Með úrskurði endurupptökudóms 10. júní 2022 var fallist á beiðni E um endurupptöku á máli nr. 64/2018 sem dæmt var í Landsrétti 23. nóvember 2018. Með dómi Landsréttar var E sakfelldur fyrir fjársvik samkvæmt 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft af brotaþolum samtals að jafnvirði 74.336.000 króna með blekkingum á árunum 2010 til 2012. Þá var hann sakfelldur fyrir brot gegn lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál með því að hafa í 18 tilvikum á árunum 2011 til 2013 staðið að ólögmætum fjármagnshreyfingum milli landa að jafnvirði samtals 220.004.105 króna. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að brotavilji E hefði verið einbeittur, brot hans þaulskipulögð og úthugsuð. Þá hefðu brotin staðið yfir í langan tíma og varðað háar fjárhæðir. Þótti refsing E hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár auk þess sem honum var gert að greiða brotaþolum skaðabætur.
S lagði árið 2016 stjórnvaldssekt á Þ samkvæmt 1. mgr. 15. gr. a laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál vegna brota gegn tilteknum reglum um gjaldeyrismál, sem settar höfðu verið með stoð í bráðabirgðaákvæði nr. I. við lög um gjaldeyrismál, sbr. lög nr. 134/2008. S afturkallaði ákvörðunina árið 2019. Til stuðnings þeirri ákvörðun vísaði S til svarbréfs ríkissaksóknara 19. febrúar 2019 við fyrirspurn S 15. sama mánaðar um frekari skýringu á afstöðu ríkissaksóknara til gildis refsiheimildar í lögum og reglum um gjaldeyrismál sem fram hefði komið í úrlausnum hans á árinu 2014. Þ höfðaði mál gegn S til heimtu skaða- og miskabóta og byggði á því að S hefði með rannsóknum og töku stjórnvaldsákvarðana í máli hans valdið honum fjárhagslegu tjóni og miska með saknæmum og ólögmætum hætti. Í dómi Landsréttar kom fram að afstaða ríkissaksóknara um gildi refsiheimildar í lögum og reglum um gjaldeyrismál, áður en þeim var breytt með lögum nr. 127/2011, hefði komið skýrt fram í úrlausnum hans á árinu 2014. Af því leiddi að á þeim tíma sem ætluð brot Þ voru framin hefði engin gild eða nothæf refsiheimild verið til staðar í lögum og reglum um gjaldeyrismál. Athugasemdir og efasemdir Umboðsmanns Alþingis í bréfi hans frá 2015 um sama efni og leiðbeiningar hans um þýðingu 69. gr. stjórnarskrárinnar og grundvallarreglur refsiréttarins sem af henni yrðu leiddar, hefðu einnig gefið S ríkt tilefni til að gæta varfærni við beitingu viðurlagaheimildar sinnar. Ef áfrýjandi taldi að sú afstaða ríkissaksóknara sem birtist í úrlausnum hans 20. maí 2014 væri ekki nægilega skýr hefði honum borið í samræmi við áðurgreind varfærnisjónarmið að leita eftir frekari skýringum hans, líkt og hann síðar gerði með fyrirspurn í febrúar 2019. Sýndu gögn málsins að svar ríkisaksóknara, þar sem hann áréttaði skýrt fyrri afstöðu sína, varð til þess að S afturkallaði ákvörðun sína um álagningu stjórnvaldssektar á Þ. Ákvarðanir um álagningu stjórnvaldssekta hefðu í för með sér íþyngjandi inngrip í persónuleg málefni þeirra sem í hlut ættu. Í því ljósi og með hliðsjón af meginreglunni um að réttmætan vafa um skýringu refsiákvæða beri að meta sakborningi í hag, yrði að gera þá kröfu að stjórnvald sem færi með ákvarðanir af þessu tagi gætti varfærni við meðferð valds síns. Ákvörðun S um álagningu stjórnvaldssektar á Þ hefði skort viðhlítandi lagastoð og því verið ólögmæt. Meðferð og afgreiðsla málsins af hálfu starfsmanna S hefði verið slíkum annmörkum háð að skilyrðinu um saknæmi væri einnig fullnægt. Þá væri útlagður kostnaður Þ við að gæta hagsmuna sinna í málinu afleiðing af hinni ólögmætu málsmeðferð S og að hann því skaðabótaskyldur gagnvart Þ vegna þess tjóns. Þá hefði ákvörðun S um álagningu stjórnvaldssektar falið í sér ólögmæta meingerð gegn Þ. S var því gert að greiða Þ nánar tilgreindar skaða- og miskabætur.
S hf. höfðaði mál gegn SÍ til heimtu skaða- og miskabóta þar sem S hefði, með framgöngu sinni við rannsókn og meðferð máls hans, sem lauk með álagningu stjórnvaldssektar vegna ætlaðra brota S hf. gegn lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum samkvæmt þeim, valdið S hf. fjárhagslegu tjóni og miska með saknæmum og ólögmætum hætti. Í dómi Landsréttar kom fram að S hf. gæti ekki krafið SÍ, sem væri sjálfstæð ríkisstofnun, um bætur á grundvelli sakarreglunnar vegna húsleitar- og haldlagningaraðgerða sem SÍ hefði staðið fyrir á hendur S hf. Bótakröfu vegna slíkra aðgerða yrði einungis beint að íslenska ríkinu á grundvelli hinnar hlutlægu bótareglu 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var SÍ því sýknaður af þeim þætti bótakröfunnar sökum aðildarskorts. Þá var SÍ af sömu ástæðu jafnframt sýknaður af kröfu S hf. um greiðslu miskabóta á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna framgöngu SÍ við málsmeðferðina, enda tæki ákvæðið samkvæmt orðalagi sínu og grunnrökum ekki til lögaðila. Að því er varðaði bótakröfur S hf. vegna fjárhagslegs tjóns vísaði Landsréttur til þess að dómkröfur S hf. hefðu meðal annars ekki verið nægilega skýrt sundurliðaðar í stefnu til héraðsdóms. Auk þess voru gögn sem hann lagði fram við þingfestingu til stuðnings dómkröfum sínum ekki fullnægjandi. Með hliðsjón af málatilbúnaði S hf., sem hefði gert ráð fyrir að tjón hans mætti rekja til nokkurra atvika í tengslum við háttsemi SÍ á um fjögurra ára tímabili, væri sérstaklega brýnt að framsetning og sundurliðun dómkrafna væri skýr svo unnt væri að taka til varna, meðal annars með hliðsjón af fyrningarreglum og reglum skaðabótaréttarins um orsakatengsl. Viðleitni S hf. til að bæta úr málatilbúnaði sínum undir rekstri málsins í héraði og við meðferð málsins í Landsrétti hefði ekki varpað skýrara ljósi á málið. Þótti grundvöllur málsins lagður í slíku ósamræmi við fyrirmæli e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að ekki yrði hjá því komist að vísa þeim dómkröfum S hf., sem S hafði ekki þegar verið sýknaður af, sjálfkrafa frá héraðsdómi.
1 ehf. krafði S um skaðabætur á þeim grundvelli að ólögmæt og saknæm háttsemi starfsmanna S hefði orðið til þess að 1 ehf. fékk ekki greiðslur sem hann átti rétt á frá K ehf. vegna nauðasamnings félagsins. Byggði 1 ehf. á því að hann hefði getað notið betri ávöxtunar af fjármunum sínum þann tíma sem þeir lágu á fjárvörslureikningi og S hafði til athugunar hvort útgreiðslur K ehf. til hans stæðust ákvæði laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Með vísan til dóms Hæstaréttar 27. september 2018 í máli nr. 639/2017 byggði Landsréttur á því að 1 ehf. hefði gerst sekur um brot gegn lögum nr. 87/1992 en rétturinn taldi aftur á móti ekki að greiðslur frá K ehf. til 1 ehf. hefðu farið í bága við ákvæði laganna. Þá var tekið fram að inntak tilgreindra bréfa sem S sendi K ehf. og eftirfarandi rannsókn á ætluðum brotum félagsins hefði verið þess eðlis að K ehf. hefði hlotið að halda að sér höndum með greiðslur til 1 ehf. þar til réttaróvissu yrði eytt en því var hafnað að ólögmæt og saknæm háttsemi hefði falist í þessum samskiptum og rannsókn S. Ekki var heldur fallist á það með 1 ehf. að S yrði gerður ábyrgur fyrir þeim töfum sem hlutust eftir niðurfellingu stjórnsýslumáls S gegn K ehf. af þeirri ákvörðun þess síðastnefnda að halda enn eftir greiðslum til 1 ehf. og leita sérstakrar leiðbeiningar S. Var S sýknaður af kröfum 1 ehf.
R ehf. krafði S um skaðabætur á þeim grundvelli að ólögmæt og saknæm háttsemi starfsmanna S hefði orðið til þess að R ehf. fékk ekki greiðslur sem hann átti rétt á frá K ehf. vegna nauðasamnings félagsins. Byggði R ehf. á því að hann hefði getað notið betri ávöxtunar af fjármunum sínum þann tíma sem þeir lágu á fjárvörslureikningi og S hafði til athugunar hvort útgreiðslur K ehf. til hans stæðust ákvæði laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Með vísan til dóms Hæstaréttar 27. september 2018 í máli nr. 638/2017 byggði Landsréttur á því að R ehf. hefði gerst sekur um brot gegn lögum nr. 87/1992 en rétturinn taldi aftur á móti ekki að greiðslur frá K ehf. til R ehf. hefðu farið í bága við ákvæði laganna. Þá var tekið fram að inntak tilgreindra bréfa sem S sendi K ehf. og eftirfarandi rannsókn á ætluðum brotum félagsins hefði verið þess eðlis að K ehf. hefði hlotið að halda að sér höndum með greiðslur til R ehf. þar til réttaróvissu yrði eytt en því var hafnað að ólögmæt og saknæm háttsemi hefði falist í þessum samskiptum og rannsókn S. Ekki var heldur fallist á það með R ehf. að S yrði gerður ábyrgur fyrir þeim töfum sem hlutust eftir niðurfellingu stjórnsýslumáls S gegn K ehf. af þeirri ákvörðun þess síðastnefnda að halda enn eftir greiðslum til R ehf. og leita sérstakrar leiðbeiningar S. Var S sýknaður af kröfum R ehf.
Stefndi var sýknaður af skaðabótakröfu stefnanda þar sem ósannað þótti að ætlað tjón stefnanda væri að rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa C um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um tiltekin atriði í máli sem C höfðaði á hendur Í og S vegna ágreinings um ráðstöfun andvirðis aflandskrónueignar C. Í úrskurði Landsréttar kom fram að lögskýring samkvæmt ákvæði 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið tæki eðli máls samkvæmt til þess að orðum í íslenskum lögum yrði svo sem framast væri unnt gefin merking sem rúmaðist innan þeirra og næst kæmist því að svara til sameiginlegra reglna sem gildi á Evrópska efnahagssvæðinu en gæti á hinn bóginn ekki leitt til þess að litið yrði fram hjá orðum íslenskra laga. Ákvæði laga nr. 37/2016 væru afdráttarlaus um þær takmarkanir á frjálsum flutningum fjármagns sem í þeim fælust og yrði þeim ekki hliðrað til með skýringu samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993. Samkvæmt þessu yrði ekki talið að nauðsynlegt væri að afla álits EFTA-dómstólsins um spurningu C svo unnt væri að kveða upp dóm í málinu. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.
Í málinu deildu aðilar um gildi og efni ákvörðunar S um að leggja á P ehf. stjórnvaldssekt að tiltekinni fjárhæð vegna nánar tilgreindra brota á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Þá var deilt um skyldu Í til endurgreiðslu sektarinnar með dráttarvöxtum ef fallist yrði á aðalkröfu P ehf. um ógildingu ákvörðunarinnar eða varakröfu um lækkun sektarinnar. Óumdeilt var að erlent móðurfélag P ehf., N, hafði keypt réttindi samkvæmt nauðasamningi K ehf. og framselt réttindin með lánssamningi til P ehf. en félögin heyrðu til sömu samstæðu í skilningi 1. mgr. 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að lánssamningur P ehf. við N hefði falið það í sér að hluta- og kröfuréttindi voru flutt frá N til P ehf. Talið var að samningurinn hefði falið í sér fjármagnshreyfingar milli landa sem hefðu farið í bága við 13. gr. b. og 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í ljósi þeirra undaþága sem giltu um fjármagnshreyfingar innan samstæðu milli landa samkvæmt lögum nr. 87/1992 var talið að S hefði ekki fært fyrir því rök að brot P ehf. hefðu verið til þess fallin að valda alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum, svo sem byggt var á í ákvörðun S. Væri þá einnig horft til þess að S hefði látið það viðgangast átölulaust að greiðslur af hálfu K ehf. væru inntar af hendi til annars fyrirtækis í sambærilegri stöðu. Þá voru brot P ehf. ekki talin ítrekuð í skilningi 2. mgr. 15. gr. laganna. Enn fremur var talið að við mat á fjárhæð sektar bæri að líta bæði til þess vafa sem var uppi um skýringu laga nr. 87/1992 svo og viðbragða S við tilkynningum K ehf. og fyrirætlun um að inna af hendi greiðslur til annars tiltekins fyrirtækis. Þótt ekki færi á milli mála að P ehf. hefði leitast við að nýta sér undanþágur í lögum um gjaldeyrismál í því skyni að fá greiddar út kröfur samkvæmt nauðasamningi K ehf., í stað þess að þeim væri ráðstafað á reikning í vörslu S, var talið að ekki hefðu verið færð fyrir því viðhlítandi rök að brot P ehf. hefðu verið sérlega alvarleg með tilliti til markmiða laga um gjaldeyrismál og því ekki efni til að gera P ehf. sérstaka sekt vegna brota sinna. Var sekt P ehf. því felld niður og Í gert að endurgreiða sektarfjárhæðina ásamt dráttarvöxtum.
Í málinu deildu aðilar um gildi og efni ákvörðunar S um að leggja á R ehf. stjórnvaldssekt að tiltekinni fjárhæð vegna nánar tilgreindra brota á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Þá var deilt um skyldu Í til að endurgreiða sektarfjárhæðina með dráttarvöxtum ef fallist yrði á aðalkröfu R ehf. um ógildingu ákvörðunarinnar eða varakröfu um lækkun sektarinnar. Óumdeilt var að erlent móðurfélag R ehf., B, hafði keypt réttindi samkvæmt nauðasamningi K ehf. og framselt réttindin með lánssamningum til R ehf. en félögin heyrðu til sömu samstæðu í skilningi 1. mgr. 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom meðal annars fram að lánssamningar R ehf. við B hefðu falið það í sér að hluta- og kröfuréttindi hefðu verið flutt frá B til R ehf. Talið var að samningarnir hefðu falið í sér fjármagnshreyfingar milli landa sem hefðu farið í bága við 13. gr. b. og 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í ljósi þeirra undaþága sem giltu um fjármagnshreyfingar innan samstæðu milli landa samkvæmt lögum nr. 87/1992 var talið að S hefði ekki fært fyrir því rök að brot R ehf. hefðu verið til þess fallin að valda alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum, svo sem byggt var á í ákvörðun S. Væri þá einnig horft til þess að S hefði látið það viðgangast átölulaust að greiðslur af hálfu K ehf. væru inntar af hendi til R ehf. Þá voru brot R ehf. ekki talin ítrekuð í skilningi 2. mgr. 15. gr. laganna. Enn fremur var talið að við mat á fjárhæð sektar bæri að líta bæði til þess vafa sem var uppi um skýringu laga nr. 87/1992 svo og viðbragða S við tilkynningum K ehf. og fyrirætlun um að inna af hendi greiðslur til R ehf. Þótt ekki færi á milli mála að R ehf. hefði leitast við að nýta sér undanþágur í lögum um gjaldeyrismál í því skyni að fá greiddar út kröfur samkvæmt nauðasamningi K ehf., í stað þess að þeim væri ráðstafað á reikning í vörslu S, var talið að ekki hefðu verið færð fyrir því viðhlítandi rök að brot R ehf. hefðu verið sérlega alvarleg með tilliti til markmiða laga um gjaldeyrismál og því ekki efni til að gera R ehf. sérstaka sekt vegna brota sinna. Var sekt R ehf. því felld niður og Í gert að endurgreiða sektarfjárhæðina ásamt dráttarvöxtum.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi kröfu X og Y um að úrskurðað yrði að tiltekin rannsóknaraðgerð S væri ólögmæt og að lokað yrði fyrir aðgang að gögnum á haldlagðri tölvu og öllum afritum eytt. Þar sem Hæstiréttur hafði þegar komist að þeirri niðurstöðu að S hefði verið heimilt að grípa til aðgerða til að öðlast aðgang að upplýsingum á haldlagðri fartölvu og að lögmæti afritunar þeirra yrði ekki borið undir dóm var fyrri kröfulið X og Y vísað frá héraðsdómi. Þá var síðari kröfulið X og Y vísað frá Hæstarétti þar sem S hafði ekki lengur í vörslum sínum tölvu þá eða gögn sem krafan laut að.
Í tengslum við rannsókn SÍ á ætluðum brotum X hf. o.fl. gegn lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum samkvæmt þeim, var m.a lagt hald á bókhaldskerfi X hf. á grundvelli dómsúrskurðar þess efnis. Síðar kom í ljós að aðgangur SÍ að kerfinu hafði verið takmarkaður og hluti bókhaldsgagnanna læstur. Vegna þessa virkjaði SÍ svokallaðan varaaðgang að bókhaldskerfinu til að fá fullan aðgang að því. Í málinu kröfðust X hf. o.fl. þess að rannsóknaraðgerðin yrði dæmd ólögmæt og að SÍ yrði gert að loka fyrir aðganginn aftur og eyða öllum afritum sem kynnu að hafa verið gerð af gögnum á hinu lokaða svæði. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna í Hæstarétti, var kröfu X hf. o.fl. um ólögmæti rannsóknarathafnarinnar vísað frá héraðsdómi þar sem athöfnin var þegar afstaðin. Þá var hafnað kröfu X hf. o.fl. um að SÍ yrði gert að loka fyrir aðganginn aftur og eyða afritum af gögnum, enda hafði heimild SÍ til að skoða bókhaldsgrunninn ekki verið bundin takmörkunum. Þá var jafnframt talið að játa yrði SÍ nokkuð svigrúm til að meta hvort gögnin hefðu þýðingu fyrir rannsókn málsins.
Seðlabanki Íslands (
Gizur Bergsteinsson hrl)
gegn
X hf, A ehf, Á ehf, B ehf, C hf, D ehf, Ð ehf, E ehf, É ehf, F ehf, G ehf, H ehf, I ehf, Í ehf, J ehf, K ehf, L ehf, M, N, O, Ó, P, Q, R, S og T ehf (
Helgi Jóhannesson hrl)
Í tengslum við rannsókn SÍ á ætluðum brotum X hf. o.fl., gegn lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum samkvæmt þeim, var hald lagt á gögn á starfstöðvum tölvufyrirtækisins Ý hf. á grundvelli tveggja dómsúrskurða þess efnis. Í tilefni af áðurgreindri rannsóknaraðgerð kröfðust X hf. o.fl. þess að aðgerðin yrði dæmd ólögmæt og SÍ gert að hætta rannsókn sinni. Hæstiréttur taldi að álitaefni um það hvort sú háttsemi X hf. o.fl., sem til rannsóknar var, væri refsiverð og ólögmæt, gæti ekki sætt úrlausn dómstóla fyrr en tekin hefði verið ákvörðun um að beita X hf. o.fl. stjórnvaldssektum eða höfðað væri á hendur þeim sakamál og vísaði kröfunni frá héraðsdómi. Þá kröfðust X hf. o.fl. þess að áðurgreind haldlagning gagna hjá Ý hf. yrði dæmd ólögmæt og SÍ gert að afhenda öll haldlögð og afrituð gögn og eyða öllum afritum haldlagðra gagna, en að því frágengnu að SÍ yrði gert að skila tilteknum gögnum sem hald var lagt á við húsleitina. Hæstiréttur vísaði frá kröfu X hf. o.fl. er laut að lögmæti og framkvæmd rannsóknaraðgerðarinnar þar sem hún væri afstaðin. Þá hafnaði rétturinn kröfu X hf. o.fl. um að haldi yrði aflétt, einkum með vísan til þess að vegna mikils umfangs hinna haldlögðu gagna yrði að játa SÍ nokkru svigrúmi við rannsókn þeirra, áður en þau yrði afhent X hf. o.fl.
Seðlabanki Íslands (
Gizur Bergsteinsson hrl)
gegn
X hf, A ehf, Á ehf, B ehf, C hf, D ehf, Ð ehf, E ehf, É ehf, F ehf, G ehf, H ehf, I ehf, Í ehf, J ehf, K ehf, L ehf, M, N, O, Ó, P, Q, R, S og T ehf (
Helgi Jóhannesson hrl)
Í tengslum við rannsókn SÍ á ætluðum brotum X hf. o.fl., gegn lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum samkvæmt þeim, fór fram húsleit og haldlagning muna hjá X hf. o.fl. á grundvelli tveggja dómsúrskurða þess efnis. Í tilefni af áðurgreindum rannsóknaraðgerðum kröfðust X hf. o.fl. þess að aðgerðirnar yrðu dæmdar ólögmætar og SÍ gert að hætta rannsókn sinni. Hæstiréttur taldi að álitaefni um það hvort sú háttsemi X hf. o.fl., sem til rannsóknar var, væri refsiverð og ólögmæt, gæti ekki sætt úrlausn dómstóla fyrr en tekin hefði verið ákvörðun um að beita X hf. o.fl. stjórnvaldssektum eða höfðað væri á hendur þeim sakamál og vísaði kröfunni frá héraðsdómi. Þá kröfðust X hf. o.fl. þess að húsleit og haldlagning á tveimur starfstöðvum X hf. yrðu dæmdar ólögmætar og SÍ gert að afhenda öll haldlögð og afrituð gögn og eyða öllum afritum haldlagðra gagna, en að því frágengnu að SÍ yrði gert að skila tilteknum gögnum sem hald var lagt á við húsleitina. Hæstiréttur vísaði frá kröfu X hf. o.fl. er laut að lögmæti og framkvæmd rannsóknaraðgerðanna þar sem þær væru afstaðnar. Þá hafnaði rétturinn kröfu X hf. o.fl. um að haldi yrði aflétt, einkum með vísan til þess að vegna mikils umfangs hinna haldlögðu gagna yrði að játa SÍ nokkru svigrúmi við rannsókn þeirra, áður en þau yrði afhent X hf. o.fl.