Fara í efni

Dómstólaleit

Leit í dómum íslenskra dómstóla

Leita í öllum dómstólum...

Niðurstöður

127 dómar fundust

Lykilorð: Hefð

Landsréttur birt 28. maí 2026 kl. 16:17

330/2025

Hreyfill svf (Geir Gestsson lögmaður, Hildur Leifsdóttir lögmaður, 1. prófmál) gegn Reykjavíkurborg (Theodór Kjartansson lögmaður)

H svf. höfðaði mál þetta og krafðist meðal annars ógildingar á ákvörðun R um að honum bæri að fjarlægja merkingar á tilgreindum bifreiðastæðum en að öðrum kosti greiða kostnað vegna þessa, sem og ógildingar á úrskurði samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins þar sem hafnað var kröfu um að framangreind ákvörðun yrði felld úr gildi. Þá krafðist H svf. ógildingar á ákvörðun R um að H svf. væri skylt að deila stæðunum með „öðrum starfandi leigubílstjórum í Reykjavík“. Héraðsdómur féllst ekki á málsástæður H svf., sem byggðu meðal annars á kaupsamningi frá 1969, hefð og reglum stjórnsýsluréttar. Í dómi Landsréttar kom fram að H svf. bæri sönnunarbyrði fyrir því að hann hefði fyrir hefð áunnið sér rétt til afnota af stæðunum, sem kæmi í veg fyrir að R gæti gert honum að fjarlægja merkingar og heimilað öðrum að nota þau ásamt H svf.. Væri málatilbúnaður H svf. að þessu leyti mjög almenns eðlis og ófullnægjandi um stóran hluta þeirra stæða sem ákvarðanirnar hefðu tekið til. Þá yrði H svf. ekki talinn hafa getað vænst þess að afnot hans að stæðunum, sem R hefði átt og verið háð samþykki, leyfum og skilyrðum hans, tryggðu H svf. eignarréttindi er kæmu í veg fyrir að R gæti gert þær breytingar á fyrirkomulagi stæðanna sem um væri deilt. Þá var rakið að við mat á því hvort ákvarðanir R hefðu samrýmst reglum stjórnsýsluréttar væri til þess að líta að þær hefðu ekki falið í sér að H svf. hefði verið sviptur afnotum stæðanna. H svf. hefði enn afnot af þeim, með öðrum, og hefði að sama skapi fengið afnot af stæðum sem aðrar bifreiðastöðvar hefðu áður haft samsvarandi leyfi fyrir. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu R af kröfum H svf.

Héraðsdómur Vestfjarða birt 25. febrúar 2026

E-78/2024

Guðjón Bjarnason (Jóhann Fannar Guðjónsson lögmaður) gegn Kristni Þór Egilssyni (Fjölnir Vilhjálmsson lögmaður)
Lykilorð: Eignarréttur. Hefð.

Stefnandi krafðist viðurkenningar á eignarétti sínum að bifreið af gerðinni Jeep Willys, árgerð 1946, og að stefndi yrði dæmdur til að afhenda stefnanda bifreiðina að viðlögðum dagsektum. Stefnandi vísaði m.a. til þess að hann væri skráður eigandi bifreiðarinnar í bifreiðaskrá Creditinfo en fyrir dóminum var leitt í ljós að sú skráning endurspeglaði ökutækjaskrá Samgöngustofu. Dómurinn vísaði til þess að fyrir lægi að annar maður hefði haft umráð bifreiðarinnar árin 1983-1985 og komið fram sem eigandi hennar gagnvart stjórnvöldum og vátryggjanda. Samtímagögn styddu því fullyrðingar stefnda um að hann hefði verið í góðri trú um að þriðji maður væri eigandi bifreiðarinnar þegar hún komst í vörslur hans í árslok 1985. Þá taldi dómurinn gögn málsins ekki styðja fullyrðingar stefnanda um að stefndi hefði náð umráðum yfir bifreiðinni með óráðvandlegu atferli, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga um hefð, eða að stefndi hafi einungis haft bifreiðina að láni frá stefnanda eða til geymslu, sbr. 3. mgr. 2. gr. sömu laga. Þá var litið til þess að bifreiðin hefði verið afskráð í ökutækjaskrá frá árinu 1989. Hefði stefndi því, hvað sem liði óvissu um samskipti stefnanda og þriðja mannsins, unnið hefð á bifreiðinni þar sem stefnandi hefði ekki hafist handa við að sækja rétt sinn á hendur stefnda fyrr en í fyrsta lagi við höfðun héraðsdómsmáls nr. A-3/2011, sem þó var höfðað af öðrum aðila.

Landsréttur birt 20. nóvember 2025

902/2024

Dánarbú Erlu Jónsdóttur, Sigurður Jónsson, dánarbú Hrefnu Jónsdóttur, Ómar Gaukur Jónsson, Þór Axelsson, Ásdís Axelsdóttir, Elísabet Ragnarsdóttir, Guðmundur Ragnar Ragnarsson, Guðbjörg Jóna Sævarsdóttir, Sigurður Sævarsson, Sævar Sævarsson, Hildur Bára Leifsdóttir, Ólöf Sandra Leifsdóttir og Ómar Úlfur Eyþórsson (Sigmundur Hannesson lögmaður) gegn Orkuveitu Reykjavíkur (Sigurgeir Valsson lögmaður)

Áfrýjendur kröfðust þess að staðfestur yrði eignarréttur þeirra á grundvelli hefðar að húsakosti jarðarinnar N ásamt landspildu sem húsakosturinn stæði á og afmörkuð væri í kröfugerð þeirra með nánar tilgreindum hnitum. Til vara kröfðust áfrýjendur þess að stefndi veitti þeim endurgjaldslaus afnot af húsakostinum og óuppsegjanlegan rétt til afnota af landspildunni. Í dómi Landsréttar var rakið að hugtakið óráðvandlegt atferli í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð hefði í dómaframkvæmd verið skýrt með þeim hætti að bein vitneskja um réttmætt eignartilkall annars manns stæði hefð í vegi. Þar sem erfingjar ábúanda jarðarinnar höfðu í kjölfar andláts hennar móttekið greiðslu á grundvelli úttekar vegna loka ábúðar hinnar látnu og staðfest að þeir gerðu ekki ágreining um útreikning fjárhæða fyrir þau vermæti sem tilgreind voru í úttektinni taldi Landsréttur að áfrýjendur hefðu verið grandsamir um rétt stefnda til þeirra eigna sem kröfur þeirra lutu að. Ákvæði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 var af þeim sökum talið standa því í vegi að fallist yrði á kröfur þeirra í málinu. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu stefnda.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 23. september 2025

E-7774/2024

Súðavíkurhreppur (Sigurður Sigurjónsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Sigurgeir Valsson lögmaður) og og Orkubúi Vestfjarða ohf. (Arnar Þór Stefánsson lögmaður)

Staðfestur var úrskurður óbyggðanefndar í máli nr. 5/2021 um að þjóðlenda sé fyrir botni Ísafjarðar og að landsvæðið væri afréttur jarða í Súðavíkurhreppi, sbr. 1. gr. og b-liður 7.gr. laga nr. 58/1998. Ekki var fallist á að stefnandi ætti beinan eignarrétt að landsvæðinu.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 23. september 2025

E-7773/2024

Súðavíkurhreppur (Sigurður Sigurjónsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Sigurgeir Valsson lögmaður) og og Orkubúi Vestfjarða ohf. (Arnar Þór Stefánsson lögmaður)

Staðfestur var úrskurður óbyggðanefndar í máli nr. 5/2021 um að þjóðlenda sé fyrir botni Hestfjarðar í afréttareign Súðavíkurhrepps, sbr. 1.gr. og c-liður 7.gr. laga nr 58/1998. Ekki var fallist á að stefnandi ætti beinan eignarrétt að landsvæðinu.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 23. september 2025

E-7772/2024

Súðavíkurhreppur (Sigurður Sigurjónsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Sigurgeir Valsson lögmaður) og Orkubúi Vestfjarða ohf. (Arnar Þór Stefánsson lögmaður)

Deilt var um mörk eignarlands og þjóðlendu á tilteknu landsvæði í Skötufirði á Vestfjörðum. Hafnað var kröfu um ógildingu hluta úrskurðar óbyggðanefndar.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 23. september 2025

E-7770/2024

Orkubú Vestfjarða ohf (Arnar Þór Stefánsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Sigurgeir Valsson lögmaður) og og Súðavíkurhreppi (Sigurður Sigurjónsson lögmaður)

Staðfestur var úrskurður óbyggðanefndar í máli nr. 5/2021 um að þjóðlenda sé fyrir botni Ísafjarðar og að landsvæðið væri afréttur jarða í Súðavíkurhreppi, sbr. 1. gr. og b-liður 7. gr. laga nr. 58/1998. Ekki var fallist á að stefnandi Orkubú Vestfjarða ohf. ætti beinan eignarrétt að vatns- og virkjuanrréttindum innan þjóðlendunnar.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 23. september 2025

E-7769/2024

Orkubú Vestfjarða ohf (Arnar Þór Stefánsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Sigurgeir Valsson lögmaður) og og Súðavíkurhreppi (Sigurður Sigurjónsson lögmaður)

Staðfestur var úrskurður óbyggðanefndar í máli nr. 5/2021 um að þjóðlenda sé fyrir botni Hestfjarðar í afréttareign Súðavíkurhrepps, sbr. 1. gr. og c-liður 7. gr. laga nr. 58/1998. Ekki var fallist á að stefnandi Orkubú Vestfjarða ohf. ætti beinan eignarrétt að vatns- og virkjunarréttindum innan þjóðlendunnar.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 23. september 2025

E-7768/2024

Orkubú Vestfjarða ohf (Arnar Þór Stefánsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Sigurgeir Valsson lögmaður), Súðavíkurhreppi, Gunnari Erni Haukssyni og Matthildi Ástu Hauksdóttur og Ægi Val Haukssyni (Ingólfur Vignir Guðmundsson lögmaður) og Huldu Hrönn M. Helgadóttur og Kjartani Orra Helgasyni og Guðmundi O. Helgasyni og Guðrúnu Láru Helgadóttur og Berglindi Kristínu L. Bjarnadóttur og Bjarna Þór Bjarnasyni og Sveini Aðalsteini Bjarnasyni og Guðmundi Karli Magnússyni og Sveini Halldóri Guðmundssyni og Ragnheiði Guðmundsdóttur og Hildi Rebekku Guðmundsdóttur (enginn)

Deilt var um mörk eignarlands og þjóðlendu á tilteknu landsvæði í Skötufirði á Vestfjörðum. Hafnað var kröfu um ógildingu hluta úrskurðar óbyggðanefndar.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 23. september 2025

E-1559/2024

Helgi Bjarnason (Arnar Þór Stefánsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Sigurgeir Valsson lögmaður)

Deilt var um mörk eignarlands og þjóðlendu á tilteknu landsvæði í Skötufirði á Vestfjörðum. Fallist var á kröfu um ógildingu hluta úrskurðar óbyggðanefndar. Þá var viðurkenndur beinn eignarréttur eiganda jarðarinnar Kleifa í Skötufirði að hinu umþrætta landsvæði.

Landsréttur birt 19. júní 2025

909/2023

Bjarni Skarphéðinn G. Bjarnason, Kolbrún Þorsteinsdóttir, Jón Þorsteinsson, Inga Lucia Þorsteinsdóttir, Jöklasýn ehf, Elías Gunnarsson, Hríshóll ehf, Lækjarhús ehf og Þóra Björg Gísladóttir (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn Þóru Guðrúnu Ingimarsdóttur, Bjarna Maríusi Jónssyni (Þórður Bogason lögmaður) og til réttargæslu Þjóðkirkjunni (Eiríkur Guðlaugsson lögmaður)

Ágreiningur málsaðila laut að landamerkjum jarðanna Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar í Suðursveit frá botni Staðardals að jökli. Í dómi Landsréttar var fallist á það með héraðsdómi að landamerki jarðanna fylgi kvísl Staðarár sem rennur um Hálsgil allt að upptökum árinnar. Eftir stóð að ákvarða merki jarðanna við upptök Staðarár norðarlega í fjalllendinu, en þar háttar svo að nokkur gil koma saman og mynda Hálsagil. Gögn málsins þóttu ekki slá föstu hver meginupptök Staðarár hefðu verið á þeim tíma er landamerkjabréfin voru gerð og tóku bréfin ekki af skarið um merki jarðanna svo nálægt jöklinum. Horfði Landsréttur því meðal annars til viðhorfs eigenda umræddra jarða til hins umþrætta landssvæðis. Fyrir lá að þáverandi eigandi Kálfafellsstaðar ráðstafaði árið 1992 fasteigninni Jöklaseli á þrætusvæðinu til J hf. og var byggður þar fjallaskáli. Árið 2001 keypti síðan félagið Í ehf. Jöklasel og greiddi eiganda Kálfafellsstaðar lóðarleigu þar til leigutíma lauk í árslok 2015, en eigandi Í ehf. er B, sem er einn eigenda Borgarhafnar. Því var lagt til grundvallar að eigandi Kálfafellsstaðar hefði farið með umrædda lóð sem sína eign óslitið í fullan hefðartíma samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð án athugasemda frá eigendum Borgarhafnar eða öðrum fyrr en hefðartími var liðinn. Þessi aðstaða þótti styðja við að landamerki jarðanna miðist við Innra-Þormóðarhnútugil, sem lægi austan við fasteignina Jöklasel, en önnur niðurstaða hefði leitt til þess að Jöklasel hefði verið innan landamerkja Borgarhafnar. Voru landamerki jarðanna Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar því talin liggja eftir Innra-Þormóðarhnútugili að Hálsagili og þaðan að botni Staðardals þar sem vatn úr Hálsagili mætir jökulvatni úr Sultartungnagili.

Landsréttur birt 28. nóvember 2024

638/2022

Hofsstaðaháls ehf, Dreisam ehf, Múlavirkjun hf, Magnús Elíasson, Bergljót Jónsdóttir, Valgerður Jónsdóttir, Einar Steinþór Jónsson, Ingibjörg Fells Elíasdóttir, West ehf, dánarbú Ástu Ingunnar Thors, Hildur Thors og Edda Thors (Guðjón Ármannsson lögmaður) gegn Stykkishólmskirkju og Stykkishólmskirkja (Ólafur Björnsson lögmaður)

S höfðaði mál á hendur H ehf. o.fl. til viðurkenningar á landamerkjum jarðarinnar Baulárvalla á Snæfellsnesi gagnvart aðliggjandi jörðum í eigu H ehf. o.fl. Aðilar deildu um það hvort stofnast hefði réttilega til jarðarinnar með útmælingargjörð sýslumanns árið 1823, hvort réttindi tengd þeirri stofnun hefðu fallið niður og um eignarhald jarðarinnar. Í dómi Landsréttar var talið að S væri réttur aðili að málinu til sóknar þar sem S nyti þinglýstrar eignarheimildar að jörðinni og engin gögn lægju fyrir í málinu um eignarhald íslenska ríkisins að jörðinni. Þá var ráðið af útmælingargjörð sýslumanns og byggingarbréfi að stofnað hefði verið til nýbýlis í landi Baulárvalla samkvæmt reglum nýbýlatilskipunar 15. apríl 1776 á þeirri forsendu að jörðin hefði á þeim tíma ekki verið háð beinum eignarrétti annarra. Var talið að útmælingargjörðin bæri ekki annað með sér en að málsmeðferðin hefði fullnægt fyrirmælum 2. og 4. gr. tilskipunarinnar með því að ábúendur nábýlisjarða hefðu verið varaðir við um fyrirhugaða forréttingu samkvæmt ákvæðum tilskipunarinnar. Þá yrði ekki séð að eigendur eða ábúendur aðliggjandi jarða hefðu í aðdraganda forréttingarinnar að neinu leyti gert athugasemdir við að hún hefði raskað öðrum réttindum þeirra en notkun svæðisins til upprekstrar eða að komið hefðu fram athugasemdir á næstu áratugum um að forréttingin hefði skert önnur réttindi aðliggjandi jarða. Var því ekki fallist á þá málsástæðu H ehf. o.fl. að ekki hefði verið gætt réttra formreglna við útmælingu nýbýlisins og að hún hefði því ekki getað orðið grundvöllur að yfirfærslu á beinum eignarrétti. Því var einnig hafnað að réttur til nýbýlisins að Baulárvöllum hefði fallið niður vegna notkunarleysis. Ekki var heldur á það fallist með H ehf. o.fl. að tilgreind landamerkjabréf aðliggjandi jarða fælu í sér sönnun fyrir eignarrétti þeirra að því landi sem sakarefni málsins tók til. Loks var því hafnað að H ehf. o.fl. hefðu unnið eignarhefð yfir landinu. Ekki var deilt um það að þær kröfulínur sem afmarkaðar voru í kröfugerð S væru í samræmi við afmörkun lands Baulárvalla samkvæmt útmælingargerðinni og lögfestu Arnfinns Arnfinnssonar fyrir jörðina 1847. Voru kröfur S því teknar til greina.

Landsréttur birt 7. nóvember 2024

200/2023

Sigríður Hjaltadóttir (Guðjón Ármannsson lögmaður) gegn Margréti Teitsdóttur Oddnýju Sæunni Teitsdóttur og Magnúsi Guðjóni Teitssyni (Guðmundur Pétursson lögmaður)

M, O og MG kröfðust viðurkenningar á því að þau ættu beinan eignarrétt að 4,5 hektara landspildu suður við Dyrhólaós í samræmi við þinglýsta eignarheimild þeirra. S, eigandi Neðri-Dals, mótmælti eignartilkalli þeirra á þeim grunni að spildunni hefði ekki verið skipt úr sameiginlegu landi Dalajarða við landskipti árið 1958 og hún felld undir jörðina Fjós. Aftur á móti taldi S að landið, sem spildan væri á, hefði komið í hlut Neðri-Dals við landskipti á engjalandi Dalajarða árið 1968. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að við landskiptin 1958 hefðu mörkum tiltekinnar spildu, sem í skiptagerð er kölluð Fjósaskák og þess getið að hún gengi „undir Fjósin“, ekki verið lýst í samræmi við kröfur 15. og 16. gr. landskiptalaga nr. 46/1941. Því var ekki á það fallist að með þeirri skiptagerð hafi landinu, sem ágreiningur aðila stóð um, verið skipt úr óskiptu landi Dalajarða. Jörðin Fjós var seld árið 1960 og hélt seljandinn eftir spildu við Dyrhólaós. Hann arfleiddi móður M, O og MG að spildunni við andlát sitt árið 1962. Í dómi Landsréttar var tekið fram að sú ráðstöfun hafi ekki getað falið annað og meira í sér en eigendaskipti á þeirri eignarhlutdeild sem arfleifandinn átti í landspildunni. Landsréttur hafnaði því einnig að landskiptagerð á engjalandi Dalajarða árið 1968 hefði náð til umræddrar landspildu. Því hefði S ekki fært sönnur á að hún ætti ein eignarrétt á því landi sem deilt væri um. Ekki var fallist á með M, O og MG að móðir þeirra hefði fyrir hefð öðlast ríkari rétt til landspildunnar en arfleifandinn hafði átt. Eins og atvikum var háttað yrði því að ganga út frá því að landspildan væri enn þá í sameign málsaðila, en ekki væri efni til að slá neinu föstu um möguleg eignarráð annarra að henni. Þótt eignarréttur M, O og MG á spildunni takmarkaðist af eignarrétti S væri hann beinn eignarréttur. Með þessum fyrirvara var fallist á viðurkenningarkröfu M, O og MG, en málskostnaður var látinn niður falla á báðum dómstigum.

Landsréttur birt 31. október 2024

595/2023

Soffía Margrét Hrafnkelsdóttir (Ásgeir Þór Árnason lögmaður) gegn Ernu Þórisdóttur og Guðrúnu Kristínu Þórisdóttur (Guðmundur Ágústsson lögmaður)

S krafðist viðurkenningar á því að réttur hennar gagnvart E og G stæði til þess að hún væri eigandi að um það bil 720 m2 landspildu, sem lægi innan marka nánar tilgreindrar fasteignar og hefði nánar tilgreind hnitamörk. Til vara krafðist S viðurkenningar á því að hún hefði ótakmarkaðan og endurgjaldslausan afnotarétt af landspildu innan greindra hnitamarka. Landsréttur staðfesti niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að við úrlausn málsins skyldi lagt til grundvallar að með gjafabréfi 1951 hefði eignarhald landsins alls færst yfir til gjafþega, sem E og G leiddu rétt sinn frá, og að efra og neðra hús hefðu verið undanskilin af móður S og við andlát hennar komið í hlut S. Staðfesti Landsréttur jafnframt niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hvorki móðir S, né hún sjálf, hefði öðlast eignarrétt að hinni umdeildu landspildu fyrir hefð. Voru E og G því sýknaðar af aðalkröfu S. Aftur á móti var varakrafa hennar um afnotarétt af spildunni tekin til greina, enda yrði ekki gerð sambærileg krafa um útilokun þegar um afnotahefð væri að ræða og gerð væri í tilviki eignarhefðar.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 15. október 2024

E-2134/2021

Erla Jónsdóttir, Sigurður Jónsson, Hrefna Jónsdóttir, Ómar Gaukur Jónsson, Þór, Axelsson, Ásdís Axelsdóttir, Elísabet Ragnarsdóttir, Guðmundur Ragnar, Ragnarsson, Guðbjörg Jóna Sævarsdóttir, Sigurður Sævarsson, Sævar, Sævarsson, Hildur Bára Leifsdóttir, Ólöf Sandra Leifsdóttir, Ómar Úlfur og Eyþórsson (Sigmundur Hannesson lögmaður) gegn Orkuveitu Reykjavíkur (Sigurgeir Valsson lögmaður)
Lykilorð: Hefð.

Gerð var krafa um að staðfestur yrði eignarréttur stefnenda að húsakosti jarðar á grundvelli hefðar. Til vara var gerð krafa, einnig á grundvelli hefðar, um að stefnendum yrðu veitt endurgjaldslaus afnot/íveruréttur af húsakostinum og að staðfestur yrði óuppsegjanlegur réttur þeirra til umráða og afnota af honum.

Landsréttur birt 7. júní 2024

433/2022

S356 ehf, Vestureignir ehf, Christine Cheng Blin, Allan Blin Cheng, Mette Milsgaard, Ivan Milsgaard Cheng, Erik Cheng, Sigríður Jóna Þórisdóttir og SJ fasteignafélag ehf (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Andri Andrason lögmaður)

S ehf. o.fl., eigendur Hellna á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekið landsvæði sunnan og austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda. Reistu S ehf. o.fl. kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland Hellnajarðanna og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hafi verið numið í öndverðu og undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þyrfti að halda þeim rétti við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki að land Hellna að vestan næði norðar en sem næmi efsta hluta Norðurhlíðar við Norðurgil og að austan að vesturhlíð Stapafells. Landsréttur taldi jafnframt að ekki væri unnt að fallast á að lýsingar í Jarðabók Árna og Páls væru til marks um að Hellnar hafi átt land upp að jökli. Þvert á móti kæmi þar skýrt fram að um afrétt jarðarinnar væri að ræða. S ehf. o.fl. byggðu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt og hefð. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með S ehf. o.fl. að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Loks var með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hafnað málsástæðum S ehf. o.fl. sem lutu að því að gerðar hefðu verið til þeirra óhóflegar sönnunarkröfur í málinu og þá varð ekki talið að aðrar röksemdir sem S ehf. o.fl. hefðu teflt fram leiddu til annarrar niðurstöðu um kröfur þeirra. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

Landsréttur birt 7. júní 2024

432/2022

Kristján Rósberg Guðmundsson, Elín Guðrún Gunnlaugsdóttir, Kristjana Leifsdóttir, Kristófer Valdimarsson, Hjörtur Valdimarsson, Karólína Rut Valdimarsdóttir, Gunnlaugur Þór Kristfinnsson, Christa Hörpudóttir, Kristján Hafsteinn Leifsson, Sigríður Einarsdóttir, dánarbú Snæbjörns Valdimarssonar, Þorvarður Gunnlaugsson, Ólína Gunnlaugsdóttir, Kristín Erla Valdimarsdóttir, Valgerður G. Valdimarsdóttir, Jóna Guðríður Hörpudóttir, dánarbú Sigurbjargar Fjólu Farrell, Inga Sigríður Ragnarsdóttir og Jóhannes Brynjólfur H. Ásþórsson (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Andri Andrason lögmaður)

K o.fl., eigendur jarðarinnar Miðvalla á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekið landsvæði sunnan og austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda. Reistu K o.fl. kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland þeirra og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hafi verið numið í öndverðu og væri undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þyrfti að halda þeim rétti við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki i að land Miðvalla næði lengra en í Stagfell vestan megin en að austan skyldi miða við efsta hluta Norðurhlíðar við Norðurgil. K o.fl. byggðu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt og hefð. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með K o.fl. að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Loks var með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hafnað málsástæðum K o.fl. sem lutu að því að gerðar hefðu verið til þeirra óhóflegar sönnunarkröfur í málinu og þá varð ekki talið að aðrar röksemdir sem K o.fl. hefðu teflt fram leiddu til annarrar niðurstöðu um kröfur þeirra. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

Landsréttur birt 7. júní 2024

431/2022

Steinn Jónsson Sigurgeir Sigmundsson og Hnausar ehf (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Andri Andrason lögmaður)

S, S og H ehf., eigendur jarðarinnar Stóru-Hnausa á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekið landsvæði austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda. Reistu S, S og H ehf. kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland þeirra og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hefði verið numið í öndverðu og væri undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þyrfti að halda þeim rétti við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki að merki jarðarinnar næði lengra til vesturs en í Rauðfeldargjá. Að virtum gögnum málsins og landamerkjabréfum næstu jarða austan við ágreiningssvæðið tók Landsréttur undir þá ályktun óbyggðanefndar og hins áfrýjaða dóms að heimildir styddu ekki að merki jarðarinnar næðu lengra en að Barnárauga og upptökum Hamraendalækjar. S, S og H ehf. reistu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt, hefð, svo og um að athafnir og yfirlýsingar Í hafi skapað réttmætar væntingar hjá aðilum og haft þýðingu við úrlausn á eignarréttarlegri stöðu ágreiningssvæðisins. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með S, S og H ehf. að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

Landsréttur birt 7. júní 2024

430/2022

Steinn Jónsson og Sigurgeir Sigmundsson (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Andri Andrason lögmaður)

S og S, eigendur jarðarinnar Hamraenda á Snæfellsnesi, höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að tiltekiðlandsvæði austan Snæfellsjökuls, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda.. Reistu S og S kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland þeirra og byggðu meðal annars á því að allt land á Snæfellsnesi, þar með talið umrætt land, hafi verið numið í öndverðu og undirorpið beinum eignarrétti. Í dómi Landsréttar var fallist á niðurstöðu óbyggðanefndar þess efnis að af frásögnum Landnámu yrði ekki ráðið hvort ágreiningssvæðið hefði verið numið, auk þess sem líta yrði til þess að jafnvel þótt stofnast kynni að hafa til beins eignarréttar fyrir nám þurfi að halda honum við. Landsréttur fór þar næst yfir helstu heimildir um merki jarðarinnar og tók undir þá ályktun óbyggðanefndar að heimildir styddu ekki að merki jarðarinnar næði lengra til norðvesturs en að Barnárauga og upptökum Hamraendalækjar en að Þórishamri að norðaustanverðu. S og S reistu kröfur sínar einnig á sjónarmiðum um venjurétt, hefð, svo og um að athafnir og yfirlýsingar Í hafi skapað réttmætar væntingar hjá aðilum og haft þýðingu við úrlausn á eignarréttarlegri stöðu ágreiningssvæðisins. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrirliggjandi heimildir um notkun landsins bentu til þess að um hefðbundin afréttarnot hefði verið að ræða en samkvæmt dómaframkvæmd yrði eignarhefð ekki unnin með svo takmarkaðri notkun. Þá var ekki fallist á með S og S að athafnir og yfirlýsingar Í hefðu verið til þess fallnar að skapa öðrum landeigendum réttmætar væntingar um eignarréttarlega stöðu ágreiningssvæðisins. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í því staðfest.

Landsréttur birt 31. maí 2024

77/2023

Andrés Þór Hinriksson og Sif Gunnlaugsdóttir (Stefán Bjarni Gunnlaugsson lögmaður) gegn Gunnari Helga Guðmundarsyni (sjálfur)

A og S kröfðust viðurkenningar á nánar tilgreindum landamerkjum milli jarðanna Úlfarsfells og Örlygsstaða í Helgafellssveit. Töldu þau einkum að landamerki eins og þeim er lýst í landamerkjaskrá frá 1884 hefðu ekki gildi þar sem við gerð þeirra hafi ekki verið gætt að skilyrðum landamerkjalaga nr. 5/1882. Með dómi Landsréttar var málatilbúnaði áfrýjenda hafnað með vísan til þess að fyrir lægi að lýsing landamerkja hefði verið samþykkt af þáverandi eiganda beggja jarða en engan áskilnað væri að finna í lögunum um að samþykki ábúanda þyrfti jafnframt, svo sem áfrýjendur byggðu á. Þá var jafnframt staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjendur hefðu ekki fært fram neinar haldbærar málsástæður fyrir því að efni væru til að víkja lýsingu landamerkjaskrár til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða að unnt væri að líta svo á að áfrýjendur hefðu öðlast eignarrétt á umræddu landsvæði fyrir hefð á grundvelli laga nr. 46/1905 um hefð. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu G staðfest.

Héraðsdómur Vesturlands birt 22. mars 2024

E-167/2023

Arnaldur Jón Gunnarsson og Unnur Karlsdóttir (Ívar Pálsson lögmaður) gegn H.J. Sveinsson ehf (Sigurður Jónsson lögmaður)

Eigendur jarðar töldu sig eiga beinum eignarrétti tvö nokkuð stór engjastykki innan þinglýstra merkja nágrannajarðar. Sýkna

Héraðsdómur Vesturlands birt 29. janúar 2024

E-87/2018

Breiða ehf, Hólshlíð ehf, Halldór Þorgils Þórðarson, Ingþór Kristmundur Sveinsson, Hjörtur Sveinn Sveinsson, Monika Björk Einarsdóttir, Ástvaldur Elísson, Dagmar Björk Ástvaldsdóttir, Sigríður G Karvelsdóttir og Hrafnhildur B Ellertsdóttir (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn Íslenska ríkinu (Andri Andrason lögmaður)

Úrskurður óbyggðanefndar í máli nr. 1/2016, Flekkudalur og Svínadalur, felldur úr gildi að hluta og því þannig hafnað að tilgreint landsvæði vestan Skothryggs væri þjóðlenda.

Landsréttur birt 15. desember 2023

476/2022

Geðverndarfélag Íslands (Magnús Björn Brynjólfsson lögmaður) gegn SÍBS (Sigrún Ingibjörg Gísladóttir lögmaður) og SÍBS (Sigrún Ingibjörg Gísladóttir lögmaður) gegn Geðverndarfélagi Íslands (Magnús Björn Brynjólfsson lögmaður)

G og S gerðu með sér samning 26. september 1967 þar sem S heimilaði G að byggja smáhýsi í landi Reykjalundar. G sagði samningnum upp í apríl 2020. G höfðaði mál á hendur S og krafðist þess fyrir Landsrétti að viðurkenndur yrði með dómi eignarréttur hans að umþrættum húsum með „tilheyrandi lóðum og umferðarrétti“ en til vara krafðist hann viðurkenningar á óskertum afnotarétti sínum að húsunum „með tilheyrandi lóðum og umferðarrétti“. S höfðaði mál á hendur G og krafðist viðurkenningar á eignarrétti sínum að umdeildum húsum en til vara að G yrði gert að fjarlægja húsin að viðlögðum dagsektum. Voru málin sameinuð fyrir Landsrétti. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að samningur aðila væri enn í gildi. Í dómi Landsréttar kom fram að úrlausn um kröfu G um viðurkenningu á eignarrétti húsanna myndi engu breyta um réttarstöðu hans á meðan samningurinn við S væri enn í gildi. Þá væri krafan eins og málatilbúnaði G væri háttað, ekki heldur til þess fallin að leiða til lykta önnur ágreiningsefni sem vísað væri til í málatilbúnaði hans. Eins og málatilbúnaðinum háttaði að þessu leyti þótti sú dómkrafa G ekki fullnægja skilyrðum 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og var henni því vísað frá héraðsdómi. Landsréttur sýknaði G af kröfu S um að viðurkenndur yrði beinn eignarréttur hans að húsunum þremur, enda væri ekkert í gögnum málsins sem benti til þess að G hefði ætlað að færa S húsin að gjöf. Þá hefði umráða- og afnotarétturinn verið reistur á samningi um að skila húsunum félli samningurinn niður. Því væri sú aðstaða fyrir hendi að ákvæði 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð stæði því í vegi að S gæti unnið rétt með hefð. Þá var S sýknað af kröfu G um afnotarétt að húsunum þar sem samningurinn, þar sem G heimilaði S full umráð og afnot af húsunum, væri enn í gildi. Loks sýknaði Landsréttur G af kröfu S um að fjarlægja umrædd mannvirki þar sem samningurinn væri enn í gildi, en með honum hefði S heimilað G að reisa hin umdeildu hús sem S hefði haft óskert afnot af allt frá byggingu þeirra.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 13. júlí 2023

E-4871/2022

Soffía Margrét Hrafnkelsdóttir (Ásgeir Þór Árnason lögmaður) gegn Ernu Þórisdóttur og Guðrúnu Kristínu Þórisdóttur (Guðmundur Ágústsson lögmaður)
Lykilorð: Eignarréttur. Hefð.

Aðalstefnandi fór fram á viðurkenningu á eignarrétti sínum, en til vara afnotarétti, að landspildu úr landi gagnstefnenda sem í gagnsök kröfðust þess að aðalstefnandi myndi fjarlægja hús sín af landi þeirra. Landið hafði afi aðalstefnanda og langafi gagnstefnenda eignast í öndverðu og það síðan orðið andlag ýmissa gerninga ásamt veiðirétti sem því fylgdi. Með gjafabréfi 1951 afsalaði móðir aðalstefnanda eigninni til bróðursonar síns sem gagnstefnendur leiða rétt sinn frá og hafnaði bæjarþing með dómi 1962 þeirri kröfu hennar að gjafabréfið skyldi ógilt. Með gjafabréfinu voru tvö hús í landinu undanskilin. Dómurinn lagði til grundvallar að gjafabréfið verði að skilja út frá orðum sínum um að með því hafi eignarhald landsins færst yfir til gjafþegans sem gagnstefnendur leiða rétt sinn frá og að húsin, ásamt mannvirkjum, hafi verið þar undanskilin af móður aðalstefnanda og við andlát hennar komið í hlut aðalstefnanda. Væri ekki tilefni til að líta svo á að umdeild landspilda hefði einnig verið undanskilin enda benti texti gjafabréfsins ekki til þess og væri ekki hægt að túlka það með víðtækari hætti, hvorki með vísan til vilja móður aðalstefnanda né til þess að efni bréfins hefði orðið annað en til hefði verið ætlast. Einnig var hafnað málsástæðum aðalstefnanda um að eignarréttur að spildurnni hefði myndast fyrir hefð með þeim rökum að huglæg afstaða móður hennar kæmi í veg fyrir það. Hefði hún enda haft beina vitneskju um eignarhald gjafþegans á eigninni í samræmi við gjafabréfið og dóm bæjarþings. Sú vitneskja kom þó ekki í veg fyrir afnotahefð og taldi dómurinn slíka hefð hafa unnist af landi undir húsum aðalstefnanda. Í samræmi við þá niðurstöðu var hafnað kröfum gagnstefnenda í gagnsök um að aðalstefnanda yrði gert að fjarlæga hús sín úr þeirra landi.

Landsréttur birt 31. mars 2023

118/2022

Ágúst Karlsson og Sæþór Benjamín Randalsson (Eiríkur Gunnsteinsson lögmaður) gegn Kópavogsbæ (Ívar Pálsson lögmaður, Unnur Lilja Hermannsdóttir lögmaður, 4. prófmál)

Aðilar deildu um afmörkun lóðar sem fylgdi íbúðarhúsinu E í Kópavogi með afnotarétti samkvæmt samningi 23. maí 1969. Ekki var ágreiningur um stærð eða lögun lóðarinnar sunnan megin við húsið. Ágreiningur aðila laut að því hversu langt norður og austur lóðin ætti að ná norðan megin við húsið. Á og S byggðu á því að lóðin næði til alls þess opna svæðis sem þar væri en K taldi lóðamörkin liggja rétt framan við íbúðarhúsið að norðan. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt samningnum skyldi lóðin afmarkast af væntanlegu vegstæði að vestan. Fjallaði Landsréttur um legu vegarins samkvæmt loftmynd frá 1974 en að kominn hefði verið göngustígur í stað vegarins samkvæmt loftmynd frá 1981. Loks var litið til þess að í dag væri lega göngustígsins önnur og opna svæðið norðan við íbúðarhúsið minna en sjá mætti á loftmyndinni frá 1981. Engin gögn lægju fyrir um að leitað hefði verið samþykkis þáverandi eiganda íbúðarhússins fyrir því að breyta legu göngustígsins og minnka þar með svæðið norðan megin hússins. Þá yrði af samningnum 23. maí 1969 dregin sú ályktun að ekki hefði allur gróður fallið innan marka lóðarinnar en sjá mætti á loftmyndum 1970 og 1973 að nær allur gróður á svæðinu væri innan þess svæðis sem Á og S teldu til lóðarinnar. Loks hefði svæðið norðan megin húss ekki verið sléttað og ræktað með sama hætti og gert hefði verið sunnan megin og að K hefði séð um slátt og hirðingu á norðursvæðinu allt þar til Á og S festu kaup á íbúðarhúsinu. Var því ekki fallist á með Á og S að líklegt væri að lóðamörkin hefðu náð jafn langt norður og austur og þeir teldu en fyrir því bæru þeir sönnunarbyrðina. Þá féllst Landsréttur ekki á að Á og S hefðu unnið hefð að svæðinu þar sem í ljósi ákvæða samningsins 23. maí 1969 mættu eigendur íbúðarhússins hverju sinni ekki vænta annars en að umráðin væru tímabundin. Væri sú aðstaða því fyrir hendi að 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð stæði því í vegi að leigutaki gæti unnið með rétti hefð að svæðinu. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu K af kröfum Á og S um viðurkenningu á afnotarétti að lóð umhverfis E sem afmarkaðist af tilteknum hnitapunktum.

Héraðsdómur Vesturlands birt 15. mars 2023

E-140/2022

Eystri-Leirárgarðar ehf., Hannes Adolf Magnússon og dánarbú Svölu Hannesdóttur-Kastenholz (Guðbrandur Jóhannesson lögmaður) gegn Dóru Líndal Hjartardóttur, Marteini Njálssyni, Karen Líndal Marteinsdóttur og Valmundi Árnasyni (Elva Ósk Wiium lögmaður)

Deilt um hvort nágranni ætti umferðarrétt um veg á grundvelli hefðar eða skipulagskvaðar. Sýkna og frávísun.

Héraðsdómur Vesturlands birt 24. janúar 2023

E-14/2019

Guðmundur Freyr Geirsson, Soffía Ingibjörg Guðmundsdóttir og Þorsteinn Einarsson (Skarphéðinn Pétursson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Jóhannes Tómasson lögmaður)

Íslenska ríkið sýknað af kröfum stefnenda um að felldur yrði úr gildi úrskurður óbyggðanefndar í máli nr. 3/2016, um að vesturhluti Víðimúla í Dalasýslu væri þjóðlenda.

Hæstiréttur birt 21. desember 2022

33/2022

Vigdís Þórarinsdóttir (Ásgeir Þór Árnason lögmaður) gegn Halldóri Svani Olgeirssyni og Elínu Maríusdóttur (Ingvar Þóroddsson lögmaður)

Ágreiningur málsaðila laut að eignarrétti að jörðinni Bjarnastöðum í sveitarfélaginu Norðurþingi. V krafðist þess að viðurkennt yrði að hún sem eigandi Sigtúna væri eigandi helmings alls lands Bjarnastaða. Byggði hún á því að helmingshlutur jarðarinnar hafi fylgt afsali fyrir Sigtúnum. H og E reistu sýknukröfu sína á því að þau hefðu fyrir traustfang öðlast eignarrétt að allri jörðinni, auk þess sem þau hefðu fyrir hefð öðlast þann eignarrétt, sbr. lög nr. 46/1905 um hefð. Í dómi Hæstaréttar var ekki fallist á að H og E hefðu eignast Bjarnastaði alla á grundvelli traustfangs. Vísað var til þess að réttindi samkvæmt þinglýstri skiptayfirlýsingu 16. júní 1939 sem V byggði rétt sinn á gengi framar rétti sem H og E fengu síðar með afsali til þeirra 14. júní 1981 er afhent var til þinglýsingar 19. sama mánaðar. Því næst var tekið til skoðunar hvort H og E hefðu öðlast eignarétt að allri jörðinni á grundvelli hefðar en V vefengdi að eigandi eignar í sameign gæti unnið hefð á hluta sameiganda síns. Í dómi Hæstaréttar kom fram að engin almenn regla stæði í vegi hefðar við þær aðstæður en annað gæti leitt af sérreglum um tiltekin réttindi. Þá hefði í fyrri úrlausnum Hæstaréttar verið fallist á hefð þótt eign hefði verið í sérstakri sameign. Vísað var til þess að ef sameigandi ætti að geta unnið hefð á fasteign yrði nýting hans að vera umfram það sem leiddi af almennum reglum um sérstaka sameign og því yrðu gerðar enn ríkari kröfur en ella svo fullnægt yrði skilyrðum hefðar um eignir í slíku eignarhaldi. Að teknu tilliti til nánar tilgreindra vitnaskýrslna í héraði og fyrir Landsrétti var talið ósannað að H og E hefðu verið í vondri trú um rétt sinn til allrar jarðarinnar og voru þau því talin uppfylla huglæg skilyrði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905. Auk þess var talið að hagnýting þeirra á jörðinni og ráðstafanir varðandi hana hafi verið með öllu átölulausar og án nokkurrar aðkomu af hálfu fyrri eiganda Sigtúna. H og E voru talin hafa haft Bjarnastaði alla í óslitnu eignarhaldi í skilningi 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 í meira en 20 ár frá afhendingu jarðarinnar 20. júní 1981 þar til eignarhald þeirra var vefengt í árslok 2009. Voru H og E því talin hafa unnið hefð á jörðinni í heild sinni. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og H og E sýknuð af kröfu V um að viðurkennt yrði að hún væri eigandi helmings jarðarinnar Bjarnastaða.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 21. desember 2022

E-5744/2020

Geðverndarfélag Íslands (Magnús Björn Brynjólfsson lögmaður) gegn Sambandi íslenskra berkla/brjóstholssjúklinga (Sigurður Örn Hilmarsson lögmaður)

Fallist á kröfu um viðurkenningu eignarréttar vegna þriggja húsa sem byggð voru á landi Reykjalundar samkvæmt heimild í samningi málsaðila frá 1967. Ekki var fallist á að húsunum fylgdu frekari lóðarréttindi eða umferðarréttur.

Landsréttur birt 8. apríl 2022

579/2020

María G. Blómkvist Andrésdóttir (Þorbjörg Inga Jónsdóttir lögmaður) gegn Sigurði O. Kjartanssyni Helgu Sólveigu Jóhannesdóttur og Þuríði Guðjónsdóttur (Magnús Guðlaugsson lögmaður)

Í málinu krafðist M þess að viðurkenndur yrði eignarréttur hennar að fasteigninni Miðfelli III. Ætlaðan eignarrétt sinn rakti M til föður síns A en jafnframt til móður sinnar G, sem hafði selt henni eignina eftir að móðirin hafði fengið hana afsalaða úr dánarbúi A. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti kom fram að líta yrði til samnings sem upphaflega var gerður milli Þ og A á árinu 1951. Þann samning var að mati dómsins ekki unnt að skýra á þann veg að um væri að ræða yfirfærslu eignarréttar á jarðarpartinum frá Þ til A. Var því þannig hafnað að samningurinn hefði í raun falið í sér afsal. Þá var ekki fallist á að eignarrétturinn hefði flust til A síðar. M byggði einnig á því að hún og þeir sem hún leiddi rétt sinn frá, hefðu öðlast eignarrétt á landinu fyrir hefð. Í dómi héraðsdóms kom fram að umráð A byggðust á framangreindum samningi og erfðaábúð. Umráð eiginkonu A eftir hans dag byggðu á erfðaábúð sem væri í eðli sínu leiga í skilningi 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð. Í dómi Landsréttar kom fram að M hefði ekki farið með umráð fasteignarinnar í fullan hefðartíma er hún var upplýst um eignartilkall S og fleiri til hennar. Var því ekki fallist á að M hefði öðlast eignaryfirráð yfir landinu fyrir hefð. Voru S og fleiri því sýknuð af kröfum M.

Landsréttur birt 25. mars 2022

686/2020

Vigdís Þórarinsdóttir (Ásgeir Þór Árnason lögmaður) gegn Halldóri Svani Olgeirsson Elínu Maríusdóttur (Ingvar Þóroddsson lögmaður)

Í máli þessu var deilt um eignarrétt að helmingi jarðarinnar Bjarnastaða. Aðila greindi á um það hvort H og E hefðu með kaupsamningi 14. júní 1981 eignast alla jörðina eða aðeins helming hennar svo sem V hélt fram. Í dómi Landsréttar kom fram að fallist væri á með V að hún leiddi eignarrétt sinn að jörðinni Sigtúnum og þar með hálfri jörðinni Bjarnastöðum til skiptalýsingar 16. júní 1939 fyrir óslitna framsalsröð sem í öllum tilvikum byggði á þinglýstum afsölum. Ekki var fallist á að H og E hefðu eignast Bjarnastaði alla á grundvelli traustfangs. Þá var ekki fallist á með H og E að efni afsalsins 14. júní 1981, sem þau leiddu rétt sinn af, hefði verið ranglega fært í þinglýsingabók í skilningi 18. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. H og E byggðu einnig á því að þau hefðu eignast hinn helming jarðarinnar Bjarnastaða fyrir hefð. Kom fram í dómi Landsréttar að ekki yrði talið varhugavert að slá því föstu að ekkert hefði legið fyrir um að hálf jörðin Bjarnastaðir tilheyrði Sigtúnum er H og E festu kaup á jörðinni. Fyrir lægi að H og E hefðu haft full umráð og not af jörðinni Bjarnastöðum í tæp 30 ár á grundvelli þinglýsts afsals þegar G, eiginmaður V, festi kaup á Sigtúnum. Ekki hefði annað legið fyrir en að þau umráð hefðu verið með öllu átölulaus af hálfu eiganda Sigtúna hverju sinni sem og annarra aðila. Þá lægi ekkert fyrir í málinu sem gerði líklegt að þau hefðu vitað af tilkalli eiganda Sigtúna til helmings Bjarnastaða. Féllst Landsréttur á að skilyrðum 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð, um hefðartíma og umráð væri fullnægt. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og H og E sýknuð af kröfu V um að viðurkennt yrði að hún væri eigandi helmings jarðarinnar Bjarnastaða.

Héraðsdómur Norðurlands eystra birt 26. febrúar 2018

E-54/2018

Íslenska ríkið (Atli Már Ingólfsson lögmaður) gegn Andra Egilssyni og Bryndísi Helgadóttur og Darra Egilssyni og Agli Ágústssyni og Helga Þór og Helgasyni og Hrund Ásgeirsdóttur og Kristni Rúnari Tryggvasyni og Ingólfi Jónssyni og Freyju Ingólfsdóttur og Jóni Guðmundssyni og dánarbúi Jóns G. Stefánssonar og Jóni og Tryggva Helgasyni og Katrínu Eymundsdóttur og Kristni Sigurði Yngvasyni og Helga Þór og Logasyni og Kristínu Þorbjörgu Logadóttur og Norðurþingi og Oktavíu Stefaníu og Helgadóttur og Torfa Ingólfssyni og Báru Siguróladóttur, Ágústu Ágústsdóttur (Arnar Sigfússon lögmaður), Agli Egilssyni og Eyrúnu Egilsdóttur og Norðurþingi (Garðar Þ. Garðarsson lögmaður), Sævari Erni Sigurðssyni (sjálfur) og Kristrúnu Ísaksdóttur og Sigurbjörgu Ísaksdóttur og Sigurgeiri Ísakssyni og dánarbúi og Sveininnu Jónsdóttur og Eyvindarstöðum ehf. (enginn)

Landeigendur og íslenska ríkið deildu um eignarhald og landamerki jarða sem afhentar voru Sandgræðslu Íslands (síðar Landgræðslu) til uppgræðslu fyrir miðja síðustu öld. Talið var að íslenska ríkið hefði fengið jarðirnar afhentar til eignar og fallist á afmörkun landamerkja í samræmi við endanlegar kröfur ríkisins

Héraðsdómur Vesturlands birt 28. apríl 2021

E-78/2017

Borgarbyggð (Friðbjörn Eiríkur Garðarsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Andri Andrason lögmaður)

Stefndi, íslenska ríkið, sýknað af kröfu stefnanda, Borgarbyggðar, um að felldur yrði úr gildi úrskurður óbyggðanefndar um að tilgreindur hluti svokallaðs Fjallendis Hraunhrepps teldist þjóðlenda.

Héraðsdómur Vesturlands birt 28. apríl 2021

E-76/2017

Borgarbyggð (Friðbjörn Eiríkur Garðarsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Andri Andrason lögmaður)

Stefndi, íslenska ríkið, sýknað af kröfu stefnanda, Borgarbyggðar, um að felldur yrði úr gildi úrskurður óbyggðanefndar um að svokallað Fjallendi Borgarhrepps teldist þjóðlenda.

Landsréttur birt 26. mars 2021

781/2019

Viðar Halldórsson og Ragna Bogadóttir (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn Benediktu Haukdal og Runólfi Maack (Guðmundur Siemsen lögmaður)

Í málinu var deilt um hvort jörðinni K, eign VH og RB, tilheyrði þriðjungur af óskiptum hlunnindum B og B2, eign BH og RM, þar með talinn þriðjungur veiðiréttar í Affalli og þriðjungur réttar til malarnáms, og tilheyrandi umferðarréttur. K var getið í jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín og þar sögð vera hjáleiga frá B en hlunninda sem K fylgdu var þar ekki getið. Í dómi Landsréttar kom fram að það væri í samræmi við almenn viðhorf þess tíma um að hjáleiga ætti ekki tilkall til hlunninda úr landi þeirrar jarðar sem hún væri byggð úr nema fyrir því væru sérstakar heimildir. Hvað veiðirétt í Affalli varðaði taldi Landsréttur að með hliðsjón af jarðamötum frá árunum 1804, 1849 og 1861, jarðabók 1861 og fasteignamati 1916-1918, sem og af gildandi lögum og reglum hverju sinni, hefði VH og RB ekki tekist sönnun um að K hefði verið orðin sjálfstæð jörð við gildistöku vatnalaga nr. 15/1923. Því yrði hlutdeild K í veiðiréttindunum ekki reist á þeim grundvelli að jörðin hefði verið sjálfstæð jörð eða landareign sem legið hefði að ánni þegar lögin tóku gildi. Með landskiptagerð 1962 hefðu merki jarðanna K og B verið formlega ákvörðuð og liggi það land sem K fékk úthlutað ekki að Affalli. Undanskilin gerðinni hefði verið landspilda sem liggi að Affalli en ekki þótti sannað að K hefði með gerðinni eignast tilkall til þriðjungshlutar hennar. Þá var ekki talið að aðild eigenda K að Veiðifélagi Affalls gæti ein og sér stofnað til veiðiréttar í ánni eða falið í sér viðurkenningu annarra landeigenda á tilvist slíkra réttinda eða að veiðiréttur hefði getað stofnast fyrir hefð. Hvað önnur hlunnindi varðaði taldi Landsréttur VH og RB ekki hafa tekist sönnun um að fyrir hendi væru nokkur hlunnindi í óskiptri sameign þeirra þriggja jarða sem um ræddi. Var viðurkenningarkröfu þeirra þar að lútandi því hafnað. Af þeim sökum þótti óhjákvæmilegt að hafna einnig kröfu um viðurkenningu á tilheyrandi umferðarrétti. Að öllu framangreindu gættu var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu BH og RM.

Hæstiréttur birt 22. desember 2020

24/2020

Borgarbyggð (Guðjón Ármannsson lögmaður) gegn Gunnari Jónssyni (Ragnar Aðalsteinsson lögmaður)
Lykilorð: Jörð. Hefð. Ítak.

B krafðist þess að viðurkenndur yrði réttur hans til beitarafnota af þeim hluta jarðarinnar Króks í Borgarbyggð sem óþinglýstur samningur BB og Upprekstrarfélags Þ 26. maí 1924 hefði tekið til. Ágreiningur málsins snérist annars vegar um hvort B hefði unnið rétt til beitarafnota fyrir hefð á landinu sem var í eigu G og hins vegar hvort og þá með hvaða hætti B eða aðilum á hans vegum væri heimilt að safna fé sem rynni af fjalli og reka um land Króks á leið til réttar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að B hefði sýnt fram á að fjárbændur hefðu í skjóli Upprekstarfélags Þ og síðar B nýtt landið til beitarafnota fyrir fjölda fjár í að minnsta kosti tæpa öld í góðri trú um heimild til þess þótt landið hefði laust fyrir miðja öldina komist úr eigu upprekstrarfélagsins samkvæmt þinglýstum afsölum. Hefði sú nýting landsins átt sér stað allt til dagsins í dag og hefði hefðartíminn þannig löngu verið fullnaður samkvæmt 7. gr. laga nr. 46/1905 er G hófst handa við að vefengja rétt B til ítaksins. Var því fallist á kröfu B um rétt hans til beitarafnota af umræddu landi og fæli sú niðurstaða jafnframt í sér að hafnað væri kröfu G um að B væri óheimilt að safna fé af fjalli að hausti á þessu sama landi.

Héraðsdómur Suðurlands birt 24. nóvember 2020

E-208/2019

Arnfríður Jóhannsdóttir (Ólafur Björnsson lögmaður) gegn Kristjönu Sigurmundsdóttur, Rut Sigurðardóttur, Önnu Brynjólfsdóttur Klettholti ehf., Magnúsi Páli Brynjófssyni, Guðrúnu Sólveigu Pálmadóttur, Margréti Brynjólfsdóttur , Grétari Páli Ólafssyni, til réttargæslu, Reyni Jónssyni, Einari Jónssyni, Tómasi Þóri Jónssyni, Þresti Jónssyni, Garðari, Olgeirssyni, Sigurði O. Kjartanssyni, Helgu Sólveigu Jóhannesdóttur, Þuríði, Guðjónsdóttur, Mörtu Gígju Ómarsdóttur, Ólafi Stefánssyni, Páli Jóhannssyni og Steinunni Margréti Larsen, Hjalta Árnasyni og Guðrúnu Hermannsdóttur (Óskar Sigurðsson lögmaður)

Deilt um landamerki og eignarhald á landi. Hluta dómkrafna vísað frá dómi.

Landsréttur birt 30. október 2020

588/2019

Dánarbú Else Ingeborg Hansen (Lúðvík Bergvinsson lögmaður) gegn Hafnarfjarðarkaupstað (Sigurður Jónsson lögmaður, Ívar Bragason lögmaður, 2. prófmál)
Lykilorð: Fasteign. Eignarréttur. Hefð.

Árið 1953 var spildu úr jörðinni Setbergi afsalað til S en umrædd spilda var 3.000 fermetrar samkvæmt afsali. Nokkrum árum síðar, eða um 1957, reisti S girðingu utan um töluvert stærra svæði. Db. E, sem leiddi rétt sinn frá S, höfðaði mál gegn H og krafðist þess að viðurkenndur yrði beinn eignarréttur þess að öllu því landi sem væri innan fyrrnefndrar girðingar. Byggði db. E á því að til eignarhalds á því svæði sem væri utan lýsingar í afsali en innan marka girðingar hefði stofnast á grundvelli laga nr. 46/1905 um hefð. Í dómi Landsréttar kom fram að í tilviki spildna sem væru á mörkum tveggja jarða hefðu almennt verið gerðar ríkar kröfur til þess að unnt væri að hefða inn fyrir landmarki nágrannajarða í andstöðu við merki samkvæmt þinglýstum gögnum. Þá var rakið að hin umdeilda spilda hefði ekki verið hluti af því afsali sem afmarkaði hið selda með skýrum hætti. Hefði S og fjölskyldu hans ekki getað dulist að sú girðing sem reist var náði út fyrir þá spildu sem S hefði fengið afsalað. Þau hefðu ekki ráðstafað hinni umdeildu spildu með afsali og gögn um sölu á Setbergi árið 1980 bæru með sér að eigendur Setbergs hafi álitið spilduna hluta af því sem þar var ráðstafað til H. Eins hefðu opinber skráning og gjöld miðast við stærð samkvæmt afsali og ekkert lá fyrir um hagnýtingu spildunnar að öðru leyti en að S og fjölskylda hans hefðu gróðursett þar tré og reist fyrrnefnda girðingu. Var talið að skilyrði 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um 20 ára óslitið eignarhald á fasteign væru ekki uppfyllt. Var H því sýknaður af kröfu db. E.

Landsréttur birt 16. október 2020

440/2019

Dagbjartur Bogi Ingimundarson og Rafn Ingimundarson (Sigurður Sigurjónsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (María Thejll lögmaður) og Landsneti ohf. og Rarik ohf. (Bjarni Aðalgeirsson lögmaður)

D og R voru eigendur jarðarinnar Brekku í Norðurþingi. Með dómi Hæstaréttar 10. september 2015 í máli nr. 637/2014 var leyst úr ágreiningi D og R annars vegar og Í hins vegar um merki milli jarðanna Brekku og Snartarstaða, sem var í eigu Í og liggur að Brekku að norðanverðu, en með þeim dómi var staðfest að spilda þar sem aðveitustöð í eigu L hf. og R ohf. stæði væri innan landamerkja Brekku. Höfðuðu D og R mál og kröfðust þess að Í, L hf. og R ohf. yrði óskipt gert að þola dóm um skyldu þeirra til að fjarlægja fyrrnefnda aðveitustöð og tengd spennuvirki sem reist höfðu verið innan jarðarinnar Brekku og að þeim yrði gert að koma landinu í fyrra horf að viðlögðum dagsektum. Jafnfram kröfðust D og R þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í, L hf. og R ohf. sökum afnota af landi undir nefnd mannvirki. Héraðsdómur sýknaði Í, L hf. og R ohf. af þeim kröfum sem tóku til mannvirkja á landspildunni og lagfæringa á landspjöllum, en krafa um viðurkenningu á bótaskyldu var tekin til greina. Í málinu byggðu L hf. og R ohf. á því að þegar aðveitustöðin hafi verið reist hefði verið staðið í þeirri trú að spildan væri í landi jarðarinnar Snartarstaða og reistu þeir sýknukröfu sína meðal annars á því að R ohf. og forveri hans hefðu öðlast eignarrétt á viðkomandi landspildu fyrir hefð. Í dómi Landsréttar kom fram að framkvæmdir við aðveitustöðina hófust eigi síðar en árið 1978 og að þær hafi markað upphaf eignarhalds forvera R ohf. á þeirri spildu sem tekin var undir hana. Af gögnum málsins mátti ráða að löngu fyrir höfðun máls um merki Brekku og Snartarstaða hefðu D og R komið þeim skilningi sínum á framfæri við Í og forvera R ohf. að aðveitustöðin hefði án heimildar eiganda Brekku verið reist á landi jarðarinnar. Var rakið að bréfaskrif þar að lútandi hefðu náð aftur til ársins 1997, en í október það ár hefði þáverandi lögmaður D ritað forvera R ohf. bréf. Í því bréfi hefði hins vegar eingöngu verið útlistuð fjárkrafa sem D taldi sig eiga og í engu leitast við að skýra þann skilning hans að aðveitustöðin hefði verið reist í landi Brekku. Umræddri fjárkröfu var hafnað og ekkert lá fyrir í málinu sem metið yrði á þann veg að forveri R ohf. hefði á þessum tíma viðurkennt að stöðin stæði á landi Brekku. Liðu svo rúm fjögur ár þar til málið var að nýju tekið upp gagnvart forvera R ohf., sem hafði þá haft óslitið eignarhald á umræddri landspildu í 20 ár. Var því ekki talið að það hefði á einhvern hátt verið ámælisvert að byggja eignarrétt að spildunni á þessum umráðum og stæðu skilyrði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 því ekki í vegi að eignarréttur að spildunni hefði stofnast fyrir hefð. Þar sem forveri R ohf. hefði, með óslitnu eignarhaldi á spildunni þann tíma sem áskilinn væri í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905, öðlast beinan eignarrétt yfir henni á grundvelli 1. mgr. 6. gr. laganna voru L hf. og R ohf. sýknaðir af dómkröfum D og R sem tóku til mannvirkja á spildunni og lagfæringa á landspjöllum þar. Hvað Í varðaði þá var talið að kröfum D og R um fjarlægingu mannvirkja og lagfæringu landspjalla yrði aðeins beint að L hf. og R ohf., sem fóru með eignarheimildir að viðkomandi mannvirkjum. Var Í því sýknað af þeim kröfum á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. D og R kröfðust einnig staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um viðurkenningu á rétti þeirra til skaðabóta úr hendi L hf., R ohf. og Í óskipt vegna afnota af landi D og R. Taldi Landsréttur að óháð niðurstöðu málsins að öðru leyti væri lagagrundvöllur þessarar kröfu í engu reifaður í málatilbúnaði D og R og væri hún byggð á lagarökum sem ekki gætu átt við um hana. Taldi Landsréttur að grundvöllur þessarar kröfu hefði verið lagður í slíku ósamræmi við fyrirmæli 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að vísa yrði henni án kröfu frá héraðsdómi.

Landsréttur birt 2. október 2020

190/2019

Íslenska ríkið (Edda Björk Andradóttir lögmaður, Andri Andrason lögmaður, 2. prófmál) gegn Eignarréttur. Afréttur. Fasteign. Þjóðlenda. Hefð. Gjafsókn (Sigurður Jónsson lögmaður)

SGH og SA höfðuðu mál gegn Í og kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Forsæludalskvíslar væri þjóðlenda með nánar tilgreindum merkjum, en í afréttareign SGH og SA. Reistu SGH og SA kröfu sína á því að landið væri háð beinum eignarrétti þeirra. Héraðsdómur sýknaði Í af aðal- og varakröfu SGH og SA en tók til greina aðra varakröfu þeirra sem byggðist á því að hluti landsvæðisins með tilgreindum merkjum hefði verið útmældur til þess að tilheyra nýbýlinu Réttarhóli. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að ekki yrði ráðið af Landnámu hversu langt upp til fjalla landnám á þessu svæði hefði náð. Lýsingar í sögulegum heimildum gæfu sterkar vísbendingar um að menn hafi ekki talið að allt svæðið væri háð einkaeignarrétti eigenda jarðanna Forsæludals og Þórormstungu. Tvær lögfestur frá 1806 og 1809 um merki jarðanna sem einnig tóku til merkja Forsæludalskvísla og skráning merkja jarðanna í landamerkjaskrá árið 1890 voru ekki taldar sanna beinan eignarrétt eigenda jarðanna. Þá taldi Landsréttur að staðhættir, gróðurfar og fjarlægð svæðisins frá byggð styddu ekki að allt svæðið hefði verið undirorpið beinum eignarrétti frá öndverðu. Benti rétturinn á að utan búsetu Björns Eysteinssonar á Réttarhóli í Forsæludalskvíslum á árunum 1886-1890 væri ekki að finna neinar sögulegar heimildir um að búið hefði verið í Forsæludalskvíslum eða að landsvæðið hafi verið nýtt til almennra búsnytja frá heimalöndum jarðanna. Staðfesti Landsréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af aðal- og varakröfu SGH og SA. Landsréttur rakti ítarlega heimildir um stofnun Björns á nýbýli að Réttarhóli á grundvelli þágildandi tilskipunar 15. apríl 1776 „um fríheit fyrir þá, sem vilja upp taka eyði-jarðir eða óbygð pláz á Íslandi“. Rétturinn tók fram að í málinu væri ekki að finna nein gögn um að ,,forréttíngu“ hefði verið lýst á þingi svo sem mælt var fyrir um í 6. gr. tilskipunarinnar. Í greininni væri þess ekki getið hver ætti að annast lýsingu á ,,forréttíngunni“ og ekki væri sérstaklega kveðið á um að byggingarbréfi skyldi þinglýst. Fyrir lægi að ,,forréttíngin“ hefði verið á höndum sýslumanns auk þess sem hann og amtmaður hefðu báðir haft undir höndum byggingarbréfið og þeim því fullkunnugt um stofnun nýbýlisins að Réttarhóli. Hafnaði Landsréttur því að vanhöld á þinglýsingu hefðu leitt til þess að ekki hefði stofnast til einkaeignarréttar Björns á því landi sem önnur varakrafa SGH og SA tók til. Þar sem SGH og SA leiddu rétt sinn af réttindum Björns var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um aðra varakröfu þeirra. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Landsréttur birt 2. október 2020

184/2019

Sjálfseignastofnunin Auðkúluheiði (Sigurður Jónsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Edda Björk Andradóttir lögmaður, Andri Andrason lögmaður, 1. prófmál)

S höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Auðkúluheiði væri þjóðlenda með nánar tilgreindum merkjum, en í afréttareign S. Reisti S kröfu sína á því að landið væri háð beinum eignarrétti hans, en hann leiddi rétt sinn frá sveitarfélögum er höfðu keypt landsvæðið af Í. Í dómi héraðsdóms kom fram að af Landnámu yrði ekki ráðið hversu langt upp til fjalla landnám á þessu svæði hefði náð og yrðu engar afdráttarlausar ályktanir dregnar af frásögnum sem þar væri að finna. Héraðsdómur vísaði einnig til þess að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 66/1996 hefði beinn eignarréttur að landsvæðinu verið til úrlausnar og hefði sá dómur fullt sönnunargildi um þau atvik sem í honum greindi. Héraðsdómur gerði grein fyrir ýmsum heimildum frá fyrri öldum og ályktaði að Auðkúluheiði hefði verið afréttur í þeim skilningi að menn hafi átt þar óbein eignarréttindi fremur en beinan eignarrétt. Engar heimildir væru um að á Auðkúluheiði hefði nokkru sinni verið byggð eða önnur not en sumarbeit og aðrar takmarkaðar nytjar. Hefði S ekki tekist að sýna fram á beinan eignarrétt sinn að landsvæðinu. Loks féllst héraðsdómur ekki á að S hefði eignast landið fyrir hefð. Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms þá niðurstöðu hans að S hefði ekki tekist að sýna fram á beinan eignarrétt sinn að landsvæðinu. Þá vísaði Landsréttur til þess að með fyrrnefndum dómi Hæstaréttar hafi ekki verið talið að nýting landsvæðisins hefði verið með þeim hætti að stefnendur þess máls hefðu unnið eignarhefð á því. Undir rekstri þessa máls hefði S ekki fært fram nein sönnunargögn sem bentu til annars eða breyttra aðstæðna að þessu leyti. Staðfesti Landsréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að S hefði ekki unnið eignarhefð á landsvæðinu. Var Í sýknað af aðalkröfu S og þeim varakröfum hans er lutu að því að hinn umdeildi úrskurður óbyggðanefndar yrði felldur úr gildi að hluta, en kröfu S um viðurkenningu á því að hann ætti nánar tilgreind réttindi á öllu því svæði Auðkúluheiðar sem úrskurðuð var þjóðlenda með úrskurði óbyggðanefndar var vísað frá héraðsdómi.

Héraðsdómur Suðurlands birt 16. september 2020

E-269/2019

María G. Blómkvist (Þorbjörg Inga Jónsdóttir lögmaður) gegn Sigurði O. Kjartanssyni Helgu Sólveigu Jóhannsdóttur og Þuríði Guðjónsdóttur (Magnús Guðlaugsson lögmaður)

Stefndu voru sýknuð af kröfu stefnanda um viðurkenningu á eignarrétti yfir fasteign, þar sem ósannað þótti að þeir sem stefnandi leggi rétt sinn af hefðu öðlast eignarrétt yfir hinni umdeildu fasteign.

Landsréttur birt 6. mars 2020

261/2019

Gunnar Jónsson (Ragnar Aðalsteinsson lögmaður) gegn Borgarbyggð (Guðjón Ármannsson lögmaður)

G krafðist viðurkenningar á því að B eða aðilum á hans vegum væri óheimilt að safna fé sem rynni af fjalli að hausti á afréttarhluta jarðarinnar Króks og reka það um landið á leið til réttar. Byggði B tilkall sitt til beitarafnotanna á því að hann og forveri hans hefðu unnið beitarafnot fyrir hefð á grundvelli laga nr. 46/1905 um hefð. Í dómi Landsréttar var því slegið föstu að B hefði farið með full eignarráð yfir hinum umdeilda hluta jarðarinnar á grundvelli óþinglýsts afsals þegar þau viku fyrir þinglýstum rétti G á grundvelli kvaðalauss afsals í september 1990. Hefðarhald ítaks í formi afnota- eða beitarréttar B hefði fyrst getað hafist þá. Óumdeilt væri að B hefði nýtt áfram hinn umdeilda jarðarhluta sem afréttarland með sama hætti og hann hafði áður gert. Vísaði rétturinn til þess að hefðartími sýnilegra ítaka væri 20 ára óslitin nýting samkvæmt 7. gr., sbr. 2. og 3. gr. laga nr. 46/1905. Þá ynnist hefð á ósýnilegum ítökum með 40 ára notkun samkvæmt 8. gr. laganna, sbr. 2. og 3. gr. sömu laga. Með bréfi 18. febrúar 2010 hefði G lagt bann við því að landið væri beitt, eða tæpum 20 árum eftir að mögulegt hefðarhald B hófst en það hefði rofnað í síðasta lagi á þeim tíma. Samkvæmt því hefði B ekki haft beitarafnot af landinu í fullan hefðartíma. Var því fallist á kröfu G.

Landsréttur birt 28. febrúar 2020

920/2018

Hrefna Smith, Jan Henje, Katla Smith Henje, Pétur Kristinn Arason, Bjarney Ragna Róbertsdóttir, Berg Framtíð ehf, Sólveig Hólmfríður Sverrisdóttir, Gunnar Eiríksson og Mildrid Irene Steinberg (Óskar Sigurðsson lögmaður) gegn Reykjavíkurborg (Ebba Schram lögmaður, Theodór Kjartansson lögmaður, 2. prófmál)

H o.fl., eigendur fasteignarinnar B í Reykjavík, höfðuðu mál gegn R til viðurkenningar á því að spilda sem nýtt væri undir gangstétt og bílastæði og lægi með fram suðurhlið fasteignarinnar væri eign þeirra. Byggðu þau einkum á því að þau hefðu öðlast beinan eignarrétt að hinni umdeildu spildu með því að mælingamaður R hefði á grundvelli 3. gr. laga nr. 35/1914 um mælingu og skrásetningu lóða og landa í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, í kjölfar merkjastefnu á árinu 1921, ákveðið stærð og legu lóðarinnar að B í samræmi við aðalkröfu þeirra. Jafnframt var byggt á því að H o.fl. ættu að njóta vafans á því að stærð lóðarinnar og lóðarmörkin væru óljós, enda hefðu þau verið mjög á reiki í gegnum tíðina. Þá studdu H o.fl. aðalkröfu sína því að þau hefðu með óslitnu eignarhaldi á spildunni öðlast eignarrétt að henni fyrir hefð. Í dómi Landsréttar kom fram að í málinu væri ekki að finna nein gögn sem bentu til þess að mælingamaðurinn hefði ritað ákvörðun um merki lóðarinnar að B í lóðamerkjabók samkvæmt 4. gr. laga nr. 35/1914, svo sem honum hefði verið skylt að gera hefði hann tekið slíka ákvörðun eða aðilar verið á eitt sáttir um mörkin, og ekki væri unnt að fallast á það með H o.fl. að færslur í dagbók hans staðfestu að ákvörðun um merkin hefði verið tekin á merkjastefnunni eða í kjölfar hennar. Því yrði eignarréttur að spildunni ekki reistur á ákvörðun mælingamanns. Þá lægi fyrir í málinu að A sem hefði átt lóðina áður, og H o.fl. leiddu rétt sinn frá, hefði verið kunnugt um að hin umdeilda spilda hefði ekki tilheyrt lóðinni. Var því ekki talið að H o.fl. gætu byggt eignarrétt á spildunni á samþykkt byggingarnefndar R á teikningum sem A lagði fram af húsi sem hann hugðist byggja á lóðinni og sýndu lengri lóðarmerki eða því að lóðin hefði verið talin stærri í fasteignamati frá árinu 1931. Þá var því hafnað að fyrri eigandi, eða H o.fl. sem leiddu rétt sinn frá honum, hefðu getað unnið eignar- eða einkaafnotarétt að spildunni fyrir hefð. Var R því sýknað af kröfum H o.fl.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 20. maí 2019

E-1023/2017

Dagbjartur Bogi Ingimundarson Rafn Ingimundarson (Sigurður Sigurjónsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu, Landsneti hf (María Thejll lögmaður) og Rarik ohf (Lárus Blöndal lögmaður)

Hafnað var kröfu stefnenda um að stefndu væri gert að fjarlægja aðveitustöð og tengd mannvirki á landi þeirra. Fallist var á kröfu þeirra um viðurkenningu bótaskyldu.

Hleð fleiri dómum…