Dómstólaleit

H höfðaði mál gegn R og krafðist þess aðallega að viðurkenndur yrði með dómi afnota- og umráðaréttur félagsins að nánar tilgreindum bifreiðastæðum. Á fundi skipulags- og samgönguráðs R 25. september 2019 hafði verið samþykkt að heimila öllum sem hefðu starfsleyfi til leigubifreiðaaksturs að leggja í bifreiðastæðum sem H hafði fram að því haft til afnota, að frátöldum stæðum í einkaeign. Með hinum kærða dómi var kröfu H um viðurkenningu á afnota- og umráðarétti að bifreiðastæðunum auk varakröfum félagsins um viðurkenningu á bótaábyrgð og bótaskyldu R vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í kröfugerð H væri ekki afmarkað á neinn hátt til hvers kyns afnota- eða umráðaréttar hún ætti að ná. Slíkt hefði þó verið óhjákvæmilegt þar sem óumdeilt væri að H myndi áfram njóta afnotaréttar af bifreiðastæðunum, að frátöldum stæðum sem voru við Laugarveg að Hlemmi. Var ekki talið að kröfugerð H væri til þess fallin að leiða ágreining málsaðila til lykta þótt á hana yrði fallist. Hvað varðaði stæðin við Laugaveg að Hlemmi tók Landsréttur fram að kröfugerð H tæki ekki mið af tilfærslu bifreiðastæða sem leiddu af breyttu deiliskipulagi sem ekki hefði verið hnekkt. Hefði framangreint óhjákvæmilega í för með sér að H hefði ekki lögvarða hagsmuni af viðurkenningardómi um þennan hluta aðalkröfu. Var niðurstaða hins kærða dóms um frávísun staðfest.

B krafðist þess að viðurkennd yrði bótaskylda R vegna breytinga á deiliskipulagi á jörð hans. Byggði B kröfu sína á 51. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 sem hefur að geyma hlutlæga bótareglu sem kveður á um að leiði skipulag eða breyting á skipulagi til þess að verðmæti fasteignar skerðist verulega, umfram það sem eigi við um sambærilegar eignir í næsta nágrenni, eigi sá sem geti sýnt fram á tjón af þeim sökum rétt á bótum frá viðkomandi sveitarfélagi. Í dómi Landsréttar kom fram að B beri sönnunarbyrði um að orsakatengsl séu á milli breytingarinnar og þess að verðmæti fasteigna hans skerðist verulega, umfram það sem við á um sambærilegar eignir í næsta nágrenni. Í málinu lægi fyrir matsgerð Ó og Þ. Voru niðurstöður matsgerðar- innar raktar og talið að hún fæli ekki í sér sönnun fyrir því að deiliskipulagsbreytingin hefði leitt til þess að verðmæti fasteigna B hafi orðið fyrir verulegri skerðingu, umfram það sem ætti við um sambærilegar eignir í næsta nágrenni. Þá hefði B ekki aflað yfirmats eða viðbótarmats og ekki vísað til annarra gagna sem fælu í sér sönnun á þeim bótaskilyrðum sem áskilið er að fullnægt sé svo fallist yrði á bótaskyldu. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu R af viðurkenningarkröfu B.

S höfðaði mál á hendur A og krafðist skaðabóta vegna virðisrýrnunar á fasteign hennar vegna deiliskipulags fyrir svokallaðan Drottningarbrautarreit á Akureyri. Byggði S á því að með byggingu húsa á reitnum á grundvelli deiliskipulagsins á árinu 2016 hefði hún orðið fyrir tjóni vegna sjónmengunar og útsýnisskerðingar, auk þess sem breyting hefði orðið á nýtingarmöguleikum baklóðar fasteignar hennar. Í héraði var sakarefni málsins skipt þannig að fyrst var leyst úr þeirri málsástæðu A að krafa S væri fyrnd. Í dómi Landsréttar kom fram að S hefði þegar mátt vera ljóst við birtingu auglýsingar um deiliskipulagið að það kynni að leiða til verðrýrnunar á fasteign hennar. Hefði fyrningarfrestur kröfu S því byrjað að líða við birtingu auglýsingarinnar 29. maí 2012. Fyrningarfrestur ætlaðrar skaðabótakröfu S hefði því verið liðinn þegar málið var höfðað 4. júní 2020. Af þeim sökum var A sýknaður af skaðabótakröfu S.

N hf. höfðaði mál gegn S ehf. og krafðist þess í fyrsta lagi að viðurkennt yrði að félagið nyti hlutbundins eignarréttar sem fælist í samnýtingu á bílastæðum innan tiltekinnar lóðar innan Kópavogsbæjar. Í öðru lagi krafðist N hf. þess að viðurkennt yrði að S ehf. væri óheimilt, án samþykkis N hf., að reisa mannvirki innan lóðarinnar sem hindra eða skerða nýtingu N hf. á réttindum yfir lóðinni og í þriðja lagi að felldar yrðu úr gildi tilteknar samþykktir byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar sem og byggingarleyfi til handa S ehf. fyrir byggingu atvinnuhúsnæðis og fjölbýlishúss á lóðinni. Í úrskurði Landsréttar var meðal annars rakið að í fyrstu kröfu N hf. fælist að kveðið yrði á um tilvist óbeins eignarréttar á lóð í eigu Kópavogsbæjar. Ekki væri hægt að fá dóm um tilvist kvaðar á fasteign án aðildar þess sem fari með beinan eignarrétt að henni. Þar sem Kópavogsbæ var ekki stefnt í málinu væri óhjákvæmilegt að vísa kröfunni frá héraðsdómi. Þar sem önnur og þriðja krafa N hf. byggðu á því að fallist yrði á fyrstu kröfuna væri óhjákvæmilegt að vísa þeim jafnframt frá héraðsdómi. Niðurstaða héraðsdóms um að vísa málinu frá dómi var því staðfest.

F og G höfðuðu mál gegn K og H ehf. til réttargæslu og kröfðust þess að felld yrði úr gildi breyting á deiliskipulagi vegna lóðanna Brekkuhvarfs 20 og 20a. Einnig að fellt yrði úr gildi byggingarleyfi sem K hefði gefið út vegna Brekkuhvarfs 20a. Síðar höfðuðu F og G sakauka á hendur H ehf. til þess að félaginu yrði gert að þola staðfestingu lögbanns sem sýslumaður hefði lagt á við því að H ehf. héldi áfram framkvæmdum á lóðinni að Brekkuhvarfi 20a, sem og að þola dóm um fyrrgreindar kröfur gegn K. Í dómi Landsréttar var krafa F og G gegn H ehf. um ógildingu á deiliskipulagi og byggingarleyfi í sakaukasök vísað frá héraðsdómi með vísan til niðurlags 3. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var kröfu F og G um staðfestingu lögbanns jafnframt vísað frá dómi vegna vanreifunar, sbr. e-lið 1. mgr. 80. gr. sömu laga. Loks var kröfu F og G gegn K um ógildingu byggingarleyfisins vísað frá héraðsdómi þar sem H ehf. hefði ekki verið stefnt í frumsök í málinu að því leyti og úr því yrði ekki bætt með sakaukasök. Til þess var vísað í málinu að ekkert væri fram komið um að hin umdeilda breyting á deiliskipulaginu væri ekki í samræmi við gildandi aðalskipulag eða að nýtingarhlutfall og aðrar skipulagsforsendur sem þar væru ákvarðaðar fyrir lóðina Brekkuhvarf 20a viki svo frá því sem gilti um aðrar lóðir í götunni að ógildingu varðaði. Þá var hvorki fallist á með F og G að K hefði ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína við deiliskipulagsbreytinguna né að með deiliskipulaginu væri gengið gegn eignarréttarlegum hagsmunum þeirra. Loks voru ekki taldar forsendur til ógildingar deiliskipulagsins með vísan til brunaöryggis eða að reglur nábýlisréttar leiddu til þess að fella bæri það úr gildi. Var K því sýknaður af kröfu F og G um að felld yrði úr gildi breyting á deiliskipulagi vegna Brekkuhvarfs 20 og 20a.

U ehf. seldi N slhf. byggingarrétt á lóðum við Holtsveg 8-12 og 14-18 í Urriðaholti í Garðabæ. L ehf. tók síðar yfir réttindi N slhf. og keypti auk þess af U ehf. byggingarrétt á lóðinni Holtsvegi 2-6. U ehf. gerði verksamning við UG ehf. um jarðvinnu við umræddar lóðir. Jarðvinnan fór fram samkvæmt deiliskipulagi og graftarplani sem byggðist á því en þar var gert ráð fyrir að kjallari væri undir öllum hlutum húsanna. L ehf. höfðaði mál á hendur U ehf. og krafðist aðallega skaðabóta þar sem hann taldi að mistök hefðu verið gerð við jarðvinnuna þar sem alltof mikið magn jarðvegs hefði verið sprengt og grafið úr grunnstæðum húsanna sem þar átti að byggja. Í dómi Landsréttar kom fram að það hefði staðið N slhf. nær að koma á framfæri við U ehf. með skýrum hætti að umræddar lóðir tækju mið af því að kjallari væri ekki undir öllum hlutum húsanna, en U ehf. að hlutast til um að jarðvinnu yrði hagað með öðrum hætti en gert var. Var því talið að L ehf. hefði ekki sýnt fram á að U ehf. hefði brotið gegn samningsskyldum sínum gagnvart L ehf. við jarðvinnuna, eða hefði með yfirlýsingum sínum skapað sér ábyrgð á ætluðum mistökum með þeim hætti að L ehf. ætti rétt á skaðabótum, endurgreiðslu eða afslætti úr hendi U ehf. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu U ehf. af öllum kröfum L ehf. í aðalsök því staðfest. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða hans um sýknu L ehf. af kröfum U ehf. í gagnsök um dagsektir.

Ágreiningur aðila laut að því hvort Í bæri skaðabótaábyrgð gagnvart F vegna tjóns sem framkvæmd laga nr. 80/2012 um menningarminjar hefði valdið F með því að meina honum að nýta sér heimildir löglega samþykkts deiliskipulags vegna fasteignar hans. Við gildistöku laganna varð hús F friðað og honum því óheimilt að raska því, breyta, rífa það eða flytja úr stað nema með leyfi M, sbr. 29. gr. laga nr. 80/2012, en M hafði hafnað beiðni F um að afnema friðunina, sbr. 3. mgr. 29. gr. laganna. Fallist var á það með F að friðun hússins stæði því í vegi að hann gæti nýtt sér heimildir samkvæmt samþykktu deiliskipulagi með því að auka við byggingarmagn á lóðinni þar sem húsið stæði og þar með notið góðs af auknu verðmæti hússins og þeirra lóðarréttinda sem ætla mætti að leiddi af deiliskipulaginu. Þá var fallist á að skerðing á eignarréttindum F uppfyllti það skilyrði að vera veruleg og félli undir bótaákvæði 53. gr. laganna. Var því viðurkennd skaðabótaábyrgð Í á því tjóni sem framkvæmd laga nr. 80/2012 hefði valdið F.

Í málinu var deilt um gildi lögbanns sem sýslumaður setti á að kröfu I við því að H og J lokuðu fyrir eða hindruðu rennsli neysluvatns úr vatnsveitu á jörð í eigu H og J eftir stofnæð að sumarhúsalóð I og um það hvort viðurkennt yrði með dómi að H og J væri þetta óheimilt. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti kom m.a. fram að skipulagskvöð, samkvæmt samþykktu deiliskipulagi, um fyrirkomulag vatnsveitunnar gæti ekki ein og sér skapað I rétt til vatns úr borholu jarðarinnar, án þess að annað kæmi þar til, svo sem sérstakt samkomulag. Þá kom jafnframt fram að ekki væri hægt að túlka ákvæði II. kafla vatnalaga nr. 15/1923 svo, að þau veittu I sjálfstæðan rétt til vatns sem dælt væri upp úr borholu jarðarinnar. Þá taldi Landsréttur ákvæði í kaupsamningi I um sumarhúsalóðina, um að seljandi skyldi útvega vatn að lóðarmörkum, ekki bindandi fyrir H og J sem síðari rétthafa, enda hefði kvöð þessari ekki verið þinglýst á jörðina, sbr. 1. og 2. mgr. 29. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Með því að aðgerðir stefndu teldust einungis yfirvofandi að því er varðaði stöðvun á dælingu vatns úr umræddri borholu, og þar sem I hefði ekki sýnt fram á að sú aðgerð bryti gegn lögvörðum rétti hans til vatns úr henni, var kröfu um staðfestingu lögbannsins auk viðurkenningarkröfu hans hafnað.