Í málinu var deilt um skilmála skuldabréfs sem G gaf út 22. janúar 2006 til forvera L hf., en skuldabréfið var með jöfnum afborgunum og verðtryggt með breytilegum vöxtum. Með hinum áfrýjaða dómi var því slegið föstu að heimild L hf. og forvera félagsins í skilmála skuldabréfsins til að breyta vöxtum við nánar tiltekin skilyrði væri ósamrýmanleg 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og að ósanngjarnt væri með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að G væri bundinn við skilmála um breytingu vaxta. Með dómi Hæstaréttar 22. desember 2025 í máli nr. 35/2025 var leyst úr álitaefni varðandi lögmæti sams konar ákvæðis og getur í skilmála þess skuldabréfs sem hér var deilt um. Í dómi Landsréttar voru rakin þau atriði sem leyst var úr með dómi Hæstaréttar, þar með talið að skilmáli skuldabréfsins fullnægi ekki ákvæðum laga nr. 121/1994 og teldist ógildur samkvæmt 36. gr. c, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Hefði áfrýjanda því verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta á 2. tölulið skuldabréfsins. L hf. byggði á því fyrir Landsrétti að dómur Hæstaréttar hefði ekki leyst úr því hver réttaráhrif ógildingar skilmála skuldabréfsins væru í málinu. Þannig ætti G ekki fjárkröfu á hendur L hf. með vísan til reglna um endurheimt ofgreidds fjár. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að í greingerð L hf. til réttarins kæmi meðal annars fram málflutningsyfirlýsing um að félagið hefði ekki uppi mótbárur er lytu að ætluðum endurkröfurétti G ef skilmálunum yrði vikið til hliðar. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um að L hf. bæri að greiða G ofgreidda vexti að fjárhæð 24.907 krónur.
T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.
B og J höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af óverðtryggðu láni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 4. júlí 2019 og greiddu upp 2. febrúar 2021. Samkvæmt skilmálum þess var L hf. heimilt hvenær sem er á lánstímanum að hækka eða lækka vexti í samræmi við vaxtaákvarðanir L hf. á hverjum tíma. Vaxtaákvarðanir tóku „meðal annars mið af vöxtum Seðlabanka Íslands, vöxtum á markaði og öðrum fjármögnunarkjörum“. B og J töldu að skilmálinn uppfyllti ekki kröfur um gagnsæi í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og skýra bæri þessi lög í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd á sviði lánasamninga. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Hæstiréttur lagði til grundvallar að tilvísun skilmálans til vaxta Seðlabanka Íslands vísaði til stýrivaxta og fullnægði kröfum 34. gr. laga nr. 118/2016 um gagnsæi. Hins vegar þótti tilvísun til vaxta á markaði óskýr og ekki standast áskilnað 34. gr. Jafnframt taldi Hæstiréttur að aðrir þættir skilmálans uppfylltu ekki skilyrði 34. gr. enda kæmu þar ekki fram á skýran og hnitmiðaðan hátt skilyrði og málsmeðferð við breytingu útlánsvaxta. Skilmálinn raskaði því til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila samningsins B og J í óhag og taldist ósanngjarn í skilningi 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Til að koma á jafnvægi milli samningsaðila var fallist á að skilmáli skuldabréfsins um breytingar á vöxtum á láni B og J yrði metinn ógildur að því leyti sem þar væri vísað til annarra þátta en vaxta Seðlabanka Íslands. Við úrlausn endurgreiðslukröfunnar voru ekki efni til að leggja 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til grundvallar enda hefði skilmálinn ekki verið ógiltur í heild sinni. Á samningstímanum höfðu vextir lánsins lækkað tíu sinnum. Fyrir Hæstarétti vísuðu B og J til útreiknings sem tók mið af mismun á þeim vöxtum sem þau greiddu á samningstímanum og vöxtum sem þeim hefði borið að greiða ef vextir lánsins hefðu að öllu leyti fylgt lækkun stýrivaxta. Hæstiréttur taldi að B og J höfðu mátt hafa raunhæfar væntingar um að L hf. myndi lækka vexti vegna tilvísunar til vaxta Seðlabanka Íslands en þó ekki, vegna orðalags skilmálans, að breytingarnar fylgdu tafarlaust og nákvæmlega breytingum á stýrivöxtum. Ekki væri annað fram komið en að gildar ástæður hefðu legið að baki því að munur breytilegra vaxta og stýrivaxta hefði aukist tímabundið á samningstímanum og jafnframt lægi ekki annað fyrir en að munurinn hefði verið innan svigrúms L hf. samkvæmt skilmálanum. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. af kröfum B og J.
ESJ og EJ höfðuðu mál gegn A hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af verðtryggðu húsnæðisláni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 3. janúar 2017 og greiddu upp 29. mars 2021. Samkvæmt skilmálum þess skyldi við ákvarðanir um breytingar á vöxtum horfa til „breytinga á ávöxtunarkröfu verðtryggðra skuldabréfa útgefinna m.a. af Íbúðalánasjóði, bönkum og fjármálastofnunum á Íslandi, ríkissjóði Íslands eða sveitarfélögum, breytinga á fjármögnunarkostnaði, rekstrarkostnaði, smásöluálagningu bankans og álagningu bankans vegna útlánaáhættu.“ ESJ og EJ töldu skilmálann ekki uppfylla kröfur um gagnsæi samkvæmt lögum nr. 33/2013 um neytendalán og hann væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga nr. 7/1936, eins og lögin væru skýrð í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd. Hæstiréttur tók fram að skilmálinn hefði í mikilvægum atriðum verið ólíkur þeim sem var til umfjöllunar í dómi réttarins 14. október 2025 í máli nr. 55/2024 auk þess sem leyst var úr því máli á grundvelli laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda. Hæstiréttur leit til þess að í skilmála A hf. voru skilyrði vaxtabreytinga tæmandi talin og lög nr. 33/2013 gerðu ekki ríkari kröfur til lýsingar á málsmeðferð við vaxtaákvörðun en fram kæmi í honum. Jafnframt var litið til þess að skilmálinn hefði verið á skýru og skiljanlegu máli með útskýringum á hverju og einu skilyrða vaxtabreytinga. Taldi Hæstiréttur að skilmálinn uppfyllti gagnsæiskröfur laga um neytendalán. Ekki varð séð að A hf. hefði nýtt sér aðstöðumun við samningsgerðina eða að jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila hefði verið raskað til muna. Yrði sú krafa ekki leidd af 36. gr. c laga nr. 7/1936 um jafnvægi milli samningsaðila að fyllilega þyrfti að vera fyrirsjáanlegt hvaða vexti lántaki myndi greiða af láni með breytilegum vöxtum þegar kröfur um lögmæti skilmála væru að öðru leyti uppfylltar. Þá var horft til þess að lántökum voru tryggð ákveðin mótvægisúrræði vegna ófyrirsjáanleika skilmálans. Því var ekki fallist á með ESJ og EJ að skilmálinn væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sýknu A hf. af kröfum ESJ og EJ.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Þ og Ó um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfa, er lánin voru greidd upp. Þ og Ó urðu skuldarar að kröfum að baki umræddum veðbréfum með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfin voru upphaflega gefin út fyrir gildistöku laganna. Byggðu Þ og Ó á því að ákvæði veðbréfanna um uppgreiðslugjald væru ólögmæt og víkja ætti ákvæðunum til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningarnir að baki veðbréfunum væru ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli Þ og Ó og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða ný lán til handa Þ og Ó heldur hefðu Þ og Ó aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittum lánum. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfum sem gefin voru út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 voru umrædd ákvæði ÍLS-veðbréfanna lögmæt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum Þ og Ó.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja V og H um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. V og H urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu V og H á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli V og H og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa V og H heldur hefðu V og H aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum V og H.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja S um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. S varð skuldari að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggði S á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli S og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa S heldur hefði S aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS-veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum S.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja ÍL og G um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. ÍL og G urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu ÍL og G á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli ÍL og G og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa ÍL og G heldur hefðu ÍL og G aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum ÍL og G.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja G og V um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. G og V urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu G og V á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli G og V og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa G og V heldur hefðu G og V aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum G og V.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja F og S um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. F og S urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu F og S á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli F og S og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa F og S heldur hefðu F og S aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum F og S.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja F um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. F varð skuldari að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggði F á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli F og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa F heldur hefði F aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS-veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum F.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja B um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. B varð skuldari að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggði B á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli B og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa B heldur hefði B aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS-veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum B.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja A og R um uppgreiðslugjald á grundvelli skilmála ÍLS-veðbréfs, er lánið var greitt upp. A og R urðu skuldarar að kröfu að baki umræddu veðbréfi með skuldskeytingu eftir gildistöku laga nr. 33/2013 um neytendalán en veðbréfið var upphaflega gefið út fyrir gildistöku laganna. Byggðu A og R á því að ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri ólögmætt og víkja ætti ákvæðinu til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar eftir gildistöku laga nr. 33/2013 en lögin hefðu sett fjárhæð uppgreiðslugjalds skorður væri greitt fyrir gjalddaga. Í dómi Landsréttar var rakið að lögum nr. 33/2013 hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt nema í tilviki opinna lánasamninga, en samningur að baki veðbréfinu væri ekki af þeim toga. Þó að nýtt skuldarasamband hefði stofnast milli A og R og Í með aðildarbreytingu þessari hefði það verið á sama grunni og réttarsamband fyrri skuldara og Í. Hefði því ekki verið um að ræða nýtt lán til handa A og R heldur hefðu A og R aðeins komið í stað fyrri skuldara að þegar veittu láni. Lögum nr. 33/2013 hafi ekki verið ætlað að taka til þeirra samninga sem hér um ræddi og voru í gildi fyrir gildistöku laganna. Voru lögin því ekki talin gilda um samningssamband málsaðila. Með vísan til þess að réttarsamband málsaðila byggðist á veðbréfi sem gefið var út fyrir gildistöku laga nr. 33/2013 var umrætt ákvæði ÍLS- veðbréfsins lögmætt, sbr. dóma Hæstaréttar 27. maí 2021 í máli nr. 3/2021 og 15. febrúar 2023 í máli nr. 37/2022. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna Í af kröfum A og R.
Maður dæmdur til að greiða eftirstöðvar láns.
Í málinu er deilt um skilmála skuldabréfs sem S gaf út 29. mars 2007 til forvera Í hf., en samkvæmt skuldabréfinu voru vextir breytilegir og upphafsvextir 5%. Byggði S á því að skilmáli í skuldabréfinu sem heimilaði Í hf. að breyta vöxtunum, hafi farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 623/2016 Skilmálinn hafi því verið ólögmætur og af þeim sökum verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Taldi S af þeim sökum að Í hf. hefði verið óheimilt að krefja S um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggði hann endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að samkvæmt umræddu skuldabréfi gat aðeins þrisvar sinnum á lánstímanum komið til þess að vöxtum yrði breytt og væri af þeim sökum ekki hægt að fallast á að S gæti hafa haft væntingar til þess að vextir af skuldabréfinu fylgdu markaðsvöxtum. Þá hefði Í hf. í kjölfar framangreinds dóms Hæstaréttar boðið lántakendum lána með breytilega vexti að uppfæra skilmálann eða endurfjármagna lánið með nýju láni frá Í hf. án lántöku- eða uppgreiðslugjalds, en að öðrum kosti yrðu vextir af láninu fastir vegna banns Neytendastofu við notkun skilmálans. S hefði ekki tekið þessu boði og ekki lagt fram gögn því til stuðnings að þetta boð hefði verið bundið skilyrðum sem hann hefði ekki getað uppfyllt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu Í hf. þar sem hvorki lög nr. 121/1994 né 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 girtu fyrir að Í hf. bæri fyrir sig ákvæði skuldabréfsins um þá vexti sem upphaflega var samið um.
Í málinu er deilt um skilmála tveggja skuldabréfa sem T og B gáfu út 8. júní 2006 til forvera L hf., en samkvæmt skuldabréfunum voru vextir breytilegir og upphafsvextir 7,25%. T og B byggðu á því að skilmáli í skuldabréfinu sem heimilaði L hf. að breyta vöxtunum hafi farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 og hafi því verið ólögmætur og af þeim sökum verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Töldu þau af þeim sökum að L hf. hefði verið óheimilt að krefja T og B um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggðu þau endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn fari gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Þá var ekki fallist á með L hf. að sú mótbára að skilmálinn uppfyllti ekki skilyrði laga teldist til veikrar mótbáru og að T og B gætu af þeim sökum ekki borið hana fyrir sig. Hvort heldur var komist að þeirri niðurstöðu að slík mótbára teldist til sterkrar mótbáru sem skuldari gæti samkvæmt reglum viðskiptabréfaréttar borið fyrir sig gagnvart þeim sem fengi skuldabréfið framselt. Jafnframt var rakið í dómi Landsréttar að þrátt fyrir að hinn umþrætti skilmáli færi gegn lögum nr. 121/1994 leiddi sá ágalli ekki sjálfkrafa til þess að skilmálinn teldist ógildur heldur væri það athugunarefni hverju sinni. Niðurstaða um hvort samningi yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 byggði á heildarmati á efni samnings, stöðu samningsaðila og atvika við samningsgerð. Var það niðurstaða Landsréttar að ekki yrði á það fallist með T og B að L hf. hefði borið að líta framhjá þessum skilmála skuldabréfanna á samningstímanum. Var L hf. því sýknaður af kröfum B og T.
Í málinu er deilt um skilmála skuldabréfs sem E og E gáfu út 3. janúar til A hf., en samkvæmt skuldabréfinu voru vextir breytilegir og upphafsvextir 4,75%. Í ljósi skilmálans breytti A hf. vöxtum lánsins sjö sinnum, einu sinni til hækkunar en annars til lækkunar. E og E höfðuðu mál þetta og byggðu á því að skilmálinn sem slíkur hafi farið gegn f-lið 2. mgr. 12. gr. laga nr. 33/2013 og vegna þess hafi skilmálinn verið ósanngjarn í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Hafi óskýrleiki skilmálans haft þá afleiðingu að A hf. hefði verið óheimilt að krefja þau um vexti umfram lægstu almennu vexti af nýjum verðtryggðum lánum sem SÍ ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 18. gr. sömu laga, og byggðu þau endurgreiðslukröfu sína á því. Í dómi Landsréttar sagði að við mat á því hvort skilmálinn uppfyllti það skilyrði um gagnsæi, sem gera yrði kröfu um í neytendasamningum, þyrfti að leggja heildarmat á samninginn. Var ekki fallist á með E og E að skilmáli skuldabréfsins hefði verið í ósamræmi við f-lið 2. mgr. 12. gr. laga nr. 33/2013. Af því og málatilbúnaði E og E leiddi það jafnframt til þess að ekki var fallist á að það teldist ósanngjarnt, andstætt góðri viðskiptavenju eða viðskiptaháttum eða hafi raskað til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila í skilningi 36. gr., sbr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936, að A hf. hafi borið fyrir sig þennan skilmála skuldabréfsins. Var A hf. því sýknaður af kröfum E og E.
Fallist var á að stefnda bæri að endurgreiða stefnanda hluta þeirra vaxta sem hann hafði greitt af láni samkvæmt skuldabréfi sem hann tók árið 2006 hjá forvera stefnda en samið hafði verið um að vextir lánsins skyldu vera breytilegir. Talið var að stefndi hefði ekki gert fullnægjandi grein fyrir forsendum þess að vöxtum yrði breytt í skilmálum skuldabréfsins sjálfs, samkvæmt 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, en af hálfu stefnda kom fram að ekki hefðu fundist gögn um að stefnanda hefðu verið kynntar forsendur lánsins með öðrum hætti, svo sem í lánsumsókn eða greiðsluáætlun við lántökuna. Varð hann af þessum sökum að bera hallann af skorti á sönnun þess að stefnandi hefði engu að síður tekið lánið með umræddum kjörum ef honum hefði verið gerð grein fyrir forsendum breytinganna með nákvæmari hætti. Var því talið að heimild hans til að breyta vöxtunum væri ógild samkvæmt 36. gr. og 36. gr. c í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Ekki var á hinn bóginn fallist á að horfa til 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu við endurútreikning vaxtanna heldur var miðað við þá vexti sem aðilar sömdu upphaflega um og sú vaxtaprósenta lögð til grundvallar. Þá var ekki fallist á að endurreikna ætti lánin frá upphafi 15 ár aftur í tímann heldur miðað við að stefnanda bæri einungis endurgreiðsla þeirrar fjárhæðar sem nam mismun á greiddum vöxtum og vöxtum samkvæmt upphaflega umsaminni vaxtaprósentu fjögur ár aftur í tímann, en umframgreiðslur fyrir þann tíma væru fyrndar.
E og Ó höfðuðu mál gegn Í og kröfðust viðurkenningar á því að skilmáli í skuldabréfi aðila væri ógildur og að Í hefði verið óheimilt að hækka vaxtafót skuldar stefnenda samkvæmt skuldabréfinu. Kröfur sínar reistu E og Ó á því að hinn umþrætti skilmáli bryti gegn 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eins og skýra yrði ákvæði þeirra laga með hliðsjón af viðeigandi tilskipunum EES-réttar og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri málsins. Samkvæmt skilmálunum hefði Í enda verið heimilt að breyta vöxtum skuldabréfsins einhliða á grundvelli almennra og óljósra þátta sem væru ógagnsæir og ófyrirsjáanlegir fyrir E og Ó. Í dómi héraðsdóms var til þess vísað að 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 væri ólíkt tilskipun 2014/17/ESB um lánssamninga um sambærilegt efni að því leyti að í íslenska ákvæðinu væri heimilt að byggja ákvarðanir um vaxtabreytingar á óljósum atriðum á borð við þau sem gat að líta í skuldabréfi aðilanna. Orðum íslensku laganna, sem skýrlega heimiluðu slík ákvæði, yrði, hvað sem liði skýringu á grundvelli EES-réttar, ekki gefin önnur merking en leiddi af ákvæðum laganna sjálfra. Var því hafnað að skuldabréf aðilanna færi í bága við ákvæði laga nr. 116/2018. Hvað varðaði ákvæði laga nr. 7/1936 var það mat réttarins að E og Ó hefði ekki tekist að sýna fram á að hallað hefði á þau með slíkum hætti við samningagerðina, eða slíkt ójafnvægi skapast, að ógilda bæri samninginn með hliðsjón af 36. gr. laganna, sbr. 36. gr. a.-c. Þau hefðu enda fengið fullnægjandi upplýsingar um eðli lánsins, valið úr ólíkum lánsformum og gengið til samninga meðvituð um áhættuna sem í samningnum fólst. Var Í því sýknaður af kröfum E og Ó.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnendur greiddu lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem þeir töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnendur greiddu lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem þeir töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnendur greiddu lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem þeir töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnendur greiddu lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem þeir töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfum. Í skuldabréfunum voru ákvæði um að þau væru án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfunum. Þegar stefnendur greiddu lánin upp innheimti stefndi uppgreiðslugjöld samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfanna og námu þau hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu fjárhæðar sem nemur þeirri fjárhæð sem þeir töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnendur greiddu lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem þeir töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnendur greiddu lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem þau töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tóku stefnendur yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnendur greiddu lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnendur kröfðu stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem þeir töldu sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnendur byggðu á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnenda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tók stefnandi yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnandi greiddi lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnandi krafði stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem hún taldi sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnandi byggði á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnanda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tók stefnandi yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnandi greiddi lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnandi krafði stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem hann taldi sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnandi byggði á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnanda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tók stefnandi yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnandi greiddi lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnandi krafði stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem hann taldi sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnandi byggði á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnanda.
Stefndi, sem áður hét Íbúðalánasjóður, veitti lán samkvæmt veðskuldabréfi. Í skuldabréfinu voru ákvæði um að það væri án heimildar til uppgreiðslu eða aukaafborgana nema gegn sérstakri þóknun (uppgreiðslugjaldi). Eftir lánveitinguna tóku gildi lög nr. 33/2013 um neytendalán. Í 3. mgr. 18. gr. laganna er ákvæði sem leggur hömlur á hvað uppgreiðslugjald megi nema háu hlutfalli af endurgreiðslu af láni. Síðar tók stefnandi yfir skyldur fyrri skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu. Þegar stefnandi greiddi lánið upp innheimti stefndi uppgreiðslugjald samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins og nam það hærri fjárhæð en því hámarki sem kveðið er á um í fyrrgreindri lagagrein. Deilt var um hvort stefnda hefði verið þetta heimilt og stefnandi krafði stefnda um greiðslu sem nemur þeirri fjárhæð sem hann taldi sig hafa ofgreitt. Í niðurstöðu dómsins var litið til þess að stofnað hefði verið til hinnar upphaflegu skuldbindingar áður en lög nr. 33/2013 tóku gildi og tilvitnuðu ákvæði þeirra hefði ekki verið ætlað að gilda afturvirkt. Þá var talið að ekki yrði ráðið af lögunum eða lögskýringargögnum að þau tækju til réttarsambands lánveitanda og skuldara sem tæki með skuldskeytingu (skuldaraskiptum) við skuldbindingum annars skuldara samkvæmt lánssamningi sem stofnað hefði verið til fyrir gildistöku laganna. Enn fremur var ekki fallist á aðrar málsástæður sem stefnandi byggði á. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnanda.
Stefnandi krafði stefnda um endurgreiðslu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt í vexti á grundvelli skuldabréfs sem stefnandi hafði gefið út til forvera stefnda. Byggði stefnandi kröfur sínar á því að þar sem vaxtabreytingarheimild skuldabréfsins hefði samkvæmt fordæmi Hæstaréttar verið ólögmæt hefði stefnda verið óheimilt að innheimta vexti af bréfinu umfram almenna vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi héraðsdóms kom fram að þrátt fyrir að ákvæði skuldabréfsins um vaxtabreytingar hefði verið ólögmætt hefði einungis verið um að ræða heimild til vaxtabreytinga en ekki skyldu. Bréfið hefði auk fyrrgreindrar heimildar mælt fyrir um 5% vexti og hefði bankanum verið heimilt að innheimta vexti miðað við það þótt breytingarheimildinni yrði ekki beitt vegna dóms Hæstaréttar. Kom fram að hvorki ákvæði laga nr. 121/1994 um neytendalán né laga nr. 7/1936 um samninga, umboð og ógilda löggerninga leiddu til þess að stefnda hefði verið óheimilt að innheimta vexti á grundvelli hins umsamda vaxtaskilmála. Var stefndi því sýknaður af kröfum stefnda.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M um þóknun við uppgreiðslu á húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í. Ágreiningurinn laut einkum að afleiðingum þess að í skilmálum lánssamnings aðila skorti ákvæði um útreikning þóknunarinnar þrátt fyrir lagaskyldu þar um og hvort Ó og M ættu af þeirri ástæðu rétt á endurgreiðslu hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppgreiðslugjaldinu yrði ekki jafnað til vaxta eða annars lántökukostnaðar sem lánveitanda var skylt að veita neytanda upplýsingar um þegar lán var veitt í skilningi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994. Fengi krafa Ó og M um endurgreiðslu þóknunar vegna uppgreiðslu því ekki stoð í ákvæðinu eða meginreglu þess. Þá kom fram í dóminum að við heildarmat á efni veðbréfsins, stöðu aðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til yrði ekki fallist á með Ó og M að það teldist ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að Í bæri fyrir sig skilmála veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun. Því væru ekki efni til að víkja 5. tölulið skilmála veðbréfsins og samkomulagi aðila um greiðslu uppgreiðsluþóknunar til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í af kröfu Ó og M um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar að öllu leyti eða að hluta og um málskostnað.
Smálánafyririrtækið EC höfðaði mál gegn B og N vegna ummæla B, sem sett voru fram í tölvupósti til tveggja fyrirtækja sem veittu EC greiðslumiðlunarþjónustu. Ummæli B fólu í sér fullyrðingar um að smálán sem EC veitti og viðtakendur tölvupóstsins aðstoðuðu við að skuldfæra fyrir af greiðslukortum lántakenda, hafi verið úrskurðuð ólögleg á Íslandi og að færslurnar af greiðslukortunum væru ólöglegar. Með hinum áfrýjaða dómi voru fjögur tilgreind ummæli B dæmd dauð og ómerk en B og N sýknuð af skaðabótakröfu EC og málskostnaður felldur niður. EC undi dómi héraðsdóms en B og N áfrýjuðu málinu til endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um ómerkingu ummæla og málskostnað. Í dómi Landsréttar var meðal annars rakið að B og N nytu stjórnarskrárvarins tjáningarfrelsis, sem almennt yrði að telja rúmt í ljósi hlutverks þeirra, og í málinu vægju þau réttindi ekki til jafns við gagnstæðan stjórnarskrárbundinn rétt stefnda til æruverndar. Ummælin hefðu verið sett fram í tölvupóstum þar sem B og N leituðu leiðbeininga um hvernig best væri að aðstoða skjólstæðinga sína vegna þess sem þeir töldu ólöglegar skuldfærslur. Áður hefðu þeir leitað annarra leiða til að stöðva innheimtu lánanna en þeir hefðu lengi haldið fram ólögmæti þeirra, mikil umræða hefði farið fram um þau og yfirvöld neytendamála og dómstólar ítrekað komist að niðurstöðu um brot smálánafyrirtækja gegn lögum. Þrátt fyrir að einungis ein þeirra úrlausna hafi varðað EC lægi fyrir að EC hefði keypt eldri kröfusöfn smálánafyrirtækja og að minnsta kosti að einhverju leyti enn verið að innheimta af þeim kostnað sem úrskurðaður hefði verið ólögmætur. N væri ólöglærður. Þótt ummæli hans hefðu ekki verið lögfræðilega nákvæm voru þau ekki talin úr lausu lofti gripin og lagt til grundvallar að hann hefði, í ljósi þeirra upplýsinga sem fyrir lágu, viðhaft þau í góðri trú um réttmæti þeirra og verið heimilt að halda þeim fram gagnvart þeim þriðju aðilum sem hann taldi geta rétt hlut skjólstæðinga sinna. Þá voru ummæli hans um okurlánastarfsemi talin réttlætanlegur gildisdómur. Takmörkun tjáningar B með ómerkingu ummæla var því ekki talin uppfylla skilyrði 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var hann sýknaður af kröfu EC sem var dæmt til að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.
E Aps, félag skráð í Danmörku sem veitti svokölluð smálán hér á landi, höfðaði mál til að fá felldan úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála þess efnis að íslensk lög um neytendalán ættu við um lánssamninga E Aps við íslenska neytendur með vísan til 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 43/2000 sé meginreglan sú að þegar samningsskuldbindingar tengjast fleiri en einu landi skuli beita þeim lögum sem samningsaðilar hafa komið sér saman um. Í 2. mgr. 5. gr. laganna sé að finna undantekningu frá því þar sem fram komi að ákvæði um lagaval í samningi geti, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, aldrei takmarkað þá vernd sem neytandi nýtur samkvæmt ófrávíkjanlegum reglum í lögum þess ríkis þar sem hann býr. Eins og ákvæði 1. mgr. þeirrar lagagreinar er orðað, og með hliðsjón af athugasemdum í frumvarpi sem varð að lögum nr. 43/2000, hafi lánssamningar sem E Aps gerði við neytendur hér á landi þó ekki fallið undir gildissvið greinarinnar heldur gilti um þá meginregla 1. mgr. 3. gr. laganna. Þá væri ljóst að markmið laga nr. 163/2019, um breytingu á lögum nr. 33/2013 um neytendalán, hefði meðal annars verið að bæta úr þeim annmarka sem talinn hafi verið á ákvæðum þágildandi laga um lagaskil vegna neytendalána, einkum með hliðsjón af lánastarfsemi á borð við þá sem E Aps rak hér á landi. Rekstur E Aps hefði þó verið starfræktur fyrir gildistöku breytingarlaganna og hrófluðu ákvæðin því ekki við ákvæðum eldri lánssamninga E Aps. Með hliðsjón af framangreindu var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að fella úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála í máli aðila.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja M og Ó í nóvember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. M og Ó byggðu á því að Í hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán þar sem lánaskilmálar hafi ekki haft að geyma upplýsingar um hvernig uppgreiðslugjaldið væri reiknað út. Þá byggðu M og Ó á því að efni stæðu til að víkja skilmálum veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. og 36. gr. a-c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á með M og Ó að upplýsingaskylda lánveitanda sem leiða mætti af 6. gr., 7. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 næði til uppgreiðslugjaldsins. Þegar af þeirri ástæðu hefði 14. gr. sömu laga um afleiðingar þess að lántökukostnaður væri ekki tilgreindur á fullnægjandi hátt í lánssamningi enga þýðingu í málinu. Þá kom fram að í lögum nr. 121/1994 væri ekki kveðið á um hverjar afleiðingar það gæti haft ef lánveitandi bryti gegn fyrirmælum 16. gr. a um að í lánssamningi væri kveðið á um hvernig uppgreiðslugjald skuli reiknað. Af því leiddi að sú málsástæða M og Ó að skilmáli veðbréfsins um uppgreiðslugjald skyldi vera óskuldbindandi fyrir þau yrði ekki reist á öðrum réttarheimildum en III. kafla laga nr. 7/1936 eða ólögfestum reglum samningaréttar um heimild til að ógilda eða víkja til hliðar löggerningi. Rakið var að hið umdeilda ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri reist á fyrirmælum 3. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1998 eins og það væri nánar útfært í ákvæðum reglugerða nr. 522/2004 og 1016/2005. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 3/2021 hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að umrædd reglugerðarákvæði ættu sér fullnægjandi lagastoð. Gæti því ekki komið til álita að skilmálinn yrði metinn ógildur eða honum vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a-c laga nr. 7/1936. Þá var ekki fallist á að forsendur væru til að víkja skilmála veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Enn fremur var ekki fallist á að Í hefði brotið gegn ákvæðum laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu eða að efni væru til að verða við kröfu M og Ó um að Í yrði gert að endurgreiða þeim hluta uppgreiðsluþóknunarinnar. Loks var ekki fallist á að reglur kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár gætu átt við um atvik málsins. Var Í því sýknað af kröfum M og Ó.
Fallist var á kröfu stefnanda um að felldur yrði úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála í máli hans vegna verulegra efnislegra annmarka og sökum þess að málsmeðferð nefndarinnar var að nokkru ábótavant.
Stefndi, smálánafyrirtæki, sýkn af kröfu stefnanda, hagsmunasamtaka, sem höfðu keypt kröfu neytanda, lántaka, á hendur stefnda.
Stefnandi, lánafyrirtæki, höfðaði mál á hendur samtökum og formanni þeirra. Dæmd voru dauð og ómerk fern ummæli sem formaðurinn lét falla í bréfum til samstarfsfyrirtækja stefnanda. Stefndu voru sýknuð af kröfu stefnanda um miskabætur og kröfu um kostnað af birtingu dóms.
Talið var að túlkun úrskurðarnefndar neytendamála á 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 væri efnislega röng. Því var talinn verulegur annmarki á úrskurði nefndarinnar. Af þeim sökum var úrskurðurinn felldur úr gildi.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja E og F í desember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu í apríl 2008 tekið hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. E og F byggðu meðal annars á því að þær reglugerðir sem Í reisti rétt sinn á til að innheimta uppgreiðslugjald skorti lagastoð og uppfylltu ekki þau skilyrði sem heimildarákvæði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál mæltu fyrir um og stæðust því ekki lögmætisreglu. Þá vísuðu E og F til þess að þau hefðu ekki afsalað sér heimild sinni til að greiða upp lánið án þóknunar. Einnig töldu E og F að hvað sem liði lagastoð tilgreindra reglugerðarákvæða, hefði ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald verið ólögmætt og Í hefði verið óheimilt að byggja á því, meðal annars með vísan til meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga. Jafnframt byggðu þau á því að gjaldtakan hefði verið ósanngjörn og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig ákvæði veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun og því bæri að víkja því til hliðar á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar, sbr. 36. gr. og 36. gr. a–c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar var ekki á það fallist með E og F að ákvæði umþrættra reglugerða skorti fullnægjandi lagastoð samkvæmt heimildarákvæði laga nr. 44/1998. Þá var fallist á með Í að E og F hefðu með fullnægjandi og bindandi hætti afsalað sér rétti til uppgreiðslu lánsins án greiðslu þóknunar enda hefðu þau undirritað veðbréfið með þeim skilmálum. Loks var ekki talið koma til álita að ákvæði veðsamningsins yrðu metin ógild á grundvelli meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga, að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a–c. laga nr. 7/1936 né að ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju væri fyrir Í að bera þau fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Var Í því sýknað af kröfum E og F.
Jón Gunnar Zoega og Björn Zoéga (
Margrét Guðjónsdóttir lögmaður)
gegn
Helga Magnúsi Hermannssyni (sjálfur)
Stefnda gert að greiða stefnendum skuld að fjárhæð 13.600.000 krónur ásamt dráttarvöxtum.
H og T höfðuðu mál á hendur Íbúðalánasjóði til viðurkenningar á því að skuld þeirra samkvæmt lánasamningi yrði leiðrétt til lækkunar með tilliti til þess að Íbúðalánasjóður hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt eldri lögum nr. 121/1994 um neytendalán með því að miða við 0% verðbólgu við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar í stað þess að miða við verðbólgu á lántökudegi. Með dómi Hæstaréttar 26. nóvember 2015 í máli nr. 243/2015 var Íbúðalánasjóður sýknaður af þeirri kröfu. Í kjölfar þess höfðuðu H og T mál þetta á hendur Í og kröfðust skaðabóta á þeim grundvelli að annars vegar hefði verið um ranga túlkun og/eða misskilning Hæstaréttar að ræða á ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 í fyrrgreindum dómi og hins vegar að um ranga eða misheppnaða innleiðingu hefði verið að ræða á tilskipun 87/102/EBE við setningu laga nr. 121/1994. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að niðurstaða Hæstaréttar um skýringu á 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994 hefði eingöngu verið byggð á túlkun á orðalagi íslenskra laga en ekki á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum, viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið. Af þeirri ástæðu kæmu ekki til álita reglur sem vísað hefði verið til af hálfu H og T um hugsanlega bótaábyrgð Í vegna brota á EES-rétti sem rekja mætti til dómsniðurstöðu æðstu dómstóla. Með dómi Hæstaréttar hefði sakarefni þess máls verið endanlega ráðið til lykta, þar með talið um hvernig túlka beri ákvæði 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994. Yrði sú dómsniðurstaða ekki tekin til endurskoðunar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Varðandi innleiðinguna á tilskipuninni vísaði Landsréttur til þess að lánssamningar sem tryggðir væru með veði í fasteign, líkt og sá samningur sem sakarefni málsins varðaði, féllu utan gildissviðs tilskipunarinnar. Því gætu reglur um bótaábyrgð ríkisins vegna rangrar innleiðingar tilskipunarinnar ekki haft þýðingu fyrir málatilbúnað H og T. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í af kröfu H og T því staðfest.
Staðfestur var úrskurður sýslumanns um að hafna kröfu Neytendasamtakanna um lögbann á innheimtu tiltekins aðila á svokölluðum smálánum.
E ehf. bauð neytendum lán til allt að 30 daga og var lántakan háð því skilyrði að keypt væri rafbók af E ehf. Rafbókina skyldi annaðhvort staðgreiða eða fá lán til kaupa á henni hjá E ehf. Með ákvörðun í nóvember 2016 taldi N E ehf. hafa brotið gegn tilteknum ákvæðum laga um neytendalán nr. 33/2013. Beindi N tilmælum til E ehf. um úrbætur og lagði bann við því að E ehf. krefði neytendur um greiðslu kostnaðar sem leiddi til hærri árlegrar hlutfallstölu kostnaðar en 50% að viðbættum stýrivöxtum. Þá var E ehf. gert að greiða 2.400.000 króna stjórnvaldssekt. Áfrýjunarnefnd neytendamála staðfesti ákvörðun N með úrskurði í mars 2017 og höfðaði E ehf. í kjölfarið mál gegn N til að fá úrskurðinn felldan úr gildi. Í dómi Landsréttar var meðal annars vísað til þess að ekki væri unnt að líta með öðrum hætti á fyrrgreind viðskipti en að kostnaður af kaupum á rafbók hefði í raun verið hluti af þeim kostnaði sem neytandinn hefði þurft að greiða í tengslum við lánssamning og E ehf. hefði verið kunnugt um við samningsgerð. Því hefði borið að telja þann kostnað til heildarlántökukostnaðar. Var E ehf. talinn hafa brotið gegn tilteknum ákvæðum laga nr. 33/2013 um fullnægjandi upplýsingagjöf til neytenda. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur að öðru leyti en því að úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála var felldur úr gildi að því er varðaði að E ehf. hefði brotið gegn q-lið 2. mgr. 12. gr. þeirra laga.
A tók skuldabréfalán hjá forvera Í hf. árið 2006 sem var endurútreiknað á árinu 2011 að ósk A á grundvelli bráðabirgðaákvæðis X laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. gr. laga nr. 151/2010. Í málinu taldi A aðallega að Í hf. hefði vanrækt lögbundna skyldu sína til að útbúa greiðsluáætlun og reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar og hafi Í hf. því verið óheimilt að krefja A um greiðslu vaxta við endurútreikning lánsins. Bæri því að víkja ákvæðum skuldabréfsins um vexti til hliðar. Laut varakrafa A að því að skuldabréfalánið hafi verið ólögmætt gengistryggt lán og að endurútreikningur skyldi taka mið af því. Var talið að skuldbinding A til greiðslu vaxta hafi verið skýrt tilgreind í skuldabréfinu og þó að Í hf. hefði vanrækt að veita tilteknar upplýsingar í lánasamningi í samræmi við 6. og 7. gr. laga um neytendalán nr. 121/1994, m.a. um heildarlántökukostnað og árlega hlutfallstölu kostnaðar, hefðu ákvæði samningsins um vexti verið nægilega skýr. Því hafi Í hf. verið heimilt að krefjast greiðslu vaxta af kröfu sinni samkvæmt skuldabréfinu og forsendur hafi ekki verið fyrir hendi til að víkja ákvæðum skuldabréfsins um vexti til hliðar. Í hf. var því sýknað af aðalkröfu A. Varakrafa A var talin í slíku ósamræmi við aðalkröfu hans að óhjákvæmilegt væri að vísa henni frá dómi.
Aðilar deildu um hvernig haga skyldi vaxtaútreikningi á lánssamningi sem var bundinn ólögmætri gengistryggingu. G og H kröfðust viðurkenningar á því að árleg hlutfallstala kostnaðar 3,95% í greiðsluáætlun sem gerð var samhliða veðskuldabréfinu skyldi halda gildi sínu fram að endurútreikningi lánsins hjá A hf. Var sýknukrafa A hf. reist á því að um útreikning vaxta skyldi fara samkvæmt bráðabirgðaákvæði X við lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu þannig að um uppgjör skuldbindingarinnar færi eftir því sem greindi í 18. gr. laganna. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 327/2013 taldi Hæstiréttur að bein og órjúfanleg tengsl hefðu verið milli gengisbreytingarinnar og þeirra vaxta sem vísað var til í lánssamningnum. Samkvæmt því hefði ákvæði hans um vexti verið ógilt í skilningi 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Þá var ekki fallist á að greiðsluáætlunin hefði falið í sér bindandi loforð um að árleg hlutfallstala kostnaðar yrði óbreytt óháð þeim forsendum sem bjuggu að baki lánskjörum og skilmálabreytingum sem átt höfðu sér stað. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu A hf. því staðfest.
Í hf. krafði R um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar samkvæmt lánssamningi útgefnum af R til forvera Í hf. á árinu 2008. Þá krafðist Í hf. þess jafnframt að honum yrði dæmdur réttur til að gera fjárnám í tiltekinni fasteign S ehf. á grundvelli tryggingarbréfs sem tryggt var með veði í fasteigninni. R byggði sýknukröfu sína á því að lánið samkvæmt lánssamningnum hefði verið tekið til uppgreiðslu á eldra láni, samkvæmt samningi hans við SV frá 2005 og bæri að líta á síðara lánið sem skilmálabreytingu hins eldra og því væru þau einn gerningur sem fæli í sér lán í íslenskum krónum sem bundið væri við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við þágildandi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Talið var að lánssamningurinn frá 2005 hefði verið í erlendum myntum og að síðari lánssamningurinn yrði ekki skilinn öðruvísi en svo að hann mælti fyrir um lán til R í íslenskum krónum til að greiða upp lán í erlendum gjaldmiðlum sem væri lögmætt. Þá var hvorki fallist á með R að lækka bæri kröfu Í hf. á grundvelli bráðabirgðaákvæðis X í lögum nr. 38/2001 né að vísa bæri lánssamningunum til hliðar á grundvelli tiltekinna ógildingarreglna laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Voru kröfur Í hf. því teknar til greina.
A hf. höfðaði mál á hendur G til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á debetreikningi. Hélt G því fram að hún ætti kröfu til skuldajafnaðar við kröfu A hf. þar sem ekki hefði verið gerður við hana skriflegur samningur um yfirdráttarlán og því hefði verið óheimilt að innheimta lánskostnað vegna þess. Talið var að hvað sem liði fyrirmælum 5. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, um að samningar um yfirdráttarheimildir skyldu skriflegir, væri sérstaklega tekið fram í skýringum með ákvæðinu í frumvarpi til upphaflegra laga um neytendalán nr. 30/1993 að það væri ekki fortakslaust skilyrði fyrir gildi lánssamninga að þeir væru skriflegir, heldur gildi munnlegir samningar eftir sem áður. Þegar G sótti um að stofna reikninginn hafði hún undirritaði yfirlýsingu þar sem meðal annars kom fram að hún hefði kynnt sér reglur og skilmála sem giltu um tékkaviðskipti og debetkort og að hún staðfesti að hún myndi fara eftir ákvæðum þeirra. Kom þar einnig fram að G væri samþykk því að vextir af yfirdráttarheimild reikningsins yrðu skuldfærðir af honum mánaðarlega. Var því talið að G hefði mátt vera ljóst áður en hún stofnaði til viðskiptanna hvaða kjör lágu til grundvallar viðskiptasambandi aðila. Þá hefði G aldrei gert athugasemdir við útreikninga og gjaldfærslu A hf. samkvæmt reikningsyfirlitum sem hún fékk send og greitt athugasemdalaust þann kostnað og vexti sem til féllu. Var G því gert að greiða A hf. umkrafða fjárhæð.
Í hf. krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að bankinn hefði brotið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, með því að tilgreina ekki í tilteknum lánssamningi við S við hvaða aðstæður vextir breyttust, auk þess sem Í hf. var bannað að breyta vöxtum samkvæmt 4. lið skilmála lánssamningsins. Hæstiréttur vísaði til þess að er S beindi erindi til Neytendastofu vegna viðskipta sinna við Í hf. hefðu lög nr. 121/1994 verið fallin úr gildi og í þeirra stað komin lög nr. 33/2013, en öll atvik, er erindi S laut að, gerðust í tíð eldri laganna. Þá var vísað til þess að sömu reglur giltu eftir lögum nr. 33/2013 og giltu í tíð laga nr. 121/1994 um skyldur lánveitanda til að gefa neytanda upplýsingar um vexti við gerð lánssamnings og einnig um eftirlit Neytendastofu með neytendalánum, úrræði stofnunarinnar vegna brota á lagaákvæðum um þau og meðferð mála um beitingu slíkra úrræða. Taldi Hæstiréttur að þrátt fyrir ófullkomið ákvæði um lagaskil í 36. gr. laga nr. 33/2013 hefði nægilega skýr lagaheimild búið að baki ákvörðun Neytendastofu og úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir að í fyrirsögn skuldabréfs S segði að það bæri fasta vexti hefði vegna ákvæðanna í 4. lið skilmála þess um heimild lánveitanda til að endurskoða hæð vaxta skuldin í raun borið breytilega vexti í skilningi 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Hefði því borið að tilgreina í skuldabréfinu við hvaða aðstæður mætti beita þeirri heimild. Taldi Hæstiréttur að þeim áskilnaði hefði ekki verið fullnægt í þessu tilviki þar sem ákvæði skuldabréfsins hefði einungis snúið að aðferð til að hrinda í framkvæmd breytingu á vöxtum en ekki tilefninu til að taka ákvörðun um hana. Um slíkt tilefni hefði þar ekkert verið sagt. Þegar að þessum sökum uppfylltu skilmálar skuldabréfsins ekki það skilyrði 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 að þar yrði að tilgreina við hvaða aðstæður breyta mætti vöxtum af skuld S. Fékk það engu breytt í þessu sambandi að S hefði getað vikist undan breytingunni með því að greiða upp skuld sína án sérstaks kostnaðar, enda hefði S átt rétt á því að Í hf. stæði fyrir sitt leyti við lögmæta skilmála gagnkvæms lánssamnings þeirra. Voru Neytendastofa og S því sýknuð af kröfu Í hf.