Leita í öllum dómstólum...
Niðurstöður
5 dómar fundust
Lykilorð: Erfðaábúð
Í málinu krafðist M þess að viðurkenndur yrði eignarréttur hennar að fasteigninni Miðfelli III. Ætlaðan eignarrétt sinn rakti M til föður síns A en jafnframt til móður sinnar G, sem hafði selt henni eignina eftir að móðirin hafði fengið hana afsalaða úr dánarbúi A. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti kom fram að líta yrði til samnings sem upphaflega var gerður milli Þ og A á árinu 1951. Þann samning var að mati dómsins ekki unnt að skýra á þann veg að um væri að ræða yfirfærslu eignarréttar á jarðarpartinum frá Þ til A. Var því þannig hafnað að samningurinn hefði í raun falið í sér afsal. Þá var ekki fallist á að eignarrétturinn hefði flust til A síðar. M byggði einnig á því að hún og þeir sem hún leiddi rétt sinn frá, hefðu öðlast eignarrétt á landinu fyrir hefð. Í dómi héraðsdóms kom fram að umráð A byggðust á framangreindum samningi og erfðaábúð. Umráð eiginkonu A eftir hans dag byggðu á erfðaábúð sem væri í eðli sínu leiga í skilningi 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð. Í dómi Landsréttar kom fram að M hefði ekki farið með umráð fasteignarinnar í fullan hefðartíma er hún var upplýst um eignartilkall S og fleiri til hennar. Var því ekki fallist á að M hefði öðlast eignaryfirráð yfir landinu fyrir hefð. Voru S og fleiri því sýknuð af kröfum M.
Stefndu voru sýknuð af kröfu stefnanda um viðurkenningu á eignarrétti yfir fasteign, þar sem ósannað þótti að þeir sem stefnandi leggi rétt sinn af hefðu öðlast eignarrétt yfir hinni umdeildu fasteign.
Aðilar deildu um hvort erfðafestuleigusamningar frá árunum 1932 til 1939 að 7,39 hekturum lands meinuðu B að segja upp byggingarbréfi frá árinu 1951 um 12 hektara lands, á grundvelli þess að ekki væri búseta og búskapur á jörðinni Kleifum í samræmi við 12. gr. ábúðarlaga nr. 80/2004. Bréfið mælti fyrir um að erfðaábúðarhafi væri í einu og öllu háður skyldum og fyrirmælum laga nr. 35/1946 um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum og reglugerðar um stofnun nýbýla. Tekið var fram að jörðin væri leigð til búrekstrar en önnur notkun væri háð samþykki nýbýlastjórnar. B sagði upp ábúðarsamningnum frá 1951 með tveimur tilkynningum, hinni síðari á árinu 2011. Ekki náðust sættir með aðilum og höfðaði B í kjölfarið mál gegn Á. Fyrir Landsrétti krafðist B þess að héraðsdómur yrði staðfestur um að Á yrði gert að víkja af jörðinni og mannvirkjum staðsettum þar, fjarlægja eigur sínar og afhenda B umráðin innan 15 daga frá uppkvaðningu dóms gegn því að B greiddi 27.066.922 krónur. Í dómi réttarins kom meðal annars fram að eldri erfðafestuleigusamningar hefðu, að minnsta kosti að hluta til, náð til sama lands og lýst væri í byggingabréfinu. Með undirritun sinni á bréfið hefði faðir Á tekið á leigu af B þá 12 hektara lands sem byggingabréfið næði til, í því skyni að stofna þar nýbýli í samræmi við lög um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum. Yrði þá jafnframt að leggja til grundvallar að með gerð þess leigumála hefði hann fallið frá rétti til erfðafestu samkvæmt eldri erfðaleigusamningum, að því marki sem land, er þeir náðu til, lá innan marka þess lands er byggingarbréfið næði til. Því var fallist á framangreindar dómkröfur B.
E naut erfðaábúðar á jörðinni G og hafði beint yfirlýsingu til sýslumanns á grundvelli 37. gr. þágildandi ábúðarlaga nr. 64/1976 um að SnE skyldi erfa ábúðarrétt á jörðinni. Hafði SnE tekið við erfðaábúðinni í samræmi við þessa yfirlýsingu en hafði síðar hætt búskap á jörðinni. Var talið að hvorki SnE né dánarbú E gætu ráðstafað erfðaábúðarréttinum til annarra erfingja E og fallist á kröfu eiganda jarðarinnar um útburð SE af jörðinni, en SE, sem var einn af erfingjum E, taldi sig hafa fengið erfðaábúðarréttinn úr hendi dánarbús E í kjölfar þess að SnE hætti þar búskap.
H bjó á jörðinni K í hreppnum V frá 1920 og þar til íbúðarhús á jörðinni brann í nóvember 1998. Var hún bústýra fyrst hjá föður sínum og síðar hjá bróður sínum, en þeir höfðu erfðaábúð á jörðinni. Eftir að bróðir H lést, en hann var ókvæntur og barnlaus, fór hún fram á lífstíðarábúð á jörðinni við landbúnaðarráðuneytið. Skrifaði H undir leigusamning þar að lútandi í maí 1997, en samningurinn var gerður með fyrirvara um samþykki hreppsnefndar V og jarðanefndar sýslunnar. Hreppsnefnd V hafnaði samþykkt samningsins vegna ákvæða hans um búfjárhald á jörðinni. Var þá gerður viðauki við samninginn og honum breytt þannig að jörðin K var leigð H meðan hún hefði búsetu þar meginhluta ársins og skuldbatt hún sig til að heimila G, sem frá árinu 1994 hafði leigt nærliggjandi jarðir til reksturs golfvallar, afnot af hluta jarðarinnar. H undirritaði viðaukann í september 1997 og ráðherra í október sama ár. Í júní 1998 afturkallaði H undirskrift sína á leigusamninginn og krafðist þess að jörðin yrði byggð sér á erfðaleigu. Með leigusamningi undirrituðum í maí 1998 leigði landbúnaðarráðherra V hluta K, en undanskilin var landspilda sem leigja átti H. Í september 1999 var V síðan leigður sá hluti K sem undanskilinn var í fyrri samningi. H höfðaði mál og krafðist aðallega viðurkenningar á að hún hefði erfðaábúð á K með vísan til 37. gr. ábúðarlaga nr. 64/1976. Talið var að H uppfyllti ekki skilyrði ákvæðisins og ætti því ekki rétt til erfðaábúðar á K. Þá var heldur ekki fallist á varakröfu H um viðurkenningu lífstíðarábúðar á grundvelli 1. tl. 37. gr., sbr. 5. gr. ábúðarlaga. Til þrautavara gerði H kröfu um viðurkenningu lífstíðarábúðar samkvæmt leigusamningi sem hún undirritaði í maí og september 1997. Talið var að samningurinn hefði aldrei tekið gildi gagnvart H og að ekki væri unnt að líta svo á að undirskrift ráðherra fæli í sér stjórnsýsluákvörðun í samræmi við 3. mgr. 6. gr. jarðalaga nr. 65/11976. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að H ætti hvorki rétt til erfðaábúðar né lífstíðarábúðar á jörðinni K.