Dómstólaleit

Dómur

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Mál þetta var höfðað 21. mars 2022 og tekið til dóms að loknum munnlegum málflutningi 7. júní 2023. Stefnandi er Menntasjóður námsmanna, Borgartúni 21, Reykjavík og stefndu eru A, […] í Hafnarfirði og B, […] í Hafnarfirði.
2. Dómarinn sem fer með málið tók við því 21. febrúar 2023 en hafði fram til þess tíma enga aðkomu haft að því.
3. Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndu verði dæmdar til að greiða stefnanda óskipt skuld að fjárhæð 3.838.609 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 140.133 krónum frá 1. mars 2020 til 1. mars 2021, af 285.156 krónum frá 1. mars 2021 til 12. september 2021, af 3.838.609 krónum frá 12. september 2021 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 100.000 krónur 2. september 2021 og 100.000 krónur 4. október 2021, sem dragast skuli frá skuldinni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.
4. Stefnda A lét málið ekki til sín taka. Því er málið tekið til dóms á grundvelli 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, hvað kröfur gagnvart henni varðar.
5. Stefnda B krefst sýknu af kröfu stefnanda og að sjálfskuldarábyrgð hennar sé niður fallin á skuldabréfi vegna námsláns nr. G-[…] hjá stefnanda. Þá krefst hún þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað samkvæmt mati dómsins og framlögðum málskostnaðarreikningi.

Helstu málsatvik

1. Stefnda A tók námslán hjá stefnanda, sem þá hét Lánasjóður íslenskra námsmanna, og fékk það greitt út á árunum 2015–2016. Stefnda B, sem er systir A, tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð á láninu. Hér eftir er jafnan vísað til stefndu A sem aðalskuldara eða lántaka og stefndu B sem ábyrgðarmanns. Af þessu tilefni gaf aðalskuldari 6. ágúst 2015 út skuldabréf nr. G-[…]. Lánið var verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs og bar breytilega vexti sem reiknast skyldu frá námslokum.
2. Ábyrgðarmaðurinn gekkst upphaflega undir sjálfskuldarábyrgð á greiðslu lánsins fyrir allt að 2.000.000 króna miðað við grunnvísitölu 421,0, sbr. fyrrgreint skuldabréf, dags. 6. ágúst 2015, auk vaxta, verðbóta, dráttarvaxta og annars kostnaðar ef vanskil yrðu. Þá gekkst hún undir viðbótarábyrgð að fjárhæð allt að 150.000 krónum miðað við grunnvísitölu 427,0 með sérstakri yfirlýsingu þess efnis 10. september 2015 og viðbótarábyrgð fyrir fjárhæð allt að 1.000.000 króna miðað við grunnvísitölu 427,0 með yfirlýsingu þess efnis 11. febrúar 2016. Í öllum tilvikum sneri ábyrgðin að höfuðstól allt að framangreindum fjárhæðum, ásamt vöxtum, verðbótum og dráttarvöxtum og öllum kostnaði ef vanskil yrðu. Þess er getið í öllum þremur skjölunum að ábyrgðin sé in solidum, þ.e. óskipt með aðalskuldara. Í skuldabréfinu kom fram að sjálfskuldarábyrgðin gilti jafnt þótt greiðslufrestur yrði veittur á láninu einu sinni eða oftar uns skuldin væri að fullu greidd.
3. Samkvæmt skilmálum skuldabréfsins veitti lántaki stefnanda heimild til að færa fjárhæð heildarskuldarinnar miðað við þágildandi vísitölu neysluverðs inn á skuldabréfið við námslok. Endurgreiðsla skyldi hefjast tveimur árum eftir námslok og stjórn stefnanda ákveða hvað teldust námslok í því sambandi. Árleg endurgreiðsla skyldi ákvarðast í tvennu lagi, þ.e. felast annars vegar í fastri greiðslu og hins vegar viðbótargreiðslu. Fasta greiðslan skyldi nema tiltekinni krónutölu sem tæki breytingum miðað við vísitölu neysluverðs nema eftirstöðvar væru lægri. Gjalddagi hennar skyldi að jafnaði vera 1. mars en gjalddagi þeirrar fyrstu skyldi þó vera 30. júní tveimur árum eftir námslok ef námslok yrðu á fyrri hluta árs. Gjalddagi viðbótargreiðslunnar skyldi vera 1. september ár hvert og hún nema fjárhæð sem væri tiltekið hlutfall af tekjustofni aðalskuldara árið á undan, að frádreginni föstu greiðslunni. Fram kom að stefnanda væri heimilt að veita undanþágu frá árlegri endurgreiðslu ef skyndilegar og verulegar breytingar yrðu á högum lántaka milli ára. Þá kom fram að stefnanda væri heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga fyrirvaralaust og án sérstakrar uppsagnar ef vanskil væru veruleg, en með verulegum vanskilum væri átt við 15 daga vanskil eða meiri.
4. Námslok aðalskuldara, í fyrrgreindum skilningi, voru 29. júní 2016. Við námslokin færði stefnandi samanlagða fjárhæð lánsins, 3.187.649 krónur, og grunnvísitölu, 433,7, inn á skuldabréfið. Stefnandi krafði lántaka þó ekki um fyrstu afborgun af láninu sem mál þetta varðar, þ.e. láni nr. G-[…], fyrr en 1. mars 2020. Að sögn stefnanda höfðu afborganir af láninu frestast til þess tíma þar sem lántaki greiddi fyrst af eldra láni nr. G-[…], sem hafði forgang. Vanskil munu hafa orðið á eldra láninu árið 2018 og stefnandi gjaldfellt það 17. janúar 2020. Lán nr. G-[…] hefur verið í vanskilum allt frá fyrsta gjalddaga þess, 1. mars 2020, og var gjaldfellt 12. ágúst 2021 vegna verulegra vanskila aðalskuldara. Þá voru gjaldfallnar afborganir samtals að fjárhæð 285.156 krónur og aðrar eftirstöðvar námu 3.553.453 krónum samkvæmt útreikningum stefnanda, miðað við vísitöluna 502,7 þann dag og 0,4% vexti. Samtalan nemur 3.838.609 krónum, sem er fjárhæð dómkröfu stefnanda miðað við vísitölu þann dag, þ.e. 502,7 stig, og 0,4% vexti.
5. Stefnandi sendi báðum stefndu, þ.e. aðalskuldara og ábyrgðarmanni, innheimtuviðvaranir með bréfum, dags. 16. mars 2020. Þar var upplýst um að sú afborgun sem var á gjalddaga 1. sama mánaðar væri í vanskilum. Vakin var athygli á að 27 dögum eftir gjalddaga færi óuppgerð skuld í milliinnheimtu og að ef um frekara greiðslufall yrði að ræða gæti það leitt til málshöfðunar eða annarra innheimtuaðgerða, með auknum kostnaði. Fram kom í bréfinu til ábyrgðarmannsins að henni væri heimilt að greiða greiðsluna vegna hins gjaldfallna gjalddaga án dráttarvaxta og kostnaðar innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins. Með innheimtubréfum til aðalskuldarans og ábyrgðarmannsins, dags. 25. september 2020, var skorað á þær að greiða innan 15 daga frá dagsetningu bréfanna fjárhæð sem varðaði gjalddagann 1. mars sama ár og samanstóð af höfuðstól, dráttarvöxtum, innheimtuþóknun og virðisaukaskatti. Með bréfum, dags. 12. ágúst 2021, tilkynnti stefnandi báðum stefndu um gjaldfellingu á láninu. Þá nam höfuðstóll kröfunnar 3.838.609 krónum, auk dráttarvaxta, innheimtuþóknunar, vaxta af kostnaði og virðisaukaskatts.
6. Stefnandi sendi ábyrgðarmanninum yfirlit um stöðu ábyrgðar hennar með bréfum, dags.

   29. mars 2016, 17. febrúar 2017, 2. febrúar 2018, 2. febrúar 2019, 4. febrúar 2020 og 18. janúar 2021.

Helstu málsástæður stefnanda

1. Stefnandi byggir á því að hann eigi fjárkröfu á hendur báðum stefndu vegna námslánsins sem aðalskuldari tók og ábyrgðarmaðurinn gekkst í ábyrgð fyrir. Með áritun á skuldabréfið 6. ágúst 2015 hafi ábyrgðarmaðurinn tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð vegna greiðslu láns aðalskuldara, allt að 2.000.000 króna miðað við grunnvísitölu 421,0. Jafnframt hafi ábyrgðarmaðurinn tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð með undirritun sérstakra yfirlýsinga þess efnis, 10. september 2015 fyrir fjárhæð allt að 150.000 krónum miðað við grunnvísitölu 427,0 og 11. febrúar 2016 fyrir fjárhæð allt að 1.000.000 króna miðað við grunnvísitölu 427,0. Þá hafi ábyrgðin tekið til greiðslu vaxta, verðbóta, dráttarvaxta og alls kostnaðar ef til vanskila kæmi en um endurgreiðslu lánsins fari samkvæmt þágildandi lögum nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna, sbr. einnig lög nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna.
2. Þegar lánið hafi verið gjaldfellt 12. ágúst 2021 hafi gjaldfallnar afborganir numið 285.156 krónum og gjaldfallnar eftirstöðvar 3.553.453 krónum, þ.e. alls 3.838.609 krónum. Inn á skuldina hafi verið greiddar afborganir samtals að fjárhæð 200.000 krónur og hafi verið tekið tillit til þessara innborgana í dómkröfu. Innheimtuaðgerðir í kjölfar gjaldfellingar lánsins hafi ekki borið árangur og beri stefnanda nauðsyn til að fá dóm fyrir kröfu sinni.
3. Uppreiknuð ábyrgð ábyrgðarmannsins í mars 2022 nemi 3.855.146 krónum. Því sé ábyrgðarmanninum stefnt til greiðslu skuldarinnar í heild óskipt með aðalskuldara lánsins.
4. Málsóknina styður stefnandi við XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála í samræmi við heimild í skuldabréfinu þar að lútandi. Þá byggir stefnandi á lögum nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna, með síðari breytingum, sbr. lög nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna, sem og útgefnum reglugerðum og úthlutunarreglum Menntasjóðs námsmanna, sem í gildi hafi verið á hverjum tíma. Enn fremur byggir stefnandi á almennum reglum kröfu- og samningaréttar um greiðslu fjárskuldbindinga.

   Helstu málsástæður stefndu (ábyrgðarmannsins)

Yfirlit

1. Hinn stefndi ábyrgðarmaður byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi vanrækt tilkynningarskyldu sína gagnvart stefndu. Þá hafi stefnandi breytt skilmálum lánsins einhliða og án vitundar stefndu. Þetta eigi að leiða til niðurstöðu um að stefnda sé laus undan ábyrgðinni, á grundvelli ákvæða laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn eða ógildingarreglna 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga (samningalaga).

Skilmálabreyting lánsins

1. Stefnda byggir á því að stefnandi hafi einhliða breytt skilmálum lánsins án vitundar hennar eða samþykkis. Samkvæmt efni skuldabréfsins hefðu afborganir átt að hefjast 30. júní 2018. Ráða megi af stefnu að endurgreiðslur hafi frestast til 1. mars 2020 án þess að stefnda hafi fengið neinu um það ráðið sem ábyrgðarmaður eða fengið tilkynningu þar um. Stefnandi hafi þannig einhliða breytt skilmálum lánsins og seinkað afborgunum af því vegna vanskila á öðru láni. Telji stefnda að stefnandi hafi firrt sig öllum rétti til að sækja á hana sem ábyrgðarmann með umræddri skilmálabreytingu. Með skilmálabreytingunni hafi forsendum ábyrgðarinnar verið breytt henni í óhag og því hefði stefnanda ótvírætt borið að tilkynna stefndu um slíka breytingu, hafi stefnandi litið svo á að sjálfskuldarábyrgð stefndu væri enn í gildi. Slík tilkynning hafi ekki borist stefndu.
2. Stefnda telur að þessi skilmálabreyting fari gegn 2. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, þar sem kveðið sé á um að ekki sé unnt að breyta skilmálum einhliða ábyrgðarmanni í óhag. Jafnframt hafi stefnandi lengt lánstímann, sem auki þann tíma sem ábyrgðarmaður sé í ábyrgð og sé það því íþyngjandi fyrir hana. Krafa um fjárhagslega ábyrgð sé þess eðlis að til hennar verði ekki stofnað eða henni breytt nema með samþykki ábyrgðarmanns. Það sé viðurkennd meginregla í fjármunarétti að allar íþyngjandi breytingar séu háðar samþykki ábyrgðarmanns. Þessi meginregla hafi verið lögfest með fyrrgreindu ákvæði 2. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2009. Sjálfskuldarábyrgðin sé því fallin úr gildi.

Vanræksla á tilkynningarskyldu

1. Stefnda byggir sýknukröfu sína einnig á því að stefnandi hafi hvorki sent henni innheimtuviðvörun né innheimtubréf eða tilkynningu um gjaldfellingu, líkt og stefnandi haldi fram, né heldur tilkynningu um fyrrgreinda skilmálabreytingu lánsins. Með því að gera það ekki hafi stefnandi sýnt af sér verulega vanrækslu gagnvart henni sem ábyrgðarmanni, sérstaklega í ljósi þess að stefnandi hafði áður gjaldfellt annað stórt lán hjá aðalskuldara lánsins 17. janúar 2020. Rétt sé að stefnandi beri hallann af því.
2. Í 7. gr. laga nr. 32/2009 sé kveðið á um tilkynningarskyldu lánveitanda gagnvart ábyrgðarmanni. Samkvæmt a-lið 1. mgr. ákvæðisins skuli lánveitandi senda ábyrgðarmanni skriflega tilkynningu svo fljótt sem kostur sé þegar um sé að ræða vanefndir lántaka. Samkvæmt d-lið skuli lánveitandi með sama hætti tilkynna ábyrgðarmanni eftir hver áramót um stöðu láns sem ábyrgð standi fyrir og senda honum jafnframt yfirlit yfir ábyrgðir. Samkvæmt athugasemdum í greinargerð með frumvarpi til laganna sé meginsjónarmiðið að baki 7. gr. það að lánveitandi tilkynni ábyrgðarmanni um öll þau atvik sem áhrif geta haft á forsendur ábyrgðar, ábyrgðarmanni í óhag. Ákvæðum 7. gr. sé m.a. ætlað að tryggja að ábyrgðarmaður eigi þess kost að grípa inn í aðstæður og greiða gjaldfallna afborgun eins og hún standi á gjalddaga. Í 4. mgr. sé kveðið á um að lánveitandi geti ekki, þannig að gildi hafi gagnvart ábyrgðarmanni, gjaldfellt lán í heild sinni nema ábyrgðarmanni hafi áður verið gefinn kostur á að greiða gjaldfallnar afborganir lánsins. Þá sé forsenda þess að lánveitandi geti innheimt dráttarvexti og vanskilakostnað sú að hann hafi tilkynnt ábyrgðarmanni með hæfilegum fyrirvara um vanefndir lántaka, sbr. 3. mgr.
3. Í greinargerð með frumvarpinu sem varð að lögunum sé einnig áréttað að það sé lánveitandi sem beri sönnunarbyrðina fyrir því að tilkynningarskyldu hafi verið gætt, enda standi það honum nær en ábyrgðarmanni. Ljóst sé að stefnandi hafi ekki fært sönnur á að hann hafi gætt að hinni lögbundnu tilkynningarskyldu sem á honum hvíli samkvæmt ákvæðum a-, c- og d-liða 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009. Á grundvelli 2. mgr. 7. gr. laganna verði vanræksla stefnanda í þessum efnum að teljast veruleg, sem eigi að leiða til þess að sjálfskuldarábyrgð stefndu teljist niður fallin.
4. Stefnda bendir á að meðstefnda, aðalskuldarinn, hafi verið komin í vanskil gagnvart stefnanda á árinu 2018. Telur stefnda að stefnandi hefði átt að upplýsa ábyrgðarmanninn um það, sérstaklega í ljósi þess að ef hún hefði fengið vitneskju um vanskilin hefði hún haft tök á því að koma því láni sem sneri að henni í skil. Jafnframt sé það óútskýrt hvers vegna lánið sem hafi verið í vanskilum frá árinu 2018 hafi ekki verið gjaldfellt þá, í stað þess að gjaldfella það tveimur árum síðar, í janúar 2020.
5. Enn fremur vísar stefnda til þess að hún hafi átt rétt á því að fá nauðsynlegar upplýsingar sem hafi getað haft áhrif á fjárhag hennar til framtíðar, sérstaklega í ljósi þess að vanskil sem hafi orðið á skuldabréfinu nr. G-[…] hafi verið á þeim tímapunkti sem ný bráðabirgðaákvæði hafi verið sett í lög. Í því sambandi vísar stefnda til II. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 60/2020, þar sem fram kemur að ábyrgð ábyrgðarmanns á námslánum teknum í tíð eldri laga skuli falla niður við gildistöku laganna, enda sé lánþegi í skilum við Lánasjóð íslenskra námsmanna. Stefnda byggir á því að ef hún hefði fengið vitneskju um vanskil aðalskuldara hefði hún getað greitt þau áður en tilvitnað lagaákvæði tók gildi og þannig orðið laus undan ábyrgðinni.

Ógilding á grundvelli ógildingarreglna samningalaga

1. Stefnda byggir enn fremur á því að víkja eigi ábyrgðinni til hliðar með vísan til 33. gr. laga nr. 7/1936. Stefnanda hafi borið að upplýsa hana sem ábyrgðarmann um það að lánstími skuldabréfsins hefði verið lengdur og jafnframt um vanskil. Óheiðarlegt sé að bera fyrir sig sjálfskuldarábyrgð sem hafi verið skilmálabreytt í andstöðu við lög nr. 32/2009, ábyrgðarmanni í óhag og án nauðsynlegs samþykkis hans, auk þess sem stefndu hafi aldrei verið tilkynnt um slíkar ráðstafanir.
2. Ef ekki verði fallist á að víkja eigi ábyrgðinni til hliðar á grundvelli 33. gr. laga nr. 7/1936 telji stefnda sjálfskuldarábyrgðina í öllu falli ógilda á grundvelli 36. gr. sömu laga, enda sé ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera sjálfskuldarábyrgð stefndu fyrir sig. Með skilmálabreytingu hafi lánstími skuldabréfsins verið lengdur, stefndu sem ábyrgðarmanni í óhag. Þá hafi ekki verið leitast við að hafa samband við stefndu eða leita samþykkis hennar fyrir slíkum ráðstöfunum hafi hún átt að vera bundin við þær, sbr. 2. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2009. Hafi stefnandi ekki gætt þeirrar sanngirni og heiðarleika sem af honum verði krafist og þá hafi verið aðstöðumunur með aðilum. Jafnframt bendir stefnda í þessu sambandi á að samkvæmt ákvæði 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 skuli fjármálafyrirtæki starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði. Stefnda telji framgöngu stefnanda í þessu máli við innheimtuaðgerðir sínar andstæða umræddu ákvæði og ekki geta talist til heilbrigðra og eðlilegra viðskiptahátta að reyna innheimtu fjárkröfu vegna sjálfskuldarábyrgðar sem hafi verið breytt ábyrgðarmanni í óhag og án hans samþykkis.

   Forsendur og niðurstöður

Almennt

1. Mál þetta er rekið á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991, sbr. c-lið 117. gr. laganna, enda kemur fram í skuldabréfinu sem um ræðir að mál vegna þess lúti reglum þess kafla laganna. Varnir stefndu í málinu takmarkast þannig af 1. og 3. mgr. 118. gr., að því marki sem stefnandi samþykkir ekki frekari varnir, sbr. 1. mgr. 119. gr.
2. Óumdeilt er að hinn stefndi aðalskuldari tók hjá stefnanda það lán sem um ræðir og hinn stefndi ábyrgðarmaður gekkst undir sjálfskuldarábyrgð á láninu. Aðalskuldarinn hefur ekki látið sig málið varða og er málið því sem fyrr segir tekið til dóms á grundvelli 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, hvað kröfur gagnvart henni varðar. Í því felst að gagnvart aðalskuldaranum verður málið dæmt eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem það er samrýmanlegt framkomnum gögnum nema gallar séu á málinu sem varði frávísun þess án kröfu. Engir slíkir gallar eru á málinu að mati dómsins. Hvað ábyrgðarmanninn varðar er deilt um hvort ábyrgð hennar á námsláninu sé fallin niður af þeim ástæðum sem hún ber fyrir sig, þ.e. einkum vegna einhliða skilmálabreytingar stefnanda og vanrækslu stefnanda á tilkynningarskyldu.
3. Ljóst er að með því að takast á hendur sjálfskuldarábyrgð á umræddu láni skuldbatt ábyrgðarmaðurinn sig til að bera óskipta ábyrgð með aðalskuldara á höfuðstól lánsins ásamt vöxtum, verðbótum og dráttarvöxtum og öllum kostnaði ef vanskil yrðu. Þá var stefnanda samkvæmt ákvæðum skuldabréfsins heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga ef vanskil yrðu á láninu í 15 daga eða meira. Enn fremur er ekki um það deilt að skuld aðalskuldara vegna lánsins nemi þeirri fjárhæð sem stefnandi krefst og ekki heldur um að sú fjárhæð rúmist innan ábyrgðarskuldbindingarinnar uppreiknaðrar. Af þessu leiðir að ábyrgðarmanninum ber skylda til að greiða stefnanda hina umkröfðu fjárhæð nema fyrir hendi séu atvik sem leysi ábyrgðarmanninn undan þeirri skyldu.

Meint skilmálabreyting stefnanda

1. Hinn stefndi ábyrgðarmaður telur að ábyrgð hennar á láninu sé fallin niður þar sem stefnandi hafi skilmálabreytt því en stefnandi hafnar því aftur á móti að nokkur slík skilmálabreyting hafi átt sér stað. Það sem stefnda vísar til sem skilmálabreytingar í þessu sambandi er sú ráðstöfun stefnanda að fresta upphafstíma afborgana af láninu frá 30. júní 2018 til 1. mars 2020. Telur stefnda m.a. að sú ráðstöfun fari í bága við 2. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, þar sem fram kemur að lánveitandi geti ekki einhliða breytt skilmálum ábyrgðarsamnings, þ.m.t. lánssamnings, ábyrgðarmanni í óhag. Stefnandi hefur á móti bent á að frestunin hafi komið til vegna þess að aðalskuldarinn hafi verið að borga af öðru láni hjá stefnanda, sem hafi haft forgang.
2. Sem fyrr segir kemur fram í skilmálum skuldabréfsins, sem ábyrgðarmaðurinn ritaði undir, að sjálfskuldarábyrgðin gildi þótt greiðslufrestur verði veittur af láninu einu sinni eða oftar uns skuldin sé að fullu greidd. Þá verður ekki séð að það hafi verið ábyrgðarmanninum í óhag að aðalskuldari fengi greiðslufrest á meðan henni var ætlað að ljúka við greiðslur af öðru láni hjá stefnanda. Að þessu virtu er að mati dómsins ekki rétt að líta á umrædda ákvörðun stefnanda um að fresta upphafstíma afborgana af láninu sem einhliða breytingu á skilmálum, ábyrgðarmanni í óhag, í skilningi 2. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2009. Sjónarmiðum stefndu þar að lútandi verður því hafnað.

Meint vanræksla stefnanda á tilkynningarskyldu

1. Ábyrgðarmaðurinn telur að vanræksla stefnanda á tilkynningarskyldu eigi að leiða til niðurstöðu um að hún sé laus undan skuldbindingunni. Byggir stefnda á því að stefnandi hafi vanrækt skyldur samkvæmt a- og d-liðum 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 til að senda henni tilkynningar með upplýsingum um vanefndir lántaka og um stöðu láns og yfirlit yfir ábyrgðir eftir hver áramót. Stefnda staðhæfir í þessu sambandi að hún hafi ekki móttekið slík bréf frá stefnanda.
2. Stefnandi hefur lagt fram afrit af innheimtuviðvörun, dags. 16. mars 2020, til hins stefnda ábyrgðarmanns, þar sem upplýst var um að afborgunin sem var á gjalddaga 1. sama mánaðar væri í vanskilum. Vakin var athygli á því að vænta mætti frekari innheimtuaðgerða ef vanskil drægjust á langinn og ábyrgðarmanninum var gefinn kostur á að greiða greiðsluna án dráttarvaxta og annars kostnaðar innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins. Jafnframt lagði stefnandi fram afrit af innheimtubréfi, dags. 25. september 2020, þar sem skorað var á ábyrgðarmanninn að greiða hina gjaldföllnu skuld vegna um- rædds gjalddaga. Enn fremur lagði stefnandi fram afrit af bréfum til ábyrgðarmannsins, dags. 29. mars 2016, 17. febrúar 2017, 2. febrúar 2018, 2. febrúar 2019, 4. febrúar 2020 og 18. janúar 2021, þar sem upplýst var um stöðu skuldarinnar og ábyrgðar ábyrgðarmannsins, og bréfi, dags. 12. ágúst 2021, þar sem tilkynnt var um gjaldfellingu lánsins. Ekki er deilt um að þessi bréf hafi verið stíluð á skráð heimilisfang hins stefnda ábyrgðarmanns. Stefnda ber sönnunarbyrði um að bréfin hafi ekki borist á skráð heimilisfang hennar, sbr. t.d. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 10. febrúar 2011 í máli nr. 387/2010. Stefnda hefur ekki fært sönnur á að bréfin hafi ekki borist þangað.
3. Lög nr. 60/2020 um Menntasjóð námsmanna tóku gildi 26. júní 2020 en fyrrgreind innheimtuviðvörun var send stefndu 16. mars sama ár. Stefnandi gerði stefndu þannig viðvart um vanskilin nokkru áður en lögin tóku gildi. Ekki verður talið að stefnanda hafi borið að aðhafast frekar í þeim efnum þótt gildistaka laganna fæli m.a. í sér að ábyrgðir á námslánum sem þá voru í skilum féllu niður.
4. Að framangreindu virtu verður hafnað sjónarmiðum stefndu um að stefnandi hafi vanrækt tilkynningu sína á þann hátt að stefnda skuli losna undan ábyrgðarskuldbindingunni. Lagt verður til grundvallar að stefnandi hafi sent stefndu þær tilkynningar sem áskilið er samkvæmt þeim ákvæðum 7. gr. laga nr. 32/2009 sem stefnda vísar til. Í þeim tilkynningum sem sendar voru stefndu áður en lánið var gjaldfellt fólst m.a. að henni var gefinn kostur á að greiða gjaldfallnar afborganir, sbr. 4. mgr. 7. gr. laganna.

Ógildingarreglur 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936

1. Þær málsástæður stefndu sem reistar eru á 33. og 36. gr. samningalaga eru samofnar málsástæðum hennar um meinta skilmálabreytingu stefnanda á ábyrgðarsamningnum og meinta vanrækslu stefnanda á að senda lögboðnar tilkynningar til stefndu. Að framan var síðastnefndum tvennum málsástæðum stefndu hafnað. Af því leiðir einnig að ekki er unnt að fallast á það með henni að það teljist óheiðarlegt af stefnanda í skilningi 33. gr. laga nr. 7/1936 að bera löggerninginn fyrir sig eða að ákvæði 36. gr. sömu laga leiði til ógildingar hans, enda telst háttsemi stefnanda af sömu ástæðum ekki vera í andstöðu við 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002.

Dráttarvextir

1. Kröfur stefnanda um dráttarvexti miðast við 1. mars 2020 og 1. mars 2021, sem voru samkvæmt ákvæðum skuldabréfsins gjalddagar tveggja greiðslna af því, og 12. september 2021 sem var sá dagur þegar mánuður var liðinn frá tilkynningu stefnanda um gjaldfellingu lánsins. Þessir upphafsdagar dráttarvaxta eru í samræmi við ákvæði 1. og 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Því verður fallist á með stefnanda að upphafstími dráttarvaxta skuli miðast við umræddar dagsetningar.

Niðurstöður

1. Að öllu framangreindu virtu verður fallist á kröfu stefnanda um að ábyrgðarmaðurinn verði dæmdur til að greiða þá fjárhæð sem stefnandi krefst. Framangreindar forsendur eiga einnig að breyttu breytanda við um greiðsluskyldu hins stefnda aðalskuldara sem ekki tók til varna í málinu.
2. Eftir þessum málsúrslitum verða stefndu dæmdar sameiginlega til að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, og ákvarðast hann eins og í dómsorði greinir.

   Þorsteinn Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, A og B, skulu greiða stefnanda, Menntasjóði námsmanna, óskipt skuld að fjárhæð 3.838.609 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 140.133 krónum frá 1. mars 2020 til 1. mars 2021, af 285.156 krónum frá 1. mars 2021 til 12. september 2021 og af 3.838.609 krónum frá 12. september 2021 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 100.000 krónur 2. september 2021 og 100.000 krónur 4. október 2021, sem dragast skulu frá skuldinni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi.

Stefndu greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

Þorsteinn Magnússon