Dómstólaleit

M höfðaði mál gegn B og krafðist þess að ógiltur yrði kaupsamningur M og B um allt hlutafé í einkahlutafélaginu Skientia ehf. og að B greiddi M 5.500.000 krónur auk dráttarvaxta. Til vara krafðist M þess að staðfest yrði riftun fyrrgreinds kaupsamnings og að B yrði gert að greiða M 5.500.000 krónur, auk dráttarvaxta. Í gagnsök krafðist B sýknu af kröfum M en til vara verulegrar lækkunar á þeim. Þá krafðist B þess að M yrði, í samræmi við framangreindan kaupsamning, gert að greiða henni 19.089.743 krónur auk dráttarvaxta, að frádreginni innborgun að fjárhæð 5.500.000 krónur. Með hinum áfrýjaða dómi var B sýknuð af kröfum M í aðalsök og fallist á fjárkröfu hennar í gagnsök. Hinn áfrýjaði dómur var staðfestur með vísan til forsendna hans.

Í málinu var deilt um skilmála skuldabréfs sem G gaf út 22. janúar 2006 til forvera L hf., en skuldabréfið var með jöfnum afborgunum og verðtryggt með breytilegum vöxtum. Með hinum áfrýjaða dómi var því slegið föstu að heimild L hf. og forvera félagsins í skilmála skuldabréfsins til að breyta vöxtum við nánar tiltekin skilyrði væri ósamrýmanleg 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og að ósanngjarnt væri með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að G væri bundinn við skilmála um breytingu vaxta. Með dómi Hæstaréttar 22. desember 2025 í máli nr. 35/2025 var leyst úr álitaefni varðandi lögmæti sams konar ákvæðis og getur í skilmála þess skuldabréfs sem hér var deilt um. Í dómi Landsréttar voru rakin þau atriði sem leyst var úr með dómi Hæstaréttar, þar með talið að skilmáli skuldabréfsins fullnægi ekki ákvæðum laga nr. 121/1994 og teldist ógildur samkvæmt 36. gr. c, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Hefði áfrýjanda því verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta á 2. tölulið skuldabréfsins. L hf. byggði á því fyrir Landsrétti að dómur Hæstaréttar hefði ekki leyst úr því hver réttaráhrif ógildingar skilmála skuldabréfsins væru í málinu. Þannig ætti G ekki fjárkröfu á hendur L hf. með vísan til reglna um endurheimt ofgreidds fjár. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að í greingerð L hf. til réttarins kæmi meðal annars fram málflutningsyfirlýsing um að félagið hefði ekki uppi mótbárur er lytu að ætluðum endurkröfurétti G ef skilmálunum yrði vikið til hliðar. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um að L hf. bæri að greiða G ofgreidda vexti að fjárhæð 24.907 krónur.

Ágreiningur málsins laut að því hvort V hf. væri skylt á grundvelli húftryggingar sem Y ehf. keypti af honum og var í gildi þegar atvik urðu, að bæta tjón á beltagröfu sem varð þegar grafan fór í sjóinn 16. ágúst 2022. Í dómi Landsréttar kom fram að við það yrði miðað að grjótpúði sem grafan hefði staðið á hefði gefið sig með þeim afleiðingum að hún fór í sjóinn og eyðilagðist. Atburðinn mætti því rekja til slyss sem hefði orðið skyndilega og óvænt vegna utanaðkomandi atvika. Taldi Landsréttur, eins og atvikum háttaði, að það atvik er grafan lenti í sjónum þegar grjótundirstaðan gaf sig og skreið fram, félli undir vátryggingarskilmála V hf. um hrap. Ekki var talið að Y ehf. hefði átt þátt í því að tjónsatburður varð eða að hann hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína samkvæmt lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Var V hf. því gert að greiða Y ehf. umkrafða fjárhæð að frádreginni eigin áhættu hans samkvæmt vátryggingarskírteini.

N tók ákvörðun 26. nóvember 2019 og komst að þeirri niðurstöðu að Í hf. hefði með stöðluðum upplýsingum sínum til neytenda brotið gegn f-, g-, i- og l- liðum 7. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán og f- og k-lið 2. mgr. 12. gr. sömu laga. Í hf. skaut þeirri ákvörðun til áfrýjunarnefndar neytendamála sem kvað upp úrskurð 1. október 2020 þar sem ákvörðun N var staðfest. Í hf. höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi og var með hinum áfrýjaða dómi komist að þeirri niðurstöðu að fella bæri úr gildi framangreindan úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála á þeim forsendum annars vegar að hann hefði verið haldinn efnisannmörkum og hins vegar að málsmeðferð fyrir nefndinni hefði verið ábótavant. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti var ákveðið að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins og beina til hans sjö spurningum um hvernig bæri að túlka tilskipun 2008/48/EB um lánssamninga fyrir neytendur sem var innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 33/2013. Þann 23. maí 2024 kvað EFTA- dómstóllinn upp dóm í máli nr. E-4/23. Í dómi Landsréttar var rakið að tilskipun 2008/48/EB miðaði að fullri samræmingu löggjafar og að kröfur hennar væru því ófrávíkjanlegar. Þá væri ljóst að niðurstaða N, sem staðfest var með úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála, um að staðlaðar upplýsingar Í hf. til neytenda uppfylltu ekki kröfur framangreindra ákvæða laga nr. 33/2013, samræmdist ráðgefandi áliti í dómi EFTA-dómstólsins nr. E-4/23. Þá var ekki fallist á með hinum áfrýjaða dómi að málsmeðferð fyrir nefndinni hefði verið ábótavant. Var það því niðurstaða Landsréttar að ekki væru slíkir annmarkar á úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála 13. október 2020 í máli nr. 11/2019 að fella bæri hann úr gildi. Var N því sýknuð af kröfum Í hf.