Dómstólaleit

Þetta mál, sem var tekið til dóms 23. júní 2021, höfðar eCommerce 2020 ApS, fyrirtækisnúmer (cvr.) 38073532, Havnegade 39, Kaupmannahöfn, með stefnu birtri 9. september 2020 á hendur Neytendastofu.

Stefnandi krefst þess að úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála nr. 6/2019, dags. 29. apríl 2020, verði felldur úr gildi. Hann krefst einnig málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu.

Stefndi, Neytendastofa, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda svo og að hann verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað.

Málsatvik

Ágreiningur þessa máls varðar það hvort lán sem stefnandi veitti Íslendingum falli undir gildissvið 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Geri þau það eiga íslensk lög við um samning lántaka og lánveitanda og starfsemi stefnanda hér á landi lýtur eftirliti Neytendastofu. Falli lánin ekki undir ákvæðið ráðast lögskipti lántaka og lánveitanda af dönskum lögum eins og samið er um í lánssamningnum.

Stefnandi er félag sem veitir neytendalán og hóf starfsemi sína árið 2017. Félagið er danskt og heimilisfesti þess er skráð í Kaupmannahöfn, Danmörku. Það hefur skrifstofu þar í borg og tilskilin leyfi frá danska fjármálaeftirlitinu. Í upphafi bauð félagið dönskum ríkisborgurum neytendalán en ákvað síðar að færa starfsemi sína út til Íslands. Stefnandi keypti árið 2018 íslenska félagið E-content ehf. og veitti Íslendingum eftir það smálán fyrir milligöngu fjögurra vörumerkja svokallaðra, sem voru Hraðpeningar, 1909, Smálán og Múlalán. Neytendalán geta numið 1 kr. til 2.000.000 kr.

Starfsemi félagsins fór að nær öllu leyti fram á internetinu eins og nafn þess bendir til. Að sögn stefnanda er umtalsvert betra fyrir fyrirtæki í alþjóðlegum rekstri að reksturinn sé háður lagaumhverfi eins lands fremur en margra. Því hafi verið ákveðið að neytendalán félagsins yrðu öll háð dönskum lögum og danskri lögsögu, án tillits til þess hvort viðskiptavinurinn væri danskur eða íslenskur enda hefðu bæði danska og íslenska ríkið leitt í lög sín nýjustu tilskipun Evrópusambandsins um neytendalán nr. 2008/48/EB.

Lánaviðskipti stefnanda fóru fram, eins og áður greinir, á internetinu. Undanfari láns var rafræn umsókn sem stefnandi fór yfir með tilliti til viðeigandi atriða, svo sem lánshæfis, peningaþvættisathugunar og fleira. Hann hafi að því loknu sent umsækjandanum rafrænan lánssamning ásamt stöðluðu upplýsingablaði. Ef umsækjandinn samþykkti skjölin, sem hann gerði rafrænt, millifærði stefnandi lánsfjárhæðina á reikning umsækjandans. Lántakinn endurgreiddi hana síðan í samræmi við ákvæði lánssamningsins sem hann hafði samþykkt. Að sögn stefnanda var íslenskum viðskiptavinum félagsins skilmerkilega gerð grein fyrir því að samningar félagsins væru háðir dönskum lögum. Í lánssamningum hefði verið vísað til danskra laga sem og danskra eftirlitsyfirvalda. Stefnandi sé enn fremur danskt félag og berum orðum hafi staðið í samningunum að dönsk lög giltu um samningana. Þar eð bæði Danmörk og Ísland hafi innleitt nýjustu neytendalánatilskipun Evrópusambandsins nr. 2008/48/EB, hafi stefnandi talið ljóst að íslenskir neytendur nytu sambærilegrar verndar, hvort heldur íslensk eða dönsk lög giltu um samningana.

Í 26. gr. laga um neytendalán nr. 33/2013 sé sett þak á þann kostnað sem þeir sem veita neytendalán megi leggja á lán innan tiltekins árs. Í dönskum lögum um neytendalán sé ekki sambærilegt ákvæði. Kostnaður lána stefnanda hafi af þeim sökum verið hærri en 26. gr. íslenskra laga um neytendalán gerði ráð fyrir, en þó að öllu leyti innan marka dönsku neytendalánalaganna.

Stefnanda barst bréf frá stefnda 27. maí 2019 þar sem gerðar voru athugasemdir við framsetningu upplýsinga í lánssamningum félagsins sem og kostnað af lántöku. Meginatriði bréfsins var þó það álit stefnda að íslensk lög ættu að gilda að hluta til um samninga félagsins í stað danskra laga og tengdust allar athugasemdir bréfsins þeirri grundvallarforsendu. Stefnandi svaraði bréfinu 2. júlí 2019 þar sem þeim skilningi stefnda var hafnað að íslensk lög giltu um lánssamninga stefnanda. Enn fremur var stefndu gerð grein fyrir því að stefnandi hefði, þótt honum væri það ekki skylt, lækkað kostnað lána sinna þannig að hann samræmdist 26. gr. íslensku laganna um neytendalán. Þá breytingu hefði hann gert áður en bréf stefnda hefði borist stefnanda. Enn fremur voru lánssamningarnir uppfærðir í samræmi við athugasemdir stefnda um upplýsingagjöf til viðskiptavina.

Á svipuðum tíma fundaði fyrirsvarsmaður stefnanda með starfsmönnum stefnda. Stefnandi lýsti því yfir að hann vildi eiga gott samstarf við stefnda og reyna eftir bestu getu að mæta öllum kröfum stofnunarinnar. Það væri eftir sem áður álit stefnanda að dönsk lög ættu að gilda um lánssamninga félagsins að öllu leyti.

Þann 29. júlí 2019 tilkynnti stefndi að gagnaöflun væri lokið og að málið yrði tekið til afgreiðslu. Tæpum mánuði síðar, 21. ágúst, lauk stefndi afgreiðslu málsins og tilkynnti ákvörðun sína. Hún var í samræmi við fyrsta bréf stefnda, þ.e. að íslensk lög giltu að hluta til um lánssamninga félagsins og gerðar voru athugasemdir við lánssamninga stefnanda í samræmi við þá forsendu.

Stefnandi kærði niðurstöðu stefnda til áfrýjunarnefndar neytendamála 25. september 2019. Áfrýjunarefndin staðfesti niðurstöðu stefnda með úrskurði, dags. 29. apríl 2020. Að mati stefnanda var ekki svarað meginrökum hans um það hvers vegna íslensk lög gætu ekki gilt um lánssamninga félagsins. Stefnandi hefur hætt að veita íslenskum neytendum neytendalán og hefur enga starfsemi lengur hér á landi. Með stefnu birtri 9. september 2020 höfðaði hann þetta mál á hendur stefnda því hann telur sig hafa lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr því álitaefni lög hvaða lands gildi um lánssamninga hans. Niðurstaða um það hvort lánssamningar félagsins hafi fallið undir gildissvið íslenskra laga hafi umtalsverða fjárhagslega þýðingu fyrir hann.

Með stefnu birtri 18. september 2020 höfðaði stefnandi mál á hendur Neytendasamtökunum og formanni þeirra til ógildingar á tilteknum ummælum formannsins og til greiðslu miskabóta. Á dómþingi 29. október 2020 gagnstefndu Neytendasamtökin stefnanda og kröfðu hann um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. Viðskiptavinur stefnanda hafði reynt að höfða mál gegn honum í Kaupmannahöfn en ekki tekist að birta fyrirsvarsmanni hans stefnu. Samtökin keyptu þá af honum kröfuna og komu henni að sem gagnkröfu í meiðyrðamálinu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Aðilum er almennt heimilt að semja um lagaval Stefnandi vísar fyrst til þess að í 3. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar sé lögfest meginregla þess efnis að um samninga skuli beita þeim lögum sem samningsaðilar hafi valið berum orðum eða þeim lögum sem með vissu verða talin leiða af samningnum sjálfum eða öðrum atvikum. Í samræmi við þessa reglu beri almennt að beita þeim lögum sem aðilar hafi samið um að gildi um samninginn.

Stefnandi byggi á því að um lánssamninga sem hann geri við viðskiptavini sína gildi dönsk lög samkvæmt skýrum ákvæðum lánssamninga stefnanda. Stefnandi sé danskt fyrirtæki sem starfi samkvæmt starfsleyfi danska fjármálaeftirlitsins. Vefsíða stefnanda sé skráð í Danmörku og félagið hafi skrifstofu þar. Þegar viðskiptavinur taki lán hjá stefnanda sé honum skilmerkilega gerð grein fyrir því að dönsk lög gildi um samninginn. Fyrir utan skýrt samningsákvæði þess efnis að dönsk lög gildi, beri allur lánssamningurinn það með sér að dönsk lög gildi um hann. Þannig sé ítrekað vísað til danskra laga, en viðskiptavinum sé einnig vísað til dönsku áfrýjunarnefndarinnar um neytendamál sem og danska umboðsmanns neytenda (d. forbrugerombudsman). Það fari því ekki fram hjá neinum viðskiptavini stefnanda sem hafi kynnt sér lánssamninginn, þótt hann hafi ekki gert það nema lítillega, að dönsk lög gildi um viðskiptasambandið.

Undantekningarreglan um beitingu annarra laga en samið er um Frá fyrrgreindri meginreglu um samningsfrelsi sé undantekning í 5. gr. laga um lagaskil og hana beri skv. almennum lögskýringarreglum að skýra þröngt. Hún varði það að neytendur geti, að tilteknum þröngum skilyrðum uppfylltum, beitt fyrir sig ófrávíkjanlegum reglum í neytendalögum heimaríkis síns.

Samkvæmt ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga um lagaskil þurfi auk almenns skilyrðis 1. mgr. 5. gr. laganna að uppfylla eitt af sértækum skilyrðum ákvæðisins: a. ef undanfari samningsins var sérstakt tilboð til neytandans eða almenn auglýsing og allar nauðsynlegar ráðstafanir til samningsgerðarinnar af hans hálfu fóru fram í því landi eða b. ef gagnaðilinn, eða umboðsmaður hans, tók við pöntun neytandans í því landi eða c. ef samningur er um sölu vöru og neytandinn ferðaðist frá því landi til annars lands og gerði pöntun sína þar, að því tilskildu að ferðin hafi verið skipulögð af seljandanum í þeim tilgangi að hvetja neytandann til kaupanna.

Af orðanna hljóðan sé ljóst að b- og c-liður ákvæðisins eigi ekki við um starfsemi stefnanda enda byggi stefndi ekki á því að þeir stafliðir eigi við í ákvörðun sinni. Stefndi byggi á því að a-liður eigi við um starfsemi stefnanda í ákveðnum tilvikum. Þannig segi í ákvörðuninni að smáskilaboð og tölvupóstar til íslenskra neytenda, á íslensku og gjarnan með tilliti til sérstakra aðstæðna á Íslandi, sé markaðssetning sem virki gildissvið a-liðar 2. mgr. 5. gr. lagaskilalaga. Þannig komist stefndi að þeirri niðurstöðu að ákvæði laga nr. 33/2013 um neytendalán eigi við að hluta til, þ.e. að því leyti sem þau gangi lengra en dönsk lög um neytendalán, um samninga stefnanda og samningsgerð þegar lántaki er Íslendingur og er staddur á Íslandi. Stefnandi telur ljóst að ákvörðun stefnda sé röng og því beri að ógilda hana með vísan til eftirfarandi umfjöllunar:

Starfsemi stefnanda er undanskilin 1. mgr. 5. gr. laga um lagaskil Í fyrsta lagi byggi stefnandi á því að gildissvið 1. mgr. 5. gr. laga um lagaskil nái ekki til starfsemi stefnanda sem lánveitanda. Fram komi í frumvarpi til laga um lagaskil á sviði samningaréttar að lögin séu grundvölluð á Rómarsamningnum (e. The Rome Convention), sem var undirritaður 19. júní 1980. Nær öll lögin, þ.m.t. 5. gr. þeirra, séu bein þýðing á Rómarsamningnum. Í 1. mgr. 5. gr. sé fjallað um gildissvið ákvæðisins sem varði neytendasamninga. Frá þeirri umfjöllun megi gagnálykta að sú starfsemi sem sé ekki nefnd í ákvæðinu falli utan gildissvið þess.

Fram komi í 1. mgr. 5. gr. að ákvæðið eigi við um samninga sem neytandi geri um afhendingu á vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verði að varði ekki atvinnu hans eða samninga um lán til að fjármagna kaupin. Í enskri útgáfu Rómarsamningsins sé 5. gr. orðuð þannig: This Article applies to a contract the object of which is the supply of goods or services to a person (the consumer) for a purpose which can be regarded as being outside his trade or profession, or a contract for the provision of credit for that object.

Gildissvið 5. gr. laga um lagaskil og 5. gr. Rómarsamningsins sé hið sama, enda hafi það verið markmiðið með lögum um lagaskil á sviði samningaréttar að samræma reglur Evrópuríkja um lagaskil. Af 5. gr. laganna og 5. gr. Rómarsamningsins megi ótvírætt álykta að þrenns konar starfsemi falli undir gildissvið ákvæðanna: 1) samningar um afhendingu á vörum; 2) samningar um veitingu á þjónustu; og 3) samningar um lán til þess að fjármagna 1. og 2. lið.

Einungis lánssamningar sem að hluta til eða öllu leyti hafi það markmið að fjármagna kaup á vörum og þjónustu falla undir gildissvið 5. gr. laga um lagaskil og 5. gr. Rómarsamningsins. Ákvæðinu sé því ætlað að ná til lána sem hafi nána tengingu við kaup á vörum og þjónustu. Dæmi um lán af þessu tagi væru raðgreiðslur sem verslun veitir neytanda eða önnur lán af því tagi.

Lánssamningar sem séu veittir án þess að tengjast kaupum á vöru og þjónustu falli því hvorki undir gildissvið 5. gr. laga um lagaskil né Rómarsamningsins. Með öðrum orðum nái 5. gr. laganna og 5. gr. Rómarsamningsins ekki til þeirra tilvika þar sem lántakinn hafi fullt vald yfir því hvernig hann ráðstafi láninu. Lánssamningar stefnanda séu ekki veittir í tengslum við kaup á vörum og þjónustu. Þvert á móti sé lántökum stefnanda í sjálfsvald sett hvernig þeir verji fjárhæðinni sem þeir fá að láni hjá stefnanda. Þegar af þessari ástæðu geti neytendur ekki borið fyrir sig 5. gr. laga um lagaskil í tengslum við lánssamninga stefnanda, enda uppfylli starfsemi stefnanda ekki almenn skilyrði 5. gr. laganna, sem fram koma í 1. mgr. ákvæðisins.

Þessi túlkun stefnanda eigi sér stoð í lögskýringargögnum sem voru undirbúin við gerð Rómarsamningsins sem og fræðiskrifum evrópskra fræðimanna. Það sé ljóst að við gerð Rómarsamningsins, sem sé grundvöllur laga um lagaskil, hafi verið litið svo á að fjármálastarfsemi, þ.m.t. neytendalán, væru undanskilin nema þau væru sérstaklega tengd kaupum á vöru og þjónustu. Þá byggi stefnandi á því að túlka eigi íslensk lög í samræmi við alþjóðaskuldbindingar, en með lögum um lagaskil á sviði samningaréttar hafi einmitt verið stefnt að því að samræma löggjöf Íslands um lagaval löggjöf annarra Evrópuríkja.

Sá túlkunarkostur stefnda, sem og áfrýjunarnefndar neytendamála, að beita ytri samræmisskýringu við túlkun á 5. gr. laganna, sé ekki tækur. Ástæða þess sé sú, að við túlkun á ákvæðinu sé rétt að horfa til þess hvaða merking lá að baki því þegar Alþingi undirbjó og samþykkti löggjöfina. Í ljósi þess að löggjöfin sé nær samhljóða evrópskri löggjöf sé nauðsynlegt að horfa til lögskýringargagna og fræðiskrifa um hina evrópsku löggjöf. Þau gögn renni stoðum undir þann skilning stefnanda að einungis lán sem höfðu það að markmiði að fjármagna kaup á vöru og þjónustu falli undir gildissvið 5. gr. laganna.

Öll umfjöllun stefnda og áfrýjunarnefndar neytendamála um það að líta megi á lánveitingar sem „þjónustu“ í skilningi 1. mgr. 5. gr. laganna missi marks þegar heildarsamhengi ákvæðisins sé skoðað. Engu máli skipti hvort lánveitingar geti talist til þjónustu við túlkun á ákvæðinu. Samkvæmt orðanna hljóðan segi í ákvæðinu að það eigi við um samninga sem séu gerðir um afhendingu á vöru eða þjónustu sem telja verði að varði ekki atvinnu hans eða samning um lán til að fjármagna kaupin.

Stefnandi geri engar athugasemdir við að lánveitingar teljist til „þjónustu“, sé það hugtak túlkað án samhengis. Sé hugtakið hins vegar túlkað í samhengi við orðalag 1. mgr. 5. gr. laganna sé ljóst að þegar það var samið hafi ekki verið litið svo á að almenn lán féllu undir gildissvið ákvæðisins enda sérstaklega tiltekið að lán sem séu veitt í ákveðnum tilgangi falli undir gildissvið þess, en lán stefnanda séu ekki af því tagi. Með orðalagi ákvæðisins sé vísað til þess að tiltekin lán, aðallega raðgreiðslur, sem tengjast kaupum á vöru og þjónustu falli undir ákvæðið.

Á þeim tíma þegar Rómarsamningurinn var ritaður, seint á áttunda áratug síðustu aldar, hafi rafræn viðskipti ekki verið til. Enn fremur hafi lán þá nær alltaf verið veitt með skuldabréfum og víxlum. Í Rómarsamningnum, sem og lögum um lagaskil, séu skuldbindingar sem byggist á víxlum, tékkum og skuldabréfum undanskildar gildissviði laganna. Það renni stoðum undir þau rök stefnanda að það hafi aldrei verið ætlun löggjafans að almenn lán féllu undir gildissvið laganna, nema þau væru bundin kaupum á vörum eða þjónustu (t.d. raðgreiðslulán). Staðreyndin sé sú að neytendalán þess tíma hafi almennt verið veitt með víxlum, tékkum eða skuldabréfum og þau verið undanskilin lögunum, sbr. c-lið 2. mgr. 1. gr. laganna. Þá hafi verið farin sú leið að tiltaka að lán sem væru veitt í beinum tengslum við kaup á vöru á þjónustu skyldu þó falla undir gildissvið laganna, en það tíðkaðist að verslanir veittu raðgreiðslulán og ekki var talið fært, með tilliti til lagavals, að aðskilja þau frá sjálfum kaupunum sem þau áttu að fjármagna ef upp kæmi ágreiningur. Nú, fjörutíu árum síðar, hafi lánastarfsemi þróast umtalsvert og lánaframboð aukist. Hvað sem því líði hafi gildissviði laga um lagaskil ekki verið breytt og verði stefndi að bera hallann af því. Samkvæmt orðanna hljóðan sé ljóst að 1. mgr. 5. gr. laganna undanskilji neytendalán nema í ákveðnum tilvikum og falli lán stefnanda ekki undir þau tilvik.

Með vísan til framangreinds séu lánssamningar stefnanda því háðir dönskum lögum að öllu leyti í samræmi við 3. gr. laga um lagaskil. Þegar af þessari ástæðu beri að ógilda ákvörðun stefnda enda byggi hún á rangri túlkun á 1. mgr. 5. gr. laganna.

Skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laganna ekki uppfyllt – tilboð og auglýsingar Fari svo ólíklega að talið verði að starfsemi stefnanda falli undir gildissvið 1. mgr. 5. gr. laganna, byggi stefnandi í öðru lagi á því að ekki séu uppfyllt önnur skilyrði ákvæðisins, þ.e. sértæk skilyrði 2. mgr. 5. gr. Það sé rangt hjá stefnda að smáskilaboð og tölvupóstar sem stefnandi sendi viðskiptavinum sínum séu „sérstök tilboð“ eða „almennar auglýsingar“ í skilningi a-liðar 2. mgr. 5. gr. laganna. Í athugasemdum við 5. gr. í frumvarpi til laga um lagaskil á sviði samningaréttar, sé nánari afmörkun á því hvað sé sérstakt tilboð eða almenn auglýsing í skilningi ákvæðisins. Þar segi orðrétt: Í þessu felst skilyrði um að seljandinn hafi boðið fram vöru sína, svo sem með sérstöku tilboði eða auglýsingu í blöðum, útvarpi eða sjónvarpi, eða á annan hátt í því landi þar sem neytandinn á heima. Til nánari skýringar má taka sem dæmi að seljandinn birtir auglýsingu í íslensku blaði eða tímariti. Samningar sem gerðir yrðu í framhaldi af því falla undir sérreglu greinarinnar. Ef slík auglýsing birtist í dönsku blaði, sem ætlað er fyrir danskan markað, gæti Íslendingur búsettur hér á landi ekki borið ákvæðið fyrir sig.

Gera verði greinarmun á því þegar neytandi fái sendan (tölvu)póst og smáskilaboð í formi auglýsingar til sín, eins og lögin vísa til, og þess þegar neytandi biðji sérstaklega um að fá sendan (tölvu)póst og smáskilaboð. Stefnandi sendi einungis smáskilaboð og tölvupóst þeim viðskiptavinum sem hafi beðið um að fá slík skeyti send. Einungis þeir viðskiptavinir sem hafi óskað eftir því á vefsíðu stefnanda fái slík skeyti send. Ekki sé með nokkru móti hægt að jafna því við það þegar auglýsingar séu sendar, óumbeðið, heim til neytenda eða birtingu auglýsinga í blöðum, eins og vísað sé til í greinargerð með lögunum. Væri fallist á þessa lagatúlkun stefnda gæti neytandi t.d. beðið erlent fyrirtæki um að senda sér upplýsingar um vörur sínar og í kjölfarið komið á samningi sem yrði bundinn af íslenskum lögum. Í tilvikum sem þessum sé auglýsingunum ekki þvingað upp á neytandann heldur hafi hann frumkvæði að því að fá þær sendar sér. Það geti að sjálfsögðu ekki verið grundvöllur þess að a-lið 2. mgr. 5. gr. laganna sé beitt. Auk þess þurfi að hafa í huga að fjölmargir viðskiptavinir stefnanda nýti sér þjónustu félagsins án þess að auglýsing tengist því. Sumir heyri af vörum stefnanda frá kunningjum á meðan aðrir finni fyrirtækið einfaldlega með leitarvél á netinu. Ekki þurfi að gera annað en að leita að orðinu „smálán“ í leitarvél á internetinu til þess að finna vefsíðu stefnanda. Gildissvið 2. mgr. 5. gr. laganna nái ekki til slíkra tilvika, enda sé þess krafist að undanfari viðskiptanna sé almenn auglýsing eða sérstakt tilboð, eins og áður greini. Í greinargerð með frumvarpi að lögum um lagaskil á sviði samningaréttar segi: Hér undir falla einstök tilboð sem seljandi kann að hafa gert viðkomandi neytanda, annaðhvort fyrir tilstilli umboðsmanns eða sérstakra sölumanna, eða sérstök tilboð sem berast honum í pósti, gegnum síma eða á annan hátt. Til nánari skýringar má taka sem dæmi að seljandinn birtir auglýsingu í íslensku blaði eða tímariti. Samningar sem gerðir yrðu í framhaldi af því falla undir sérreglu greinarinnar.

Samkvæmt framangreindu gildi dönsk lög um talsverðan fjölda þeirra lánssamninga sem stefnandi hafi gert við viðskiptavini sína. Það sé niðurstaðan jafnvel þótt fallist yrði á rökstuðning stefnda. Það sé óumdeilt að stefnandi geti ekki vitað hver hafi verið undanfari þess að viðskiptavinur ákvað að gera lánssamning við félagið. Þótt stefnandi hefði þá vitneskju þyrfti félagið engu að síður að afla upplýsinga um ríkisborgararétt neytandans sem og landfræðilega stöðu hans þegar rafræn umsókn um lán berst. Það liggi í augum uppi að þessi niðurstaða stefnda standist ekki skoðun og það sé ómögulegt fyrir stefnanda að framfylgja niðurstöðunni, enda sé ekki með nokkru móti hægt að vita hver var undanfari þess að viðskiptavinur hóf samningssamband við stefnanda.

Auk framangreinds auglýsi stefnandi ekki á íslenskum miðlum. Um það séu engin dæmi. Auglýsingar stefnanda birtast ekki í miðlum sem eru sérstaklega ætlaðir íslenskum neytendum. Miðlarnir séu alþjóðlegir og markaðssvæði hans sé í eðli sínu ekki séríslenskt. Samkvæmt framangreindu beri að ógilda ákvörðun stefnda.

Skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laganna ekki uppfyllt– „nauðsynlegar ráðstafanir“

Í þriðja lagi rökstyðji stefndi ekki hvernig uppfyllt sé það skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laga um lagaskil að „allar nauðsynlegar ráðstafanir til samningsgerðarinnar af hans [neytandans] hálfu fóru fram í því landi“ eins og kemur fram í ákvæðinu. Leiða megi af niðurstöðu stefnda að hann líti til þessa skilyrðis, en niðurstaða hans sé einmitt bundin við Íslendinga sem taki lán hjá stefnanda á meðan þeir séu staddir á Íslandi. Þó sé með öllu óljóst hvernig eigi að skýra þetta skilyrði fyrir beitingu ákvæðisins. Stefnandi geti trauðla staðreynt hvaða lánsumsækjendur hafi íslenskan ríkisborgararétt og hvar þeir séu nákvæmlega staddir þegar lánið sé tekið. Þetta séu einfaldlega upplýsingar um viðskiptavini stefnanda sem honum komi ekki við og ekki hlutverk hans að safna þeim um þá. Verði þessi skilningur ofan á séu lagðar ólögmætar og óeðlilegar kröfur á stefnanda.

Enn fremur falli orðalagið „allar nauðsynlegar ráðstafanir til samningsgerðarinnar“ illa að nútímaviðskiptaháttum. Fyrir tíma internetsins hafi þetta orðalag haft raunhæfa skírskotun. Þá hafi það vísað til þess að neytandi hefði ritað undir samning og lagt hann síðan í póst til erlends fyrirtækis. Í umhverfi rafrænna viðskipta sé ákvæðið að mestu marklaust. Hinn hefðbundni viðskiptavinur stefnanda sæki um lánið rafrænt, oftast með erlendu tölvupóstfangi, eftir að hafa heyrt frá vini eða kunningja um þjónustuna, ellegar séð auglýsingu á erlendum miðli. Vandséð sé hvernig viðskiptavinurinn geri í slíkum tilvikum allar nauðsynlegar ráðstafanir til samningsgerðarinnar í heimalandi sínu. Orðalag a-liðar 2. mgr. 5. gr. laga um lagaskil sé í raun ósamræmanlegt rafrænum viðskiptum. Orðalag ákvæðisins sé þýðing á Rómarsamningnum (e. The Rome Convention) en ákvæði þess sáttamála um lagaskil séu frá árinu 1980, löngu fyrir tilkomu rafrænna viðskipta. Vegna þess ósamræmis hafi Evrópusambandið innleitt Rómarreglugerðina 1, (e. Rome Regulation 1) sem felli brott úr orðalagi a-liðar 2. mgr. 5. gr. laganna þann þátt ákvæðisins sem varði nauðsynlegar ráðstafanir. Ljóst sé að vegna orðalags ákvæðisins í íslenskum lögum sé ekki hægt að beita því um starfsemi stefnanda. Sérstaklega verði að horfa til þess að beita þurfi þrengjandi lögskýringu við túlkun ákvæðisins, enda feli það í sér undantekningu frá skýrri meginreglu um samningsfrelsi. Stefndi hafi í raun beitt rýmkandi lögskýringu til þess að komast að niðurstöðu sinni, sem að mati stefnanda sé ekki lögfræðilega rétt aðferð. Samkvæmt framangreindu beri að ógilda ákvörðun stefnda.

Ákvæði 5. gr. laganna er heimildarákvæði – neytandinn ber sönnunarbyrðina Í fjórða lagi verði að gera verulegar athugasemdir við ákvörðun stefnda í heild sinni. Í ákvörðuninni sé því slegið föstu að stefnandi hafi brotið gegn íslenskum lögum um neytendalán á grundvelli þess að íslensk lög gildi um samningana að hluta til, þ.e. að því leyti sem íslensk lög um neytendalán veiti meiri vernd en sambærileg dönsk lög. Í ákvörðuninni sé svo meint lögbrot stefnanda þrengt þannig að þau lán sem stefnandi hafi veitt öðrum en Íslendingum, sem voru staddir á Íslandi þegar þeir veittu lánið, hafi verið lögmæt. Stefndi nefni samt engin dæmi um að þessi skilyrði hafi verið uppfyllt. Líklega skýrist það af því að rannsókn stefnda á starfsemi stefnanda hafi ekki byggst á kvörtun heldur hafi þetta verið frumkvæðisathugun. Í öllu fallist sé ljóst að ótækt sé að slá því föstu að stefnandi hafi gerst brotlegur við lög gagnvart neytendum án þess að tilgreint sé eitt dæmi þar sem neytandi uppfylli öll þau fjölmörgu skilyrði sem liggi að baki því að íslensk lög verði virk, framar þeim dönsku. Óljóst sé hvernig stefndi geti fullyrt að stefnandi hafi brotið gegn lögum um neytendalán án þess að tiltaka nokkurt tilvik því til stuðnings. Jafnvel þótt framangreind skilyrði kynnu að vera uppfyllt í tilviki einhvers neytanda þurfi neytandinn að bera fyrir sig íslensk lög um neytendalán og færa rök fyrir því að skilyrði 1. og 2. mgr. 5. gr. laga um lagaskil séu uppfyllt, séu þau það yfirhöfuð. Stefnandi taki fram að umtalsvert hlutfall lána stefnanda sé veitt aðilum sem hafi hvorki íslenskan ríkisborgarétt né hafi verið staddir á Íslandi þegar lánin voru tekin. Stefnandi geti ekki með nokkru móti vitað í hvaða landi viðskiptavinir hans voru þegar þeir nýttu sér þjónustu fyrirtækisins. Það sama gildi, eðli málsins samkvæmt, um undanfara þess að neytandi ákvað að taka lán hjá stefnanda. Í sumum tilvikum hafi t.d. erlendir verkamenn tekið slík lán á meðan þeir voru staddir hér á landi. Þá séu einnig dæmi þess að Íslendingar hafi tekið slík lán án þess að vera þó staddir á Íslandi. Enn fremur sé ljóst að í þeim tilvikum þar sem neytandi hafi tekið lán hjá stefnanda án þess að hafa fengið sérstakt tilboð eða séð almenna auglýsingu hafi lögbrot ekki heldur verið framið. Taka megi sem dæmi viðskiptavin sem heyrði af lánum stefnanda frá ættingja eða notaði leitarvél á netinu til þess að finna vefsíðu stefnanda. Í þeim tilvikum séu skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laganna ekki uppfyllt og dönsk lög gildi fullum fetum um þá lánssamninga.

Eðli málsins samkvæmt standi það neytandanum nær að sanna hvort skilyrði a- liðar 2. mgr. 5. gr. laganna hafi verið uppfyllt í hverju tilviki fyrir sig. Ljóst sé að í fjölmörgum tilvikum, jafnvel meirihluta, séu skilyrði ákvæðisins ekki uppfyllt. Þannig þurfi neytandinn að sanna að hann hafi fengið sérstakt tilboð eða almenna auglýsingu í skilningi a-liðar 2. mgr. 5. gr. laganna og að önnur skilyrði ákvæðisins hafi verið uppfyllt. Það hafi ekki verið gert, heldur hafi stefndi gefið sér forsendur þess efnis. Niðurstaða stefnda sé því með öllu ótæk enda gangi hún mun lengra en heimildir stefnda geri ráð fyrir. Jafnvel þótt sumir neytendur kynnu að eiga rétt á að bera fyrir sig íslensk neytendalánalög felist ekki í því að rétt hafi verið hjá stefnda að fullyrða án fyrirvara að stefnandi hafi gerst brotlegur við þau, eins og gert sé í ákvörðuninni. Þá sé ljóst að sú krafa stefnda að stefnandi vísi til íslenskra eftirlitsyfirvalda standist ekki heldur skoðun, enda gildi íslensk lög að engu leyti um samninga félagsins í mörgum tilvikum. Þess utan sé ljóst að dönsk lögsaga gildi í öllum tilfellum um samninga félagsins þótt íslensk neytendavernd kunni að einhverju leyti að koma til skoðunar. Lengra hafi verið gengið í ákvörðuninni en nauðsyn var til og lög leyfa. Enginn kvartandi hafi staðið á bak við ákvörðun stefnda en það hafi verið nauðsynleg forsenda þess að hægt væri að ætla að brot gegn neytendalánalögum hefði átt sér stað í þessu tiltekna máli. Því aðeins megi telja brotið gegn íslenskum lögum að aðstæður viðskiptavinar uppfylli öll skilyrði 5. gr. laga um lagaskil og viðkomandi beri ákvæðið fyrir sig. Ákvæðið verði ekki virkt sjálfkrafa, en það sé grundvallarforsenda fyrir ákvörðun stefnda. Stefndi hefði í raun þurft að byggja ákvörðun sína á viðskiptavini sem hefði uppfyllt eftirfarandi þrjú skilyrði: 1. uppfylli öll skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laga um lagaskil, 2. beri fyrir sig íslensk neytendalánalög, og 3. hafi verið neitað um vernd samkvæmt íslenskum lögum um neytendalán.

Stefndi hafi ekki haft nein slík fordæmi í forgrunni þegar hin umdeilda ákvörðun nr. 31/2019 var birt. Að því gefnu að túlkun stefnda á 5. gr. laganna sé rétt hvað varðar gildissvið, hefði verið rétt að komast að þeirri niðurstöðu að viðskiptavinir stefnanda geti í einhverjum tilvikum borið fyrir sig íslensk neytendalánalög. Það hafi ekki verið gert, heldur hafi verið gengið mun lengra sem hafi valdið félaginu umtalsverðu tjóni. Ákvörðunin sé því röng og ólögmæt og hana beri að ógilda.

Stefnandi vísar til laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar, einkum 5. gr. laganna. Einnig er vísað til laga nr. 33/2013 um neytendalán, einkum 26. gr. og 29. gr. laganna. Varðandi málskostnað er vísað 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda, Neytendastofu Stefndi vísar til þess að eftir að stefnandi keypti rekstur íslensku smálánafyrirtækjanna hafi hann haldið áfram að veita íslenskum neytendum smálán í gegnum vefsíður smálánafyrirtækjanna. Eina breytingin sem hann hafi gert hafi verið að færa hýsingu vefsíðnanna til Danmerkur og hafi lénin því borið .dk endingu í stað .is áður. Engar aðrar sjáanlegar breytingar hafi verið gerðar á útliti vefsíðnanna eða fyrirkomulagi lánveitinga. Vefsíðurnar hafi áfram verið á íslensku og auglýsingum, í nafni smálánafyrirtækjanna, hafi áfram verið beint að íslenskum neytendum í formi smáskilaboða o.fl. auglýsinga á íslensku, meðal annars auglýsinga í netleikjum.

Stefnandi hafi keypt rekstur smálánafyrirtækjanna Hraðpeninga, 1909, Smálána og Múlalána. Árétta verði að þessi fyrirtæki hafi um árabil, fyrir kaupin, veitt íslenskum neytendum smálán og hafi því verið þekkt vörumerki á íslenskum smálánamarkaði. Því megi reikna með að íslenskir neytendur hafi staðið í þeirri trú að þeir væru áfram að taka lán hjá íslensku fyrirtæki þótt eignarhald þess hafi færst til Danmerkur. Stefndi telji þetta styðja það álit stofnunarinnar að um lánin gildi ófrávíkjanleg ákvæði í íslenskum lögum nr. 33/2013, um neytendalán, sbr. ákvæði 5. gr. laga nr. 43/2000, um lagaskil á sviði samningaréttar.

Stefnandi vísi til þess að hann sé í alþjóðlegum rekstri og það sé umtalsverður ábati af því fyrir hann að reksturinn sé einvörðungu háður einu lagaumhverfi og því hafi verið ákveðið að neytendalán hans yrðu öll háð dönskum lögum, án tillits til þess hvort viðskiptavinur væri danskur eða íslenskur eða hvort lánin væru veitt á Íslandi eða annars staðar. Stefnandi ítreki jafnframt að íslenskum viðskiptavinum hafi skilmerkilega verið gerð grein fyrir því að samningar stefnanda væru háðir dönskum lögum.

Það sé skoðun stefnanda að gildissvið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 nái ekki til starfsemi hans sem lánveitanda. Hann fari yfir gildissvið ákvæðisins meðal annars með vísun til Rómarsamningsins og komist að þeirri niðurstöðu með gagnályktun að sú starfsemi sem ekki sé nefnd í ákvæðinu falli utan gildissviðs þess. Stefndi andmæli þessari lagatúlkun stefnanda og vísar til ákvörðunar stefnda og úrskurðar áfrýjunarnefndar neytendamála. Stefnandi skýri 5. gr. laga nr. 43/2000 og 5. gr. Rómarsamningsins þannig að ákvæðið taki einungis til lána sem hafi nána tengingu við kaup á vöru eða þjónustu. Stefndi telji stefnanda túlka ákvæðin of þröngt og endurspegli hún ekki vilja löggjafans. Stefndi vísar til niðurstöðukafla úrskurðar áfrýjunarnefndar neytendamála. Þar sé meðal annars umfjöllun um athugasemdir í frumvarpi því er varð að lögum nr. 43/2000 og tengingu framangreinds ákvæðis við Lúganó-samninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum. Áfrýjunarnefndin komist að þeirri niðurstöðu að líta beri til hefðbundinna sjónarmiða um túlkun laga nr. 43/2000, svo sem að skýring samræmist öðrum þeim markmiðum sem bjuggu að baki lagasetningunni og túlkun á öðrum sambærilegum hugtökum og reglum sem fram koma í íslenskum lögum.

Það sé ein af málsástæðum stefnanda að það hafi aldrei verið ætlun löggjafans að almenn lán féllu undir gildissvið laga nr. 43/2000, nema þau væru bundin við kaup á vörum eða þjónustu. Þessu til stuðnings vísi stefnandi til þess að þegar Rómarsamningurinn var ritaður, fyrir um 40 árum, hafi rafræn viðskipti ekki verið til og á þeim tíma hafi lánastarfsemi nær alltaf farið fram í formi skuldabréfa og víxla en þau viðskipti séu undanþegin lögunum, sbr. c-lið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 43/2000. Þegar af þeirri ástæðu sé ljóst að samkvæmt orðanna hljóðan séu neytendalán stefnanda undanskilin 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000.

Að mati stefnda byggist túlkun stefnanda á misskilningi. Sú staðreynd að rafræn viðskipti, rafræn neytendalán þar með talin, hafi ekki verið í boði þegar Rómarsamningurinn var ritaður, gefi einmitt tilefni til að túlka ákvæðin með hliðsjón af vilja löggjafans. Betur sé farið yfir það í ákvörðun Neytendastofu og bréfi frá áfrýjunarnefnd neytendamála, dags. 13. nóvember 2019. Stefnandi byggi á því að skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 varðandi tilboð og auglýsingar sé ekki uppfyllt. Það sé álit félagsins að smáskilaboð og tölvupóstar sem stefnandi sendi viðskiptavinum sínum séu ekki „sérstök tilboð“ eða „almennar auglýsingar“ í skilningi þessa stafliðar og að gera verði greinarmun á því þegar neytandi fái sendan tölvupóst og smáskilaboð með auglýsingu og þegar neytandi biðji sérstaklega um að fá sendan tölvupóst eða smáskilaboð með auglýsingum. Þá telji stefnandi að í þeim tilvikum sé auglýsingu ekki þvingað upp á neytanda heldur hafi hann frumkvæði að því að fá auglýsingar sendar sér. Það geti ekki verið grundvöllur þess að a-lið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 sé beitt. Stefndi geti ekki fallist á þessa túlkun stefnanda á ákvæðinu.

Í fyrsta lagi virðist stefnandi ekki eingöngu senda „skráðum“ viðskiptavinum sínum auglýsingar heldur hafi hann sent þær mun breiðari hópi. Ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hafi 11. júlí 2018 skipað starfshóp um starfsumhverfi smálánafyrirtækja á Íslandi. Hópnum hafi verið ætlað að kortleggja umhverfi smálánafyrirtækja og bera það saman við lagaumhverfi í nágrannalöndum. Í skýrslu starfshópsins sé fjallað um markaðssetningu stefnanda á Íslandi og m.a. vísað til þess að hluti þeirra sem sátu í hópnum hafi fengið nokkur smáskilaboð frá stefnanda þann stutta tíma sem hópurinn starfaði. Auglýsingar stefnanda séu einnig í hinum ýmsu netleikjum, t.d. á Facebook. Öll markaðssetning stefnanda sé á íslensku, smáskilaboð og tölvupóstar sem og vefsíður félagsins. Einnig verði að líta til þess að við kaup stefnanda á rekstri íslenskra smálánafyrirtækja hafi verið teknar yfir upplýsingar um þáverandi viðskiptavini og haldið áfram að senda þeim auglýsingar þótt þeir hafi aldrei skráð sig hjá stefnanda. Það sé því skoðun stefnda að þar eð allri markaðssetningu stefnanda hér á landi sé beint að íslenskum neytendum fari um neytendalán stefnanda eftir ófrávíkjanlegum ákvæðum íslenskra laga. Sama niðurstaða komi fram hjá áfrýjunarnefnd neytendamála svo og í skýrslunni.

Stefnandi mótmæli því enn fremur að uppfyllt sé það skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000, að „allar nauðsynlegar ráðstafanir til samningagerðarinnar“ af hálfu neytandans hafi farið fram í því landi þar sem hann býr. Með vísan til umfjöllunar í niðurstöðukafla ákvörðunar hafni stefndi þeirri málsástæðu stefnanda að ekki sé rökstutt nægjanlega hvernig skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. sé uppfyllt. Einnig megi vísa til niðurstöðukafla í úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála þar sem sé ítarlega fjallað um afstöðu stefnda varðandi það að allar nauðsynlegar ráðstafanir vegna samningagerðarinnar fari fram á Íslandi.

Stefnandi vísi einnig til þess að lagðar séu ólögmætar og óeðlilegar kröfur á stefnanda um að hann sannreyni hvort lántakar hafi íslenskan ríkisborgararétt eða séu staddir hér á landi þegar þeir taki lán hjá stefnanda. Sú fullyrðing stefnanda stangist á við hans eigin gögn og þá lánssamninga þar sem kveðið sé á um í 6. gr. varðandi samningsbrot lántaka, að lántaki fallist á að tilkynna stefnanda flytji hann til útlanda lengur en í sex mánuði. Stefnandi telji sig hafa hag af því að vita um búferlaflutninga yfir landamæri. Vegna tilvísunar stefnanda til ríkisborgararéttar taki stefndi fram að ekki sé á því byggt að ákvæði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 gildi einvörðungu um íslenska ríkisborgara heldur neytendur á Íslandi, óháð þjóðerni eða ríkisborgararétti. Það að lán stefnanda séu einungis veitt þeim sem hafi íslenska kennitölu og íslenskan bankareikning styðji hins vegar þá niðurstöðu stefnda að allar nauðsynlegar ráðstafanir vegna lánveitinga fari fram á Íslandi, þ.e. ráðstafanir í tengslum við lán neytanda fara fram á Íslandi. Hann fái lánið greitt inn á íslenskan bankareikning og endurgreiði það inn á íslenskan bankareikning eins og fram komi í dómi Københavns byret.

Stefndi geri einnig athugasemd við þá fullyrðingu stefnanda að umtalsvert hlutfall lána stefnanda sé veitt aðilum sem höfðu hvorki íslenskan ríkisborgararétt né voru staddir á Íslandi þegar lánin voru tekin. Undir rekstri málsins hjá stefnda hafi hvorki verið lögð fram gögn né upplýsingar sem styðji þessa fullyrðingu stefnanda. Aftur á móti sé ljóst að öll markaðssetning félagsins sé á íslensku, henni sé beint að íslenskum neytendum og öll skilyrði lánveitingar taki til atriða sem aðeins tengjast íslenskum neytendum, þ.e. íslensk kennitala og íslenskur bankareikningur.

Til stuðnings kröfu stefnda um málskostnað vísar hann til 129. og 130. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Eins og áður greinir er það ágreiningsefni þessa máls hvort lán sem stefnandi veitir falli undir gildissvið 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar.

Frávísun án kröfu?

Við aðalmeðferð málsins var bókað eftir lögmanni stefnda að hann teldi að komið væri fram tilefni til þess að vísa málinu frá dómi án kröfu. Komið hefði í ljós að stefnandi hefði selt lánasafn sitt á síðastliðnu ári. Hann hefði því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr því álitaefni sem hann ber undir dóminn í þessu máli.

Lögmaður stefnanda taldi hann hins vegar hafa lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins. Stefnandi hefði ekki hætt starfsemi og væri ekki gjaldþrota. Niðurstaða þessa máls hefði þýðingu í máli sem væri nú þegar rekið gegn honum.

Neytandi sem hafði tekið allmörg lán hjá stefnanda lét reikna út fyrir sig muninn á þeim kostnaði af lántökunni sem hann greiddi stefnanda annars vegar samkvæmt dönskum lögum og hins vegar kostnað sem hann hefði þurft að greiða samkvæmt íslenskum lögum. Hann hugðist krefja stefnanda um endurgreiðslu mismunarins. Neytandanum gekk illa að birta stefnanda stefnu í Danmörku. Hann framseldi því Neytendasamtökunum þá kröfu sem hann taldi sig eiga á hendur stefnanda og þau komu henni að sem gagnsök í máli sem stefnandi hafði höfðað á hendur Neytendasamtökunum. Sú krafa hvort stefnanda beri að endurgreiða þann hluta kostnaðar við lántöku neytandans sem er hærri en íslensk lög leyfa bíður úrlausnar dómsins. Niðurstaða þess máls getur meðal annars ráðist af niðurstöðu þessa máls. Verði niðurstaðan sú að stefnanda beri að endurgreiða neytandanum mismuninn á kostnaðinum kunna aðrir neytendur að höfða mál á hendur stefnanda til endurgreiðslu oftekins kostnaðar. Af þeim sökum telur dómurinn að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr því álitaefni sem hann ber nú undir dóminn.

Verður orðið „þjónusta“ í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 túlkað sem lánveiting?

Eins og þetta mál horfir við dóminum þarf fyrst að svara því hvort lán sem stefnandi hefur veitt neytendum á Íslandi falli undir 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Hún er orðuð þannig: Grein þessi á við um samninga sem maður (neytandi) gerir um afhendingu vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verður að varði ekki atvinnu hans eða samning um lán til að fjármagna kaupin.

Rómarsamningur sem tók gildi 19. júní 1980 er grundvöllur laganna. Samsvarandi ákvæði er orðað þannig í 1. mgr. 5. gr. hans: Article 5 Certain consumer contracts

1. This Article applies to a contract the object of which is the supply of goods or services to a person ('the consumer') for a purpose which can be regarded as being outside his trade or profession, or a contract for the provision of credit for that object.

   Það er óumdeilt að stefnandi veitir lán í atvinnuskyni og jafnframt virðast málsaðilar ganga út frá því að þeir sem taka lán hjá honum nýti féð ekki í atvinnuskyni. Þótt þetta mál sé komið til vegna frumkvæðisathugunar Neytendastofu en ekki að kröfu tiltekins lántaka er gengið út frá því að lánveitandi og lántaki séu í þeirri réttarstöðu sem ákvæðið tekur til. Álitaefnið er hvort samningurinn sem þeir tveir gera falli undir ákvæðið. Það var niðurstaða áfrýjunarnefndar neytendamála í máli nr. 6/2019 að lán sem stefnandi veitti féllu undir hugtakið þjónusta í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000.

   Að mati dómsins leikur varla nokkur vafi á því að þótt notað sé orðið afhending sé í ákvæðinu átt við afhendingu gegn gjaldi, þ.e.a.s. kaup á vöru eða þjónustu. Orðalag b-liðar 4. mgr. 5. gr. gefur skýra vísbendingu um það. Umfjöllun um ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 43/2000 segir það einnig berum orðum. Þar segir til dæmis að ákvæðið eigi því aðeins við þegar „annar aðili samnings selji vöru eða þjónustu til neytanda sem lið í atvinnu sinni“.

   Enn fremur segir í frumvarpinu að ákvæði 5. gr. eigi jafnt við um staðgreiðsluviðskipti og um samning um lánsviðskipti sem sé gerður í tengslum við kaupin. Að mati dómsins má af þessum orðum löggjafans ráða að þeir lánssamningar sem ákvæðið tekur til séu lán sem séu tekin í tengslum við kaup á vörum og þjónustu.

   Að mati dómsins má lesandi við fyrstu sýn telja að undir ákvæðið falli a) samningar sem neytandi gerir um kaup á vöru eða b) samningar sem hann gerir um kaup á þjónustu, eða c) samningar sem hann gerir um lán til þess að fjármagna kaup á vöru eða þjónustu.

   Texti laganna veitir ekki vísbendingu um það að tilefni sé til þess að vefengja þessa merkingu ákvæðisins.

   Lög nr. 43/2002 um lagaskil á sviði samningaréttar eru, eins og áður segir, grundvölluð á Rómarsamningnum frá 1980. Einungis þremur ákvæðum samningsins var sleppt við setningu laganna og eru allar efnisreglur samningsins óbreyttar í lögunum.

   Í frumvarpi til laga um lagaskil segir að álitamál kunni að rísa um merkingu hugtaka. Inntak þeirra verði að ráðast af Evrópuréttinum en ekki af lögum einstakra aðildarríkja samningsins. Í frumvarpinu er enn fremur tekið fram að í 18. gr. Rómarsamningsins sé ákvæði um túlkun ákvæða hans. Þar segi að við túlkun og beitingu ákvæðanna skuli taka tillit til alþjóðlegs eðlis þeirra og þarfarinnar fyrir einsleita túlkun og beitingu í öllum þeim ríkjum þar sem sömu reglur gilda. Í bókun við samninginn sé gert ráð fyrir því að EB-dómstóllinn hafi vald til þess að túlka ákvæði hans. Það sé liður í að ná fram þeirri samræmingu sem 18. gr. geri ráð fyrir.

   Að auki segir í frumvarpinu að með lögfestingu þess verði þær efnisreglur Rómarsamningsins sem séu teknar upp í frumvarpið, hluti af íslenskum rétti og hafi þar stöðu sem almenn lög. Um túlkun þeirra og beitingu fari því samkvæmt þeim aðferðum og sjónarmiðum sem tíðkast í íslenskum rétti almennt. Áréttað er að lögfesting þessara reglna sé liður í því að samræma íslenska löggjöf á þessu sviði löggjöf og lagaframkvæmd í ríkjum EB. Af þeim sökum verði að telja heppilegt að túlkun þeirra og framkvæmd sé einnig samræmd Rómarsamningnum. Við túlkun ákvæða frumvarpsins og framkvæmd hér á landi sé nauðsynlegt að hafa þetta í huga Að öðrum kosti sé hætta á að markmiðin með lögfestingu þessara reglna náist ekki.

   Af þessu leiði að telja verði heppilegt að tillit verði tekið til dómaframkvæmdar EB-dómstólsins um túlkun og beitingu samningsins, auk dómaframkvæmdar í einstökum ríkjum EB. Því eigi við svipuð sjónarmið og gildi yfirleitt um EES-samninginn, sbr. einkum 6. gr. hans, og þau sjónarmið sem gilda um túlkun og beitingu Lúganó-samningsins, sbr. bókun 2 við þann samning. Sömu sjónarmið eigi einnig við um túlkun og beitingu allra alþjóðasamninga sem hafi verið lögfestir hér á landi. Íslenskir dómstólar séu að sjálfsögðu hvorki bundnir af þeim dómsúrlausnum EB- dómstólsins né úrlausnum dómstóla aðildarríkja sem varða Rómarsamninginn. Engu að síður sé eðlilegt að tillit verði tekið til þeirra eigi markmiðin með lögfestingu frumvarpsins að nást.

   Í frumvarpinu er því lögð áhersla á það að túlkunin eigi að vera samræmd innan þeirra ríkja sem hafa annað hvort gerst aðilar að samningnum eða leitt hann í lög sín þannig að þeir sem gera einkaréttarlega samninga, þar með taldir neytendur, njóti sömu réttarstöðu í öllum þessum löndum. Við túlkun laganna skuli beita aðferðum sem ná fram einsleitri og samræmdri framkvæmd.

   Þessu til viðbótar segir í athugasemdum með 1. mgr. 5. gr. að það sé tilgangur ákvæðisins að vernda neytendur og beri að skýra ákvæðið í samræmi við þann tilgang. Að lokum segir í athugasemdum við ákvæðið að dæmi um íslenskar reglur sem ekki sé hægt að víkja frá með samningi neytanda í óhag, séu ákvæði laga um neytendalán sem voru þá lög nr. 121/1994 en eru nú lög nr. 33/2013. Ekki verður annað séð en að áfrýjunarnefnd neytendamála láti þetta markmið stýra túlkun sinni á efnislegu inntaki 1. mgr. 5. gr. en hún komst að þeirri niðurstöðu, eins og áður segir, að orðið „þjónusta“ í ákvæðinu ætti við fjármálaþjónustu, þar með talið lánveitingu.

   Hugtakið vörur og þjónusta/vörur eða þjónusta Það er alkunna að undir hugtakið þjónustu má fella nánast hvað sem er. Það á einnig við um enska orðið „services“. Efni þess ræðst alfarið af því samhengi sem það stendur í.

   Þótt það lagaákvæði sem þurfi að túlka sé lagaskilaregla varðar það tiltekna réttarstöðu þar sem annar samningsaðilinn er neytandi en hinn er seljandi vöru eða þjónustu í atvinnuskyni eða lánveitandi. Því er fyllilega eðlilegt að áfrýjunarnefndin hafi leitað í efnisreglur neytendaréttar til þess að finna viðmið við að afmarka efnislegt inntak ákvæðisins. Auk þess eru þau fyrirmæli í frumvarpi til laga um lagaskil að skýra beri ákvæðið í samræmi við þann tilgang þess að vernda neytendur. Jafnframt er þar tekið fram að ekki megi með samningi víkja frá ákvæðum laga um neytendalán neytanda í óhag.

   Um neytendavernd hafa Efnahagsbandalag Evrópu og síðar Evrópusambandið (Evrópubandalagið) sett fjöldamargar tilskipanir. Þeirra á meðal má nefna tilskipun 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum, 97/7/EB um neytendavernd að því er varðar fjarsölusamninga, 2007/64/EB um greiðsluþjónustu á innri markaðnum og 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur og um niðurfellingu tilskipunar ráðsins 87/102/EB.

   Í þessum tilskipunum er, eins og heiti þeirra gefa til kynna, fjallað um kaup neytenda á vörum og þjónustu og lán til þeirra kaupa. Stundum er talað um veitingu þjónustu og afhendingu vöru. Ljóst er þó að umfjöllunin varðar kaup neytanda á þessu tvennu hvort heldur hann greiðir með reiðufé eða láni. Orðasamstæðan „vara og þjónusta“ svo og „vörur eða þjónusta“ er síendurtekin í öllum textunum. Af tilskipunum er ljóst að þegar orðin vörur og þjónusta standa saman mynda þau einingu eða sérstakt hugtak. Á ensku er samstæðan „goods or services“ eða „goods and services“.

   Þessu til stuðnings má vísa til inngangsorða tilskipunar 2008/48/EB um lánssamninga fyrir neytendur. Í 4. efnisgrein segir að ólík lög í löndum Evrópusambandsins skapi hindranir á innri markaðnum. Þær hindranir takmarki „þá möguleika neytenda að nýta sér beint síaukið framboð á lánum yfir landamæri. Þessi röskun og takmarkanir geti svo aftur haft áhrif á eftirspurn eftir vörum og þjónustu.“

   Í 9. efnisgrein er rætt um innlenda löggjöf sem aðildarríkjum er frjálst að viðhalda og að þeirra á meðal gætu verið ákvæði „um uppsögn samnings um sölu á vöru eða þjónustu ef neytandinn nýtir sér rétt sinn til að falla frá lánssamningnum“.

   Í 37. efnisgrein segir: „Þegar um er að ræða tengda lánssamninga eru kaupin á vöru eða þjónustu og lánssamningur, sem er gerður vegna þessara kaupa, gagnkvæmt háð hvort öðru. Þess vegna skal neytandi, sem nýtir sér rétt sinn til að falla frá kaupsamningi, sem byggður er á lögum Bandalagsins, ekki lengur vera bundinn af tengda lánssamningnum. [...] Þetta skal ekki heldur hafa áhrif á rétt neytenda, sem veittur er samkvæmt innlendum ákvæðum, þar sem kveðið er á um að ekki megi stofna til neinna skuldbindinga milli neytandans og veitanda vöru eða þjónustu, og ekki heldur eiga sér stað greiðslur á milli þessara aðila, á meðan neytandinn hefur ekki undirritað lánssamning til að fjármagna kaup á vöru eða þjónustu.“

   Af þessum texta í inngangsorðum tilskipunarinnar er ljóst að þegar orðið þjónusta er í þessu síamshugtaki með orðinu vörur og í sömu setningu er fjallað um lán (credit/credit agreement) til að fjármagna kaupin vísar orðið þjónusta ekki til láns eða fjárhagslegrar fyrirgreiðslu. Það vísar til þeirrar þjónustu sem neytandinn getur keypt með láninu. Inngangsorð tilskipananna eru síðan endurspegluð í ákvæðum þeirra.

   Nánast öll íslensk lög á sviði neytendaréttar byggjast á evrópskum tilskipunum. Nefna má lög nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu og lög nr. 16/2016 um neytendasamninga. Í þeim, eins og í brottföllnum lögum á sviði neytendaréttar, kemur hugtakið „vara og þjónusta“ svo og „vörur eða þjónusta“ oft fyrir.

   Tilskipun 2008/48/EB var leidd inn í íslenskan rétt með lögum nr. 33/2013 um neytendalán. Þessi samstæða orðanna „vörur eða þjónusta“ er endurspegluð í mörgum ákvæðum laganna. Af þessum ákvæðum sést afdráttarlaust, eins og í tilskipuninni, að þegar orðið þjónusta helst í hendur við orðið vörur verður það ekki klofið frá orðinu vörur í því skyni að gefa því merkinguna lánveiting eða merkinguna fjármálaþjónusta.

   Þegar orðið þjónusta helst ekki í hendur við orðið vörur í lögunum kemur það eingöngu fyrir sem síðari liður í hugtökunum „viðbótarþjónusta“, „fjármálaþjónusta“ eða „lánsþjónusta“ og í setningum þar sem talað er um þjónustu lánamiðlara. Í lögum nr. 33/2013 er því gerður skýr greinarmunur á annars vegar hugtökunum fjármálaþjónustu (financial services) og viðbótarþjónustu (ancillary services) og hins vegar „vörum eða þjónustu“ (goods or services).

   Væri hugtakinu þjónusta í samstæðunni „vörur og þjónusta“ í lögum um neytendalán gefin merkingin fjármálaþjónusta yrði sérhvert ákvæði laganna þar sem þetta síamshugtak er notað vandskilið.

   Með þessu er dómurinn ekki að segja að ekki geti þurft að túlka inntak orðsins þjónusta þegar það stendur með orðinu vörur. Einungis er verið að benda á það að í tilskipunum Efnahagsbandalagsins og Evrópusambandsins, svo og í lögum sem eru sett til þess að leiða þessar tilskipanir í íslenskan rétt, verður hugtakinu þjónusta í þessu sérstaka samhengi ekki gefin merkingin fjármálaþjónusta, því efnislegt samhengi í ákvæðunum býður ekki upp á þá túlkun. Ákvæði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 er, eins og áður segir, orðað svona: Grein þessi á við um samninga sem maður (neytandi) gerir um afhendingu vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verður að varði ekki atvinnu hans eða samning um lán til að fjármagna kaupin. Fyrirmyndin í enskri þýðingu á 1. mgr. 5. gr. Rómarsamningsins er þannig: Article 5 Certain consumer contracts 1. This Article applies to a contract the object of which is the supply of goods or services to a person ('the consumer') for a purpose which can be regarded as being outside his trade or profession, or a contract for the provision of credit for that object.

   Orðalag ákvæðisins, hvort heldur er í íslensku lögunum eða enskri útgáfu Rómarsamningsins, er algerlega hliðstætt þeim ákvæðum í tilskipunum og lögum sem hér hefur verið vísað til. Að mati dómsins á það sama við um túlkun þess og túlkun tilvitnaðra lagagreina, að þar sem orðin „vörur eða þjónusta“ standa saman, ekki hvað síst séu þau í setningu þar sem jafnframt er vísað í lánveitingar til kaupanna (credit agreement), verður orðið þjónusta ekki skýrt eða túlkað sem fjármálaþjónusta eða lánveiting, því efnislegt samhengi ákvæðisins rúmar ekki slíka túlkun.

   Til stuðnings niðurstöðu sinni vísar áfrýjunarnefnd neytendamála jafnframt til dóms EB-dómstólsins frá 17. mars 1998 í máli nr. C-45/1996. Hún gengur út frá því að með tiltekinni setningu í dóminum hafi EB-dómstóllinn tekið af skarið um það að fjármálaþjónusta félli undir hugtakið þjónusta í 1. gr. tilskipunar 85/577 um að vernda neytendur þegar samningar eru gerðir utan fastra starfsstöðva.

   Í úrskurði áfrýjunarnefndarinnar kemur hins vegar ekki fram að 25. október 2011 var sett tilskipun 2011/83/ESB um réttindi neytenda, um breytingu á tilskipun 93/13/EBE og tilskipun 1999/44/EB og um niðurfellingu tilskipunar 85/577/EBE og tilskipunar 97/7/EB. Nýja tilskipunin tekur bæði til fjarsölusamninga (áður tilskipun 97/7/EB) og samninga sem eru gerðir utan fastrar starfsstöðvar (áður tilskipun 85/577/EBE). Í d-lið 3. mgr. 3. gr. hennar er tekið fram að hún gildi ekki um samninga um fjármálaþjónustu. Samkvæmt 12. tölulið 2. gr. eru lán þar með talin. Þessi tilskipun var leidd í íslenskan rétt með lögum nr. 16/2016 um neytendasamninga.

   Í þeirri tilskipun sem tók við af tilskipun 85/577/EBE hefur gildissviðinu því verið breytt frá því að dómur EB-dómstólsins frá 17. mars 1998 í máli nr. C-45/1996 var kveðinn upp og fjármálaþjónusta felld undan gildissviði hennar. Að mati dómsins getur sá dómur því ekki haft neitt gildi við mat á efnislegu inntaki orðsins þjónusta í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000.

   Áfrýjunarnefndin vísar einnig til dóms EB-dómstólsins 14. nóvember 1995 í máli nr. C-484/93 og túlkunar hans á orðinu „services“ í 59. gr. Rómarsamningsins frá 25. mars 1957 (Treaty of Rome). Það ákvæði fjallar um þjónustu í þeirri víðtækustu merkingu sem það orð getur haft í Evrópurétti. Þótt lánveiting og fjármálaþjónusta falli undir hugtakið þjónusta í víðtækustu merkingu þess orðs verður ekki af því dregin sú ályktun að hvar sem orðið þjónusta er notað í tilskipun sé vísað til fjármálaþjónustu eða lánveitingar. Eins og áður segir ræðst merking orðsins alfarið af því samhengi sem það stendur í. Að mati dómsins nýtist þessi dómur EB-dómstólsins ekki heldur við mat á efnislegu inntaki orðsins þjónusta í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000.

   Það er því mat dómsins að með þeirri aðferð sem áfrýjunarnefndin notar við að túlka orðið þjónusta í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 komist hún að niðurstöðu sem samrýmist ekki efnisinntaki hugtaksins þjónusta í neytendarétti þegar það orð helst í hendur við orðið vara og alveg sérstaklega ekki þegar í sömu efnisgrein er rætt um lánssamning vegna kaupanna. Sú túlkun sé efnislega ósamrýmanleg ákvæðinu.

   Í túlkun áfrýjunarnefndarinnar verður efni ákvæðisins á þá leið að það eigi við um samninga sem neytandi geri um kaup á vöru eða um kaup á láni eða samninga um lán til að fjármagna kaupin.

   Þegar ákvæðið er þannig túlkað verður inntak þess, að mati dómsins, vandskilið. Má jafnvel segja að merking þess verði mótsagnakennd. Dómurinn telur því að áfrýjunarnefndin hafi ekki valið tæka lögskýringarleið við túlkun ákvæðisins.

   Í ákvæðinu er berum orðum vísað í samning um lán. Það er samningur um lán sem eru veitt til þess að fjármagna kaup á „vörum eða þjónustu“. Þannig eru lán stefnanda ekki.

   Samræmd túlkun Eins og rakið hefur verið er í frumvarpi til laga nr. 43/2000 mjög sterkt kveðið á um að túlkun ákvæða laganna samræmist túlkun aðildarríkja Rómarsamningsins um lagaskil á sviði samningaréttar á þeim samningi þannig að framkvæmd hans og laga þeirra ríkja sem hafa leitt hann í lög verði einsleit og allir Evrópubúar sem gera samning sem tengist tveimur löndum njóti sama réttar.

   Stefnandi leggur áherslu á að í þeim ríkjum sem séu aðilar að samningnum sé ákvæðið túlkað þannig að það eigi einvörðungu við um lán sem séu tekin til þess að fjármagna kaup á vöru og þjónustu. Máli sínu til stuðnings hefur stefnandi lagt fram skrif erlendra fræðimanna, sérfræðinga í neytendavernd innan Evrópuréttar. Í þeim skrifum, sem mörg hver eru nýleg, er sérstaklega fjallað um túlkun á 1. mgr. 5. gr. Rómarsamningsins sem var, eins og áður segir, leidd í íslenskan rétt með 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000. Í skrifum þessara fræðimanna er tekið fram að meðal þeirra galla sem séu á ákvæðinu sé að það taki ekki til sjálfstæðra lána, þ.e.a.s. lána sem séu veitt án þess að tengjast samningi um kaup á „vöru eða þjónustu“. Til stuðnings þessari ályktun vísa þeir meðal annars til nánar tilgreindra dóma Hæstaréttar Þýskalands (Bundesgerichtshof) og Hæstaréttar Frakklands (Cour de Cassation).

   Þessir fræðimenn taka hins vegar fram að þessi vankantur, ásamt mörgum öðrum, hafi verið sniðinn af þegar samin var svokölluð Rómarreglugerð (Regulation (EC) No 593/2008). Hún tók gildi fyrir meira en tíu árum, 17. desember 2009. Í 6. gr. hennar er ákvæði um lagaskil þegar neytendasamningur tengist tveimur löndum. Að mati þessara fræðimanna tókst með breyttu orðalagi að fella mun fleiri samninga undir gildissvið 6. gr. hennar en hægt var að fella undir gildissvið 5. gr. Rómarsamningsins um lagaskil á sviði samningaréttar. Meðal þeirra samninga sem þeir telja upp að falli nú ótvírætt undir 6. gr. eru lánssamningar sem eru ekki gerðir í því skyni að fjármagna kaup á vörum eða þjónustu.

   Ný regla um lagaskil í 4. gr. a í lögum nr. 33/2013 um neytendalán Alþingi samþykkti 17. desember 2019 með lögum nr. 163/2019 breytingu á nokkrum lögum. Með þeirri breytingu bættist nýtt ákvæði í lög um neytendalán, 4. gr. a. Það er orðað svona:

   Hafi neytandi búsettur á Íslandi gert samning við lánveitanda sem hefur staðfestu í öðru ríki skulu íslensk lög gilda um samninginn ef: a. undanfari samningsins var sérstakt tilboð til neytandans eða almenn auglýsing og nauðsynlegar ráðstafanir til samningsgerðarinnar af hans hálfu fóru fram hér á landi, b. gagnaðilinn, eða umboðsmaður hans, tók við pöntun neytandans hér á landi, eða c. samningur er um sölu vöru og neytandinn ferðaðist frá Íslandi til annars lands og gerði pöntun sína þar, að því tilskildu að ferðin hafi verið skipulögð af seljandanum í þeim tilgangi að hvetja neytandann til kaupanna.

   Samkvæmt frumvarpi til laganna taldi löggjafinn rétt að skýra betur réttarstöðu neytenda með því að setja í lögin ákvæði sem leiddi sjálfkrafa til þeirrar niðurstöðu að íslensk lög giltu um lánssamning.

   Af þessu má að mati dómsins ráða að löggjafinn hafi ekki talið ótvírætt að 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil gilti um alla lánssamninga, þ.e.a.s. einnig þá sem ekki væru teknir í þeim tilgangi að greiða fyrir kaup á vöru eða þjónustu. Annars hefði vart verið nauðsynlegt að setja nýtt ákvæði um lagaskil vegna neytendalána þar sem orðin „vöru eða þjónustu“ koma ekki fyrir í inngangssetningu ákvæðis. Inngangi nýja ákvæðisins, 4. gr. a, svipar til upphafs 1. mgr. 6. gr. Rómarreglugerðarinnar þar sem segir að lög þess lands þar sem neytandi býr skuli gilda um samning sem hann gerir. Engu að síður kaus löggjafinn að orða stafliði nýja ákvæðisins eins og stafliði 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000.

   Samandregið Það er því niðurstaða dómsins að af lestri 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar megi ráða að ákvæðið taki einungis til lána sem eru tekin í því skyni að fjármagna kaup á vöru eða þjónustu. Sömu ályktun megi draga af lestri frumvarps til laganna. Lán stefnanda séu ekki þess eðlis. Því taki ákvæðið ekki til þeirra.

   Það er einnig mat dómsins að með tilliti til orðalags og efnis evrópskra tilskipana um neytendarétt, svo og laga sem leiða þessar tilskipanir í íslenskan rétt, svo sem laga nr. 33/2013, sé ekki unnt að túlka 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 á þann hátt sem áfrýjunarnefnd neytendamála gerir í úrskurði sínum í máli nr. 6/2019. Túlkunin rúmist einfaldlega ekki innan efnis ákvæðisins og það verði afar vandskilið þannig túlkað.

   Að mati dómsins er úrskurður nefndarinnar í máli nr. 6/2019 af þessum sökum efnislega rangur. Það telst verulegur annmarki á stjórnvaldsákvörðun og því verður að ógilda úrskurðinn.

   Dómurinn telur einnig að skrif evrópskra fræðimanna á sviði neytendaréttar um efni 1. mgr. 5. gr. Rómarsamningsins frá 1980, svo og lagaskilaákvæði sem Alþingi bætti nýlega í lög nr. 33/2013 um neytendalán, styðji þessa niðurstöðu dómsins.

   Þar eð dómurinn telur lánssamninga sem íslenskir lántakar gera við stefnanda ekki falla undir 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 þarf ekki að taka afstöðu til málsástæðna sem byggjast á skilyrðum í stafliðum 2. mgr. 5. gr. þeirra.

   Dómurinn hefur því fallist á kröfu stefnanda. Með vísan til þess og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað. Með hliðsjón af umfangi málsins þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 1.000.000 kr. og er virðisaukaskattur þá meðtalinn. Ingiríður Lúðvíksdóttir héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð

Felldur er úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála nr. 6/2019, dags. 29. apríl 2020.

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, eCommerce 2020 ApS, 1.000.000 kr. í málskostnað.