Dómstólaleit

Í málinu krafðist Í hf. viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi R ehf. á þeim grundvelli að sá síðarnefndi hafi ekki virt rétt þess fyrrnefnda til verktöku við byggingu bílakjallara á byggingarreitum 1 og 2 á lóðinni að Austurbakka 2 í Reykjavík. Í hf. reisti kröfu sína aðallega á því að með rammasamningi 9. mars 2006 hefði stofnast til kvaðar á lóðarréttindum í formi réttar til verktöku sem síðari framsalshafa lóðarréttindanna hafi verið skylt að virða. Til vara byggði Í hf. á að með samningum R ehf. um kaup á lóðarréttindunum hafi R ehf., vitandi um rétt Í hf. til verktöku við væntanlegar framkvæmdir á lóðinni, samþykkt að taka umrædda skuldbindingu yfir. Í dómi Hæstaréttar kom fram að úrlausn málsins réðist í fyrsta lagi af því hvort réttindin sem rammasamningurinn kvað á um gætu í eðli sínu talist hlutbundin réttindi. Væri sú reyndin skipti í öðru lagi máli hvort ætlun samningsaðilanna hefði verið að stofna til slíkra hlutbundinna réttinda. Var vísað til þess að í rammasamningnum hefði ekki verið tilgreint sérstaklega að samningsaðilar teldu að um væri að ræða eignarréttarlega kvöð. Þá hafi viðaukasamningar frekar borið þess merki að um kröfuréttindi hefði verið að ræða meðal annars þar sem vísað var til þess að „kröfur“ Í hf. féllu niður á hendur gagnaðilum hans með tilgreindum hætti og gert ráð fyrir að skuldbinding til að veita Í hf. með samningum rétt til stýriverktöku skyldi yfirtekin af þeim sem öðlast myndi rétt yfir eigninni fyrir framsal, en ákvæði þess efnis væru óþörf ef um kvöð átti að vera að ræða. Taldi Hæstiréttur að réttindin sem rammasamningurinn kvað á um fullnægðu ekki því skilyrði að geta í eðli sínu talist hlutbundinn réttur yfir fasteign heldur fælist í réttinum kröfuréttindi í gagnkvæmu skuldarsambandi. Loks var vísað til þess að við kaup R ehf. á byggingarreitunum hafi hann ekki samþykkt að taka á sig þá skuldbindingu að virða rétt Í hf. til verktökunnar. Varð því ekki af skuldskeytingu og skipti í því sambandi ekki máli þótt R ehf. hafi við kaup sín vitað eða mátt vita um rétt Í hf. til verktökunnar samkvæmt rammasamningnum. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu R ehf.

Ágreiningur aðila laut að gildi veðleyfis sem P veitti í fasteign sinni með samþykki á skuldabréfi útgefnu af J til L árið 2006 og síðar við skuldskeytingu árið 2009. Ekki var fallist á með P að L hefði við umrædda lánveitingu og töku veðs til tryggingar láninu farið á svig við lánareglur sínar þegar hann lagði mat á greiðslugetu J. Hvað varðaði skuldskeytinguna var vísað til þess að P hefði veitt samþykki sitt fyrir skuldaraskiptum með undirritun á skjali þar sem kom fram að lánið væri í vanskilum og að samhliða skuldaraskiptum ætti sér stað tiltekin skuldbreyting að ósk nýs skuldara, þar á meðal að endurgreiðsluskilmálum yrði breytt. Þá var talið að ganga yrði út frá því að það hefði verið forsenda fyrir skuldaraskiptum af hálfu L að veðréttur hans í fasteign P stæði óhaggaður við þau. Með þessu var litið svo á að skuldskeytingin hefði tekið gildi og að með henni hefði staða P ekki orðið lakari en verið hafði fyrir hana. Að þessu gættu og með hliðsjón af atvikum málsins gæti P ekki borið það fyrir sig að ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og önnur lagaákvæði sem byggt var á til stuðnings aðal- og varakröfu hans ættu að leiða til þess að veðréttur í fasteign hans, sem stofnað hafði verið til árið 2006, yrði felldur úr gildi. Af því leiddi að ekki kæmi til álita kröfur P um viðurkenningu á bótarétti hans vegna saknæmrar háttsemi L við öflun veðs frá honum í tilefni af lántökunni og við skuldskeytinguna. Var L sýknað af kröfum P.

Í september 2007 gekk B í sjálfskuldarábyrgð fyrir helming skuldbindinga M GmbH samkvæmt lánssamningi við G hf. Í málinu krafðist B þess að Á, V og S ehf. yrði gert að greiða sér óskipt aðallega 2.000.000 evrur, en til vara lægri fjárhæð. Reisti hann kröfur sínar á því að Á og V hefðu í desember 2007 án umboðs og heimildar látið millifæra 4.000.000 evrur í eigu M GmbH af reikningi A hf. inn á reikning S ehf., sem var að mestu í eigu V, og nýtt í eigin þágu. Taldi B að vegna vanskila á greiðslum af láni M GmbH hefði krafa G hf. á hendur sér vegna ábyrgðarinnar verið 2.000.000 evrum hærri en annars hefði orðið sökum ólögmætrar og saknæmrar háttsemi Á og V. Í dómi Hæstaréttar kom fram að greiðsla M GmbH til A hf. í september 2007 hefði falið í sér lán til hins síðarnefnda félags. Að því virtu og með vísan til þess að skort hefði samþykki framkvæmdastjóra M GmbH til millifærslu fjárhæðarinnar frá A hf. til S ehf. var litið svo á að ráðstöfunin hefði verið ólögmæt á sínum tíma. Á hinn bóginn hefði M GmbH með lánssamningi árið 2010 staðfest að S ehf. hefði yfirtekið lánið sem A hf. hafði upphaflega verið veitt. Í samningnum hefði í raun falist skuldbindandi samþykki M GmbH sem lánveitanda við því að S ehf. yrði fyrir skuldskeytingu nýr skuldari að láninu í stað A hf., en með þessu hefði brostið grundvöll fyrir því að B gæti krafist skaðabóta vegna ráðstöfunar fjárins til S ehf. Voru Á, V og S ehf. því sýknaðir í málinu.

K svf. keypti hlutabréf í S hf. af S árið 1998 og greiddi fyrir þau með þremur skuldabréfum, hverju að fjárhæð 60.000.000 krónur. Í kaupsamningi aðilanna sagði að K svf. setti S hlutabréfin að handveði til tryggingar greiðslu skuldabréfanna og skrifuðu aðilarnir undir sérstaka handveðsyfirlýsingu, dagsetta 25. nóvember 1998, þar að lútandi. Sagði og í samningnum að handveðstryggingin væri sett S til tryggingar greiðslu á öllu því fjártjóni sem leiða kynni af vanefndum K svf. á skyldum sínum og kynni að falla á S á grundvelli ábyrgðar sem hann tækist á hendur við framsal á skuldabréfunum til þriðja aðila. Fyrir lá að S framseldi öll skuldabréfin og mun eitt þeirra hafa verið greitt upp árið 2004. Innheimtu hafði hins vegar verið beint að S á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar hans vegna hinna bréfanna og hafði hann greitt af þeim báðum. Þegar S hefði í kjölfarið ætlað að ganga að hlutabréfunum í S hf. hefði hins vegar komið í ljós að hlutabréfin höfðu fallið úr gildi vegna sameiningar S hf. við önnur félög og láðst hefði að láta S í té hlutabréf sem gefin höfðu verið út í staðinn. K svf. hefði vegna þessa gefið út skaðleysisyfirlýsingu þar sem félagið hefði viðurkennt ábyrgð sína á þessum mistökum, en þar hefði komið fram að K svf. setti S að handveði 60.00.000 krónur á bankareikningi sínum, sem kæmu í stað veðsins í hlutabréfunum. Í málinu lá ennfremur fyrir samningur K svf. og K hf., en þar kom fram að K hf. yfirtæki allar skuldir og eignir K svf., þar á meðal handveðssamninga um hlutabréf í eigu síðarnefnda félagsins og að handveðin væru til tryggingar skuldbindingum K svf. við lánardrottna félagsins. Samhliða yfirfærslu eignarhalds hlutabréfanna til K hf. skyldi leitast við að nýir handveðssamningar yrðu gefnir út af K hf. til tryggingar á hinum yfirteknu skuldum og að fyrri handveðssamningarnir yrðu samhliða því felldir úr gildi. S höfðaði síðan mál gegn K svf. og krafðist þess að viðurkenndur yrði veðréttur hans í nánar tilgreindri fjárhæð á reikningi K svf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki hefði verið gefinn út nýr handveðssamningur til tryggingar skuld K svf. við S, sem K hf. hefði tekið yfir, þrátt fyrir ákvæði yfirfærslusamningsins um að svo yrði gert. Hefði handveðsyfirlýsingin frá 25. nóvember 1998 því ekki fallið niður þótt nýr skuldari hefði komið í stað K svf. á skuldabréfinu. Var krafa S því tekin til greina.

S seldi hlutabréf í G hf. 19. maí 2006 og var söluandvirði bréfanna lagt inn á tékkareikning hans hjá bankanum, en síðar sama dag færði G hf. fjárhæðina af tékkareikningi S yfir á reikning M ehf. hjá bankanum. S höfðaði mál og krafði Í hf. um fjárhæðina sem millifærð hafði verið. Var ágreiningur með aðilum um það hvort G hf. hefði í heimildarleysi og án vitneskju S framkvæmt millifærsluna og ef svo hefði verið hvort Í hf. bæri að endurgreiða S fjárhæðina. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að Í hf. hefði með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 yfirtekið innstæðu S á tékkareikningi miðað við stöðu innstæðunnar og áunna vexti á nánar tilgreindu tímamarki framsals samkvæmt ákvörðuninni. Taldi Hæstiréttur ljóst að fjárhæð sú sem færð hafði verið af tékkareikningi S 19. maí 2006 hefði hvorki getað verið hluti innstæðu tékkareiknings hans á tímamarki framsals né talist til skuldbindinga vegna hennar. Gæti S því ekki átt kröfu á hendur Í hf. um greiðslu fjárhæðarinnar á þeim grundvelli að hún hefði verið innstæða sem Í hf. hefði tekið yfir og bæri að standa skil á. Þá hefði S ekki leitt að því haldbær rök að Í hf. hefði með samningi eða á annan hátt skuldbundið sig til greiðslu kröfunnar. Þá væri og ljóst af ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 að kröfur viðskiptavina G hf. um skaðabætur á hendur þeim banka hefðu ekki verið meðal þeirra skuldbindinga sem fluttust yfir til Í hf. með ákvörðuninni. Gæti S því ekki heldur beint kröfu sinni að Í hf. á þeim grundvelli. Með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var Í hf. því sýknaður af kröfu S.

M lýsti skaðabótakröfu við slit G hf., sem einkum var reist á ætlaðri vanrækslu starfsmanna G hf. á að verða við fyrirmælum hans um að selja tiltekin hlutabréf í ágúst 2008 og því að G hf. hefði brotið gegn ákvæðum samninga málsaðila um einkabankaþjónustu með því að festa fé hans í verðbréfum sem ekki voru skráð á markaði. Auk þess hafði M uppi kröfu um viðurkenningu á því að honum væri heimilt að skuldajafna kröfu sinni við kröfu G hf. samkvæmt lánssamningi þeirra, en Í hf. hafði eignast kröfuna með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. nóvember 2008 um ráðstöfun eigna og skulda G hf. Slitastjórn G hf. hafnaði kröfum M og vísaði ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms eftir fyrirmælum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ágreiningur málsaðila laut einkum að því í fyrsta lagi hvort starfsmenn G hf. hefðu bakað M bótaskyldu með því að fé M hefði verið fest í hlutabréfum í tveimur einkahlutafélögum og einu hlutafélagi sem ekki voru skráð á verðbréfamarkaði. Hæstiréttur vísaði til þess að á grundvelli samninga málsaðila um einkabankaþjónustu hefði G hf. ekki að réttu lagi getað ákveðið einn síns liðs að standa í þágu M að kaupum á óskráðum hlutabréfum. Á hinn bóginn taldi rétturinn að í málinu lægi fyrir að G hf. hefði alltént sent M yfirlit yfir öll þessi viðskipti og að M hefði sýnt af sér stórfellt tómlæti til að gera athugasemdir við G hf. vegna þeirra. Vísað var til þess að slíkt tómlæti gæti haft meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í verðbréfaviðskiptum en á öðrum sviðum, að virtu eðli slíkra viðskipta. Var M fyrir tómlæti sitt talinn hafa brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf. og með því glatað rétti til að hafa uppi skaðabótakröfu á þessum grundvelli. Í öðru lagi deildu aðilar um hvort stofnast hefði til bótaskyldu með því að af hálfu G hf. hefði verið sýslað með fé M á grundvelli tiltekins samnings málsaðila um einkabankaþjónustu án þess að mörkuð hefði verið ákveðin fjárfestingarstefna, en í samningnum var ekki getið um í hvaða hlutföllum viðskiptin mættu vera varðandi einstakar tegundir verðbréfa. Hæstiréttur hafnaði málatilbúnaði G hf. þess efnis að í samningnum hefði átt að felast ótakmörkuð heimild hans við framkvæmd samningsins til ákvarðanatöku um umfang viðskipta með einstakar tegundir verðbréfa. Þrátt fyrir það taldi rétturinn að gæta yrði að því að G hf. hefði staðið að umfangsmiklum viðskiptum í þágu M á grundvelli samningsins um nokkurt skeið og að G hf. hefði sent M yfirlit yfir viðskiptin, án þess að M hefði haft uppi athugasemdir vegna þeirra fyrr en við rekstur þessa máls. Var stórfellt tómlæti M að þessu leyti einnig talið firra hann rétti til hafa uppi skaðabótakröfu á þessum grundvelli. Í þriðja lagi greindi aðila á um hvort starfsmenn G hf. hefðu bakað M bótaskyldu með því að gerðar hefðu verið ráðstafanir um hagsmuni M eins og hann hefði gengist undir að taka frá tilgreindum degi við réttindum og skyldum einkahlutafélags samkvæmt samningi um framvirk kaup á hlutabréfum í G hf., en M bar því við að hann hafi aldrei samþykkt slík aðilaskipti að samningnum. Hæstiréttur hafnaði einnig skaðabótakröfu M á þessum grundvelli, þar sem að virtum atvikum málsins gæti ekki leikið vafi á að M hefði í raun tekið að sér fyrrgreinda skuldbindingu einkahlutafélagsins, jafnvel þótt skjalagerð G hf. í tengslum við skuldaraskiptin hafi verið með endemum. Loks stóð ágreiningur í fjórða lagi um hvort stofnast hefði til bótaskyldu af hálfu G hf. með því að vanrækt hefði verið að fara að fyrirmælum, sem varnaraðili hefði gefið í ágúst 2008, um að seld yrðu hlutabréf hans í fjármálafyrirtækjunum G hf., K hf. og L hf. Talið var sannað að M hefði tilgreindan dag í ágúst 2008 gefið G hf. fyrirmæli um að selja hlutabréfin í fyrrgreindum fjármálafyrirtækjum og að ekki hefði orðið af því að G hf. kæmi bréfunum í verð, en hlutabréfin voru enn í eigu M er þau urðu síðar verðlaus við greiðsluþrot fjármálafyrirtækjanna. Vísað var til þess að sönnur hefðu ekki verið færðar fyrir því að M hefði dregið til baka fyrirmælin um að selja hlutabréfin og að ekki hefði verið á færi M að grípa sjálfur til slíkra aðgerða þar sem bréfin hefðu verið sett G hf. að handveði. Var þessi vanræksla metin G hf. til sakar og hún talin hafa valdið M tjóni er næmi því verði sem G hf. hefði sannanlega upplýst M um að ráðgert væri að fá mætti fyrir hlutabréfin. Krafa M um greiðslu lögfræðikostnaðar var ekki talin eiga sér lagastoð. Þá var skaðabótakrafa M talin njóta stöðu almennrar kröfu í réttindaröð við slitin samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Loks var M ekki talið heimilt að beita skaðabótakröfu sinni til skuldajafnaðar við kröfu Í hf. á hendur honum samkvæmt lánssamningi málsaðila, enda hefði skaðabótakrafan ekki orðið til áður en þrír mánuðir voru til frestdags G hf. samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

K, A, B og S voru eigendur K ehf. í jöfnum hlutföllum, en félagið hafði veitingastaðarekstur með höndum. K ehf. var í viðskiptum við forvera L hf. og gaf m.a. út skuldabréf til L hf. á árinu 2006 og gengust K, A, B og S undir sjálfskuldarábyrgð gagnvart bankanum til tryggingar á skilvísri og skaðlausri greiðslu. Í desember 2009 seldi K ehf. veitingastaðarekstur sinn til B. Í samningi milli aðila um kaupin kom m.a. fram að B tæki yfir skuld K ehf. við L hf., sem var grundvölluð á fjórum skuldabréfum, þar á meðal skuldabréfinu sem deilt var um í málinu, samtals að fjárhæð um 36.000.000 krónur. Þá var einnig kveðið á um að B gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir 26.000.000 króna og að „kauptilboðshafar“ yrðu enn í ábyrgðum fyrir 10.000.000 króna. Voru sjálfskuldarábyrgðir þeirra samkvæmt öðrum skuldabréfum sem gefin höfðu verið út af K ehf. þannig felldar niður. Í tengslum við söluna rituðu K, A, B og S undir skjal hjá L hf. um skuldskeytingu sem „sjálfskuldarábyrgðaraðilar“. Í kjölfar þess að skuldabréfið fór í vanskil kröfðust K, A, B og S þess í bréfi til L hf. að bankinn gæfi út yfirlýsingu um að hann myndi ekki bera ábyrgðaryfirlýsingar þeirra fyrir sig. Þegar ekki var orðið við því höfðuðu þeir mál og kröfðust þess að viðurkennt yrði að sjálfskuldarábyrgð þeirra væri úr gildi fallin. Var krafa þeirra byggð á því að þegar nýr aðili hefði tekið yfir greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu hefði sjálfskuldarábyrgð þeirra fallið niður. Héraðsdómur taldi að með undirritun sinni á skuldskeytinguna hefðu K, A, B og S samþykkt að ábyrgjast efndir B á skyldum sínum samkvæmt skuldabréfinu í stað K ehf. Yrði að líta svo á að með því hafi stofnast til nýrrar sjálfskuldarábyrgðar af þeirra hálfu og yrði lánveitandi í slíkum tilvikum að gæta að skyldum sínum samkvæmt 4. og 5. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, að því gefnu að lögin tækju til þeirra. Sjálfskuldarábyrgð K, A, B og S hefði á hinn bóginn verið veitt til þess að tryggja fjárhagslega hagsmuni þeirra sjálfra, en erfiðlega hafði gengið að standa undir skuldbindingum K ehf. með þeim rekstri sem fram fór á vegum félagsins. Hefði L hf. því verið rétt að líta svo á að undanþága 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 ætti við um K, A, B og S þannig að ekki hefði verið skylt að fylgja fyrirmælum laganna gagnvart þeim. Þá var ekki fallist á að fella bæri sjálfskuldarábyrgðina úr gildi á þeim grundvelli að bersýnilega ósanngjarnt væri að bera hana fyrir sig, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var L hf. því sýknaður af kröfum K, A, B og S. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með vísan til forsendna hans.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu M um að fellt yrði úr gildi fjárnám í eignarhluta hans í fasteign. Fjárnámið var gert að kröfu Í hf. vegna sjálfskuldarábyrgðar sem M tókst á hendur vegna láns sem F ehf. hafði tekið hjá forvera Í hf. Í dómi Hæstaréttar var fallist á með M að Í hf. hefði borið að fara að reglum samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga þegar skuldaraskipti urðu á láninu og tveir einstaklingar urðu skuldarar þess í stað F ehf. Hefði Í hf. því verið skylt að meta greiðslugetu hinna nýju skuldara og veita M tilteknar upplýsingar þar að lútandi. Þótt Í hf. hefði vanrækt þetta var ekki talið að ákvæði 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga stæðu til þess að ógilda ábyrgð M. Skipti þar einkum máli að við skuldaraskiptin varð staða M ekki lakari en verið hafði fyrir hana, enda var þá óumdeilt að gjaldþrotaskipti blöstu við F ehf.

Deilt var um það hvort OR væri heimilt að gera þann áskilnað fyrir orkusölu til E ehf. að skuld T ehf., sem tekið hafði verið til gjaldþrotaskipta, yrði greidd með vísan til 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 297/2006. OR taldi að E ehf. og T ehf. teldust nákomnir aðilar samkvæmt ákvæði reglugerðarinnar, en E ehf. hafði keypt hluta verslana sem T ehf. rak, sami maður var eini stjórnarmaður í E ehf. og T ehf. auk þess sem starfsemi E ehf. var í sama húsnæði og starfsemi T ehf. áður. E ehf. bar því hins vegar við að reglugerðarákvæðið hefði ekki lagastoð. Í dómi Hæstaréttar var m.a. vísað til þess að hvorki í lögum um stofnun OR né lögum á sviði orkumála væri að finna heimild til að leggja skuld vegna orkukaupa á þriðja mann og breytti þar engu þótt hann væri í tengslum af einhverju tagi við orkukaupanda. Skylda af því tagi sem mælt væri fyrir um í 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 297/2006 yrði ekki lögð á með reglugerð án þess að fyrir því væri ótvíræð lagastoð. Í þeim efnum nægði ekki almenn reglugerðarheimild. Taldi Hæstiréttur að lagastoð brysti fyrir reglugerðinni að þessu leyti og féllst á kröfu E ehf. um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem félagði hafði greitt, með fyrirvara, inn á skuld T ehf.

A setti með handveðsyfirlýsingu 25. júlí 2008 MPF hf. að handveði alla fjármálagerninga sína samkvæmt viðskiptamannayfirliti dagsettu sama dag. Skyldi veðsetningin vera til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu á öllum skuldbindingum A og A ehf., félags í hennar eigu, við bankann. Jafnframt setti A bankanum að handveði með sömu handveðsyfirlýsingu tiltekinn reikning sem varðveittur var í K hf. Innstæða sem flutt hafði verið af þeim reikningi til SÍ, vegna óróa á íslenskum fjármálamörkuðum, var 15. desember 2008 lögð inn á reikning A í MPF hf. Þann 16. mars 2009 ráðstafaði MP hf. innstæðunni til greiðslu á fjárskuldbindingum A hf. Í málinu krafði A MP hf. um þá fjárhæð og taldi bankann hafa ráðstafað fjármununum á ólögmætan hátt. MP hf. krafðist sýknu á grundvelli aðildarskorts og taldi sig enga ábyrgð bera á þeirri ákvörðun forvera síns að ráðstafa umræddri fjárhæð af reikningi A. Taldi Hæstiréttur að með samþykki F á yfirfærslu tiltekinna rekstrarhluta, þ.m.t. innlánsreikninga, hafi átt sér stað skuldaraskipti á grundvelli 106. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og að nýr skuldari hafi komið í stað fyrri skuldara. A hafi því verið rétt að beina endurgreiðslukröfu sinni að MP hf. Þá taldi Hæstiréttur að K hf. hefði sem þriðji maður tekið að sér varðveislu veðsins í skilningi fyrsta málsliðar 2. mgr. 22. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð og að til þeirrar ráðstöfunar hafi verið stofnað með samkomulagi A og MPF hf. Þegar sá innlánsreikningur hafi verið færður úr K hf. til SÍ og síðar MPF hf. hafi vörslum þriðja manns á veðandlaginu lokið og MPF hf. hafi sjálfur tekið við varðveislu þess svo sem lægi í eðli handveðréttar. Réttarvernd þeirri sem MPF hf. hafði öðlast í öndverðu við handveðsetningu reiknings A í K hf. hafi því ekki verið fallin niður þegar hin umkrafða fjárhæð var tekin út af reikningi A í MPF hf. Var MP hf. því sýknaður af kröfu A.

Spænski bankinn A höfðaði mál gegn L hf. til innheimtu fjárkröfu, en beindi til vara skaðabótakröfu gegn F og Í. Ágreiningur málsaðila var í aðalatriðum þríþættur og laut í fyrsta lagi að því hvort það fé sem A átti hjá L hf. í byrjun október 2008, sem átti rætur að rekja til svonefnds millibankaláns, hefði verið innstæða í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta og í öðru lagi hvort sú innstæða hefði með ákvörðunum F 9. október 2008 og 11. nóvember sama ár, á grundvelli heimilda í lögum nr. 125/2008, flust til L hf. og honum væri því skylt að standa A skil á endurgreiðslu fjárins, en krafa A á hendur L var reist á því. Færi svo að L hf. yrði sýknaður af kröfu A var í þriðja lagi ágreiningur um hvort A ætti rétt til skaðabóta úr hendi F og Í á þeim grundvelli að þeir hefðu með ólögmætum og saknæmum hætti valdið því að A hefði orðið fyrir bótaskyldu tjóni þar sem hann hefði orðið af greiðslum innstæðna sinna frá L hf. Með dómi héraðsdóms voru L hf., F og Í sýknaðir af kröfum A, sem áfrýjaði við svo búið málinu til Hæstaréttar. Rétturinn kvað að eigin frumkvæði upp úrskurð um að leitað skyldi ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum, einkum um skýringu á hugtakinu innstæða í 1. mgr. 1. gr. tilskipunar 94/19/EB um innlánatryggingakerfi, þar sem skýring þess hugtaks gæti haft þýðingu við úrlausn um hvort það fé sem A átti hjá L hf. í október 2008 teldist innstæða í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið. Að virtu ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins og atvikum málsins taldi Hæstiréttur að það fé, sem A átti hjá L hf. í október 2008, teldist innstæða í svonefndri rýmri merkingu innstæðuhugtaks tilskipunar 94/19/EB. Við úrlausn þess hvort í fyrrgreindum ákvörðunum F hefði falist að allt fé sem gæti talist innstæða í merkingu laga nr. 98/1999 skyldi flytjast frá L hf. til N hf. eða hvort í ákvörðununum hefðu falist takmarkanir þar á, vísaði Hæstiréttur til þess að virða bæri ákvarðanirnar í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi voru við setningu laga nr. 125/2008, sbr. og dóm réttarins 28. október 2011 í máli nr. 340/2011. Eins og atvikum málsins var háttað lagði Hæstiréttur til grundvallar að það fé, sem A átti hjá L hf. í október 2008 og var til komið vegna millibankaláns, hefði ekki flust yfir til N hf. Þá var A ekki talinn hafa sýnt fram á að F hefði hvorki við töku ákvarðana sinna farið út fyrir valdheimildir sem stjórnvaldinu voru fengnar í hendur, né leitt rök að því að ákvarðanirnar hefðu verið teknar með ólögmætum og saknæmum hætti. Voru L hf., F og Í því sýknaðir af kröfum A.

B tók lán hjá G hf., síðar Í hf., í ágúst 2007. Til tryggingar skuldinni undirritaði hann handveðsyfirlýsingu þar sem hann setti bankanum að veði öll verðbréf, sem væru á tilteknum vörslureikningi hjá bankanum. Í október sama ár samþykkti bankinn skuldaraskipti að skuldabréfinu þannig að H ehf., síðar D ehf., sem var í eigu B, yfirtók skuldina. Vegna þessa undirritaði B nýja handveðsyfirlýsingu þar sem sett voru að veði öll verðbréf á sama vörslureikningi og var fyrri handveðsyfirlýsing hans ógilt. Í krafðist þess að viðurkennt yrði að öll verðbréf á tilteknum vörslureikningi B hjá bankanum væru til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfi útgefnu af B, en sem D ehf. hefði síðar gerst skuldari að fyrir skuldskeytingu, í samræmi við handveðsyfirlýsingu sem B hefði samþykkt í tenglum við skuldskeytinguna. Deildu aðilar um það hvort síðari handveðsyfirlýsing B væri í gildi, en B og D ehf. héldu því fram að nýtt lán hefði verið veitt í október 2007 í þágu H ehf. og með því hefði lán B verið greitt upp. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að frumkvæði að því að breytt hefði verið um aðild að lánssamningi B hefði komið frá honum sjálfum. Skjalið um skuldaraskiptin hefði verið skýrt og sá tilgangur ótvíræður að H ehf. kæmi í stað B að þegar veittu láni. Engin ný lán hefðu þannig verið veitt H ehf. Skipti þar engu þótt lánin hefðu við skuldaraskiptin fengið nýtt númer í kerfi bankans. Þá væri enga stoð að finna í gögnum málsins að önnur handveðsyfirlýsing sem B undirritaði síðar sama ár hefði, auk þess að vera til tryggingar endurgreiðslu yfirdráttarheimildar H ehf., átt að koma í stað veðs í vörslureikningi B. Óumdeilt væri að handveð hefði verið veitt í október 2007 í verðbréfum á vörslureikningi B sem hefði allt frá ágúst 2007 verið sviptur aðgangi að vörslureikningnum. Hefði hann ekki gert athugasemdir við það að verðbréf á reikningnum væru veðsett fyrr en liðið var tæpt ár frá því skuldskeyting og veðsetning vegna yfirdráttarheimildar hefði verið gerð, en því hefði hvorki verið lýst yfir af hálfu G hf. né Í hf. að veðtryggingin yrði gefin eftir. Var krafa Í hf. því tekin til greina.

IC ehf. krafði Í hf. um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í sterlingspundum á grundvelli samnings um gjaldmiðlaviðskipti milli IC og G hf. Taldi IC ehf. að krafa félagsins hefði færst yfir til N hf., sem síðar varð Í hf., með tiltekinni ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um að óuppgerð viðskipti G hf. sem ekki tengdust afleiðuviðskiptum færðust yfir til hins nýja banka. Hæstiréttur vísaði til þess að skuldir vegna gjaldmiðlaviðskipta af því tagi sem IC gerði við G hf. hefðu ekki verið meðal þeirra nánar tilgreindu skuldbindinga sem færðar voru frá G hf. til hins nýja banka með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Þá yrði ekki fallist á það að forsendur fyrir skiptingu efnahagsreiknings hins nýja banka hefði flutt frekari skuldbindingar til Í en þær sem beinlínis leiddu af ákvörðuninni. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í hf. af kröfu IC ehf. sökum aðildarskorts.

E gaf 16. mars 2006 út veðskuldabréf til forvera L hf., tryggðu með veði í fasteign. F ehf., sem þá bar heitið N ehf., tók 15. maí 2009 yfir skyldur samkvæmt veðskuldabréfinu með yfirlýsingu um skuldskeytingu, vegna kaupa félagsins á veðandlaginu. Lýsti L hf. kröfu við slit þrotabús F ehf. á grundvelli skuldbindingarinnar, en málsaðilar voru ekki á einu máli um fjárhæð kröfunnar. Í málinu var ágreiningslaust meðal aðila að í áðurgreindu veðskuldabréfi hefði verið mælt fyrir um ólögmæta gengistryggingu veðskuldarinnar og hvernig skipa bæri kröfu L hf. í réttindaröð við slit þrotabús F ehf. Deila aðila laut einungis að því hvort heimilt væri við skiptin að beita ákvæði 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. gr. laga nr. 151/2010, og endurreikna kröfu L hf. miðað við það tímamark, er F ehf. tók yfir skyldur skuldara lánsins með skuldskeytingu, eða hvort miða ætti við útgáfudag skuldabréfsins. Hæstiréttur vísaði til þess að samkvæmt almennum reglum kröfuréttar hefði E við skuldskeytinguna verið leystur undan skyldum sínum gagnvart L hf. og F ehf. tekið þær skuldbindingar yfir, en samningur um yfirtöku skuldar hefði almennt ekki önnur réttaráhrif en þau sem aðilar samnings ætluðu honum. Yfirlýsing um skuldskeytingu hefði ekki fært F ehf. kröfur eða réttindi sem E átti eða kynni að eignast á hendur kröfuhafa vegna lögskipta þeirra, þ. á m. rétt E vegna ofgreiðslna er tengdust ólögmætri gengistryggingu lánsins sem áttu sér stað fyrir skuldskeytinguna. F ehf. hefði því ekki verið sviptur fjárhagslegum réttindum sínum á afturvirkan og íþyngjandi hátt með lagasetningunni. Var lýst krafa L hf. því tekin til greina við slit þrotabús F ehf.

Vorið 2004 tók RÞ við ábúð af föður sínum á eignarhluta RR í jörðinni H, sem var í óskiptri sameign RR og annarra. Aðilar gerðu með sér byggingarbréf í desember 2005 þar sem meðal annars kom fram að stefndi skyldi hafa öll almenn leiguliðaafnot jarðarinnar með nánar tilgreindum undantekningum, en um réttindi hans og skyldur færi að öðru leyti eftir ábúðarlögum nr. 80/2004. Þá var jafnframt kveðið á um að úttekt ætti að fara fram á ástandi jarðarinnar, ræktunar og mannvirkja við upphaf ábúðar. Samkomulag tókst með aðilum um að ábúðinni lyki 1. júlí 2007. Úttektarmenn samkvæmt 39. gr. ábúðarlaga luku úttekt 30. nóvember sama ár vegna ábúðarloka R og samkvæmt henni var matsverð mannvirkja að frádreginni tiltekinni fjárhæð vegna þrifa og viðhalds, samtals 6.761.427 krónur. Ekki tókst samkomulag milli aðila um uppgjör vegna loka ábúðar RÞ og höfðaði hann af þeim sökum mál á hendur RR til greiðslu fjárhæðarinnar. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að öll mannvirki sem ágreiningur stæði á um hefðu verið reist áður en RÞ tók í raun við ábúð af föður sínum vorið 2004. Við leiguliðaskiptin á þeim tíma hafi úttekt ekki verið gerð og því bæri samkvæmt 38. gr. ábúðarlaga nr. 64/1976 að leggja til grundvallar að samkomulag hafi tekist á milli RR og RÞ um að RÞ tæki við réttindum föður síns vegna eigna og endurbóta á jörðinni á ábúðartíma hans. Þessu til samræmis færi um tilkall RÞ til greiðslu eftir reglum ábúðarlaga nr. 64/1976. Fallist var á kröfu RÞ um að RR bæri að greiða að fullu fyrir mannvirki sem tilgreint var í matsgerðinni sem „fjárhús/baggahús“, en hann hafði sérstaklega samþykkt byggingu þess auk matsliða, sem hann vefengdi ekki og voru í úttekt kenndir við mjaltabás, breytingar á mjólkurhúsi og flór í fjósi. Á hinn bóginn var því hafnað að RR bæri að greiða fyrir önnur tilgreind mannvirki enda væri ekki fullnægt skilyrðum 12. og 16. gr. eldri ábúðarlaga, sbr. ákvæði til bráðabirgða II við ábúðarlög nr. 80/2004. Til lækkunar kom gagnkrafa RR sem RÞ hafði viðurkennt og tilgreindir frádráttarliðir, en ekki var fallist á með RR að félagið gæti beitt skuldajöfnuði vegna greiðslu tilgreindrar veðskuldar, sem RÞ var upphaflega skuldari að. Samkvæmt framansögðu var fallist á kröfu RÞ að hluta og RR gert að greiða honum 3.811.108 krónur.

N hf. höfðaði mál og krafði Þ og K sameiginlega um greiðslu skuldar samkvæmt skuldabréfi, en þær höfðu með ábyrgðaryfirlýsingu tekið að sér að greiða skuldina. Málið var rekið eftir ákvæðum XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varnir Þ og K byggðu meðal annars á því að umdeildar yfirlýsingar þeirra um sjálfskuldarábyrgð væru ógildar, þar sem búið hafi verið að úrskurða aðalskuldara samkvæmt skuldabréfinu gjaldþrota, þegar yfirlýsingarnar voru gefnar. Þessari málsástæðu, sem N hf. hafði fallist á að kæmust að í málinu, var hafnað. Aðrar varnir Þ og K rúmuðust ekki innan 118. gr. laga nr. 91/1991 og var K og Þ gert að greiða skuldina.

SV krafði J og E um greiðslu samkvæmt skuldabréfi, útgefnu af S, sem þeir höfðu gengist í sjálfskuldarábyrgð á. Skuldskeyting fór fram í febrúar 2008 og var útbúið sérstakt skjal vegna hennar, sem ritað var undir af hálfu hins nýja skuldara, HG, og nýs sjálfskuldarábyrgðarmanns, H. Þá rituðu J og E undir textann: „Samþykki fyrri skuldara.“ Deilt var um hvort J og E hefðu losnað undan sjálfskuldarábyrgð sinni við skuldskeytinguna. Hvorki var talin þörf á undirritun S á skjalið, en J og E rituðu firmað, né undirritun J og E sjálfra ef hún átti að fela í sér lausn þeirra undan sjálfskuldarábyrgðinni. Á hinn bóginn var undirritunin talin nauðsynleg ef ábyrgð þeirra skyldi standa áfram þrátt fyrir skuldskeytinguna. Ekki var sannað, að þeir hefðu við skuldskeytinguna, óskað eftir því að vera leystir undan sjálfskuldarábyrgðinni, og var undirritun þeirra á skjalið skýrð svo að þeir væru áfram í sjálfskuldarábyrgð. Var krafa SV því tekin til greina að teknu tilliti til innborgunar.

Þrotabú E ehf. krafðist riftunar á nánar tilgreindum greiðslum til L hf. og endurgreiðslu í samræmi við það. Í dómi Hæstaréttar kom fram að greiðslur þessar hefði E ehf. ekki innt af hendi heldur hefðu þær verið andvirði skuldabréfs sem L hf. keypti af A ehf., en síðastnefnt fyrirtæki hafði með kaupsamningi keypt af E ehf. nánar tilgreindar lóðir og sökkla á Reyðarfirði og meðal annars greitt kaupverð þeirra með því að yfirtaka að hluta skuld E ehf. við L hf. L hf. hafði samþykkt þessa skuldskeytingu og A ehf. gefið út umrætt skuldabréf vegna hennar. Andvirði skuldabréfsins var fært til lækkunar á skuld E ehf. við L hf. Byggði þrotabú E ehf. á því að skuldir E ehf. við L hf. hefðu verið greiddar með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en til vara að ráðstöfunin hefði farið í bága við 141. gr. sömu laga. Talið var að af gögnum málsins yrði ráðið að engar greiðslur til L hf. hefðu farið fram í tilefni af nefndri yfirtöku A ehf. á skuld E ehf., útgáfu skuldabréfsins og bókun á andvirði þess inn á skuldir E ehf. við L hf. Það sem eina sem gerst hafði í skiptum málsaðila var að L hf. samþykkti nýjan skuldara í stað E ehf. að því marki sem áðurnefndur kaupsamningur kvað á um. Voru af þessum ástæðum ekki efni til að taka kröfur þrotabús E ehf. til greina og var L hf. sýknaður af þeim.