Dómstólaleit

Mál þetta, sem dómtekið var 6. maí sl., er höfðað með stefnu birtri 9. febrúar sl. á hendur stefnda Heimi, 11. febrúar sl. á hendur stefnda Jóhannesi og 17. febrúar sl. á hendur stefnda A Stefnandi er Sparisjóðurinn á Suðurlandi, Austurvegi 6, Selfossi. Stefndu eru Jóhannes Eggertsson,  Lyngheiði 10, Hveragerði, A, og Heimir Örn Gunnlaugsson, Snægili 4, Akureyri. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 5.681.064 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 1. maí 2008 til greiðsludags. Þá er krafist þess að stefndu greiði stefnanda bankakostnað að fjárhæð 8.020 krónur. Auk þess er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Dómkröfur stefndu eru að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda í málinu.  Þá   er   krafist   málskostnaðar  úr   hendi   stefnanda   að   mati  dómsins   auk virðisaukaskatts  á málskostnað.

Málavextir.

Málavextir eru þeir að 4. október 2007 gaf Skipamiðlunin ehf., kt. 000000- 0000, Síðumúla 13, Reykjavík, út verðtryggt skuldabréf til Sparisjóðs Suðurlands. Var bréfið undirritað fyrir hönd greiðanda af A. Bréfið skyldi greiða á átta árum og var fyrsti gjalddagi 1. maí 2008. Skuldabréfið var verðtryggt  og var grunnvísitala 273,10 stig og bar breytilega vexti, þá 10,90%. Stefndu Jóhannes Eggertsson og A tóku á sig sjálfskuldarábyrgð og undirrituðu skuldabréfið þar um. Þann 22. febrúar 2008 var gerð breyting á greiðsluskilmálum skuldabréfsins ásamt skuldskeytingu þannig að í stað Skipamiðlunar ehf. kom nýr greiðandi, HG Fjárfestingar ehf., kt. 000000-0000, til heimilis að Snægili 4, Akureyri. Þá segir einnig í skilmálabreytingunni að Sparisjóður Suðurlands samþykki eftirfarandi breytingar á sjálfskuldarábyrgð skuldabréfsins:

• „Skilmálabreyting nr. 1.

• Sjálfskuldaráb. verður Heimir Örn Gunnlaugsson kt. 000000-0000.

• Ofangreint tryggingarbréf verði áfram til tryggingar ofanrituðu.

Að öðru leyti haldast ákvæði bréfsins óbreytt.“

Stefndi Heimir Gunnlaugsson undirritar skilmálabreytinguna fyrir hönd nýs greiðanda auk þess að samþykkja framangreinda breytingu sem sjálfskuldarábyrgðaraðili.   Vitundarvottur   að   báðum   undirritunum   er   Ólafur Thóroddsen hæstaréttarlögmaður. Þá kemur fram á skjalinu: „Samþykki fyrri skuldara.“ Undir þá klásúlu rita stefndu A og Jóhannes. Ofangreint skuldabréf fór í vanskil og var innheimtubréf sent HG fjárfestingum ehf., þann 6. janúar 2009, auk stefndu Jóhannesi, A og Heimi.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir kröfugerð sína á ofangreindu skuldabréfi og skilmálabreytingu og kveður deilur aðila snúast um það hvort stefndu Jóhannes og A hafi verið leystir undan sjálfskuldarábyrgð sinni með skuldskeytingunni og skilmálabreytingunni eða ekki. Kvað hann ætlun stefnanda með skilmálabreytingunni hafa verið þá að krefjast viðbótarsjálfskuldarábyrgðar þar sem stefnandi ætlaði að samþykkja að nýr greiðandi kæmi í stað fyrri greiðanda. Hafi stefndu verið gerð grein fyrir því í upphafi að það væri forsenda fyrir því að stefnandi samþykkti skuldskeytingu. Kvað stefnandi að ef leysa ætti sjálfskuldarábyrgðaraðilana undan ábyrgð sinni hefði þurft að kveða á um það með skýrum hætti. Svo hafi ekki verið gert og því beri stefndu ábyrgð samkvæmt efni skuldabréfsins. Kvað stefnandi stefndu Jóhannes og A hafa verið eigendur fyrri greiðanda skuldabréfsins, Skipamiðlunar ehf., og því hafi þeir þurft að samþykkja breyttan   greiðanda   á   bréfinu   og   skilmála.   Því   hefði   klásúlan   „samþykki   fyrri skuldara“   staðið   á   skjalinu.   Bankinn   hafi   ekki   gert   athugasemdir   við   það   að forsvarsmenn Skipamiðlunar ehf. hefðu undirritað persónulega og látið svo að fyrri greiðandi   bréfsins   hefði   með   þessari   áritun   samþykkt   skuldskeytinguna   og skilmálabreytinguna. Kvað hann sjálfskuldaraðila einnig hafa þurft að samþykkja nýja greiðendur og það hefðu þeir einnig gert með þessari áritun. Þeir hefðu hins vegar ekki þurft að samþykkja það sérstaklega þótt nýr sjálfskuldaraðili hafi bæst á bréfið og hefði undirritun þeirra ekki falið í sér samþykki fyrir ábyrgðaryfirlýsingu stefnda Heimis.  Pétur Hjaltason, útibússtjóri stefnanda, kom fyrir dóminn og kvað það hafa verið ljóst í sínum huga að áritun stefnda Heimis hafi verið aukin trygging fyrir stefnanda en stefnandi hafi ekki verið að fallast á að leysa stefndu Jóhannes og A undan sjálfskuldarábyrgð sinni, enda væri tekið fram í skjalinu að ákvæði bréfsins   héldust   að   öðru   leyti   óbreytt.   Í   stefnu   kemur   fram   að   félagið   HG Fjárfestingar ehf. hafi verið úrskurðað gjaldþrota þann 17. október 2008. Upplýsti Pétur   Hjaltason   að   það   hefði   fyrirfarist   að   lýsa   kröfu   vegna   skuldabréfsins   í þrotabúið. Stefnandi kveður ofangreint skuldabréf hafa farið í vanskil þann 1. maí 2008 og hafi verið gjaldfellt miðað við þann gjalddaga. Skuldin hafi þá sundurliðast nánar þannig: Eftirstöðvar þess, er bréfið var gjaldfellt þann 1. maí 2008, hafi verið 5.316.734 krónur. Áfallnir samningsvextir hafi þann dag verið 364.330 krónur eða samtals stefnufjárhæðin. Stefnandi byggir kröfur sínar á reglum samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð   í   lögum   númer   7   frá   1936.   Einnig   vísar   hann   til   vanefndarákvæða skuldabréfsins sjálfs. Þá sé málið rekið skv. 17. kafla laga nr. 91 frá 1991 um meðferð   einkamála.   Kröfur   um   dráttarvexti,   þar   með   talda   vaxtavexti,   styður stefnandi við reglur vaxtalaga nr. 38/2001 og krafa um málskostnað er reist á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafan um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum númer 50/1988 en stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattsskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Stefnandi vísar til 42. gr. laga nr. 91/1991 um varnarþing.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefndu Jóhannes og A krefjast í fyrsta lagi sýknu á grundvelli aðildarskorts. Þeir hafi verið sjálfskuldaraðilar en sjálfskuldarábyrgð þeirra hafi fallið niður er þeir   undirrituðu   skuldskeytinguna   og   skilmálabreytinguna   en   þar   hafi   þeir undirritað sem „fyrri skuldarar“. Í dskj. 4 hafi verið kveðið á um breytingu á sjálfskuldarábyrgð og tekið fram að sjálfskuldarábyrgðarmaður verði Heimir Örn Gunnlaugsson. Ekki sé ótvírætt að það sé réttur skilningur stefnanda að Heimir Örn Gunnlaugsson hafi einnig tekið á sig sjálfskuldarábyrgð ásamt stefndu Jóhannesi og A með undirritun sinni. Kveðast stefndu Jóhannes og A hafa verið lausir við ábyrgð sína eftir að þeir undirrituðu skilmálabreytinguna og hafi stefnandi staðfest það með áritun sinni. Vísa stefnendur í dóm Hæstaréttar nr. 400/2004. Í öðru lagi er krafist sýknu á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki lýst kröfu í þrotabú núverandi greiðanda skuldabréfsins og hafi kröfuhafi með því glatað rétti sínum gagnvart sjálfskuldarábyrgðarmanni með því að halda ekki fram rétti sínum að skuldara. Stefndu   vísa   til   118.   gr.   1.   mgr.   a-liðar   laga   nr.   91/1991.   Krafan   um málskostnað   er   studd   við   130.,   sbr.   129.,   gr.   sömu   laga   og   krafan   um virðisaukaskatt á málskostnað er studd við lög nr. 50/1988 en stefndu séu ekki virðisaukaskattsskyldir.

Niðurstaða.

Stefndi Heimir Örn Gunnlaugsson, kt. 000000-0000, hefur ekki látið málið til   sín   taka   fyrir   dóminum   þrátt   fyrir   löglega   birta   stefnu.  Verður   málið   því dómtekið á hann samkvæmt framlögðum gögnum og hann dæmdur til að greiða stefnanda stefnufjárhæð eins og í dómsorði greinir. Ekki er deilt um efni dskj. 3, skuldabréfsins né stefnufjárhæðina. Þá er því ekki mótmælt af hálfu stefnanda að stefndu Jóhannes og A komi að vörnum í máli þessu og verður það því dæmt að efni til. Í   gögnum   málsins   liggur   fyrir   skuldabréf,   undirritað   af   A   fyrir   hönd Skipamiðlunar ehf. Upplýst er í málinu og enginn ágreiningur um að stefndu Jóhannes og A áttu og voru forsvarsmenn Skipamiðlunar ehf., þótt engin gögn hafi verið   lögð   fram   þar   um.   Umrætt   skuldabréf   er   einnig   undirritað   af   stefndu Jóhannesi og A sem sjálfskuldarábyrgðaraðilum og er ekki ágreiningur um ábyrgð þeirra samkvæmt skuldabréfinu. Ágreiningur aðila snýst í máli þessu um dskj. 4, breytingu   á   greiðsluskilmálum   skuldabréfs   ásamt   skuldskeytingu   nr.   1169-74- 010566. Upplýst var fyrir dóminum að stefnandi lét útbúa skjalið. Lögmaður stefndu upplýsti fyrir dóminum að skjalið hefði verið sent sem viðhengi í tölvupósti til stefndu og það undirritað af þeim ásamt stefnda Heimi. Lögmaður stefndu Jóhannesar og A hafi vottað undirritun aðila og skjalið síðan afhent stefnanda. Í texta skjalsins segir: „Undirritaður HG Fjárfestingar ehf kt. 000000-0000, til heimilis að Snægili 4, 603 Akureyri, lýsi því hér með yfir að ég tek að mér sem nýr skuldari, greiðslu á skuldabréfi útg. 25.09.2007 nr. 1169-74-010566, upphaflega að fjárhæð kr. 5.000.000,- með sjálfskuldaráb. Jóhannesar Eggertssonar og A. Einnig heldur Sparisjóðurinn tryggingabréf í Sigurvin skipaskrárnúmer 2293 að fjárhæð upphaflega 7.000.000.- nú 7.243.501.- í uppreikning neysluvísitölu sem tryggingu fyrir láni þessu.

Sparisjóðurinn Suðurlandi samþykkir eftirfarandi breytingar á sjálfskuldaráb. skuldabréfsins sem Skipamiðlun ehf. kt 000000-0000 gaf út hinn 25.09.2007 til Sparisjóðsins, upphaflega að fjárhæð 5.000.000,- ofangreind · Skilmálabreyting nr. 1. · Sjálfskuldaráb. verður Heimir Örn Gunnlaugsson kt. 000000-0000. · Ofangreint tryggingarbréf verði áfram til tryggingar ofanrituðu.

Að öðru leyti haldast ákvæði bréfsins óbreytt.“

Bréfið undirritaði stefndi Heimir Gunnlaugsson „í stjórn“ og einnig sem samþykkur framangreindri breytingu sem sjálfskuldarábyrgðaraðili. Báðar undirritanirnar eru vottaðar   af   Ólafi   Thóroddsen   hæstaréttarlögmanni.   Þá   undirrita   stefndu  A  og Jóhannes Eggertsson undir sem samþykkir fyrri skuldarar en Ólafur Thóroddsen rekur mál þetta fyrir þeirra hönd. Taka verður undir það með stefndu að orðalag skilmálabreytingarinnar, dskj. 4, er óskýrt. Stefndu byggja sýknukröfu sína á að með undirritun sinni á skilmálabreytinguna hafi greiðsluskylda þeirra fallið niður. Stefndu mættu ekki fyrir dóminn né gáfu skýrslu fyrir dóminum. Verður dómurinn því byggður á framkomnum gögnum og vitnisburði stefnanda. Samkvæmt reglum kröfuréttar og viðskiptabréfareglum felur skuldskeyting í sér að nýr skuldari kemur í stað eldri skuldara. Til þess að aðrar ábyrgðir, svo sem ábyrgð sjálfskuldarábyrgðaraðila, gildi áfram þurfa þeir að samþykkja þá breytingu. Í því tilfelli sem hér um ræðir þurfti fyrri greiðandi, Skipamiðlunin ehf., að samþykkja nýjan greiðanda með því að undirrita   skuldskeytinguna.   Því   hefur   ekki   verið   borið   við   í   máli   þessu   að undirritanir stefndu Jóhannesar og A, sem fyrri  skuldara, hafi ekki verið ígildi undirritunar   félagsins   en   þeir   voru   báðir   í   stjórn   félagsins   og   eigendur   þess. Stefnandi hefur heldur ekki haldið því fram að skuldskeytingin hafi ekki tekið gildi vegna   þessa   ágalla.   Þá   gilda   einnig   þær   reglur   um   sjálfskuldarábyrgð   að ábyrgðaraðilar þurfa að samþykkja að taka á sig áframhaldandi ábyrgð gagnvart nýjum skuldara, eigi ábyrgð þeirra að haldast áfram óbreytt. Verður að líta svo á að með   undirritun   stefndu   Jóhannesar   og  A  hafi   þeir   verið   að   samþykkja   nýjan skuldara sem sjálfskuldarábyrgðarmenn. Hafi ábyrgð þeirra átt að falla niður við skuldskeytinguna og skilmálabreytinguna hefði þeirra persónulegu undirritun ekki þurft til. Þá verður að túlka skilmálabreytinguna svo, þar sem annað er ekki tekið fram,   að   stefndi   Heimir   Örn   Gunnlaugsson   hafi   einnig   tekist   á   hendur sjálfskuldarábyrgð á fyrrnefndu skuldabréfi. Sá gjörningur leysir aðra sjálfskuldarábyrgðarmenn ekki sjálfkrafa undan ábyrgð þeirra. Hvergi er tekið fram í skilmálabreytingunni að ábyrgð fyrri sjálfskuldarábyrgðarmanna falli niður. Þrátt fyrir að skilmálabreytingin sé óskýr verður, m.a. með vísan til vitnisins Péturs Hjaltasonar, að telja það sannað að ábyrgð stefndu hafi átt að haldast áfram óbreytt. Verður kröfu stefndu Jóhannesar og A um sýknu á þeim forsendum að þeir séu ekki lengur sjálfskuldaraðilar að ofangreindu skuldabréfi því hafnað. Stefndu byggja sýknukröfu sína einnig á því að ábyrgð þeirra hafi fallið niður þar sem stefnandi hafi ekki lýst kröfu í þrotabú HG fjárfestinga ehf. Samkvæmt almennum reglum kröfuréttar   hvílir   ekki   sérstök   tilkynningarskylda   á   kröfueiganda   gagnvart sjálfskuldarábyrgðarmanni, verði vanskil á greiðslu aðalkröfu. Þá tapar kröfueigandi ekki rétti gagnvart sjálfskuldarábyrgðarmanni, þótt hann hafist ekkert að gagnvart aðalskuldara, svo framarlega sem aðalkrafan glatast ekki, s.s. með fyrningu eða tómlæti. Þá tekur dómurinn ekki undir þá málsástæðu stefndu að stefnandi hafi glatað rétti sínum gagnvart stefndu með því að lýsa ekki kröfu í þrotabú greiðanda skuldabréfsins, sbr. dómur Hæstaréttar í málinu nr. 56/1993. Verður kröfu stefndu um sýknu á þeirri forsendu því hafnað.

Stefnandi gerir í stefnu kröfu um að stefndu greiði stefnanda 8.020 krónur í bankakostnað   sem   sundurliðast   þannig:   Vanskilakostnaður   7.530   krónur   og greiðsluseðlagjald vegna gjalddaga 1. maí 2008 490 krónur. Engin gögn styðja þessa kröfu og verður því ekki dæmt um hana að efni til þar sem hún er vanreifuð. Ber því að vísa henni frá dómi. Að þessum niðurstöðum fengnum verða stefndu allir dæmdir til að greiða stefnanda 5.681.064 krónur auk dráttarvaxta eins og í dómsorði segir. Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 ber að dæma stefndu til að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilegur 255.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari  kvað upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefndu,   Jóhannes   Eggertsson,   A   og   Heimir   Örn   Gunnlaugsson,   greiði stefnanda, Sparisjóðnum á Suðurlandi, 5.681.064 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. maí 2008 til greiðsludags. Kröfu stefnanda um að stefndu verði gert að greiða honum 8.020 krónur í bankakostnað er vísað frá dómi. Stefndu greiði stefnanda málskostnað, 255.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Ástríður Grímsdóttir.