Dómstólaleit

Sóknaraðili, Landsnet hf., Gylfaflöt 9, Reykjavík, krefst þess að land „undir 10.100 metra   langt   og að jafnaði   47 metra   breitt   háspennubelti   vegna framkvæmdarinnar   Kröflulína   4,   220   kV  háspennulína,   ásamt   35   möstrum   (6 fastmöstrum og 29 burðarmöstrum), auk samtals 10.100 metra langra og 6 metra breiðra nýrra vegslóða, sem [sóknaraðila hafi verið] heimiluð umráðataka á með úrskurði matsefndar eignarnámsbóta, dags. 3. nóvember 2016“, verði með beinni aðfarargerð   tekið   úr   vörzlum   varnaraðila,   Finns   Sigfúsar   Illugasonar,   Bjargi, Skútustaðahreppi   og   Kristínar   Þ.   Sverrisdóttur,  Víðihlíð,   Skútustaðahreppi,   og fengið sér. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast þess að kröfunni verði hafnað. Til vara krefjast þeir þess að kveðið verði á um að málskot fresti framkvæmd aðfarar. Þá krefjast varnaraðilar málskostnaðar.

Í öndverðu beindi sóknaraðili kröfum sínum einnig að Sólveigu Illugadóttur og Héðni Sverrissyni, en féll frá kröfum á hendur þeim og bókaði jafnframt að gert hefði verið samkomulag við þau um greiðslur bóta.

Málið var þingfest 13. desember 2016 og tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 23. febrúar 2017.

Málavextir

Með bréfi til iðnaðar- og viðskiptaráðherra, dags. 21. september 2015, óskaði sóknaraðili   eftir   heimild   ráðherrans   til   að   framkvæma   eignarnám   tiltekinna landsréttinda í óskiptu landi Reykjahlíðar í Skútustaðahreppi, vegna Víðihlíðar, landnr. 153612, og Bjargs, landnr. 153542, í þágu Kröflulínu 4 og 5, 220 kV háspennulínu sem verða skyldi hluti almenns raforkuflutningskerfis sóknaraðila.

Sóknaraðili óskaði eftir heimild til að leggja 220 kV háspennulínu frá Kröflu að Þeistareykjum og þaðan áfram að iðnaðarsvæði Bakka við Húsavík. Einnig stæði til að reisa aðra háspennulínu, samsíða hinni fyrri, sem liggja myndi að fyrirhuguðu tengivirki á Hólasandi. Gert væri ráð fyrir að háspennulínurnar myndu liggja   um   óskipt   land   Reykjahlíðar.   Samningar   hefðu   ekki   tekizt   við   sjö nafngreinda landeigendur, þar á meðal varnaraðila.

Hinn 14. október 2016 féllst iðnaðar- og viðskiptaráðherra á beiðnina með vísan til 23. gr. raforkulaga nr. 65/2003. Var eignarnám heimilað til ótímabundinna afnota fyrir sóknaraðila og í því skyni skyldi þinglýsa nánar greindum kvöðum á jarðirnar Bjarg og Víðihlíð, þar á meðal að sóknaraðila sé heimilt að leggja um óskipt land Reykjahlíðar tvær 220 kV háspennulínur, Kröflulínu 4 og 5, ásamt því að reisa í landinu 72 stauravirki til að bera línurnar uppi, nánar til tekið sextíu burðarmöstur og tólf hornmöstur. Skyldu mannvirkin mega standa ótímabundið, óátalið af eignendum og ábúendum.

Hinn 17. október 2016 fór sóknaraðili fram á að matsnefnd eignarnámsbóta mæti hæfilegar bætur til varnaraðila sem eignarnámsþola, en varnaraðilinn Finnur Sigfús er eigandi 75% hlutar í Bjargi og varnaraðilinn Kristín 25% hlutar í Víðihlíð.

Hinn   26.   október   2016   óskaði   sóknaraðili   eftir   því   við   matsnefnd eignarnámsbóta að verða heimilað að taka hið eignarnumda land í sína vörzlu þótt ekki væri lokið mati eignarnámsbóta. Hinn 3. nóvember 2016 varð matsnefndin við því með úrskurði.

Varnaraðilar   tilkynntu   sóknaraðila   með   bréfi   4.   nóvember   2016   að   þeir myndu ekki afhenda sóknaraðila umráð landsins án beinnar aðfarargerðar.

Hinn 4. janúar 2017 höfðuðu varnaraðilar mál á hendur sóknaraðila og íslenzka   ríkinu   og   kröfðust   þess   að   felld   yrði   úr   gildi   ákvörðun   iðnaðar-   og viðskiptaráðherra um heimild sóknaraðila til að framkvæma eignarnám og um að þinglýstar yrðu nánar greindar kvaðir á jarðirnar Bjarg og Víðihlíð. Byggðu þeir mál sitt meðal annars á því að fyrirliggjandi ákvörðun um eignarnám væri haldin slíkum annmörkum, bæði hvað form- og efni áhrærði, að hún væri ógildanleg. Hver og einn þessara annmarka leiddi óhjákvæmilega til þess að fella beri ákvörðunina úr gildi. Væri ákvörðun ráðuneytisins í andstöðu við 72. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 1. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og 23. gr. raforkulaga nr. 65/2003. Jafnframt hefði verið brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, meðalhófsreglu 12. gr. laganna og andmælarétti, sbr. 13. gr. laganna.

Málið,   sem   sætti   flýtimeðferð   samkvæmt   ákvæðum   XIX.   kafla   laga   nr. 91/1991, var þingfest í héraðsdómi Reykjavíkur hinn 6. janúar 2017 en dómur í því gekk   hinn   16.   marz   og   voru   stefndu   í   málinu   sýknuð   af   kröfum   stefnenda. Samkvæmt skráningu á heimasíðu Hæstaréttar Íslands hefur málinu verið áfrýjað og var áfrýjunarstefna gefin út 23. marz.

Með   úrskurði   22.   febrúar   2017   ákvað   matsnefnd   eignarnámsbóta   að sóknaraðili   skyldi   greiða   varnaraðilanum   Finni   Sigfúsi   2.016.188   krónur   í eignarnámsbætur en varnaraðilanum Kristínu 726.000 krónur, auk málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili segir að með beiðni dagsettri 21. september 2015, hafi hann farið þess   á   leit   við   iðnaðar-   og   viðskiptaráðherra   að   sér   yrði   heimilað   að   taka eignarnámi tiltekin réttindi í óskiptu landi jarðarinnar Reykjahlíð, Skútustaðahreppi, vegna jarðanna Bjargs, landnr. 153542, og Víðihlíðar, landnr. 153612. Sé eignarnámið í þágu hluta 220 kV háspennulína og annarra mannvirkja sem   sóknaraðili   áformi   að   reisa,   svonefndra   Kröflulínu   4   og   5,   og   sé eignarnámsheimild í 23. gr. raforkulaga nr. 65/2003. Með ákvörðun iðnaðar- og viðskiptaráðherra, dags. 14. október 2016, hafi sóknaraðila verið heimilað að taka réttindin eignarnámi. Hafi sóknaraðili gert samninga við aðra eigendur hins óskipta lands um afnot af því undir mannvirkin.

Sóknaraðili segist hafa, í kjölfar ákvörðunar ráðherra, farið þess á leit við matsnefnd eignarnámsbóta að metið yrði til fjár endurgjald það sem hann skyldi greiða varnaraðilum fyrir hin eignarnumdu landsréttindi, sbr. 4. gr. laga nr. 11/1973. Sökum   brýnna   hagsmuna   sem   hann   hafi   af   því   að   geta   þegar   í   stað   hafið undirbúningsframkvæmdir   við   Kröflulínu   4   í   óskiptu   landi   Reykjahlíðar   hafi sóknaraðili farið þess á leit við matsnefnd eignarnámsbóta að sér yrðu veitt umráð fyrir hinum eignarnumdu landsréttindum. Hafi heimild til umráðatöku verið veitt með úrskurði matsnefndarinnar hinn 3. nóvember 2016.  Hinn 26. október 2016 hafi Skútustaðahreppur veitt sóknaraðila framkvæmdaleyfi að nýju til framkvæmda við Kröflulínu 4. Sóknaraðili segir að sér sé nauðsyn að hefja framkvæmdir strax og að hann sé tilbúinn til þess. Sóknaraðila beri bæði lagalega og samningsbundin skylda   til   að   reyna   sitt   ýtrasta   til   að   ná   þeim   markmiðum   að   tengja   megi Þeistareykjavirkjun við meginflutningskerfi raforku með Kröflulínu 4 sem fyrst eftir 1. júlí 2017 þannig að prófa megi virkjunina áður en orkuafhending eigi að hefjast til kísilvers PCC á Bakka við Húsavík hinn 1. nóvember 2017 en þá eigi sóknaraðili að hafa lokið byggingu Þeistareykjalínu 1.

Sóknaraðili segir að allar heimildir til framkvæmda við Kröflulínu 4 liggi fyrir.   Sú   afstaða   gerðarþola   að   neita   að   veita   gerðarbeiðanda   umráð   hinna eignarnumdu landsréttinda, þrátt fyrir heimild matsnefndar eignarnámsbóta, komi í veg fyrir að unnt sé að hefja framkvæmdir á um tíu kílómetra kafla í óskiptu landi Reykjahlíðar.

Sóknaraðili segir að réttindi sín séu ljós og sönnur séu færðar á þau með framlögðum gögnum. Framkvæmd sín, Kröflulína 4, 220 kV háspennulína, sé byggð á lögbundnum skyldum hans samkvæmt sérstaklega III. kafla raforkulaga nr. 65/2003 og hafi hún sætt áralöngum undirbúningi. Teljist framkvæmdin til einna mikilvægustu   innviða   samfélagsins,   raforkuflutninga.    Sóknaraðili   segir   að   á rúmlega sextíu kílómetra langri leið milli Kröflu og iðnaðarsvæðisins á Bakka við Húsavík fari háspennulínur, annarsvegar Kröflulína 4 og hinsvegar Þeistareykjalína 1, um fjölmörg lönd sem séu í einkaeigu. Kalli það á kvaðasetningu landsréttinda í þágu framkvæmdanna. Á grundvelli 21. gr. raforkulaga hafi tekizt samningar við 98% landeigenda á línuleiðinni um slíka kvöð og endurgjald fyrir hana. Samningar hafi hinsvegar ekki tekizt við varnaraðila og hafi því verið leitað eftir heimild til eignarnáms. Ákvörðun um eignarnám feli í sér kvöð um takmörkun landsréttinda í þágu framkvæmdarinnar Kröflulínu 4, og sé sú kvöð í öllu sambærileg við hina samningsbundnu kvöð. Sóknaraðili segir að eins og gerð sé grein fyrir meðal annars   í   athugasemdum   frumvarps   sem   þáverandi   ríkisstjórn   hafi   lagt   fram   á alþingi, 145. löggjafarþingi, sé mjög mikilvægt að framkvæmdir tengdar kísilveri á Bakka og Þeistareykjavirkjun haldi áfram samkvæmt áætlunum og tefjist ekki frekar en þegar sé orðið. Í 1. mgr. 78. gr. aðfararlaga segi að sé manni með ólögmætum hætti aftrað að neyta réttinda sem að hann tjái sig eiga og telji svo ljós að sönnur verði færðar fyrir þeim með gögnum, sem aflað verði samkvæmt 83. gr. laganna, sé honum heimilt að beina til héraðsdómara beiðni um að skyldu þess efnis, sem geti í 72. eða 73. gr. laganna, verði fullnægt með aðfarargerð, þótt aðfararheimild samkvæmt 1. gr. laganna liggi ekki fyrir. Í 72. gr. laganna sé mælt fyrir um að kveði aðfararheimild á um skyldu gerðarþola til að víkja af fasteign eða til að láta gerðarbeiðanda af hendi umráð hennar að einhverju leyti eða öllu, eða til að fjarlægja hluti af henni, skuli sýslumaður fullnægja rétti gerðarbeiðanda með útburði gerðarþola eða þeirra hluta sem fjarlægðir verði og eftir atvikum með innsetningu gerðarbeiðanda. Sóknaraðili segist telja þær heimildir sem hann byggi á í þessu máli fela í sér réttindi sem uppfylli það skilyrði 1. mgr. 78. gr. laganna eða aðfararlaga að vera svo ljós að sönnur séu færðar fyrir þeim með framlögðum gögnum, sbr. 83. gr. laganna, þannig að fallast beri á kröfu sína um að heimila aðför, sem sýslumaður muni síðan fullnægja á grundvelli 78. gr. laganna.

Sóknaraðili segir aðfararlög að meginstefnu byggð á því að gildar ákvarðanir stjórnvalda og dómstóla verði lagðar til grundvallar við úrlausn mála samkvæmt þeim. Þannig standi það ekki í vegi fyrir aðfarargerð skv. 78. gr. aðfararlaga þótt dómsmál   sé   jafnframt   rekið   milli   sömu   aðila   um   önnur   atriði   sem   varði réttarsamband þeirra, sbr. 79. gr. laganna. Til hliðsjónar megi einnig benda á 2. mgr. 6. gr. laganna, en þar sé kveðið á um að það hindri ekki aðför samkvæmt sátt þótt gerð sé krafa um ógildingu hennar í dómsmáli. Þá sé ljóst að sóknaraðili, en ekki dómstóll eða stjórnvald, beri ábyrgð á aðfarargerð sbr. 96. gr. aðfararlaga. Þessi ákvæði aðfararlaga séu einnig byggð á þeirri reglu sem fram komi í 2. ml. 60. gr. stjórnarskrárinnar   þess   efnis   að   enginn   geti   komið   sér   hjá   því   að   hlýða yfirvaldsboði í bráð með því að skjóta málinu til dóms. Kveðst sóknaraðili byggja á þessu ákvæði stjórnarskrárinnar.

Sóknaraðili segir að samkvæmt 13. gr. laga nr. 11/1973 geti eignarnemi, þegar ákvörðun um umráðatöku samkvæmt 14. gr. laganna hafi verið tekin og trygging hafi verið sett, tekið umráð eignarnumins verðmætis með því að leita aðfarargerðar án undangengis dóms eða sáttar. Hafi matsnefnd eignarnámsbóta verið tilkynnt að trygging hafi verið sett. Hafi varnaraðilar knúið sóknaraðila til að leita aðfarargerðar með bréfi 4. nóvember 2016. Sé sóknaraðila því nauðugur einn sá kostur að krefjast þess að úrskurðað verði um að réttindin verði tekin með beinni aðfarargerð úr vörzlum gerðarþola og fengin sér. Fyrir liggi stjórnvaldsákvörðun sem heimili sóknaraðila umráðatöku en varnaraðilar vilji koma sér hjá því að hlíta þeirri ákvörðun.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðilar segja að samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 verði krafa sóknaraðila að vera svo ljós að hægt sé að sanna réttindi hans með þeim gögnum sem   aflað   verði   samkvæmt   83.   gr.   laganna,   sýnilegum   sönnunargögnum. Samkvæmt   3.   mgr.   83.   gr.   laganna   skuli   að   jafnaði   hafna   aðfararbeiðni   ef varhugavert verði talið að gerðin nái fram að ganga. Þannig valdi vafi um réttmæti kröfu því að synja beri um aðför.

Varnaraðilar segjast telja ákvörðun atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins frá 14. október 2016 vera í andstöðu við 72. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 1. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og 23. gr. raforkulaga. Jafnframt   hafi   verið   brotið   gegn   rannsóknarreglu   10.   gr.   stjórnsýslulaga   nr. 37/1993, meðalhófsreglu sbr. 12. gr. sömu laga og andmælarétti sbr. 13. gr. sömu laga. Þar sem ákvörðun ráðuneytisins sé haldin verulegum form- og efnisannmörkum sé óhjákvæmilegt að fella hana úr gildi.

Varnaraðilar   segjast   hafa   höfðað   dómsmál   þar   sem   gerð   sé   krafa   um ógildingu ákvörðunarinnar. Sé málið rekið sem flýtimeðferðarmál skv. XIX. kafla laga nr. 91/1991 og verði úrslit málsins því ljós innan nokkurra mánaða. Sé afar mikilvægt að fá úrlausn dómstóla um það hvort umrædd ákvörðun, sem skerði eignarréttindi varnaraðila, hafi sætt lögmætu undirbúningsferli og hvíli á lögmætum grunni.

Varnaraðilar   segjast   vísa   til   dóma   Hæstaréttar   Íslands   í   málum   vegna Suðurnesjalínu 2, sem hafi fordæmisgildi í þessu máli. Í þeim dómum hafi ekki verið fallizt á umráðasviptingu, þrátt fyrir að bætur hafi verið metnar og þrátt fyrir aðfararheimild 13. gr. laga nr. 11/1973, vegna þess að eignarnámsþolar höfðu borið ágreining um gildi eignarnámsheimilda fyrir dómstóla og því hafi ekki verið talið hægt að ganga út frá því sem gefnu að heimild til eignarnema til eignarnámsins væru vafalausar. Í dómum Hæstaréttar hafi einnig komið fram að þótt svo væri mælt í 60. gr. stjórnarskrárinnar að enginn gæti komið sér hjá því að hlýða yfirvaldsboði í bráð með því að skjóta máli sínu til dóms, hafi í málunum verið færð   fyrir   því   rök   sem   ekki   verði   augljóslega   vísað   á   bug   að   heimild   til eignarnámsins stæðist ekki að lögum og borið þann ágreining undir dómstóla. Varnaraðilar   segja   sömu   stöðu   uppi   í   þessu   máli   og   í   umræddum   dómum Hæstaréttar. Fyrir liggi að leyst verði úr ágreiningi aðila í því dómsmáli sem höfðað hafi verið og muni niðurstaða þess liggja fyrir innan nokkurra mánaða. Hljóti varnaraðilar eiga rétt á því fá niðurstöðu um lögmæti ákvörðunar atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins   áður   en   sóknaraðili   fái   umráð   og   hefjist   handa   við óafturkræfar framkvæmdir á landi þeirra.

Varnaraðilar segja að í nýlegum dómi Hæstaréttar vegna Suðurnesjalínu 2 hafi ákvörðun um eignarnám verið felld úr gildi og í máli númer 796/2015 hafi framkvæmdaleyfi verið fellt úr gildi. Sá möguleiki sé því fyrir hendi og líklegur í ljósi   dóma   Hæstaréttar   um   ógildingu   eignarnáms   vegna   Suðurnesjalínu   2,   að dómstólar komist að þeirri niðurstöðu að framangreind ákvörðun frá 14. október 2016 sé reist á ólögmætum grunni en að framkvæmdir og óafturkræft jarðrask væri þegar hafið eða yfirstaðið á eignarlandi varnaraðila.

Þá segjast varnaraðilar byggja á því að skilvirkur aðgangur að dómstólum og réttur til raunhæfrar endurskoðunar á úrslitum stjórnvalda njóti einnig stjórnarskrár verndar og verndar mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmálans. Varnaraðilar eigi rétt á því að fá úrlausn dómstóla um lögmæti framangreindrar ákvörðunar en að öðrum kosti verði að engu gerð þau réttindi þeirra að geta leitað til dómstóla til þess að fá skorið úr um lögmæti íþyngjandi stjórnarvaldsákvarðana sem að þeim beinist. Þá sé ekki ólíklegt að í dómsmálinu sem hafi verið höfðað muni dómendur vilja ganga á vettvang til að skoða aðstæður. Mikilvægt sé að slíkt verði gert áður en óafturkræf spjöll verði unnin á landinu.

Varnaraðilar segjast mótmæla því sérstaklega að sóknaraðila sé nauðsynlegt að hefja framkvæmdir strax. Fyrir liggi að sóknaraðili gæti í fyrsta lagi hafið framkvæmdir af hinu umdeilda svæði þegar snjóa leysi í vor. Snjóað hafi töluvert á hinu umdeilda svæði og gera megi ráð fyrir frosthörkum en slíkt tíðarfar hamli framkvæmdum og geri þær ómögulegar eins og sóknaraðili hafi sjálfur haldið fram. Varnaraðilar fái því ekki séð að verulega sé íþyngjandi fyrir sóknaraðila að bíða niðurstöðu dómstóla sem skeri endanlega úr um eignarnámsheimild sóknaraðila. Þá sé ljóst að verði sóknaraðila heimiluð umráðatakan og hann hefji framkvæmdir geti ekki verið um annað að ræða en að jarðýta fari af stað inn á svæðið til málamynda og rífi þar upp viðkvæman gróður með mjög alvarlegri röskun og skaða fyrir lífríkið sem engin leið sé að endurheimta. Þannig yrði eignarréttarhagsmunum varnaraðila stórlega raskað ef krafa þeirra um ógildingu eignarnámsheimildarinnar yrði síðar tekin til greina.

Varnaraðilar segja að samkvæmt þessu sé augljóst að ekki hafi verið uppfyllt skilyrði 14. gr. laga um framkvæmd eignarnáms til að heimila umráðatöku án þess að mat hafi farið fram samkvæmt 13. gr. laganna. Af orðalagi ákvæðisins og lögskýringargögnum leiði að við það sé miðað að þessarar heimildar sé fyrst og fremst   neytt   þegar   eignarnema   sé   tímans   vegna   af   sérstökum   ástæðum   mikil nauðsyn á að fá fljótt umráð eignarnumins verðmætis og honum yrði verulegt óhagræði   af   því   að   bíða   eftir   ákvörðun   bóta.   Sóknaraðili   geti   ekki   hafið framkvæmdir á næstu mánuðum og séu því skilyrði fyrir beitingu lagagreinarinnar ekki uppfyllt. Beri því að mati varnaraðila að hafna aðfararbeiðni sóknaraðila að minnsta kosti að svo stöddu en slík bráðabirgðaniðurstaða myndi ekki endilega girða fyrir að sóknaraðili krefðist aðfarar að nýju þegar hann teldi skilyrði uppfyllt.

Varnaraðilar segja sóknaraðila vísa til þess í aðfararbeiðni að hann hafi skuldbundið sig til að tengja Þeistareykjavirkjun við flutningskerfi raforku á miðju ári 2017. Gera verði þær kröfur til sóknaraðila, að áður en hann gangi til samninga við þriðja mann og skuldbindi sig til að leggja raflínur um annarra manna lönd, undanskilji hann sig ábyrgð á því ef lagning raflína tefjist eitthvað umfram það sem að hann ráðgeri. Tafir sem orðið hafi á verkinu að mati sóknaraðila séu alfarið á ábyrgð   hans   sjálfs   og   geti   þær   ekki   gengið   fyrir   eða   komið   niður   á stjórnarskrárvörðum eignarrétti varnaraðila.

Varnaraðilar   segja   sóknaraðila   taka   fram   að   búið   sé   að   semja   við   aðra landeigendur.   Varnaraðilar   segja   að   samkvæmt   72.   gr.   stjórnarskrárinnar   sé eignarréttur friðhelgur og gildi þar einu hvort um eignarrétt til hluta sérstakrar sameignar sé að ræða eða eignar að öllu leyti.  Þá sé ljóst að hluti eiganda að sérstakri sameign geti ekki skuldbundið aðra eigendur án þeirra samþykkis svo gilt sé.

Varnaraðilar segja sóknaraðila vísa til málsástæðna og raka sem komi fram í frumvarpi til laga um heimildir til handa gerðarbeiðanda til þess að reisa og reka 220 kV raflínu frá Kröflustöð að Þeistareykjavirkjun og að iðnaðarsvæðinu að Bakka í Norðurþingi. Frumvarpið hafi hinsvegar ekki orðið að lögum frá alþingi. Löggjafinn hafi hafnað því að grípa inn í eðlilegan framgangsmáta málsins. Fráleitt sé að heimila sóknaraðila umráðatöku með vísan til þessa enda sé þvert á móti ljóst að   löggjafinn   hafi   ekki   talið   rétt   að   veita   eignarnema   umráðaheimild   með sérstökum lögum. Þar að auki sé nú fallin sú ríkisstjórn sem lagt hafi frumvarpið fram.

Varnaraðilar segja það vera í andstöðu við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og meðalhófsreglu stjórnskipunar- og stjórnsýsluréttar að veita sóknaraðila umráð landsins. Vafi sé á réttmæti kröfu sóknaraðila, í skilningi 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989, og verði því að hafna aðfararbeiðni hans.

Varnaraðilar   segjast   vísa   til   72.   gr.   stjórnarskrárinnar   og   1.   gr.   1. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá vísist eftir því sem við eigi til ákvæða laga nr. 90/1989 og laga nr. 91/1991. Krafa um málskostnað sé byggð á 130. gr. síðastnefndra laga sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst sóknaraðili þess að sér verði með beinni aðfarargerð fengin umráð nánar greindra landsréttinda, á grundvelli 13. gr. laga nr. 11/1973 um framkvæmd eignarnáms með skírskotun til ákvörðunar iðnaðar- og viðskiptaráðherra 14. október 2016, þar sem sóknaraðila var heimilað, með vísan til raforkulaga   nr.   65/2003,   að   framkvæma   eignarnám   vegna   lagningar   220   kV háspennulínu, svonefndra Kröflulína 4 og 5, og heimildar matsnefndar eignarnámsbóta 3. nóvember 2016 til sóknaraðila til að taka umráðin í sínar vörzlur án þess að eignarnámsbætur hefðu verið ákveðnar.

Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 verða þau réttindi gerðarbeiðanda, sem hann tjáir sig eiga, að vera svo ljós að sönnur verði færðar fyrir þeim með gögnum sem aflað verður eftir 83. gr. laganna. Þótt svo sé fyrir mælt í 60. gr. stjórnarskrárinnar, að enginn geti komið sér hjá að hlýða yfirvaldsboði í bráð með því að skjóta málinu til dóms, hafa varnaraðilar fært fyrir því rök, sem ekki verður hér augljóslega vísað á bug, að heimild sóknaraðila til eignarnáms þess, sem hér um ræðir, fái ekki staðizt að lögum og borið þann ágreining undir dómstóla, en héraðsdómi í máli aðila hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar Íslands.

Þegar á framanritað er horft og með hliðsjón af dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 202-205/2016 þykir heimild sóknaraðila til eignarnáms ekki vafalaus. Vegna þess vafa sem samkvæmt framansögðu verður að teljast vera á þeim rétti, sem sóknaraðili tjáir sig eiga, verður honum ekki náð fram með beinni aðfarargerð. Kröfu sóknaraðila verður því hafnað og samkvæmt því verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðilum málskostnað svo sem í úrskurðarorði greinir en við ákvörðun hans var litið til skyldu varnaraðila til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Gætt var 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 91/1989.

Af   hálfu   sóknaraðila   fór   Þórður   Bogason   hrl.   með   málið   en   Magnús Óskarsson hrl. af hálfu varnaraðila. Þorsteinn Davíðsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kröfu sóknaraðila, Landsnets hf., um að land undir 10.100 metra langt og að jafnaði 47 metra breitt háspennubelti vegna framkvæmdarinnar Kröflulínu 4, 220 kV háspennulínu, ásamt 35 möstrum auk samtals 10.100 metra langa og 6 metra breiða nýja vegslóða, verði með beinni aðfarargerð tekið úr vörzlum varnaraðila, Finns Sigfúsar Illugasonar og Kristínar Þ. Sverrisdóttur, og fengið sér, er hafnað. Sóknaraðili greiði hvorum varnaraðila 372.000 krónur í málskostnað.