Dómstólaleit

A gaf út skuldabréf til L, nú M, árið 2007. M gjaldfelldi lánið í október 2022 vegna vanskila A. Að beiðni A var bú hans tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms í febrúar 2023 og lauk skiptum á búinu í maí sama ár án þess að greiðsla fengist upp í lýstar kröfur. M höfðaði síðan mál á hendur A til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfinu. Í 2. mgr. 26. gr. laga nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna er mælt fyrir um að ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um lengd fyrningarfrests og sérreglur laganna um slit fyrningar gildi ekki um námslán. Byggði A á því að þetta ákvæði bryti gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 14. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, þar sem í því fælist mismunun milli skuldara sem orðið hefðu gjaldþrota. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að hlutlæg og málefnaleg sjónarmið byggju að baki þeirri ákvörðun löggjafans að námslán væru undanskilin fyrrnefndum reglum laga nr. 21/1991 um lengd fyrningarfrests og slit fyrningar. Þá tók rétturinn fram að með lögum væri unnt að breyta fyrningartíma kröfu frá því sem gilti við stofnun hennar og fælist jafnframt í því svigrúm til að setja nýjar reglur um hvernig og með hvaða skilyrðum fyrningu kröfunnar yrði slitið. Eðli málsins samkvæmt hefði löggjafinn þá einnig svigrúm til þess að hverfa síðar frá slíkum breytingum þótt með því væri horfið frá þeirri réttarstöðu sem áður hafi verið komið á. Voru kröfur M gegn A því teknar til greina, en ekki var uppi tölulegur ágreiningur í málinu.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um ógildingu aðfarargerðar sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu sem fram fór til tryggingar á vangoldinni skattkröfu S á hendur fyrrverandi maka A.

Aðila greindi á um sjálfskuldarábyrgð S vegna nánar tiltekinnar skuldar við M. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti tilkynntu aðilar réttinum að M hefði fallið frá ábyrgðarkröfunni sem þrætt væri um í málinu með vísan til 4. gr. laga nr. 89/2024 um breytingu á lögum nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna. Aðilar hefðu því fallið frá kröfum sínum í málinu um önnur atriði en málskostnað. Með dómi Landsréttar var málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti felldur niður.

S kærði úrskurð héraðsdóms þar sem felld var úr gildi fjárnámsgerð sem sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu gerði hjá A að kröfu S í maí 2023. Krafa S byggði á úrskurði ríkisskattstjóra um endurákvörðun opinberra gjalda B, fyrrum eiginmanns A, en A var í sjálfskuldarábyrgð vegna hluta kröfunnar sem átti rætur að rekja til þess tíma er hún var í hjúskap með B, árin 2011, 2012 og hluta árs 2013. Byggði A á því að S hefði vanrækt að ráðstafa nánar tilteknum greiðslum frá B inn á þann hluta kröfunnar sem hún var í ábyrgð fyrir. Jafnframt hefði S vanrækt að verða við beiðni B um að greiðslunum yrði ráðstafað með þeim hætti. Með því hefði S brotið gegn 1. mgr. 2. gr. og b-lið 2. mgr. 2. gr. reglna nr. 797/2016 um greiðsluforgang og skuldajöfnun skatta og gjalda. Í úrskurði Landsréttar kom fram að af lögmætisreglu stjórnsýsluréttar leiddi að S væri bundinn við þau fyrirmæli sem birtast í reglum nr. 797/2016. Í 1. mgr. 2. gr. reglnanna segði berum orðum að greiðslu skatta og opinberra gjalda skuli alltaf ráðstafað fyrst upp í elsta ár eða tímabil. Var engin undanþága 2. mgr. 2. gr. reglnanna talin eiga við í málinu og af þessu leiddi að S hefði verið óheimilt að ráðstafa þeim fjármunum sem fengust með fjárnámi hjá B fyrst til greiðslu á opinberum gjöldum hans fyrir árin 2013 til 2017. Væri tekið mið af fjárhæð kröfu S á hendur A og þeim greiðslum sem hefðu borist frá B hefði sá hluti kröfu S sem A bar sjálfskuldarábyrgð á verið greiddur að fullu og ábyrgð hennar þar með fallið niður. Var því fallist á með A að slíkur vafi væri um réttmæti kröfu S að ekki væri fært að láta standa á grundvelli þess fjárnám sem gert var án undangengins dóms eða sáttar. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

K og J höfðuðu upphaflega mál gegn Húsasmiðjunni ehf., HF ehf. og IC og kröfðust skaðabóta vegna galla á gluggum og hurðum sem keyptar voru haustið 2006 og komið fyrir í einbýlishúsi þeirra um áramótin 2006 og 2007. Með dómi héraðsdóms var Húsasmiðjan ehf. sýknuð vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en HF ehf. og IC var gert að greiða K og J óskipt 6.640.000 krónur í skaðabætur vegna galla á hinum selda búnaði. Óumdeilt var að hinn keypti búnaður hefði ekki haft þá eiginleika sem áskilinn var og teldist gallaður í skilningi 16. gr., sbr. 15. gr. laga nr. 48/2003 um neytendakaup. Reisti HF ehf. kröfu sína um sýknu annars vegar á því að krafa K og J væri fyrnd og hins vegar á því að þau hefðu með tómlæti fyrirgert rétti sínum til bóta. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að HF ehf. hefði með framkomu sinni ítrekað gefið K og J til kynna að félagið viðurkenndi að þau ættu rétt á að fá tjón sitt bætt. Með viðurkenningu HF ehf. hefði fyrningu verið slitið og kom ekki til þess að nýir fyrningarfrestir liðu undir lok áður en málið var höfðað fyrir dómstólum. Krafa K og J á hendur IC var reist á því að félagið hefði sem framleiðandi hins gallaða búnaðar veitt tíu ára ábyrgð á búnaðinum. Í dómi Landsréttar kom fram að upphaf ábyrgðartímans miðaðist við 1. október 2006 en þá barst búnaðurinn seljanda í síðasta lagi. Í maí 2010 hefði kvörtun verið komið á framfæri við IC vegna þriggja eininga, en ekki yrði séð að fjögurra ára fyrningarfresti hefði verið slitið með viðurkenningu IC. Þá hefði kröfu sem var reist á því að allur búnaðurinn hefði verið gallaður ekki komið á framfæri við IC fyrr en eftir að ábyrgðartíminn var liðinn undir lok. Að þessu virtu var IC sýknað en niðurstaða héraðsdóms staðfest um að HF ehf. yrði gert að greiða K og J bætur vegna galla á hinum selda búnaði.

Lífeyrissjóðurinn LB höfðaði mál gegn stefndu og krafðist breytinga á samkomulagi LB og aðildarfyrirtækja sjóðsins frá 1997, sem gert var í tengslum við setningu laga um einkavæðingu bankanna LÍ og B. Með samkomulaginu, sem byggt var á nánar tilgreindum tryggingarfræðilegum forsendum, skuldbundu aðildarfyrirtækin sig til að inna af hendi viðbótargreiðslu til LB sem skiptist niður á þau hlutfallslega, auk þess sem kveðið var á um hækkun á iðgjaldahlutfalli launagreiðanda. Aðalkrafa og fyrsta og önnur varakrafa LB byggðu einkum á því að samkomulagið hafi verið ósanngjarnt og forsendur þess brostið. Ættu stefndu því, í tilteknum hlutföllum, að inna af hendi viðbótargreiðslu í samræmi við niðurstöðu matsgerðar frá 2017 og að frá 1. janúar 2015 ættu stefndu að bera ábyrgð á skuldbindingum svokallaðrar Hlutfallsdeildar LB umfram eignir á hverjum tíma. Þriðja varakrafa LB laut að því að viðurkennt yrði að stefndi Í bæri ábyrgð frá 1. janúar 1998 gagnvart LB á lífeyrisskuldbindingum þeirra sjóðfélaga í Hlutfallsdeild sem voru starfsmenn LÍ fyrir þann dag. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu LÍ vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að aðalkrafa og fyrsta og önnur varakrafa LB yrðu ekki teknar til greina á grundvelli 36. gr. samningalaga, og að tilvísanir LB til 65. gr. og 72. gr. stjórnarskrárinnar breyttu engu þar um. Með sömu röksemdum var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um að hafna málsástæðum LB fyrir aðalkröfu og tveimur varakröfum hans sem lutu að óskráðum reglum um brostnar forsendur og óréttmæta auðgun, sem og þriðju varakröfu LB. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóm um sýknu stefndu af kröfum LB.

Sakarefni málsins laut að ábyrgð I og G á námsláni sem stofnað var til með útgáfu skuldabréfs í september 2008. Fyrir lá að við gildistöku laga nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna 26. júní 2020 var skuldabréfið í vanskilum en bréfið var síðan gjaldfellt af hálfu M 30. október sama ár. I tók hvorki til varna í héraði né fyrir Landsrétti en G byggði á því að ábyrgð hans tæki aðeins til þess hluta lánsins sem hefði verið gjaldfallinn við gildistöku laganna. Um það vísaði hann til 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögunum þar sem segir að ábyrgð ábyrgðarmanns á námslánum í tíð eldri laga félli niður við gildistöku þeirra enda væri lánþegi í skilum við Lánasjóð íslenskra námsmanna. Með dómi Hæstaréttar 21. desember 2022 í máli nr. 34/2022 var því hafnað að túlka bæri fyrrgreint bráðabirgðaákvæði laganna svo að ábyrgð næði einungis til þess hluta láns sem hefði verið gjaldfallinn við gildistöku þeirra. Með vísan til þeirrar niðurstöðu breytti G kröfugerð sinni á þann veg að fallast á kröfur M um annað en málskostnað. Því til samræmis var málið dómtekið og dómur lagður á það í samræmi við samþykki hans, sbr. 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Landsréttar var jafnframt fallist á kröfu M á hendur I þar sem fyrir lá að fyrrgreindu skilyrði laga nr. 60/2020 til niðurfellingar ábyrgðar væri ekki fullnægt en um það var jafnframt vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 34/2022. Var I samkvæmt því gert að greiða umrædda ábyrgðarskuld óskipt með G ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þótti rétt að fella málskostnað niður á báðum dómstigum.

A gaf út skuldabréf til L, nú M, árið 2005 og gekkst K í sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu lánsins. M gjaldfelldi lánið 21. júlí 2020 vegna vanskila A á afborgunum 1. september 2019 og 1. mars 2020 og höfðaði síðan mál á hendur A og K til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfinu. K byggði á því að ábyrgð hans væri fallin niður með vísan til ákvæðis II til bráðabirgða í lögum nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna sem tóku gildi 26. júní 2020 og áttu að koma til framkvæmda 1. júlí sama ár. Með dómi héraðsdóms var A dæmd til að greiða M stefnufjárhæðina en K var sýknaður. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða væri skýrt eftir orðanna hljóðan yrði skilyrðið um að lánþegi væri ,,í skilum“ ekki túlkað öðruvísi en svo að með því væri átt við að lánþegi hefði greitt af láninu í samræmi við skilmála skuldabréfsins. Lagði rétturinn til grundvallar að A hefði ekki verið í skilum við L, nú M, við gildistöku laganna og því hefðu ekki verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða til niðurfellingar á ábyrgð K. Voru kröfur M á hendur K teknar til greina.

G ehf. og K ehf. gerðu með sér kaupsamning árið 2017 um rekstur og tilteknar eignir K ehf. fyrir 400 milljónir króna, en K ehf. heitir nú IT ehf. og er stefndi í máli þessu. Í kaupsamningnum var ákvæði þess efnis að I ehf., áfrýjandi í máli þessu, ábyrgðist að kaupandi myndi inna af hendi allar greiðslur og að ef til greiðslufalls kæmi myndi I ehf. greiða það sem upp á vantaði innan sjö daga. Kom meðal annars fram í ábyrgðaryfirlýsingu að hún væri óafturkallanleg af hálfu I ehf. Þegar G ehf. var úrskurðað gjaldþrota árið 2019 námu eftirstöðvar kaupverðs 30.000.000 króna og höfðaði IT ehf. mál á hendur I ehf. til endurheimtar þeirra. Með gagnsakarmáli krafðist I ehf. meðal annars skaðabóta úr hendi IT ehf. á grundvelli þess að þær forsendur sem höfðu verið lagðar til grundvallar ákvörðun kaupverðs hafi verið rangar. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að I ehf. bæri ábyrgð á skuld G ehf. samkvæmt nefndum kaupsamningi og að ekkert hefði komið fram um að sú ábyrgð væri ógild eða með öðrum hætti óskuldbindandi. Var I ehf. því gert að greiða IT ehf. umkrafða fjárhæð með vöxtum. Þá var rakið í dóminum að það væri almenn regla kröfuréttar að aðilar samnings hefðu einir forræði á túlkun hans og gætu einir haft uppi kröfur í tilefni af ætlaðri vanefnd hans. Þar sem I ehf. hefði ekki verið aðili að kaupsamningnum brysti félagið heimild að lögum til að fara með þá hagsmuni sem rætur eigi í honum. Þannig var IT ehf. sýknað af öllum kröfum I ehf.

Þ ehf. gaf út tryggingarbréf til LÍ hf. á árinu 2007 fyrir öllum skuldum þess fyrrnefnda og var fasteign A sett að veði með samþykki A og maka hans. Bú Þ ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010 og lauk skiptum án þess að greiðsla fengist upp í lýstar kröfur. L hf., sem hafði tekið við réttindum LÍ hf., krafðist þess að A yrði með dómi gert að þola að fjárnám yrði gert vegna skuldar Þ ehf. við L hf. inn í veðrétt samkvæmt tryggingarbréfinu. Í dómi Landsréttar kom fram að fortakslaus skylda hvíldi á lánveitanda að tilkynna ábyrgðarmanni um öll þau atvik sem gætu haft áhrif á forsendur ábyrgðar, þar á meðal um gjaldþrot skuldara og stöðu þeirra lána sem um ræðir og fjárhæð vanskila. L hf. hefði í engu rækt þessa skyldu sína gagnvart A. Ekki stoðaði fyrir L hf. að bera því við að heimilisfang A á Nýja Sjálandi hafi ekki verið skráð til fulls í þjóðskrá þar sem L hf. hafi búið yfir upplýsingum um heimilisfang A þar í landi. Taldi Landsréttur um verulega vanrækslu í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn að ræða og að ábyrgð A sem veðsala væri þar með niður fallin. Var A sýknaður af kröfum L hf.

H höfðaði mál á hendur G og krafðist þess að felld yrði úr gildi veðsetning í fasteign hans til tryggingar skuldar sonar hans við G samkvæmt veðskuldabréfi. Hann krafðist þess einnig að allar skuldbindingar hans samkvæmt veðskuldabréfinu yrðu felldar úr gildi sem og að G yrði gert skylt að aflétta veðskuldabréfinu af fasteigninni. Byggði H á því að G hefði vanrækt skyldu sína til að upplýsa H með sannanlegum hætti um þá skuldbindingu sem hann væri að taka á sig, G hefði borið að gera greiðslumat á lántaka og G hefði ekki lagt mat á hæfi H og eiginkonu hans til þess að gangast í ábyrgð vegna veðskuldabréfsins. Taldi H að forsendur væru fyrir því að víkja ábyrgðarskuldbindingunni og veðheimildinni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. einnig ólögfestar reglur samningaréttar um brostnar forsendur. Þá hafi G haft yfirburðastöðu við samningsgerðina og búið yfir sérfræðiþekkingu sem H og eiginkona hans höfðu ekki. Af hálfu G var krafist sýknu á þeim grundvelli að lánveitingin hafi í einu og öllu verið lögmæt, þar með talin veðsetning fasteignar H, og að G hafi á engan hátt vanrækt skyldur sínar sem lánveitandi gagnvart lántaka eða H sem veðsala. Héraðsdómur sló því föstu að engin skylda hafi hvílt á G að til að láta greiðslumeta lántaka og kynna þeim sem gengjust í ábyrgð niðurstöðu slíks greiðslumats. Þá var málsástæðum H sem lutu að ólögfestum reglum samningaréttar um brostnar forendur hafnað. Héraðsdómur vísaði jafnframt til þess að ekkert hefði fram komið sem benti til annars en að H hafi á þeim tíma er veðsetningin fór fram mátt gera sér fulla grein fyrir þýðingu þeirrar skuldbindingar sem hann gekkst undir. Ósannað væri að fjárhagur lántaka hafi verið með slíku móti er lántakan fór fram að varhugavert hafi verið að veita honum umrætt lán. Þá var ekki fallist á að G hefði notið slíkrar yfirburðastöðu miðað við H að hún ætti að leiða til ógildingar veðskuldbindingarinnar. Féllst héraðsdómur ekki á að ósanngjarnt væri af G eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig veðskuldbindingu H. Ekki væru því efni til þess að víkja þeirri skuldbindingu til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var G því sýknaður af kröfum H. Í dómi Landsréttar kom fram að þó svo að hluti af starfsemi G fælist í lánveitingum til sjóðsfélaga og þrátt fyrir þann aðstöðumun sem í því kynni að felast væri ekki á það fallist að hann ætti að leiða til ógildingar veðskuldbindingarinnar. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, var hann staðfestur.

Þ setti að handveði peningamarkaðsbréf til tryggingar á láni L hf. til G ehf. Með yfirlýsingu 23. mars 2007 gengust F, S ehf. og Ó í sjálfskuldarábyrgð fyrir láninu og lýstu því yfir að þeir myndu tryggja skaðleysi Þ af handveðsetningunni. Í kjölfar greiðslufalls af láninu leysti L hf. til sín handveðið og ráðstafaði andvirði þess upp í lánið. Laut ágreiningur aðila að því hvort F væri skylt að greiða dánarbúi Þ andvirði hinna handveðsettu peningamarkaðsbréfa á grundvelli skaðleysisyfirlýsingarinnar. Í dómi Landsréttar var hvorki fallist á röksemdir F um að héraðsdómsstefna hefði verið birt með ólögmætum hætti né að málið væri vanreifað og kröfu hans um frávísun málsins því hafnað. Þá var talið sannað að krafa dánarbús Þ hefði ekki verið fyrnd þegar málið var höfðað í héraði og því hafnað að Þ hefði sýnt af sér tómlæti við innheimtu kröfunnar. Í málinu var einnig deilt um hvort Þ hefði takmarkað tjón sitt með nægilegum hætti og hvort í yfirlýsingunni 23. mars 2007 hefði falist ábyrgð að hluta (pro rata) með þeirri afleiðingu að F bæri einungis að greiða 1/3 af kröfu dánarbús Þ. Í dómi Landsréttar kom fram að Þ hefði ekki verið unnt að sækja greiðslur vegna skaðleysisyfirlýsingarinnar til S ehf. og Ó þar sem gjaldþrotaskiptum á búum þeirra beggja hefði lokið án þess að greiðslur fengjust upp í lýstar kröfur. Þá var lagt til grundvallar að túlka yrði orðalag skaðleysisyfirlýsingarinnar þannig að hver aðili um sig hefði tekist á hendur fulla og óskipta ábyrgð gagnvart Þ. Enn fremur var ekki fallist á að víkja bæri skuldbindingunni samkvæmt yfirlýsingunni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 enda ekki talið ósanngjarnt að F bæri ábyrgð á skuldbindingunni að fullu. Loks var öðrum nánar tilgreindum málsástæðum F hafnað og hinn áfrýjaði dómur staðfestur um skyldu F til að greiða dánarbúi Þ umkrafða fjárhæð.

Áfrýjað var dómi héraðsdóms þar sem L var sýknaður af kröfu A og V um ógildingu á veðrétti í fasteign þeirra samkvæmt nánar tilgreindu tryggingarbréfi. Upphaflegur skuldari tryggingarbréfsins var M ehf. en með skuldskeytingu 2. júní 2009 samþykktu A og V að veðábyrgð tryggingarbréfsins stæði framvegis til tryggingar á skuldum H ehf. A og V byggðu meðal annars á því að við skuldskeytinguna hefði fjárhagsstaða hins nýja skuldara verið mun lakari en upphaflegs skuldara og að L hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum um ábyrgðarmenn, einkum um að meta og láta A og V í té upplýsingar um greiðslugetu hins nýja skuldara, með slíkum hætti að ógilda ætti veðréttinn samkvæmt 36. gr. samningalaga. Í dómi héraðsdóms var lagt til grundvallar að við skuldskeytinguna hefði stofnast ný veðábyrgð og að lög um ábyrgðarmenn hefðu gilt um þá ráðstöfun. Jafnframt að óumdeilt væri að L hefði ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt ákvæðum laganna, meðal annars um að meta greiðslugetu hins nýja skuldara og tilkynna A og V um slíkt mat. Hins vegar hefðu A og V hvorki axlað sönnunarbyrði um að M ehf. hefði verið greiðsluhæft félag né að staða þess hefði verið betri en H ehf. þegar skuldskeytingin fór fram. Jafnframt að skuldskeytingin hefði ekki leitt til þess að A og V hefðu aukið við ábyrgð sína gagnvart L. Í dómi Landsréttar var rakið að áfrýjendur hefðu lagt fram ný gögn við meðferð málsins. Ekki var talið að þessi gögn röskuðu mati hins áfrýjaða dóms um fjárhagslega stöðu M ehf. við skuldskeytinguna og þess getið að skuldbinding A og V vegna veðtryggingarinnar hefði lækkað verulega þegar hún fór fram. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða hans um sýknu L af kröfum A og V.

L hf. höfðaði mál gegn S og krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi í breskum pundum. Lánið hafði S tekið vegna uppgjörs á sjálfskuldarábyrgð sem hann hafði gengist undir á láni L hf. til EC ehf. S byggði meðal annars á því að upphaflegur lánssamningur milli L hf. og EC ehf. hefði verið lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu sem hefði farið í bága við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Landsréttar kom fram að tveir viðaukar hefðu verið gerðir við lánssamninginn þar sem eftirstöðvar láns hefðu verið skýrlega tilteknar í breskum pundum og að lagt hefði verið til grundvallar í dómaframkvæmd að við slíkar aðstæður væri um lögmætt lán í erlendum gjaldmiðli að ræða. Auk þess hefði S gengist undir ábyrgð sína með tiltekinni fjárhæð í breskum pundum og væri hann því skuldbundinn gagnvart lánveitanda samkvæmt því. Þá var hafnað þeirri málsástæðu S að L hf. hefði valdið honum tjóni með því að lækka kröfu sína í þrotabú EC ehf. Jafnframt hafnaði Landsréttur því að víkja bæri samningnum til hliðar á grundvelli ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þar sem gögn málsins bæru með sér að skuld samkvæmt lánssamningnum væri ógreidd bæri S greiðsluskylda í samræmi við ákvæði lánssamningsins.

L hf. höfðaði mál gegn E og krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi í breskum pundum. Lánið hafði E tekið vegna uppgjörs á sjálfskuldarábyrgð sem hann hafði gengist undir á láni L hf. til EC ehf. E byggði meðal annars á því að upphaflegur lánssamningur milli L hf. og EC ehf. hefði verið lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu sem hefði farið í bága við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Landsréttar kom fram að tveir viðaukar hefðu verið gerðir við lánssamninginn þar sem eftirstöðvar láns hefðu verið skýrlega tilteknar í breskum pundum og að lagt hefði verið til grundvallar í dómaframkvæmd að við slíkar aðstæður væri um lögmætt lán í erlendum gjaldmiðli að ræða. Auk þess hefði E gengist undir ábyrgð sína með tiltekinni fjárhæð í breskum pundum og væri hann því skuldbundinn gagnvart lánveitanda samkvæmt því. Þá var hafnað þeirri málsástæðu E að L hf. hefði valdið honum tjóni með því að lækka kröfu sína í þrotabú EC ehf. Jafnframt hafnaði Landsréttur því að víkja bæri samningnum til hliðar á grundvelli ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þar sem gögn málsins bæru með sér að skuld samkvæmt lánssamningnum væri ógreidd bæri E greiðsluskylda í samræmi við ákvæði lánssamningsins.

Í málinu kröfðust S og B þess að felld yrði úr gildi veðsetning fasteignar þeirra sem veitt var til tryggingar á veðskuldabréfi sem sonur þeirra gaf út til forvera L hf. og að L hf. yrði gert að aflýsa veðinu og fella úr gildi skuldskeytingu þar sem S og B urðu skuldarar samkvæmt því. Þá krafðist B endurgreiðslu úr hendi L hf. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki væru slíkir ágallar á greiðslumötum eða upplýsingagjöf L hf. að skuldbindingum S og B vegna skuldabréfalána sonar þeirra yrði af þeim sökum vikið til hliðar á grundvelli 33. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða að þau yrðu á grundvelli reglna um rangar eða brostnar forsendur leyst undan skuldbindingum sínum. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu L hf. af kröfum S og B.

L höfðaði mál gegn A til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfi sem B gaf út árið 1992 og A hafði gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Með úrskurði héraðsdóms var bú B tekið til gjaldþrotaskipta árið 2017 og féll lánið þá allt í gjalddaga. L beindi kröfu að A sem ábyrgðarmanni lánsins en eftirstöðvar þess námu þá 1.210.380 krónum. Byggði A á því að forsenda fyrir sjálfskuldarábyrgð hans hefði brostið vegna breytinga á fyrningarreglum gjaldþrotaskiptalaga með lögum nr. 142/2010, enda hafi með þeim verið breytt þeirri meginreglu íslensks kröfuréttar, sem gilt hafi þegar hann tókst á hendur ábyrgð lánsins, að ábyrgðarmaður sem leysti til sín skuld ætti óskoraðan kröfurétt á hendur skuldara. Í dómi Landsréttar kom fram að A hefði mátt gera ráð fyrir að löggjöf gæti tekið breytingum er varðaði samningssviðið á lánstíma. Hefði A ekki sýnt fram á að með umræddum lagabreytingum hefði orðið forsendubrestur þannig að áhrif hefði á ábyrgðarskuldbindingu hans. Þá var ekki heldur fallist á að ósanngjarnt yrði talið af L eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig loforð hans um sjálfskuldarábyrgð. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

L höfðaði mál gegn A til heimtu skuldar samkvæmt 22 skuldabréfum sem B gaf út á árunum 1987-1992 og A hafði gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Skuldabréfin voru sameinuð í eitt árið 1995 þegar endurgreiðslur lánsins skyldu hefjast. Með úrskurði héraðsdóms var bú B tekið til gjaldþrotaskipta árið 2017 og féll lánið þá allt í gjalddaga. L beindi kröfu að A sem ábyrgðarmanni lánsins en eftirstöðvar þess námu þá 13.195.267 krónum. Byggði A á því að forsenda fyrir sjálfskuldarábyrgð hans hefði brostið vegna breytinga á fyrningarreglum gjaldþrotaskiptalaga með lögum nr. 142/2010, enda hafi með þeim verið breytt þeirri meginreglu íslensks kröfuréttar, sem gilt hafi þegar hann tókst á hendur ábyrgð lánanna, að ábyrgðarmaður sem leysti til sín skuld ætti óskoraðan kröfurétt á hendur skuldara. Í dómi Landsréttar kom fram að A hefði mátt gera ráð fyrir að löggjöf gæti tekið breytingum er varðaði samningssviðið á lánstíma, en lánin voru til 40 ára. Hefði A ekki sýnt fram á að með umræddum lagabreytingum hefði orðið forsendubrestur þannig að áhrif hefði á ábyrgðarskuldbindingu hans. Þá var ekki heldur fallist á að ósanngjarnt yrði talið af L eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig loforð hans um sjálfskuldarábyrgð. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

HÚ ehf. höfðaði mál á hendur HB ehf., KGB og ELR til greiðslu 2.000.000 króna sem var hluti af viðskiptaskuld HB ehf. við HÚ ehf. KGB og ELR höfðu ritað undir yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldum HB ehf. við HÚ ehf., allt að stefnufjárhæðinni. Talið var sannað að HB ehf. hefði skuldað HÚ ehf. hærri fjárhæð vegna vörukaupa en nam stefnufjárhæð málsins. Þá var ekki fallist á að HB ehf. ætti skuldajafnaðarkröfu á hendur HÚ ehf., en HB ehf. hafði hvorki leitt í ljós að efni sem HÚ ehf. lagði til í tiltekinn ljósbúnað hafi verið gallað eða að HB ehf. hefði orðið fyrir tjóni af völdum HÚ ehf. að öðru leyti. KGB og ELR studdu kröfu sína um sýknu jafnframt við það að HÚ ehf. hefði ekki fylgt fyrirmælum laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Ekki var fallist á að KGB teldist ábyrgðarmaður í skilningi laganna og var HÚ því ekki skylt að fylgja fyrirmælum þeirra gagnvart honum. Fallist var á að ELR teldist ábyrgðarmaður í skilningi laganna en talið að vanræksla HÚ ehf. á skyldum sínum samkvæmt þeim leiddi ekki til þess að ábyrgð ELR félli niður. Voru HB ehf., KGB og ELR því dæmd til að greiða HÚ ehf. umkrafða fjárhæð.

I höfðaði mál á hendur L og krafðist þess að verða sýknuð af kröfu L um endurgreiðslu þriggja lána, samtals að fjárhæð 1.444.918 krónur, sem I var sjálfskuldarábyrgðaraðili að og tekin voru á árunum 1990-1992 í gildistíð laga nr. 72/1982 um námslán og námsstyrki. Fyrir lá að endurgreiðsla lánanna átti að hefjast þremur árum eftir námslok lántakanda, sem skráð voru 3. ágúst 1994. Árið 1992 tóku gildi lög nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna og kvað 18. gr. laganna á um að skuldari samkvæmt lögunum, sem væri jafnframt að endurgreiða námslán samkvæmt lögum nr. 71/1982 eða eldri lögum, skyldi fyrst endurgreiða að fullu lán sem tekin væru samkvæmt nýju lögunum. Byggði I á því að þágildandi ákvæði 18. gr. laga nr. 21/1992 væri óskuldbindandi fyrir ábyrgðarmenn án samþykkis þeirra, enda bryti ákvæðið gegn þeirri grundvallarreglu fjármunaréttarins að greiðslum frá skuldara skyldi fyrst ráðstafa til elstu skuldar, auk þess sem um væri að ræða afturvirka íhlutun löggjafans sem hefði íþyngjandi áhrif á stjórnarskrárvarin eignarréttindi I. Í dómi Landsréttar kom fram að með vísan til dóma Hæstaréttar í málum nr. 385/2017, 492/2017 og 622/2011 yrði talið að þótt þágildandi 18. gr. laga nr. 21/1992 raskaði friðhelgi eignaréttar ábyrgðarmanns yrði beiting hennar ekki í andstöðu við 72. gr. stjórnarskrárinnar svo lengi sem meðalhófs væri gætt. Þá var talið að ákvæði 18. gr. laganna hefði ekki sett I í slíka óvissu eða raskað kröfuréttarsambandi hennar við L með svo íþyngjandi hætti að í bága fari við 72. gr. stjórnarskrár. Með hliðsjón af framangreindu var dómurinn staðfestur.

Ágreiningur ríkti um fyrirkomulag og umfang viðskipta með hjólbarða milli M sf. og D ehf. árin 2015 og 2016. Landsréttur taldi að fullnægjandi sönnun lægi fyrir um að M sf. hefði móttekið hluta af þeim hjólbörðum sem ágreiningur ríkti um hvort hefðu verið afhentir en talið var ósannað að M sf. hefði verið með hjólbarðana í umboðssölu fyrir D ehf. Staðfest var sú niðurstaða héraðsdóms að ósannað væri að M sf. hefði skilað hluta hjólbarðanna til D ehf. árið 2016. Var þb. M sf. dæmt til að greiða hjólbarðana ásamt þb. E og K sem félagsmönnum sameignarfélagsins með vísan til 1. mgr. 8. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög.

A veitti dóttur sinni C leyfi til að veðsetja fasteign sína til tryggingar láni sem hún tók. Var C þá í sambúð með B. Eftir að slitnaði upp úr sambúð stefndu fór lánið í vanskil og ákvað A að greiða það upp. Í kjölfarið höfðaði hann mál á hendur stefndu til greiðslu á láninu og byggði á því að stefndu hefðu bæði ábyrgst greiðslu á því gagnvart honum. Fyrir héraðsdómi var fallist á kröfur hans á hendur C en B sýknaður af þeim enda yrði ábyrgð á greiðslu lánsins gagnvart A ekki felld á hann. Fyrir Landsrétti var dómurinn staðfestur með vísan til forsendna.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð BB á tjóni sem hann hefði sem framkvæmdastjóri valdið við búrekstur B ehf. Ekki var fallist á frávísunarkröfu BB á þeim grunni að dómkröfu B ehf. væri ábótavant eða að félagið skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn hennar. Þá var litið svo á að málshöfðun B ehf. fullnægði skilyrðum 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og því var ekki fallist á frávísun á þeim grundvelli. Tók Landsréttur undir þau sjónarmið héraðsdóms að BB hefði verið ábyrgur fyrir því að rekstur búsins væri í löglegu horfi og hann hefði vanrækt starfsskyldur sínar. Þá hefði sú ráðstöfun að selja allan bústofn í eigu B ehf. fallið utan heimilda framkvæmdastjóra samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 og komið endanlega í veg fyrir að B ehf. fengi tekjur af starfseminni.

K hf. höfðaði mál á hendur A og krafðist viðurkenningar á veðrétti í fasteign hennar fyrir tiltekinni skuld E ehf. sem tryggð var með tryggingarbréfi sem hvíldi á eigninni og að A yrði gert að þola að fjárnám yrði gert í fasteigninni fyrir skuldinni. A ritaði undir yfirlýsingu um skuldskeytingu á árinu 2010 en þar kom fram að tryggingarbréfið myndi tryggja skuldir E ehf. við BY hf. í stað B. Þá ritaði A undir skilmálabreytingu á árinu 2012 þar sem sagði að tryggingarbréfið væri nú til tryggingar á hvers kyns skuldum E ehf. við K hf. Landsréttur sló því föstu að með fyrri yfirlýsingunni hafi orðið til ný ábyrgðarskuldbinding A, ótengd fyrri skuldbindingu hennar. Málsástæða A um að greiðslumat hefði ekki farið fram á B væri því þýðingarlaus. Báðar yfirlýsingarnar voru taldar skýrar og ótvíræðar og væri K hf. rétthafi tryggingarbréfsins. Landsréttur rakti að A væri hluthafi í E ehf. og hafi fengið greiddan arð frá félaginu en ekki þótti skipta máli hvernig A hefði varið þeim arði sem í hennar hlut kom. Talið var að ábyrgðin hefði verið í þágu fjárhagslegs ávinnings A. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 áttu lögin ekki við um þessa ábyrgð og var málsástæðu A um brot á þeim lögum því hafnað. Var því fallist á kröfu K hf.