Dómstólaleit

Í hf. krafði R um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar samkvæmt lánssamningi útgefnum af R til forvera Í hf. á árinu 2008. Þá krafðist Í hf. þess jafnframt að honum yrði dæmdur réttur til að gera fjárnám í tiltekinni fasteign S ehf. á grundvelli tryggingarbréfs sem tryggt var með veði í fasteigninni. R byggði sýknukröfu sína á því að lánið samkvæmt lánssamningnum hefði verið tekið til uppgreiðslu á eldra láni, samkvæmt samningi hans við SV frá 2005 og bæri að líta á síðara lánið sem skilmálabreytingu hins eldra og því væru þau einn gerningur sem fæli í sér lán í íslenskum krónum sem bundið væri við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við þágildandi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Talið var að lánssamningurinn frá 2005 hefði verið í erlendum myntum og að síðari lánssamningurinn yrði ekki skilinn öðruvísi en svo að hann mælti fyrir um lán til R í íslenskum krónum til að greiða upp lán í erlendum gjaldmiðlum sem væri lögmætt. Þá var hvorki fallist á með R að lækka bæri kröfu Í hf. á grundvelli bráðabirgðaákvæðis X í lögum nr. 38/2001 né að vísa bæri lánssamningunum til hliðar á grundvelli tiltekinna ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Voru kröfur Í hf. því teknar til greina.

L hf. höfðaði mál á hendur B og krafðist að sér yrði heimilað að gera fjárnám inn í veðrétt sinn í eignarhluta B í fasteign á grundvelli nánar tilgreinds tryggingarbréfs. Málinu var vísað frá héraðsdómi þar sem í dómkröfu L hf. var ekki með skýrum hætti tilgreint fyrir hvaða fjárkröfu hann krefðist að sér yrði heimilað að gera fjárnám, sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

L hf. höfðaði mál á hendur G o.fl. og krafðist þess að sér yrði heimilað að gera fjárnám inn í veðrétt sinn í eignarhlutum þeirra í nánar tilgreindum fasteignum á grundvelli tveggja tryggingarbréfa. Málinu var vísað frá héraðsdómi þar sem í dómkröfu L hf. var ekki tilgreint fyrir hvaða fjárkröfu hann krefðist að sér yrði heimilað að gera fjárnám, sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

L hf. höfðaði mál á hendur H ehf. og krafðist að sér yrði heimilað að gera fjárnám inn í veðrétt sinn í eignarhluta H ehf. í fasteign á grundvelli nánar tilgreinds tryggingarbréfs. Málinu var vísað frá héraðsdómi þar sem í dómkröfu L hf. var ekki með skýrum hætti tilgreint fyrir hvaða fjárkröfu hann krefðist að sér yrði heimilað að gera fjárnám, sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

E krafðist þess að málflutningsþóknun lögmanns hennar vegna reksturs máls E og L hf. í héraði yrði hækkuð, en málinu hafði lokið með dómsátt og ákvörðun um málskostnað verið lögð í úrskurð héraðsdóms, sbr. 2. mgr. 108. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með vísan til yfirlits yfir unna tíma lögmanns E var fallist á að hækka þóknunina úr 730.000 krónum í 900.000 krónur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi sem reis við opinber skipti til fjárslita milli M og K vegna loka óvígðrar sambúðar. Deildu aðilarnir annars vegar um hvaða hlut K bæri að fá af söluandvirði fasteignar sem þau höfðu átt og hins vegar hvort skuld þeirra við móður K, sem stofnað hafði verið til vegna kaupa á umræddri fasteign, ætti að bera dráttarvexti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að K hefði ein lagt til nánar tilgreinda fjárhæð umfram M við kaup fasteignarinnar og að aðilarnir hefðu samhliða kaupunum undirritað yfirlýsingu þar sem segði að kæmi til fjárslita milli þeirra yrði fyrst gerð upp greiðsla K og í því sambandi gætt fyllstu sanngirni. Í ljósi þessa gætu haldbær rök ekki staðið til þess að M fengi notið sama hlutfalls og K af ágóða vegna hækkunar á verði fasteignarinnar. Yrði því að miða við að K fengi endurgreitt framlag sitt með sömu hlutfallslegri hækkun og markaðsverð fasteignarinnar tók á því tímabili sem aðilarnir hefðu átt hana. Þá var tekin til greina krafa M, um að skuld aðilanna við móður hennar yrði látin bera dráttarvexti.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði meinað að leggja fram hluta nánar tilgreinds skjals.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að sonur A skyldi vistaður tímabundið utan heimili hennar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem felld var úr gildi fjárnámsgerð sýslumanns vegna ógreiddra hitaveitugjalda J á þeim grundvelli að V hefði brostið heimild til að byggja kröfu um gjöldin á áætlun í stað þess að staðreyna raunverulega vatnsnotkun með álestri af mælum. Í dómi Hæstaréttar var úrskurðurinn staðfestur með þeirri athugasemd að V gæti án tillits til afstöðu umráðamanns fasteignar átt úrræði til að koma við slíkum álestri.

Ó krafðist þess að felld yrði úr gildi nauðungarsala sem fram fór á fasteign í hans eigu á grundvelli veðskuldabréfs sem hann hafði undirritað. Reisti Ó kröfu sína m.a. á því að gildur veðréttur hefði ekki stofnast þar sem hann hefði einungis undirritað veðskuldabréfið sem útgefandi skuldabréfsins en ekki sem þinglýstur eigandi fasteignarinnar. Þá byggði hann á því að skilyrði fyrir nauðungarsölunni hefðu ekki verið uppfyllt þar sem honum hefði ekki verið birt greiðsluáskorun. Talið var að Ó hefði samþykkt með undirritun sinni á umrætt skuldabréf að veðsetja L hf. fasteign sína til tryggingar greiðslu á skuld sinni samkvæmt því og tekið fram að engu skipti í því sambandi þótt eiginkona Ó hefði einnig ritað undir skuldabréfið ásamt honum á línu sem vísaði til þingslýsts eiganda. Þá var ekki fallist á að ógilda bæri nauðungarsöluna af öðrum ástæðum og m.a. vísað til þess að greiðsluáskorun hefði verið birt eiginkonu Ó á lögheimili hans og væri sú birting heimil, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.

Með dómi Hæstaréttar 5. mars 2014 í máli nr. 132/2014 var komist að þeirri niðurstöðu að erfðaskrá A væri ógild sökum þess að hún uppfyllti ekki lágmarkskröfur erfðalaga nr. 8/1962 um vottun. Í máli þessu deildu aðilar um umfang þess tjóns sem B og C töldu sig hafa orðið fyrir vegna ógildingarinnar og bæta skyldi samkvæmt skilmálum starfsábyrgðartryggingar þess lögmanns sem annaðist gerð erfðaskrárinnar. B og C töldu sig annars vegar eiga rétt til greiðslu vegna málskostnaðar við reksturs framangreinds ágreiningsmáls og hins vegar kostnað vegna opinberra skipta á dánarbúi A. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt dánarbú A hefði að lögum verið tekið til opinberra skipta í kjölfar deilna um gildi framangreindrar erfðaskrár, yrði hvorki séð að sú aðgerð hefði verið óhjákvæmileg afleiðing hins bótaskylda verknaðar lögmannsins né yrði ráðið hver hefði að öðrum kosti orðið kostnaður B og C af skiptum á dánarbúinu. Þá hefði V hf. fyrst fengið vitneskju um kröfu B og C á hendur sér eftir að búið hafði verið tekið til opinberra skipta. Var því ekki fallist á með B og C að taka búsins til opinberra skipta félli undir bótaskylt tjón í skilningi skilmála vátryggingarinnar. Með hliðsjón af því að B og C hefðu haldið til streitu fyrir dómstólum tilefnislausri kröfu um gildi erfðaskrár sem haldin væri augljósum formgalla og að B og C hefðu fyrst gert kröfu á hendur V hf. milli dómstiga í því máli var talið að vátryggingin gæti ekki heldur tekið til málskostnaðar við reksturs fyrrgreinds máls. Samkvæmt framansögðu var V hf. sýknaður af kröfu B og C.

Í hf. krafðist þess að staðfestur yrði veðréttur hans samkvæmt tilteknu veðtryggingarbréfi í fasteign í eigu H til tryggingar skuld O ehf. við sig samkvæmt nánar tilgreindum lánssamningi. Talið var að lánssamningurinn sem Í hf. byggði kröfu sína á væri sjálfstæður lánssamningur og að ekki væri þörf á að fjalla sérstaklega um heildarskuld O ehf. við Í hf. við mat á því hvort Í hf. yrði heimilað að gera fjárnám í fasteigninni á grundvelli veðtryggingarbréfsins. Þá var ekki fallist á það með H að skiptastjóri þrotabús O ehf. hefði ekki úthlutað rétt úr búi félagsins, enda hefði þurft að leysa úr slíkum ágreiningi á grundvelli laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þar sem Í hf. hafði leitt nægjanlega í ljós að skuld O ehf. væri ógreidd var Í hf. heimilað að gera fjárnám í fasteign H.

Í kjölfar útboðs gerði sveitarfélagið Ö samning við G hf. um sorphirðu í sveitarfélaginu. ÍG ehf., sem tók þátt í útboðinu, krafðist aðgangs að tilboðsgögnum G hf. en Ö hafnaði þeirri beiðni. Var synjunin kærð til úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem komst að þeirri niðurstöðu að Ö væri skylt að veita ÍG ehf. aðgang að gögnunum. ÍG ehf. beindi aðfararbeiðni til héraðsdóms eftir 1. tölulið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 90/1989 og krafðist þess að sér yrðu afhent gögnin í samræmi við úrskurð úrskurðarnefndarinnar. Í úrskurði héraðsdóms var fallist á kröfu ÍG ehf. um að aðfararbeiðnin færi fram. Með úrskurðinum var því hafnað að kæra ÍG ehf. til úrskurðarnefndarinnar hefði borist eftir þann frest sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 140/2012. Þá var ekki talið að afhending upplýsinganna gæti leitt til röskunar á eðlilegri samkeppni, en í úrskurðinum kom fram að Ö hefði ekki lagt fyrir dóminn þau gögn sem um væri deilt. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þar sem ágreiningur aðila snerist um gildi úrskurðar úrskurðarnefndarinnar hefði borið að leysa úr ágreiningnum á grundvelli 13. kafla laga nr. 90/1989, sbr. 2. mgr. 14. gr. þeirra, á sama hátt og ef ágreiningurinn hefði lotið að beiðni um innsetningargerð. Var því ekki talið að það hefði komið að sök hvernig beiðni ÍG ehf. var úr garði gerð í upphafi. Þá var í dómnum tekið fram að Ö hefði getað lagt fram þau gögn sem um var deilt í málinu fyrir héraðsdómara í trúnaði samkvæmt lögjöfnun frá 1. mgr. 69. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, án þess að ÍG ehf. fengi aðgang að þeim. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 513/2011 var D ehf. dæmt til að greiða L hf. tilgreinda fjárhæð. D ehf. hafði áður gefið út tvö tryggingarbréf til L hf., með veði í fasteign A, til tryggingar skuldum félagsins við bankann sem það stóð í þá „eða síðar á hvaða tíma sem er“. Fallist var á að með framangreindum dómi hafi verið fengin veðtrygging fyrir kröfu L hf. á hendur D ehf. í fasteign A. Hafi því verið unnt að leita eftir fullnustu á kröfunni í eigninni með fjárnámi sem beint var að A sem gerðarþola, þótt hann hafi enga aðild átt að framangreindu dómsmáli. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var aðfarargerð sýslumanns staðfest.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 16. ágúst 2013. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 2. október sama ár og áfrýjaði hún öðru sinni 18. sama mánaðar. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Kært var ákvæði í úrskurði héraðsdóms þar sem kröfu Í hf. um viðurkenningu á rétti hans til að fá gert fjárnám í fasteigninni var vísað frá dómi af sjálfsdáðum með vísan til þess að með staðfestingu veðréttar Í hf. í fasteigninni hefði hann þegar fengið þá fjárnámsheimild sem hann leitaði eftir og skorti hann því lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þá kröfu sína. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að það tryggingarbréf sem um ræddi hefði hvorki að geyma beina aðfararheimild né beina uppboðsheimild. Taldi rétturinn að dómur á hendur A ehf. um viðurkenningu á veðrétti samkvæmt tryggingarbréfi í fasteign gæti ekki veitt Í hf. heimild til aðfarar, enda fæli dómur um þetta efni ekki í sér fyrirmæli um skyldu sem framfylgt yrði með slíkri gerð. Samkvæmt því var Í hf. talinn hafa lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfu sinni um fjárnám í fasteigninni og var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að þessu leyti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa S um að aðför næði ekki fram að ganga og Í hf. því ekki heimilað að taka fjárnám í fasteign S. Krafa Í hf. byggði á skuldabréfi sem útgefið hafði verið af B ehf. til Í hf. Í bréfinu var kveðið á um heimild til gjaldfellingar skuldar við vanskil og að gera mætti aðför til fullnustu skuldinni samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. laga nr. 90/1989 um aðför. B ehf. hafði einnig gefið út tryggingarbréf til Í hf. þar sem fasteign maka S að B í Mosfellsbæ var veðsett til tryggingar tilgreindum skuldum B ehf. Veðréttur var síðar fluttur af fasteigninni að B yfir á fasteign að A í sama bæ. Ritaði S samþykki sitt undir tvö síðastgreindu skjölin. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að af þeim orðum 1. mgr. 3. gr. laga nr. 90/1989 að aðför megi krefjast hjá þeim sem „skylda hvílir á samkvæmt hljóðan aðfararheimildar“ leiddi að skuldbinding eiganda veðs þyrfti að koma fram á skuldabréfinu sem leitað væri fullnustu á en svo háttaði ekki til í málinu. Þegar af þeirri ástæðu var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Í hf. um að hrundið yrði ákvörðun sýslumannsins á Selfossi um að synja um framgang aðfarar á hendur L. F ehf. hafði gefið út tryggingabréf til G hf., forvera Í hf., vegna skulda félagsins við bankann og ritaði L í tveimur tilvikum undir slík bréf fyrir hönd félagsins. Í dómi Hæstaréttar segir m.a. af þeim orðum 1. mgr. 3. gr. laga nr. 90/1989 að aðför megi krefjast hjá þeim sem „skylda hvílir á samkvæmt hljóðan aðfararheimildar“ leiddi að skuldbinding eiganda veðs þyrfti að koma fram á skuldabréfinu sem leitað var fullnustu á. Var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Með úrskurði héraðsdóms var hafnað kröfu Í ehf. um að felld yrði úr gildi ákvörðun héraðsdóms um heimild til að fullnægja dómi, sem kveðinn var upp af portúgölskum dómstóli, og málskostnaður milli aðila felldur niður. Með hinum erlenda dómi var Í ehf. gert að greiða portúgalska félaginu I skaðabætur vegna viðskipta málsaðila með saltfisk, en Í ehf. tók ekki til varna í málinu. Í ehf. kærði úrskurð héraðsdóms til Hæstaréttar og bar því einkum við að stefna í hinu erlenda dómsmáli hefði ekki verið birt sér til samræmis við áskilnað íslenskra laga og að dómur í því hefði heldur ekki verið birtur sér samkvæmt áskilnaði Lúganósamningsins frá árinu 1988, sbr. lög nr. 68/1995. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að 1. maí 2011 hefðu tekið gildi lög nr. 7/2011 um Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, en samkvæmt lögunum hefði samningur þess efnis, sem gerður var í Lúganó árið 2007 og kom í stað eldri samningsins frá 1988, lagagildi hér á landi. Talið var að leysa bæri úr málinu á grundvelli ákvæða hins nýja samnings. Uppfyllti stefnubirting fyrir Í ehf. áskilnað 2. tölul. 34. gr. hins nýja Lúganósamnings og þótti félagið hafa fengið vitneskju um stefnuna svo tímanlega að það hefði getað undirbúið málsvörn sína, en ákvæði samningsins væru sérákvæði sem gengju framar öðrum ósamrýmanlegum ákvæðum íslenskra laga. Þá þótti sú staðreynd að hinn erlendi dómur hefði ekki verið birtur Í ehf. ekki standa viðurkenningu hans í vegi samkvæmt ákvæðum Lúganósamningsins. Aðrar málsástæður Í ehf. voru taldar haldlausar. Var hinn kærðir úrskurður því staðfestur.

G kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að fellt yrði úr gildi árangurslaust fjárnám sem gert hafði verið hjá honum að beiðni Í hf. á grundvelli skuldabréfs sem G hafði gengst í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Talið var að af 7. tl. 1. mgr. 1. gr. og 1. mgr. 3. gr. laga nr. 90/1989 um aðför leiddi að aðfarar yrði ekki krafist á hendur þeim sem tekið hefðu á sig sjálfskuldarábyrgð á efndum skuldabréfs, nema slík skuldbinding ábyrgðarmanns kæmi fram í skuldabréfinu sjálfu. Þar sem G hafði gefið út sjálfstæða yfirlýsingu um skuldbindingu sína, sem ekki fullnægði áðurgreindum áskilnaði, gat yfirlýsingin ekki verið gild aðfararheimild. Var beiðni Í hf. um aðför því ekki reist á fullnægjandi aðfararheimild og hefði sýslumanni borið að synja um hana af sjálfsdáðum, sbr. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 90/1989. Var aðfarargerðin því felld úr gildi.

L kærði úrskurð héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun sýslumanns að stöðva gerð í aðfararmáli hans gegn O. Krafa L var byggð á skuldabréfi sem hafði verið undirritað af V, kjörnum varaformanni en starfandi formanni þegar bréfið var undirritað, fyrir hönd O sem sjálfskuldarábyrgðaraðila. O mótmælti greiðsluskyldu samkvæmt bréfinu með þeim rökum að V hefði ekki haft umboð til að skuldbinda O. Í dómi Hæstaréttar sagði að L hefði ekki á grundvelli þeirra sönnunargagna sem heimilt væri að afla samkvæmt 1. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989 fært sönnur á að skuldabréf það sem hann byggði aðfaraheimild sína á veitti honum nægilega skýra og ótvíræða heimild til aðfarar á hendur O. Með þessari athugasemd, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.