Dómstólaleit

G, sem var verkfræðingur að mennt, starfaði hjá N ehf. frá september 2012 til júlí 2015. Við starfslok kom upp ágreiningur milli aðila um tiltekna þætti í starfskjörum G á ráðningartímanum en aðilar deildu m.a. um hvaða kjarasamningur skyldi gilda um þau. Höfðaði G mál og krafði N ehf. um greiðslu vegna vangoldinnar desember- og orlofsuppbótar, viðbótargreiðslu fyrir svonefndar bakvaktir og greiðslu vegna réttar til vikulegs frídags og kjarasamningsbundins frítökuréttar. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins og Stéttarfélags verkfræðinga og fleiri hafi gilt um starfskjör G að því marki sem ekki hefði verið réttilega frá honum vikið í ráðningarsamningi. Þá var jafnframt staðfest niðurstaða héraðsdóms um að G ætti rétt til greiðslu desemberuppbótar vegna ársins 2015 og orlofsuppbótar sem og vegna vangoldinna frídaga og brota gegn frítökurétti. Að því er varðaði svonefndar bakvaktir sem G stóð ásamt fleirum frá síðla árs 2012 til mars 2014 er þær voru aflagðar, sagði Hæstiréttur að G hefði athugasemdalaust tekið við greiðslum fyrir vaktirnar. Lægi ekkert fyrir um að hann hefði síðar á starfstímanum látið að því liggja að hann hygðist hafa uppi viðbótarkröfu vegna þessa. Honum hefði verið kunnugt um að framkvæmdastjóri N ehf. leit ekki svo á að um eiginlegar bakvaktir væri að ræða og að engum starfsmanni hefði verið skylt að sinna þeim. Þá hefði G ekki getið þess á fundi með framkvæmdastjóranum við starfslok að hann teldi sig ekki hafa fengið að fullu greitt fyrir vaktirnar. Hefði G mátt vera það ljóst að miðað við þann kjarasamning sem hann taldi að gilti um starfskjör sín, svo sem staðfest var í Hæstarétti, gæti hann átt kröfu um viðbótargreiðslu, auk þess sem hann hlyti að hafa vitað að N ehf. taldi sig hafa greitt að fullu fyrir þessa vinnu. Var krafa G hvað þetta varðaði því talin niður fallin fyrir tómlætis sakir og N ehf. sýknað af henni.

J gerði kröfu um endurgreiðslu tiltekinnar fjárhæðar sem hann taldi sig hafa ofgreitt D hf. Deildu aðilar um hvort D hf. hefði við endurútreikning á lánssamningi aðila, sem bundinn hafði verið ólögmætri gengistryggingu, verið heimilt að endurreikna vexti á grundvelli 4. gr. laga nr. 38/2001 í stað upphaflega umsaminna vaxta. Í málinu byggði D hf. meðal annars á þeirri nýju málsástæðu að krafa J væri niður fallin fyrir vanlýsingu, en á hluthafafundi í D hf. hafði verið tekin ákvörðun um að slíta félaginu og því kosin skilanefnd samkvæmt ákvæðum laga nr. 2/1995. Þar sem umrædd málsástæða gat fyrst komið fram að liðnum kröfulýsingarfresti taldi Hæstiréttur að það fengi samrýmst 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 að á henni yrði byggt fyrir Hæstarétti, enda gæti önnur niðurstaða valdið D hf. réttarspjöllum. Hæstiréttur féllst hins vegar ekki á að krafa J hefði fallið niður sökum vanlýsingar þar sem fyrir hendi hefði verið sú aðstaða er um ræddi í 2. mgr. 116. gr. laga nr. 21/1991. Þá vísaði Hæstiréttur meðal annars til þess að í dómaframkvæmd hefði þeirri meginreglu kröfuréttar verið slegið fastri að kröfuhafi, sem fengið hefði minna greitt en hann ætti rétt á úr hendi skuldara, ætti tilkall til viðbótarkröfu. Frá þeirri meginreglu giltu þó undantekningar við sérstakar aðstæður sem réðust af heildarmati á atvikum öllum og lögskiptum aðila. Taldi Hæstiréttur að þótt fjárhæð viðbótarkröfunnar væri nokkur miðað við greidda vexti, væri hún óveruleg sem hluti af höfuðstól lánsins, auk þess sem virða yrði fjárhagslega röskun J vegna viðbótarkröfunnar í ljósi þess að hann hefði greitt skuldina. Væru því ekki efni til þess að víkja frá áðurnefndri meginreglu. Var D hf. því sýknaður af kröfu J.

S og Í hf., sem síðar fékk nafnið G hf. (forveri stefnda), gerðu með sér þrjá lánssamninga á árunum 2001-2005. S höfðaði mál gegn ÍB hf. og hafði annars vegar uppi fjárkröfu vegna tveggja lánssamninga sem gerðir höfðu verið upp með nýjum lánssamningi við ÍB hf. árið 2011 og hins vegar krafðist S viðurkenningar á rétti sínum til að skuldajafna kröfu á hendur G hf. við lánssamningi milli S og ÍB hf. vegna þriðja lánsamningsins sem hann hafði gert upp við G hf. árið 2008. Taldi S að hinir upprunalegu lánssamningarnir hefðu verið í íslenskum krónum og bundnir við gengi erlendra mynta með ólögmætum hætti. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt að S hafi getað tekið lánin út í áföngum hefði ekki verið tiltekið í lánssamningunum að hver lánshluti yrði sjálfstætt lán né vísað til þess að um rammasamning eða lánalínu væri að ræða. Var því talið að líta bæri á hvern lánssamning sem sjálfstæða lánsskuldbindingu. Þá var talið m.a. með vísan til þess að báðir aðilar hefðu uppfyllt meginskyldur sínar samkvæmt samningunum með greiðslum í íslenskum krónum að lánssamningarnir hefðu verið bundnir ólögmætri gengistryggingu. Enn fremur var deilt um hvort ÍB hf. gæti á grundvelli endurútreiknings lánanna gert kröfu um aðra og hærri vexti en gert hefði verið ráð fyrir á grundvelli samningana. Var talið með vísan til heildarmats á öllum aðstæðum stæði það ÍB hf. nær að bera þann vaxtamun sem hefði hlotist af hinni ólögmætu gengistryggingu. Þá var viðurkenndur fyrrgreindur skuldajöfnunarréttur S með vísan til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda G hf. Voru því kröfur S teknar til greina.

I ehf. og L hf. deildu um hvort L hf. hefði við endurútreikning á lánssamningi, sem hafði verið bundinn ólögmætri gengistryggingu, verið heimilt að reikna vexti á gjalddaga sem gjaldfallið hefðu fyrir endurútreikninginn eftir 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að við heildarmat á öllum aðstæðum yrði að líta til þess hvaða áhrif viðbótarkrafan hefði á efnahag I ehf. og óhagræði hans af því að þurfa að standa skil á henni. Var talið að þegar litið væri til stærðar I ehf. og umsvifa félagsins væru áhrif viðbótarkröfunnar á I ehf. svo veruleg að L hf. yrði sjálft að bera þann vaxtamun sem um var deilt í málinu.

D ehf. og L hf. deildu um hvort L hf. hefði við endurútreikning á lánssamningi, sem hafði verið bundinn ólögmætri gengistryggingu, verið heimilt að reikna vexti á gjalddaga sem gjaldfallið hefðu fyrir endurútreikninginn eftir 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að við heildarmat á öllum aðstæðum yrði að líta til þess hvaða áhrif viðbótarkrafan hefði á efnahag D ehf. og óhagræði hans af því að þurfa að standa skil á henni. Var talið að þegar litið væri til stærðar D ehf. og umsvifa félagsins væru áhrif viðbótarkröfunnar á D ehf. ekki svo verulegu að víkja ætti frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til fulla efnda. Var L hf. því sýknað af kröfu D ehf.

F ehf. og L hf. deildu um hvort L hf. hefði við endurútreikning á þremur lánssamningum, sem höfðu verið bundnir ólögmætri gengistryggingu, verið heimilt að reikna vexti á gjalddaga sem gjaldfallið hefðu fyrir endurútreikninginn eftir 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að við heildarmat á öllum aðstæðum yrði að líta til þess hvaða áhrif viðbótarkrafan hefði á efnahag F ehf. og óhagræði hans af því að þurfa að standa skil á henni. Var talið að þegar litið væri til stærðar F ehf. og umsvifa félagsins væru áhrif viðbótarkröfunnar á F ehf. svo veruleg að L hf. yrði sjálft að bera þann vaxtamun sem um var deilt í málinu.

H hf. og L hf. deildu um hvort L hf. hefði við endurútreikning á fimm lánssamningum, sem höfðu verið bundnir ólögmætri gengistryggingu, verið heimilt að reikna vexti á gjalddaga sem gjaldfallið hefðu fyrir endurútreikninginn eftir 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að við heildarmat á öllum aðstæðum yrði að líta til þess hvaða áhrif viðbótarkrafan hefði á efnahag H hf. og óhagræði hans af því að þurfa að standa skil á henni. Var talið að þegar litið væri til stærðar H hf. og umsvifa félagsins væru áhrif viðbótarkröfunnar á H hf. svo veruleg að L hf. yrði sjálft að bera þann vaxtamun sem um var deilt í málinu.

G hf. og L hf. deildu um hvort L hf. hefði við endurútreikning á þremur lánssamningum, sem höfðu verið bundnir ólögmætri gengistryggingu, verið heimilt að reikna vexti á gjalddaga sem gjaldfallið hefðu fyrir endurútreikninginn eftir 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að við heildarmat á öllum aðstæðum yrði að líta til þess hvaða áhrif viðbótarkrafan hefði á efnahag G hf. og óhagræði hans af því að þurfa að standa skil á henni. Var talið að þegar litið væri til stærðar G hf. og umsvifa félagsins væru áhrif viðbótarkröfunnar á G hf. svo veruleg að L hf. yrði sjálft að bera þann vaxtamun sem um var deilt í málinu.

Þ hf. og L hf. deildu um það hvort L hf. hefði við endurútreikning á tveimur lánssamningum, sem höfðu verið bundnir ólögmætri gengistryggingu, verið heimilt að reikna vexti á gjalddaga sem gjaldfallið hefðu fyrir endurútreikninginn eftir 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Þ hf. væri stórt fyrirtæki á íslenskan mælikvarða og að efnahagur þess hefði áhrif við mat á röskun félagsins og óhagræði af því að þurfa að standa skil á viðbótarkröfunni. Var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að ekki væru efni til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa, sem fengið hefði minna en honum bæri, til viðbótargreiðslu úr hendi skuldara. Var L hf. því sýknað af kröfu Þ hf.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 94/2014 var komist að þeirri niðurstöðu að nánar tilgreindur lánssamningur aðila hefði verið í íslenskum krónum bundið með ólögmætum hætti við gengi erlendra gjaldmiðla. Í máli þessu laut ágreiningur aðila að endurútreikningi lánsins, nánar tiltekið hvort líta ætti á greiðslur S á vöxtum af láninu á tímabilinu eftir að hann höfðaði fyrrgreint mál og fram til þess að dómurinn var kveðinn upp sem fullnaðargreiðslur vaxta. Talið var að S gæti ekki borið því við að hann hefði verið grandlaus á umræddu tímabili um að samningsbundnar vaxtagreiðslur hans hefðu verið ófullnægjandi, ef talið yrði að lánið væri bundið ólögmætri gengistryggingu. Var L ohf. því sýknaður af kröfu S.

Þ krafði D hf. um endurgreiðslu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt af skuldabréfi sem hann gaf út til SPRON og D hf. tók síðar yfir. Við skuldskeytingu varð S ehf. síðar skuldari bréfsins. Í fyrra máli milli aðila hafði héraðsdómur komist að þeirri niðurstöðu að lánið væri í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Fyrir lá að Þ hafði að mestu leyti staðið skil á greiðslum samkvæmt skuldabréfinu. Þá hafði skiptastjóri þrotabús A ehf., sem áður hét S ehf., staðfest með yfirlýsingu að búið ætti ekki kröfu á hendur D hf. vegna greiðslna af bréfinu, þar sem Þ hafði staðið straum af þeim. Var því talið að Þ hefði öðlast rétt til að hafa upp að fullu endurkröfu á hendur D hf. vegna þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt, sbr. 7. og 8. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Deildu aðilar um hvort greiðslur Þ og síðar S ehf. á umsömdum vöxtum á tilteknu tímabili hefðu falið í sér fullnaðargreiðslu eða hvort D hf. gæti haft uppi viðbótarkröfu miðað við vexti eftir 4. gr. laga nr. 38/2001. Talið var að þótt fjárhæð viðbótarkröfunnar væri nokkur þegar litið væri til þess hverjir greiddir vextir voru af bréfinu væri hún á hinn bóginn óveruleg sem hluti af höfuðstól bréfsins. Þá yrði að virða fjárhagslega röskun Þ vegna viðbótarkröfunnar í því ljósi að hann hafði þegar greitt skuldina. Væru því ekki efni til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu. Var því talið að D hf. gæti teflt fram viðbótarkröfunni gegn kröfu Þ. Þá var talið að greiðslur sem inntar hefðu verið af hendi inn á reikning sem var handveðsettur D hf. samkvæmt skilmálabreytingu sem gerð var á bréfinu hefðu átt að renna til uppgjörs á skuldabréfinu. Af þeim sökum var talið að skuldin hefði ekki verið öll í gjalddaga fallin þannig að reiknaðir yrðu dráttarvextir af henni. Samkvæmt þessu var D hf. gert að endurgreiða Þ nánar tilgreinda fjárhæð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

A hf. höfðaði mál á hendur L hf. og krafðist viðurkenningar á því að eftirstöðvar skuldar hans samkvæmt lánssamningi hans við forvera L hf. hefði numið tiltekinni fjárhæð á nánar tilgreindum degi. Þar sem í samningnum hafði verið mælt fyrir um ólögmæta gengistryggingu endurreiknaði L hf. á árinu 2011 upphaflegan höfuðstól lánsins frá lántökudegi til útreikningsdags með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Hafði lánið ekki verið gert upp að fullu. Deildu aðilar um hvort L hf. hefði verið heimilt að krefja A hf. um viðbótargreiðslu vegna þess vaxtamunar sem hlaust af því að lánið bar á framangreindu tímabili vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 en ekki umsamda vexti. Hélt A hf. því fram að greiðsluseðlar vegna afborganna hefðu falið í sér fullnaðarkvittanir L hf. sem með útgáfu þeirra hefði hefði firrt sig rétti til að krefja A hf. um frekari greiðslu vaxta fyrir liðna tíð. Snérist ágreiningur aðila því í aðalatriðum um hvort fullnægt væri skilyrðum til að víkja frá þeirri meginreglu íslensks réttar að kröfuhafi, sem við efndir kröfu sinnar hefur fengið minna greitt en honum bar, eigi rétt til greiðslu þess sem á vantar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við mat á áhrifum fullnaðarkvittana yrði að hafa hliðsjón af stöðu samningsaðila í skuldarsambandinu. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar yrði ráðið að stærri fyrirtæki væru ekki með öllu svipt möguleikanum til að bera fyrir sig regluna um áhrif fullnaðarkvittana. Þegar þau ættu í hlut hlyti á hinn bóginn eðli málsins samkvæmt að gilda strangari mælikvarði við mat á aðstöðumun milli þeirra og fjármálafyrirtækja en þegar um einstaklinga og smærri fyrirtæki væri að ræða. Af því leiddi að því aðeins væru skilyrði til að víkja frá meginreglunni þegar stærri fyrirtæki ættu í hlut að beiting reglunnar leiddi til svo verulegrar röskunar á hagsmunum skuldara að jafnvægi í skuldarsambandinu yrði raskað þannig að ekki yrði við unað. Hæstiréttur taldi að hlutfall viðbótarkröfu L hf. af upphaflegum höfuðstól lánsins væri umtalsvert að teknu tilliti til verðbreytinga. Auk þess yrði að leggja til grundvallar að A hf. hefði verið í góðri trú um að greiðslur hans á afborgunum og vöxtum hverju sinni fælu í sér fullar efndir. Þá hefði festa verið komin á framkvæmd samningsins. Gæti þetta með öðru mælt með því að fallist yrði á kröfu A hf. Á hinn bóginn yrða að líta til þess að tekjur A hf. væru verulegar í samanburði við tekjur annarra hérlendra fyrirtækja og yrði því að telja A hf. stórt fyrirtæki á íslenskan mælikvarða. Að virtu eðli þeirra viðskipta sem A hf. stundaði var ekki talið að sá aðstöðumunur hefði verið með A hf. og L hf. að úrslitum gæti ráðið þegar metið væri hvort vikið yrði frá meginreglunni. Að teknu tilliti til rekstrartekna A hf. var ekki talið að viðbótarkrafa L hf., sem höfð hafði verið uppi án ástæðulaus dráttar, hefði valdið slíkri röskun á fjárhagslegri stöðu hans að jafna mætti til þess óhagræðis sem einstaklingur eða lítið fyrirtæki yrði fyrir vegna óvæntrar kröfu um verulega viðbótargreiðslu. Stæði það því A hf. nær en L hf. að bera umræddan vaxtamun. Væru því ekki skilyrði til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu. Var L hf. því sýknað af kröfu A hf.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Árið 2006 gerði S lánssamning við L hf. og var helmingur lánsfjárhæðinnar tengdur gengi erlendra gjaldmiðla. L hf. endurútreiknaði í nóvember 2010 gengistryggða hluta lánsins miðað við stöðu þess í maí það ár, sem var síðasti gjalddagi sem S greiddi af láninu fyrir endurútreikning þess. Ágreiningur aðila laut annars vegar að því hvort S gæti borið fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna þegar greiddra vaxta frá stofndegi lánssamningsins til maí 2010 vegna þess hluta lánsins sem bundinn var ólögmætri gengistryggingu og hins vegar hvort krafa S um endurgreiðslu oftekinnar verðtryggingar og vaxta, vegna þess hluta lánsins sem var í íslenskum krónum, væri fallin niður fyrir fyrningu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af því hvernig greiðslu afborgana og samningsvaxta var háttuð milli aðila yrði að miða við það að komin hefði verið á nægileg festa við framkvæmd samningsins og að vanskil S gætu ekki staðið í vegi endurkröfu hennar. Þá var talið að L hf. hefði með endurútreikningi sínum í reynd reiknað sér viðbótarvexti frá stofndegi lánssamningsins til maí 2010 og að sú fjárhæð væri um það bil 30% af upphaflegri fjárhæð gengistryggða hluta lánssamningsins og 161% ef miðað væri við hlutfall af greiddum vöxtum. Lægi samkvæmt þessu í augum uppi að viðbótargreiðslan væri umtalsverð og fæli í sér röskun á fjárhagslegum hagsmunum S. Yrði því að leggja til grundvallar að greiðslutilkynningar L hf. og fyrirvaralaus móttaka hans á greiðslum frá S í samræmi við tilkynningarnar hefði jafngilt fullnaðarkvittunum. Það stæði L hf. nær en S að bera þann vaxtamun sem deilt væri um í málinu og gæti L hf. því ekki krafið hana um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann. Með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar í sambærilegum málum var fallist á með S að afborganir hennar af höfuðstól skuldarinnar sem hún innti af hendi frá stofndegi samningsins til maí 2010 kæmu að fullu til frádráttar höfuðstólnum sem bæri hvorki gengistryggingu né verðbætur af öðrum toga á því tímabili. Ætti S því rétt til endurgreiðslu þeirra fjárhæða sem hún ofgreiddi. Loks var talið að S gæti ekki borið fyrir sig ákvæði 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda og væri því krafa hennar um endurgreiðslu oftekinnar verðtryggingar og vaxta, vegna þess hluta lánsins sem var í íslenskum krónum, fallin niður fyrir fyrningu. Var L hf. gert að greiða S 152.388 krónur.

Árið 2007 gerði E lánssamning við L hf. og var 66% lánsfjárhæðarinnar tengd gengi erlendra gjaldmiðla. L hf. endurútreiknaði í október 2010 gengistryggða hluta lánsins miðað við stöðu þess í júní það ár, sem var síðasti gjalddagi sem E greiddi af láninu fyrir endurútreikning þess. Ágreiningur aðila laut að endurkröfu E vegna ætlaðra ofgreiðslna í gengistryggða hluta lánssamningsins. Deildu aðilar um forsendur útreikninga en ekki fjárhæðir, en með endurútreikningi sínum reiknaði L hf. sér viðbótarvexti fyrir liðna tíð frá stofndegi lánssamningsins til júní 2010. Með hliðsjón af því hvernig greiðsla afborgana og samningsvaxta var háttuð milli aðila var talið að miða yrði við það að komin hefði verið á nægileg festa við framkvæmd samningsins. Þá var talið að sú fjárhæð sem L hf. hefði endurútreiknað væri um það bil 24% af upphaflegri fjárhæð gengistryggða hluta lánssamningsins og 153% ef miðað væri við hlutfall af greiddum vöxtum. Lægi samkvæmt þessu í hlutarins eðli að viðbótargreiðslan væri umtalsverð og fæli í sér röskun á fjárhagslegum högum E. Samkvæmt þessu var fallist á með héraðsdómi að E hefði hvorki glatað rétti sínum til að bera fyrir sig fullnaðarkvittanir með fyrirvaralausum afborgunum sínum né vegna tómlætis við að hafa uppi kröfu sína um endurgreiðslu. Það stæði L hf. nær en E að bera þann vaxtamun sem deilt væri um í málinu og gæti L hf. því ekki krafið hann um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann. Var L hf. gert að greiða E 338.041 krónur.

Talið var að lánssamningur milli B hf., og forvera L hf. væri um skuldbindingum í íslenskum krónum sem bundin væri við gengi erlendrar myntar með ólögmætum hætti. Að því frágengnu stóð ágreiningur aðilanna um stöðu skuldbindingar samkvæmt lánssamningnum á tilteknum degi, þegar innt var af hendi síðasta afborgun sem B hf. stóð í skilum með. Talið var að L hf. ætti ekki rétt til þess að einstakar afborgarnir af láninu á því tímabili sem um ræddi tækju breytingum í samræmi við breytt gengi hins erlenda gjaldmiðils. Tekin var til greina krafa B hf. um að afborganir af höfuðstól skuldarinnar, sem B hf. innti af hendi á tímabilinu, kæmu að fullu til frádráttar höfuðstólnum sem hvorki bæri gengistryggingu né verðbætur af öðrum toga og að fjárhæð greiddra vaxta hefði þar ekki áhrif, enda teldust þeir að fullu gerðir upp vegna tímabilsins.

Með dómi héraðsdóms, sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var talið að lán sem S tók hjá forvera L ohf. hefði verið í íslenskum krónum, bundið með ólögmætum hætti við gengi erlendra gjaldmiðla og sú staðreynd að lánveitingin til handa S hefði verið fjármögnuð af forvera L ohf. með erlendu lánsfé fékk þeirri niðurstöðu ekki hnekkt. Þá var við úrlausn ágreinings um uppgjör milli aðilanna vegna endurreiknings hins ólögmæta gengistryggða láns lagt til grundvallar að L ohf. gæti ekki krafið S um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann með skírskotun til þess að greiðsluseðlar L ohf. og forvera hans og fyrirvaralaus móttaka þeirra á greiðslum frá S, eða S ehf. fyrir hans hönd, jafngiltu fullnaðarkvittun vegna hlutaðeigandi greiðslna, svo og að virtum dómum Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011 og 18. október sama ár í máli nr. 464/2012.

G og F ehf. sömdu í byrjun árs 2010 um kaup þess fyrrnefnda á gluggum og hurðum af þeim síðarnefnda. Skyldi G greiða kaupverðið sem samtals nam 3.596.579 krónum annars vegar með innborgun að fjárhæð 2.100.000 krónur og hins vegar með lokagreiðslu við afhendingu. Er kom að lokagreiðslu sendi F ehf. G reikning þar sem kom fram að eftirstöðvar til greiðslu væru 961.079 krónur sem G greiddi. Í janúar 2013 greindi F ehf. G frá því að mistök hefðu átt sér stað við útreikning lokagreiðslunnar og krafði hann um greiðslu eftirstöðva kaupverðsins. G hafnaði kröfu F ehf. og höfðaði félagið mál þar sem það krafði G um greiðslu skuldarinnar. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að hvað sem liði ætlaðri grandsemi G um hvort hann hefði vitað eða mátt vita að greiðsla hans hefði verið ófullnægjandi þegar hann hefði innt hana af hendi yrði ekki fram hjá því horft að frá þeim tíma hefðu liðið tæp þrjú ár þar til F ehf., sem væri bókhaldsskylt atvinnufyrirtæki, hefði hafist handa við að innheimta skuldina. Hefði F ehf. sýnt af sér stórfellt tómlæti og væri krafa félagsins fallin niður af þeim sökum. Var G því sýknaður af kröfu F ehf.

L ehf. og LÍ hf. gerðu með sér viðskiptasamning um reikningslánalínu 11. maí 2005 þar sem LÍ hf. skuldbatt sig til að hafa til reiðu fyrir L ehf. reikningslánalínu að fjárhæð 80.000.000 krónur. Í samningnum kom fram að innan þeirra marka væri L ehf. heimilt að taka lán hjá bankanum í íslenskum krónum svo og nánar tilgreindum erlendum gjaldmiðlum. Var samningnum breytt nokkrum sinnum, m.a. til hækkunar á lánsfjárhæð. Aðilar gerðu á ný með sér lánssamning 18. september um fjölmyntalán í erlendum gjaldmiðlum. Var andvirði lánsins ráðstafað til greiðslu á lánum L ehf. samkvæmt reikningslánalínunni miðað við 15. ágúst 2008. Viðauki var gerður við lánssamninginn frá 2008 á árinu 2011 þar sem láninu var breytt í lán í íslenskum krónum og höfuðstóll þess lækkaður um 25%. Þá voru lánssamningar samkvæmt reikningslánalínu endurútreiknaðir í lok árs 2011 og inneign L ehf. samkvæmt þeim endurútreikningi ráðstafað til lækkunar á lánssamningnum frá árinu 2008. Við endurútreikninginn var miðað við að lánin skyldu bera vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. L ehf. taldi að hann hefði með lánssamningnum frá 2008 greitt L hf. meira en hann skuldaði samkvæmt samningnum um reikningslánalínu. Höfðaði hann því mál og krafði L hf. um þá fjárhæð sem hann taldi sig hafa ofgreitt. Var talið að hver lánshluti sem stofnað hefði verið til á grundvelli samningsins um reikningslánalínu hefði verið sjálfstætt lán er markast hefði af þeim ramma sem samningurinn hefði sett. Með vísan til tilurðar skuldbindinga L ehf. samkvæmt samningnum, tilgreiningu þeirra í stofnskjölum einstakra lánveitinga og þess hvernig þær hefðu reglulega verið gerðar upp var fallist á það með L ehf. að lán hans samkvæmt samningnum hefðu í raun verið í íslenskum krónum, tengd við gengi erlendra gjaldmiðla þannig að í bága hefði farið við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Hins vegar hefði vaxtaviðmiðun samningsins um lánshluta í íslenskum krónum, sem miðaði við REIBOR-vexti að viðbættu umsömdu álagi, verið lögmæt. Að því er varðaði það álitaefni hvort L hf. hefði verið heimilt að krefja L ehf. um viðbótargreiðslu vegna mismunar á umsömdum vöxtum sem hann hafði þegar greitt af láninu og vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 var vísað til sjónarmiða sem rakin voru í tilgreindum dómum Hæstaréttar um heimild til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um að kröfuhafi, sem hefur fengið hefði minna greitt en hann hefði átt rétt til, ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt hefði verið. Var ekki talið að slík festa hefði verið komin á við greiðslu afborgana og vaxta af einstökum lánshlutum að efni væru til að víkja frá meginreglunni. Hefði L hf. því verið rétt við endurútreikninginn að taka mið af viðbótarkröfu sinni um vexti, en vextir samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 hefðu verið lægri en þeir vextir sem aðilar sömdu um samkvæmt samningnum um reikningslánalínu. Þá þóttu önnur atriði sem L ehf. bar við til stuðnings kröfu sinni ekki leiða til þess að hún yrði tekin til greina. Var L hf. því sýknaður af kröfu L ehf.

H krafði L um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt af fjórum lánssamningum sem L hafði eignast réttindi yfir. H hf. greiddi afborganir og vexti af lánunum til og með gjalddaga 20. júní 2008, en ágreiningur var um það hvort með réttu yrði litið svo á að vanefndir hefðu orðið á greiðslum eftir þann tíma. Voru lánin að fullu greidd af hálfu H á árinu 2010 með nýju láni frá L, en á grundvelli þess að í lánssamningunum hefði verið mælt fyrir um ólögmæta gengistryggingu endurreiknaði L lánin á árinu 2011 og miðaði við að þau skyldu bera vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að almennar reglur um skilyrði fyrir endurheimt ofgreidds fjár stæðu því ekki í vegi að H leitaði úrlausnar um hvort L hefði beitt röngum aðferðum við útreikning vaxta við endurgreiðslu sína á árinu 2011 eða ranglega dregið frá óréttmæta viðbótarkröfu um vangreidda vexti af lánunum, sbr. dóma réttarins í málum nr. 463/2013 og 661/2013. Snerist ágreiningur aðila því um það hvort L hefði verið heimilt að krefja H um viðbótargreiðslu vegna mismunar á umsömdum vöxtum sem hann hafði þegar greitt af láninu og vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Vísaði Hæstiréttur í því sambandi til dóms réttarins í máli nr. 661/2013 þar sem rakin hefðu verið skilyrði þess að kröfuhafi gæti haft uppi kröfu um viðbótargreiðslu úr hendi skuldara vegna lögskipta, sem þegar hefði verið lokið, sem og þeirra atvika sem valdið gætu því að slíkur réttur glataðist vegna fullnaðarkvittunar. Var það mat Hæstaréttar að ljóst væri að H hefði verið í góðri trú um að greiðslur hans hefðu verið fullnægjandi. Þá hefði aðstöðumunur verið með aðilum og því staðið L nær að gæta þess að lánssamningarnir hefðu verið í samræmi við ófrávíkjanlegar reglur laga nr. 38/2001. Á því tímabili sem H hefði staðið full skil á greiðslum samkvæmt lánssamningunum hefði verið komin festa á framkvæmd allra samninganna samanlagt. Hefði viðbótarkrafa L verið veruleg hvort sem tekið væri tillit til lánstímans eins og hann varð í reynd eða eingöngu væri horft til þess tíma er lánin hefðu verið í skilum. Þótt H hefði þegar greitt viðbótarkröfuna með því að fjárhæð hennar rann inn í skuld samkvæmt nýjum lánssamningi milli sömu aðila stæði sú skuld enn ógreidd að talsverðu leyti. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að þrátt fyrir að L hefði haft viðbótarkröfu sína uppi tímanlega, fengi það því ekki breytt að skilyrði stæðu að öðru leyti til þess að hann yrði bundinn af fullnaðarkvittunum til H og hefði hann þar með glatað rétti til að hafa uppi viðbótarkröfuna. Tækju kvittanirnar á hinn bóginn aðeins til tímabilsins til og með greiðslu 20. júní 2008, en engin festa hefði verið á framkvæmd lánssamninganna upp frá því. Var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að L bæri að endurgreiða H þá fjárhæð sem félagið hafði greitt vegna viðbótarkröfu L fyrir tímabilið fram til 20. júní 2008.

Aðilar deildu um það hvort L hf. hefði krafið G um of háa vexti við endurútreikning lánssamnings sem aðilar gerðu sín á milli á árinu 2007. Var lánið að fullu greitt af hálfu G á árinu 2008, en á grundvelli þess að í samningnum hefði verið mælt fyrir um ólögmæta gengistryggingu þess endurreiknaði L hf. lánið á árinu 2011 og miðaði við að lánið skyldi bera vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 463/2013 var ekki fallist á með L hf. að almennar reglur um skilyrði fyrir endurheimt ofgreidds fjár stæðu því í vegi að fallist yrði á kröfu G, enda hefði félagið átt frumkvæði að því að taka skuldasamband aðila upp að nýju með því að endurgreiða G þá fjárhæð sem það taldi nema inneign hans vegna ólögmætrar gengistryggingar og þannig viðurkennt í verki að G ætti rétt á endurheimt ofgreidds fjár. Þá var ekki fallist á það með G að vextir af láninu skyldu reiknaðir miðað við LIBOR vexti af tveimur tilgreindum myntum með 1,95% álagi, eins og um hafði verið samið í lánssamningnum og var um það m.a. vísað til dóms réttarins í máli nr. 471/2010. Var því næst leyst úr því hvort L hf. hefði verið heimilt að krefja G um viðbótargreiðslu vegna mismunar á umsömdum vöxtum sem hann hafði þegar greitt af láninu og vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Um það álitaefni vísaði Hæstiréttur til dóma réttarins í málum nr. 600/2011, 464/2012, 50/2013, 337/2013 og 430/2013 og þeirra sjónarmiða sem þar komu fram um heimild til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um að kröfuhafi, sem hefur fengið hefði minna greitt en hann hefði átt rétt til, ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt hefði verið. Yrði tilkalli kröfuhafa um viðbótargreiðslu þó einungis hafnað við sérstakar aðstæður. Heildarmat þyrfti að eiga sér stað í slíkum tilvikum, en því verulegra sem óhagræði skuldarans yrði af viðbótargreiðslu því sterkari væru rökin til að víkja frá meginreglunni. Taldi Hæstiréttur ljóst að G hefði verið í góðri trú um að greiðslur hans hefðu falið í sér fullar efndir. Þá hefði aðstöðumunur verið með aðilum og því staðið L hf. nær að gæta þess að samningurinn væri í samræmi við ófrávíkjanleg ákvæði laga nr. 38/2001. Hins vegar var það mat Hæstaréttar að ekki hefði verið komin á slík festa á framkvæmd lánssamningsins að réttlætt gæti frávik frá meginreglunni. Þá þótti verða að líta til þess að fjárhæð viðbótarkröfu L hf. var óveruleg miðað við höfuðstól lánsins auk þess að G hefði þegar greitt kröfuna, en L hf. hefði haft hana uppi án ástæðulauss dráttar þegar hann dró hana frá við útreikning á inneign G. Með vísan til þessa voru ekki talin skilyrði til að víkja frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu. Var L hf. sýknaður af aðal- og varakröfu G, en ýtrustu varakröfu þess síðarnefnda var vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

H hf. krafði A hf. um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt af tveimur lánssamningum sem gerðir höfðu verið við forvera A hf. Voru lánin að fullu greidd af hálfu H hf. á árinu 2009. Á árinu 2011 endurreiknaði A hf. lánin þar sem í samningunum tveimur hafði verið mælt fyrir um ólögmæta gengistryggingu þeirra. Við endurútreikninginn miðaði A hf. við að lánin skyldu bera vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Laut deila aðila annars vegar að því hvort reglur um endurheimt ofgreidds fjár stæðu í vegi fyrir kröfu H hf. og hins vegar hvort A hf. hefði verið heimilt að krefja félagið um viðbótargreiðslu vegna mismunar á umsömdum vöxtum, sem þegar höfðu verið greiddir af lánunum, og vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Að því er varðaði fyrra álitaefnið vísaði Hæstiréttur til þess að A hf. hefði átt frumkvæði að því að taka skuldasamband aðila upp að nýju með því að endurgreiða H hf. það sem hann taldi nema inneign félagsins vegna ólögmætrar gengistryggingar og þannig viðurkennt í verki að H hf. ætti rétt á endurheimt ofgreidds fjár. Þá hefði því ekki verið haldið fram af hálfu A hf. að H hf. hefði firrt sig rétti til frekari greiðslu með fyrirvaralausri viðtöku á greiðslum A hf. vegna gengismunarins. Að því er varðaði síðar álitaefnið vísaði Hæstiréttur til dóma réttarins í málum nr. 600/2011, 464/2012 og 50/2013 og þeirra sjónarmiða sem þar komu fram um heimild til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um að kröfuhafi, sem hefur fengið hefði minna greitt en hann hefði átt rétt til, ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt hefði verið. Heildarmat þyrfti að eiga sér stað á grundvelli þeirra sjónarmiða, en því verulegra sem óhagræði skuldarans yrði af viðbótargreiðslu því sterkari væru rökin til að víkja frá meginreglunni. Taldi Hæstiréttur ljóst að H hf. hefði verið í góðri trú um að greiðslur hans hefðu falið í sér fullar efndir. Þá hefði festa verið á framkvæmd lánssamninganna og hefði umfang viðbótarkröfu A hf. vegna vaxta verið verulegt hvort sem miðað væri við upphaflegan höfuðstól lánanna eða litið væri til hlutfalls af greiddum vöxtum. Einnig yrði að telja að það hefði staðið A hf. nær að gæta þess að í samningum við H hf. væru ekki skilmálar sem stönguðust á við ákvæði laga nr. 38/2001. Á hinn bóginn var litið til þess að við gerð lánssamninganna hefði H hf. verið eitt stærsta verslunarfyrirtæki landsins með umfangsmikinn rekstur. Hefðu gögn málsins borið með sér að félagið hefði verið í samningsstöðu til að hafa áhrif á skilmála lánssamninganna og hefði það haft brýnt tilefni til að leita sér sérfræðiaðstoðar við samningsgerðina. Yrði ekki litið svo á að viðbótarkrafa A hf., sem H hf. hefði þegar greitt, hefði valdið röskun á fjárhagslegri stöðu hans þannig að jafna mætti til óhagræðis sem einstaklingur eða lítið fyrirtæki yrði fyrir vegna óvæntrar kröfu um verulega viðbótargreiðslu. Þá hefði A hf. haft viðbótarkröfu sína uppi án ástæðulausra tafa. Þóttu því ekki skilyrði til að víkja frá meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu A hf. staðfest.

F ehf. krafði L hf. um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt á grundvelli samnings félagsins og S hf. um fjármögnun kaupa á dráttarvél. Laut deila aðila í fyrsta lagi að því hvort umræddur samningur hefði verið lánssamningur með ólögmætri tengingu lánsfjárhæðarinnar við gengi erlendra gjaldmiðla eða leigusamningur þar sem slík tenging væri heimil. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að samningurinn hefði samkvæmt efni sínu og framkvæmd samningsaðila öll helstu einkenni lánssamnings og var því litið svo á að S hf., sem síðar sameinaðist L hf., hefði veitt F ehf. lán sem S hf. hefði kosið að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að um lánssamning hefði verið að ræða í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 en ekki leigusamning. Í öðru lagi deildur aðilar um fjárhæð þess sem F ehf. endurkrafði L hf. um vegna ólögmætrar gengisviðmiðunar. L hf. andmælti ekki skyldu sinni til endurgreiðslu en taldi sér heimilt að krefja F ehf. um vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 á lánstímanum í stað samningsvaxta. Við það myndaðist viðbótarkrafa um vexti fyrir liðna tíð sem nam muninum á samningsvöxtum og vöxtum Seðlabanka Íslands. F ehf. andmælti þessu og taldi ekki skilyrði að lögum til að krefja sig um viðbótarvexti fyrir liðna tíð. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 og laga nr. 151/2010 var fallist á með L hf. að hann ætti, ef ekki kæmi annað til, rétt til þess að lánsfjárhæðin bæri vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Hæstiréttur vísaði í framhaldinu til þeirrar meginreglu kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétti til, ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt væri. Sú regla sætti þó undantekningum sem leiddu til þess að við sérstakar aðstæður væri tilkalli kröfuhafa til viðbótargreiðslu hafnað. Styddust undantekningarnar meðal annars við sjónarmið um öryggi í viðskiptum og að það gæti haft í för með sér röskun á fjárhagslegri stöðu skuldara að standa kröfuhafa skil á umtalsverðum fjárhæðum fyrir liðna tíð þvert á væntingar sínar. Þá rakti Hæstiréttur til hvaða sjónarmiða skyldi litið þegar metið væri hvort skilyrði væru til að víkja frá meginreglunni og tók fram að í þeim efnum réði heildarmat. Þegar öll þessi sjónarmið væru virt í heild í ljósi atvika málsins yrði að líta svo á að L hf. gæti ekki krafið F ehf. um vaxtagreiðslur til viðbótar þegar greiddum vöxtum fyrir liðna tíð. Lög nr. 151/2010 sem breyttu lögum nr. 38/2001 gætu ekki hróflað svo að íþyngjandi væri með afturvirkum hætti við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslu skulda frá því sem gilti þegar til þeirra var stofnað og af þeim greitt. Af þessu leiddi að skilyrði væru í málinu til að víkja frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu og hafna þar með tilkalli L hf. til viðbótarvaxta fyrir liðna tíð. Var endurgreiðslukrafa F ehf., eins og hún var fram sett, því tekin til greina.

R og L hf. greindi annars vegar á um hvort tiltekið lán sem R hafði tekið hjá forvera L hf. teldist lán veitt í íslenskum krónum tryggt með gengi erlendra gjaldmiðla svo í bága færi við ákvæði 14. gr., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og hins vegar hvernig haga skyldi uppgjöri vegna tveggja annarra lána sem L hf. taldi að væru ólögmæt gengistryggð lán. Hæstiréttur féllst á það með R að samningsform það sem notað var fyrir fyrstnefnda lánssamninginn hafi verið eins og það sem fjallað var um í dómi Hæstaréttar 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011. Þá var einnig fallist á það með R að ætlan samningsaðila hefði verið sú að greiðslur á gjalddaga lánsins yrðu í íslenskum krónum, svo sem raunin varð. Hins vegar hefði lánsfjárhæðin verið greidd út í evrum auk þess sem eftirstöðvar lánsins hefðu í öllum tilvikum verið tilgreindar í evrum í þeim fimm viðaukum sem gerðir höfðu verið við lánssamninginn. Veittu viðaukarnir vísbendingu um það að viðhorf samningsaðila að lánið hefði verið veitt í evrum og væri það til samræmis við það hvernig lánsfjárhæðin hefði verið greidd R. Að því gættu réði það ekki úrslitum að R hefði samkvæmt samningnum verið heimilt að inna afborganir af hendi í íslenskum krónum. Var því þannig hafnað að lánið færi í bága við 14., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001. Að því er varðaði tilhögun uppgjörs samkvæmt tveimur síðargreindu lánssamningunum rakti Hæstiréttur að í þremur tilgreindum dómum réttarins hefði verið áréttuð sú meginregla kröfuréttar um að kröfuhafi, sem hefði fengið minna greitt en hann hefði átt rétt til ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt hefði verið. Frá meginreglunni væru þó undantekningar, m.a. um að fullnaðarkvittun gæti að vissum skilyrðum fullnægðum valdið því að kröfuhafi glataði frekari kröfu, en tilkalli hans um viðbótargreiðslur yrði þó af þeim sökum einungis hafnað við sérstakar aðstæður. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að umræddir lánssamningar hefðu verið gerðir annars vegar til tveggja ára og hins vegar til þriggja ára og skyldu þeir greiðast í einu lagi við lok þeirra, en vextir skyldu greiðast á tólf mánaða fresti. Í báðum tilvikum virtist sem R hefði greitt vexti einu sinni en ekki oftar fyrr en við uppgjör lánssamninganna. Var það mat Hæstaréttar að ekki hefði myndast slík festa við framkvæmd lánssamninganna að unnt væri að víkja frá meginreglu kröfuréttar um að L hf. hefði átt rétt á viðbótargreiðslu úr hendi R vegna vangoldinna vaxta. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins vegna máls H á hendur L hf. Aðilar deildu um hvernig endurreikna bæri eftirstöðvar láns sem H hafði tekið hjá forvera L hf. Óumdeilt var að höfuðstóll lánsins hefði verið í íslenskum krónum og að binding hans við gengi erlendra gjaldmiðla hefði verið ólögmæt. L hf. hafði í endurútreikningi sínum lagt til grundvallar að frá stofnun til loka skuldbindingarinnar bæri að haga töku vaxta samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. H taldi að slíkt væri óheimilt og að vextir þeir sem aðilar hefðu samið um í upphafi giltu út samningstímann. H vildi leita ráðgefandi álits um hvort andstætt væri tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum að kveða á um í lögum eða með dómi að vaxtaákvæði samnings aðila væri breytt með þessum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að rétturinn hefði þegar markað hvernig haga skyldi töku vaxta af ólögmætum gengistryggðum lánum, á hvaða lagagrundvelli tilkall kröfuhafa um viðbótarvexti fyrir liðna tíð yrði metið þegar svo hagaði til, hvaða takmörkunum slíkt tilkall sætti út frá hagsmunum skuldara og hvaða skorður 72. gr. stjórnarskrárinnar setti beitingu þeirrar reglu um ákvörðun vaxta aftur í tímann sem fram kæmi í lögum nr. 151/2010. Í ljósi þessa og dómkrafna og málatilbúnaðar H var ekki talið að ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins gæti haft þýðingu við úrlausn þess ágreinings sem deilt væri um í málinu. Var kröfu H því hafnað.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu S um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins vegna máls S á hendur L hf. Aðilar deildu um hvernig endurreikna bæri eftirstöðvar láns sem S hafði tekið hjá forvera L hf. Óumdeilt var að höfuðstóll lánsins hefði verið í íslenskum krónum og að binding hans við gengi erlendra gjaldmiðla hefði verið ólögmæt. L hf. hafði í endurútreikningi sínum lagt til grundvallar að frá stofnun til loka skuldbindingarinnar bæri að haga töku vaxta samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. S taldi að slíkt væri óheimilt og að vextir þeir sem aðilar hefðu samið um í upphafi giltu út samningstímann. S vildi leita ráðgefandi álits um hvort andstætt væri tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum að kveða á um í lögum eða með dómi að vaxtaákvæði samnings aðila væri breytt með þessum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að rétturinn hefði þegar markað hvernig haga skyldi töku vaxta af ólögmætum gengistryggðum lánum, á hvaða lagagrundvelli tilkall kröfuhafa um viðbótarvexti fyrir liðna tíð yrði metið þegar svo hagaði til, hvaða takmörkunum slíkt tilkall sætti út frá hagsmunum skuldara og hvaða skorður 72. gr. stjórnarskrárinnar setti beitingu þeirrar reglu um ákvörðun vaxta aftur í tímann sem fram kæmi í lögum nr. 151/2010. Í ljósi þessa og dómkrafna og málatilbúnaðar S var ekki talið að ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins gæti haft þýðingu við úrlausn þess ágreinings sem deilt væri um í málinu. Var kröfu S því hafnað.

P ehf. og L hf. greindi á um uppgjör lánssamnings milli P ehf. og S hf., sem L hf. tók síðar yfir, þar sem mælt var fyrir um ólögmæta gengistryggingu. Við endurútreikning lánsins hafði S hf. miðað við vexti samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. dóm Hæstaréttar 16. september 2010 í máli nr. 471/2010. Þar sem um jafngreiðslulán var að ræða leiddi hærri vaxtaviðmiðun til þess að vægi milli afborgana og vaxta breyttist þannig að vextir voru hærra hlutfall af hverri greiðslu á fyrri hluta lánstímans en vera átti samkvæmt upphaflegu greiðsluyfirliti. Í yfirliti um endurútreikninginn var reiknuð ný heildargreiðsla fyrir hvern gjalddaga lánsins, sem skipt var upp í afborgun og vexti og munurinn á þeirri heildargreiðslu og þeirri fjárhæð sem P ehf. greiddi á hverjum gjalddaga færður á svonefndan veltureikning, til skuldar eða til tekna eftir atvikum. Af stöðu veltureikningsins á hverjum tíma voru svo reiknaðir vextir samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. P ehf. mótmælti þessum útreikningi og höfðaði mál þar sem félagið krafðist þess annars vegar að viðurkennt yrði að við endurútreikning lánsins væri óheimilt að krefja sig um frekari greiðslur en þegar hefðu verið inntar af hendi og hins vegar að L hf. yrði gert að standa honum skil á mismun þeirra greiðslna sem hann innti af hendi og fjárhæðum sem fram komu í endurútreikningi S hf. á skuldbindingu hans, vegna þeirra gjalddaga sem sá mismunur var félaginu í hag. Hæstiréttur vísaði til meginreglu kröfuréttar um að kröfuhafi, sem hefði fengið minna greitt en hann hefði átt rétt til ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt hefði verið. Frá meginreglunni væru þó undantekningar, m.a. um að fullnaðarkvittun gæti að vissum skilyrðum fullnægðum valdið því að kröfuhafi glataði frekari kröfu. Greiðslutilkynningum S hf. og yfirliti vegna hverrar greiðslu P ehf. með millifærslu í heimabanka var jafnað til þess að fyrir lægi fullnaðarkvittun vegna hverrar greiðslu. Hefði P ehf. verið í góðri trú um lögmæti skuldbindingarinnar og þar með að greiðslurnar fælu í sér réttar og fullar efndir af hans hálfu. Þá taldi Hæstiréttur að ljóst væri að aðstöðumunur hefði verið á S hf. og P ehf. við lántökuna og að það stæði L hf. nær en P ehf. að bera áhættu af þeim mistökum sem hefðu leitt til þess að vextirnir hefðu verið vangreiddir. Að öllum þessum atriðum virtum gæti L hf. ekki krafið P ehf. um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann. Lög nr. 151/2010 gætu ekki haggað þessari niðurstöðu, enda væri ekki með almennum lögum unnt að hrófla svo að íþyngjandi væri með afturvirkum hætti við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslur skulda frá því sem gilti þegar til þeirra hefði verið stofnað og af þeim greitt, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 600/2011 og 464/2012. Hæstiréttur féllst hins vegar ekki á fjárkröfu P ehf. þar sem ljóst væri að P ehf. hefði ekki að öllu samanlögðu ofgreitt af skuld sinni á því tímabili sem um ræddi.

Sveitarfélagið B og fjármálafyrirtækið A hf. greindi á um uppgjör lánssamnings milli B og S, sem A hf. tók síðar yfir, þar sem mælt var fyrir um ólögmæta gengistryggingu, en vexti af skuldbindingunni skyldi miða við 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu samkvæmt dómi Hæstaréttar 16. september 2010 í máli nr. 471/2010. A hf. lét endurreikna skuldbindinguna, en útreikningurinn tók mið af því að A hf. ætti kröfu á hendur B aftur í tímann um áðurgreinda vexti, að frádregnum svonefndum LIBOR-vöxtum auk vaxtaálags samkvæmt lánssamningnum, á grundvelli meginreglu kröfuréttar um að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétt til í lögskiptum aðila, eigi viðbótarkröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt er. B taldi sér óskylt að greiða þann vaxtamun með vísan til undantekningarreglu, þess efnis að fullnaðarkvittun kröfuhafa geti að vissum skilyrði fullnægðum valdið því að hann glati frekari kröfu, enda hefði hver og ein greiðsla hans á lánstímanum falið í sér fullnaðargreiðslu af hans hálfu. Af þeim sökum krafðist B aðallega viðurkenningar á að eftirstöðvar skuldarinnar næmu tiltekinni fjárhæð sem miðaði við þær forsendur. Hæstiréttur vísaði til þess að í málinu yrði að kanna hvort skilyrði væru uppfyllt, á sama hátt og gert var í dómi Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011, svo undantekning frá meginreglunni gæti ráðið niðurstöðu málsins. Því var slegið föstu að greiðslutilkynningar S, og síðar A hf., og fyrirvaralaus móttaka á greiðslum B í samræmi við þær tilkynningar hefðu jafngilt fullnaðarkvittunum. Þá taldi Hæstiréttur að augljós aðstöðumunur hefði verið á S og B við lántökuna, þvert á það sem haldið var fram af hálfu A hf. Að öllu virtu taldi Hæstiréttur það standa A hf. nær en B að bera þann vaxtamun sem af hinni ólögmætu gengistryggingu hlaust og að hinn rangi lagaskilningur aðila, sem lá til grundvallar lögskiptum þeirra, yrði í uppgjöri einungis leiðréttur til framtíðar. A hf. gæti því ekki krafið B um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann. Þá taldi Hæstiréttur að lög nr. 151/2010 gætu ekki haggað áðurgreindri niðurstöðu um uppgjör milli aðila, enda væri ekki með almennum lögum unnt að hrófla með afturvirkum hætti við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslur skulda frá því sem var gilti þegar til þeirra var stofnað og af þeim greitt, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Loks féllst Hæstiréttur á réttmæti þeirrar aðferðar B við endurútreikning lánsins, að afborganir af höfuðstól skuldar, sem B innti af hendi til og með þess dags sem A hf. miðaði útreikning sinn við, kæmu að fullu til frádráttar höfuðstól lánsfjárhæðarinnar, sem hvorki bæri gengistryggingu né annars konar verðbætur, og að fjárhæð greiddra vaxta hefði engin áhrif þar á enda teldust þeir að fullu greiddir vegna þessa tímabils. Var aðalkrafa B því tekin til greina.

Með dómi Hæstaréttar hafði verið skorið úr um að lán sem hjónin S og M tóku hjá F hf. væri í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla og að um vexti af skuldbindingum þeirra samkvæmt lánssamningnum færi eftir 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001. Í málinu laut deila aðila að því hvort F hf. hefði að gengnum áðurgreindum dómi Hæstaréttar átt fjárkröfu á hendur S og M samkvæmt lánssamningi vegna liðins tíma og, ef fallist yrði á að svo væri, hvort F hf. hefði mátt nota kröfuna til skuldajafnaðar á móti kröfu S og M um málskostnað sem þeim var dæmdur. Hæstiréttur rakti þá meginreglu kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétt til í lögskiptum aðila, eigi viðbótarkröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt er og undantekningu frá þeirri reglu, þess efnis að fullnaðarkvittun kröfuhafa geti að vissum skilyrði fullnægðum valdið því að hann glati frekari kröfu. Þá sló rétturinn því föstu að greiðslutilkynningar F hf. og fyrirvaralaus móttaka hans á greiðslum S og M í samræmi við þær tilkynningar hefðu jafngilt fullnaðarkvittunum. Taldi Hæstiréttur það standa F hf. nær en S og M að bera þann vaxtamun sem af hinni ólögmætu gengistryggingu hlaust og að hinn rangi lagaskilningur aðila, sem lá til grundvallar lögskiptum þeirra, yrði í uppgjöri einungis leiðréttur til framtíðar. F hf. gæti því ekki krafið S og M um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann, en á því var yfirlýsing hans um skuldajöfnuð byggð. Þá vísaði Hæstiréttur til laga nr. 151/2010 og taldi að með almennum lögum væri ekki unnt, með svo íþyngjandi hætti sem á reyndi í málinu, að hrófla með afturvirkum hætti við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslur skulda frá því sem gilti þegar til þeirra var stofnað og af þeim greitt, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Gætu lögin því ekki haggað áðurgreindri niðurstöðu um uppgjör milli aðila. Niðurstaða Hæstaréttar var sú að skilyrði skuldajafnaðar hefðu ekki verið fyrir hendi og var kröfu S og M um málskostnað samkvæmt dómi réttarins í máli nr. 604/2010 skipað í réttindaröð við slit sem búskröfu samkvæmt 110. gr. laga nr. 21/1991.