri gerðardómsákvæðum til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Loks var ekki talið að gerðardómsmeðferðin kæmi í veg fyrir að M gæti aflað sönnunargagna í málinu. Samkvæmt þessu, svo og dómum Hæstaréttar í málum nr. 246 og 247/2016, átti ágreiningur aðila undir lögsögu gerðardóms og var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að vísa kröfum M frá dómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A o.fl. gegn LS ehf. og A hf. var að hluta vísað frá dómi. Í málinu kröfðust A o.fl. þess að LS ehf. yrði gert að greiða þeim nánar tilgreinda fjárhæð á grundvelli kaupréttarsamnings sem þau höfðu gert við félagið og kvað á um hlutdeild þeirra í söluandvirði dótturfélags LS ehf. Sala dótturfélagsins hafði verið samþykkt á hluthafafundi LS ehf. með atkvæðum A hf., sem átti meirihluta í LS ehf. Þá höfðu A o.fl. jafnframt uppi skaðabótakröfu á hendur LS ehf. og A hf. í sameiningu á þeim grundvelli að söluverð dótturfélagsins hefði verið langt undir markaðsvirði. LS ehf. og A hf. kröfðust frávísunar málsins á þeirri forsendu að A o.fl. hefðu með samhljóða ákvæðum í kaupréttar- og hluthafasamningi samið um að ágreiningurinn ætti undir gerðardóm. Talið var að gerðardómsákvæði framangreindra samninga uppfylltu áskilnað laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma. Þá fælu ákvæðin ekki aðeins í sér heimild, heldur skyldu til þess að leita úrlausnar gerðardóms um ágreining sem samningarnir tækju til. A o.fl. hefðu skuldbundið sig gagnvart A hf. til að leysa úr ágreiningnum fyrir gerðardómi með kaupréttarsamningnum og yfirlýsingu í þeim samningi um að virða ákvæði hluthafasamkomulagsins. Var talið að ágreiningur málsins félli samkvæmt efni sínu undir gerðarsamningana og var ekki tekið undir sjónarmið A o.fl. um að samningsforsendur aðila hefðu brostið eða víkja bæri gerðardómsákvæðum til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Loks var ekki fallist á að gerðardómsmeðferðin kæmi í veg fyrir að A o.fl. gætu aflað sönnunargagna í málinu. Samkvæmt þessu, svo og dómum Hæstaréttar í málum nr. 246 og 247/2016, átti ágreiningur aðila undir lögsögu gerðardóms og var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að vísa kröfum A o.fl. frá dómi.

Í málinu krafðist R þess að Í væri að lögum skylt samkvæmt skjali, sem innanríkisráðherra og R undirrituðu árið 2013, að efna þær skuldbindingar sem þar greindi, annars vegar með því að loka NA/SV flugbraut á Reykjavíkurflugvelli og hins vegar með því að endurskoða skipulagsreglur fyrir flugvöllinn til samræmis við lokun flugbrautarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar efni skjalsins væri túlkað væri hafið yfir skynsamlegan vafa að með því hefði innanríkisráðherra gengið undir þá skuldbindingu að tilkynna um lokun flugbrautarinnar samtímis því að nýtt deiliskipulag fyrir flugvallarsvæðið yrði auglýst og að þá skyldi jafnframt endurskoða gildandi skipulagsreglur fyrir flugvöllinn til samræmis. Atvik í aðdraganda að gerð skjalsins og atvik sem síðar urðu renndu enn frekari stoðum undir þennan skilning. Yrði ekki dregin önnur ályktun en sú að stjórnvaldsákvörðun um lokun flugbrautarinnar hefði þegar verið tekin, svo og um að skipulagsreglur fyrir Reykjavíkurflugvöll skyldu endurskoðaðar og að skuldbindingar þær sem um ræddi lytu að því við hvaða aðstæður þessar ákvarðanir yrðu framkvæmdar. Ekki var fallist á með Í að yfirlýsingar þær sem í skjalinu greindi, sem og aðrar yfirlýsingar ráðherra um sama efni, hefðu verið bundnar fyrirvörum sem ekki hefðu komið til framkvæmda eða stæðu því í vegi að unnt væri að loka flugbrautinni. Þá var með hliðsjón af ákvæðum 13., 14. og 15. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 1. og 4. gr. laga nr. 115/2011 um Stjórnarráð Íslands, og að virtum ákvæðum forsetaúrskurðar nr. 71/2013 um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands hafnað mótbárum Í um að innanríkisráðherra hefði ekki verið bær til þess takast á hendur þær skuldbindingar sem R krafðist efnda á í málinu. Talið var við úrlausn um kröfu R skipti máli að hún væri sveitarfélag sem samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar skyldi sjálft ráða málefnum sínum eftir því sem lög ákvæðu. R hefði því forræði á þeim málefnum sem samkomulagið varðaði af sinni hálfu, auk þess sem hún hefði efnt þær skyldur sem á henni hefði hvílt og unnt hefði verið að efna til þessa. Talið var að krafa R um að Í væri skylt að loka flugbrautinni lyti að því að efna einstaka afmarkaða samningsskuldbindingu sem hefði verið vanefnd. Stæðu hvorki 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála né 2. og 60. gr. stjórnarskrárinnar því í vegi að unnt væri að dæma að efni til slíka kröfu. Var Í því gert skylt að loka NA/SV flugbraut Reykjavíkurflugvallar innan 16 vikna frá dómsuppkvaðningu að viðlagðri greiðslu dagsekta til R að fjárhæð 1.000.000 króna. Á hinn bóginn var ekki fallist á kröfu R um að Í væri skylt að endurskoða skipulagsreglur fyrir flugvöllinn til samræmis við lokun flugbrautarinnar, enda væri það ekki á færi dómstóla, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991, að kveða á um skyldu stjórnvalds til þess að setja almenn stjórnsýslufyrirmæli og enn síður hvers efnis þau skyldu vera. Var þessum kröfulið því vísað frá héraðsdómi.

Árið 2011 hafnaði T umsókn K um tekjutengdar greiðslur samkvæmt 8. gr. laga nr. 22/2006 um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna þar sem ekki væri uppfyllt það skilyrði 20. gr. laga nr. 158/2007, um breytingu á lögum nr. 22/2006, að sonur hans hefði greinst með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun 1. október 2007 eða síðar. Sama ár staðfesti úrskurðarnefnd fæðingar- og orlofsmála ákvörðun T. Í málinu gerði K ekki kröfu um ógildingu þessara stjórnvaldsúrlausna, heldur krafðist þess að T yrði dæmd til að inna af hendi fjárgreiðslu til sín sökum þess að ákvörðun stofnunarinnar hefði brotið gegn nánar greindum lagaákvæðum, þar á meðal fyrirmælum 1. mgr. 65. gr. og 1. og 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt dómstólar væru almennt til þess bærir á grundvelli 60. gr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar að taka afstöðu til kröfu um ógildingu stjórnvaldsákvörðunar væri að jafnaði ekki á valdi þeirra að taka ákvörðun, sem undir stjórnvald heyrði samkvæmt lögum, svo sem ráðið yrði af fyrirmælum 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þó væru þau fyrirmæli því ekki til fyrirstöðu að dómstólar gætu kveðið á um athafnaskyldu stjórnvalds, svo sem skyldu til að inna af hendi greiðslu, að því tilskildu að stjórnvaldinu hefði verið falið að taka slíka ákvörðun á grundvelli laga þar sem ýmist væri ekki svigrúm til mats eða óumdeilt væri að ákvæði þeirra hefðu verið skýrð á tiltekinn hátt í framkvæmd. Talið var að 8. gr. laga nr. 22/2006 kvæði ekki á um skýlausan rétt foreldris til tekjutengdra greiðslna vegna alvarlegs og langvinns sjúkdóms eða alvarlegrar fötlunar barns og að ekki lægi fyrir í málinu hvernig ákvæðinu hefði verið beitt í framkvæmd. Fjárkröfur K væru allar reistar á því að hann ætti samkvæmt lögum rétt til tekjutengdra greiðslna úr hendi T í fimm mánuði á árinu 2011. Samkvæmt framansögðu var talið að dómstóla brysti vald til þess að taka kröfur K til greina. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli H á hendur G var vísað frá dómi. Í málinu var deilt um staðsetningu 0,5 hektara spildu í eigu H, en hún krafðist þess að viðurkennt yrði að spildan afmarkaðist af nánar tilteknum hnitum innan marka jarðarinnar S. Í dómi Hæstaréttar var talið að útskipting spildunnar fæli í sér stofnun og skráningu sjálfstæðrar fasteignar sem háð væri lögbundnum skilyrðum og eftir atvikum samþykki tiltekinna stjórnvalda. Ef fallist yrði á dómkröfu H fælist í því fyrirvaralaus viðurkenning á stofnun sérstakrar fasteignar með tiltekinni afmörkun án þess að í neinu væri gætt lagafyrirmæla um útskiptingu hennar. Taldi dómurinn að 2. gr. stjórnarskrárinnar stæði því í vegi að unnt væri að óbreyttu að fella efnisdóm á kröfuna í slíku horfi. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Ágreiningur aðila snerist um sölu á dótturfélagi LSRH sem samþykkt var á hluthafafundi félagsins með atkvæðum ALMC hf. en gegn mótmælum V ehf. Sá síðarnefndi var eigandi 6,9% hlutafjár félagsins og taldi að dótturfélagið hafi verið selt á undirverði. ALMC hf. o.fl. kröfðust frávísunar málsins og töldu að V ehf. hefði með hluthafasamkomulagi og kaupréttarsamningi samið um að ágreiningur sem þessi ætti ekki undir almenna dómstóla heldur gerðardóm. V ehf. hélt fram ýmsum málsástæðum til stuðnings því að heimilt væri að reka mál þetta fyrir almennum dómstólum. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans í Hæstarétti, var rakið að gerðardómsákvæði framangreindra samninga uppfylltu áskilnað laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma. Dómurinn taldi einnig vafalaust að ákvæðin fælu ekki aðeins í sér heimild, heldur skyldu til þess að leita úrlausnar gerðardóms um ágreining sem samningarnir tækju til. Þá vísaði dómurinn til þess að ágreiningur málsins félli samkvæmt efni sínu undir gerðarsamning aðilanna og var ekki fallist á málsástæður V ehf. til stuðnings því að víkja ætti frá ákvæðum hans. Loks var ekki fallist á að gerðardómsmeðferð ágreiningsins veitti ekki fullnægjandi réttarvernd eða væri í andstöðu við réttláta málsmeðferð. Samkvæmt þessu var talið að ágreiningur aðila ætti undir gerðardóm og var máli V ehf. því vísað frá dómi.

Ágreiningur aðila snerist um sölu á dótturfélagi LSRH sem samþykkt var á hluthafafundi félagsins með atkvæðum ALMC hf. en gegn mótmælum V ehf. Sá síðarnefndi var eigandi 6,9% hlutafjár félagsins og taldi að dótturfélagið hafi verið selt á undirverði. Í máli þessu var krafist staðfestingar á kyrrsetningu á fjármunum á reikningum LSRH. LSRH krafðist frávísunar málsins og taldi að V ehf. hefði með hluthafasamkomulagi og kaupréttarsamningi samið um að ágreiningur sem þessi ætti ekki undir almenna dómstóla heldur gerðardóm. Með vísan til þeirra röksemda sem komu fram í dómi Hæstaréttar í máli nr. 247/2016 var talið að ágreiningur vegna tiltekinna krafna V ehf. ætti undir gerðardóm og var þeim því vísað frá dómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Þ gegn Í var vísað frá dómi á þeim grundvelli að Þ hefði ekki sýnt fram á að hann ætti lögvarða hagsmuni af úrlausn um þær kröfur sem hann hafði uppi um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ágreiningur aðila snerist um það hvenær ráðherra hafi verið skylt að lögum að ákveða þann heildarafla sem veiða mætti af gulllaxi. Taldi Þ að skylt hefði verið að úthluta heildarafla fyrr en gert var og að umrætt athafnaleysi hefði valdið honum tjóni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að óumdeilt væri að aflahlutdeild í gulllaxi fæli í sér fjárhagsleg verðmæti fyrir útgerðir þeirra fiskskipa sem úthlutun fengju. Þá hefði Í ekki mótmælt útreikningum Þ á aflahlutdeild þeirri, sem hann taldi sig hafa átt rétt á að fá úthlutað, miðað við þau tímabil aflareynslu sem hann lagði til grundvallar kröfum sínum. Auk þessa mætti af málatilbúnaði Þ ráða að hann teldi fjárhagslegt tjón sitt nema mismuninum á framlegð þeirrar aflahlutdeildar, sem honum var úthlutað, og þeirri sem hann hefði notið ef ráðherra hefði ákveðið að úthluta henni fyrr en gert var. Með vísan til þessa taldi Hæstiréttur að aðalkrafa og tvær fyrri varakröfur Þ fullnægðu áskilnaði fyrrgreinds lagaákvæðis um lögvarða hagsmuni. Af þessum sökum var lagt fyrir héraðsdóm að taka þær kröfur til efnisúrlausnar. Þriðju varakröfu Þ var aftur á móti vísað frá dómi sökum vanreifunar.

Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.

Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi. Ekki var talið að rökstuddur grunur beindist að X um að hún hafi gerst sek um háttsemi sem fangelsisrefsing væri lögð við, sbr. 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Kærumál. Afhending gagna. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem vísað var frá dómi máli á hendur A, meðal annars með skírskotun til þess að krafa sóknaraðila hafi verið nægjanlega skýr og afmörkuð til þess að héraðsdómara hafi verið unnt að taka afstöðu til hennar.

H höfðaði mál gegn L hf. en H taldi að L hf. bæri að efna samning S sparisjóðs við H um vaxtakjör á innlánsreikningi H hjá sparisjóðnum og síðar L hf. Ekki var fallist á það með H að L hf. gæti ekki tekið til varna þar sem bankinn væri bundinn af niðurstöðu úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki sem hefði úrskurðað H í vil. Þótt fram kæmi í samþykktum fyrir úrskurðarnefndina að fjármálafyrirtæki, sem væru aðilar að nefndinni, væru skuldbundin til að fylgja ákvörðunum hennar nema í tilteknum undantekningartilvikum, hefði fjármálafyrirtækum verið gert skylt með lögum að vera aðilar að nefndinni og þeim einnig tryggður réttur til að leggja fyrir dóm þau ágreiningsefni sem nefndin hefði leyst úr. Fóru ákvæði samþykktar fyrir úrskurðarnefndina því að þessu leyti í bága við lög og gátu ekki haft þau réttaráhrif að L hf. gæti ekki tekið til varna gegn kröfum H. Þá var talið að þau samningskjör sem H hafði notið hjá S sparisjóði hefðu farið í bága við fyrirmæli reglna Seðlabanka Íslands nr. 492/2001 um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár sem áttu sér stoð í ófrávíkjanlegu ákvæði 15. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Var L því ekki bundinn af samningi H og S sparisjóðs.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M á hendur G var vísað frá dómi. Í málinu reisti M kröfur sínar á því að G væri óheimilt að draga frá lífeyrisgreiðslum til hennar nánar tilteknar bætur á grundvelli laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð sem áður var kveðið á um í lögum nr. 118/1993 með sama heiti. M hafði áður höfðað mál á hendur G þar sem hún krafðist þess að viðurkennt yrði að við útreikning G á örorkulífeyrisgreiðslum til sín skyldi ekki tekið tillit til lífeyris- og bótagreiðslna frá almannatryggingum. Að virtum óskýrum forsendum héraðsdóms í því máli taldi Hæstiréttur að ekki yrði fullyrt að þar hafi verið skorið úr um heimild til að draga umræddar greiðslur frá lífeyrisgreiðslum til M. Yrði því ekki talið að í málinu hafi verið dæmt um það sakarefni, sem M freistaði að fá dóm um í málinu nú, þannig að til frávísunar leiddi, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem M áfrýjaði ekki fyrir sitt leyti héraðsdómi í fyrra málinu yrði að líta svo á að hún hefði firrt sig rétti samkvæmt meginreglu 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 til að höfða nýtt dómsmál í því skyni að fá leyst í reynd úr sömu kröfum og hún tefldi þar fram nema ný atvik réttlætti slíka málshöfðun. Þá girti meginreglan á sama hátt fyrir að M gæti í nýju dómsmáli byggt á öðrum og frekari málsástæðum en hún gerði í fyrra málinu. Þótt M höfði málið nú til heimtu fjár úr hendi G og byggði að nokkru leyti á öðrum málsástæðum en hún gerði í fyrra málinu væri markmiðið með málshöfðuninni enn sem fyrr að fá leyst úr því með dómi hvort heimilt væri að draga lífeyris- og bótagreiðslur almannatrygginga frá lífeyrisgreiðslum G til hennar án þess að séð yrði að atvik hefðu breyst svo máli skipti frá því að G höfðaði fyrra málið. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

Kærður var dómur héraðsdóms þar sem aðalkröfu og tveimur varakröfum MHJ gegn A ehf., Á, V og MJM var vísað frá dómi. MHJ, Á, V og MJM höfðu keypt félagið A ehf. en í héraðsdómi var talið sannað að síðar hefði Á keypt hluti V í félaginu. Í samþykktum A ehf. var kveðið á um forkaupsrétt félagsins að hlutum þess, en að því frágengnu hefðu slíkan rétt hluthafar í hlutfalli við hlutafjáreign þeirra. Með hinum kærða dómi var vísað frá kröfum MHJ þar sem hann krafðist viðurkenningar á því að hann væri löglegur eigandi þeirra hluta sem Á hafði keypt af V eða ætti forkaupsrétt að þeim. Talið var að réttur MHJ til að gera slíkar kröfur gæti ekki orðið til fyrr en reynt hefði á, hvort félagið kysi að neyta forkaupsréttar fyrir sitt leyti. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að vísa kröfunum frá dómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli V á hendur Í var vísað frá dómi. Aðallega krafðist V þess að Í yrði gert að gefa út afsal til sín fyrir tiltekinni lóð og varð málatilbúnaður V skilinn svo að krafan væri reist á þeirri málsástæðu að komist hefði á skuldbindandi samningur milli aðila um sölu á lóðinni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að V ætti rétt á að hafa uppi slíka kröfu fyrir dómstólum samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var talið óþarft að leigutökum jarðarinnar yrði einnig stefnt á grundvelli 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Varakrafa V fól í sér að viðurkennt yrði með dómi að Í bæri að afla heimildar Alþingis til sölu á lóðinni. Þar sem að í kröfunni fólst að dómstólum væri ætlað að taka ákvarðanir sem heyrðu undir handhafa framkvæmdarvalds og löggjafarvalds samkvæmt stjórnarskránni var staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa kröfunni frá héraðsdómi með vísan til 1. mgr. 24. gr. laga nr. 21/1991. Þá gerði V sjálfstæða kröfu um greiðslu lögmannskostnaðar á stjórnsýslustigi málsins. Ekki var talið að V hefði lögvarða hagsmuni af því að krefjast sérstaklega, auk málskostnaðar, greiðslu á þóknun til lögmanns síns í viðleitni sinni til að knýja Í til efnda á samningi sem V taldi að hefði komist á milli þeirra.