Dómstólaleit

E hf. höfðaði mál og krafðist þess að nánar tilgreind ummæli, sem H viðhafði í frétt á netmiðli, yrðu dæmd dauð og ómerk, auk miskabóta. Þá krafðist hann þess að forsendur og niðurstaða dómsins yrði birt á vefsvæði netmiðilsins. Með hinum áfrýjaða dómi var H sýknaður af öllum kröfum E hf. Í dómi Landsréttar var rakið að fallist væri á með héraðsdómi að við heildstætt mat á ummælum H yrði að leggja til grundvallar að þau hefðu verið liður í almennri þjóðfélagsumræðu um aðstæður og aðbúnað erlends verkafólks hér á landi, einkum búsetuaðstæður þess, að umræða um þessi atriði ætti erindi við almenning og að mikilvægt væri að hún færi fram. Ummælin hefði H tengt E hf. og eigendum félagsins, sem óumdeilt væri að hefðu á undanförnum árum, í gegnum félög í eigu þeirra, þar á meðal E hf., rekið starfsmannaleigu og leigt út húsnæði til erlends verkafólks, auk þess sem fyrir lægi að mikil umsvif hefðu fylgt starfsemi þeirra. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu H af kröfum E hf.

A, J og P höfðuðu mál og kröfðust þess að nánar tilgreind ummæli, sem H viðhafði í frétt á netmiðli, yrðu dæmd dauð og ómerk, auk miskabóta. Þá kröfðust þeir þess að forsendur og niðurstaða dómsins yrði birt á vefsvæði netmiðilsins. Með hinum áfrýjaða dómi var H sýknaður af öllum kröfum A, J og P. Í dómi Landsréttar var rakið að fallist væri á með héraðsdómi að við heildstætt mat á ummælum H yrði að leggja til grundvallar að þau hefðu verið liður í almennri þjóðfélagsumræðu um aðstæður og aðbúnað erlends verkafólks hér á landi, einkum búsetuaðstæður þess, að umræða um þessi atriði ætti erindi við almenning og að mikilvægt væri að hún færi fram. Ummælin hefði H tengt A, J og P, sem óumdeilt væri að hefðu á undanförnum árum, í gegnum hlutafélög í eigu þeirra, rekið starfsmannaleigur og leigt út húsnæði til erlends verkafólks, auk þess sem fyrir lægi að mikil umsvif hefðu fylgt starfsemi þeirra. Þá væri ljóst að ummælin hefðu lotið að þátttöku A, J og P í umsvifamikilli starfsemi en ekki að einkalífi þeirra. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu H af kröfum A, J og P.

A höfðaði mál á hendur P til ómerkingar nánar tilgreindra ummæla sem P viðhafði á vefsvæði sínu á tímabilinu 2. apríl 2022 til 14. apríl 2023 ásamt því að krefjast miskabóta. Áttu ummælin það öll sammerkt að lúta með einum eða öðrum hætti að því að A og aðrir blaðamenn hefðu átt aðild að byrlun tiltekins einstaklings og þjófnaði á síma hans í því skyni að skrifa fréttir sem tengdust fyrirtækinu S. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummæli P væru vissulega beinskeytt og óvægin, yrði að líta til þeirrar staðreyndar að A hefði haft stöðu sakbornings og sætti, þegar ummælin féllu, rannsókn lögreglu vegna mögulegrar aðildar, beinnar eða óbeinnar, að brotum á nefndum ákvæðum almennra hegningarlaga. Þá hefði P verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvæg samfélagsleg málefni sem erindi ætti við almenning og hefði af þeim sökum notið rúms tjáningarfrelsis á meðan A mátti sem blaðamaður og opinber persóna gera ráð fyrir að þurfa að þola hvassa og óvægna gagnrýni í kjölfar eigin skrifa. Þegar til alls var litið var lagt til grundvallar að P hefði mátt vera í góðri trú um að nægjanlegt tilefni hefði verið til ummælanna og að þau hefðu, þegar litið væri til hinnar hvössu umræðu sem málið hefði vakið, ekki gengið svo langt að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu samfélagi, þar sem tjáningarfrelsi er í hávegum haft, að ómerkja þau. Hefði sú tjáning P sem um væri deilt rúmast innan tjáningarfrelsis hans samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var P því sýknaður af kröfum A.

A höfðaði mál gegn B og C og krafðist ómerkingar tilgreindra ummæla sem B og C settu fram í greinargerð til kærunefndar húsamála og greiðslu miskabóta. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að með ummælum B og C væri fullyrt að A væri andlega veik. Á hitt væri að líta að ummælin hefðu komið fram eftir að A hafði kært þau til kærunefndar húsamála og sakað íbúa fjöleignarhússins meðal annars um skemmdarverk og lygar. Þegar litið væri til þess samhengis sem ummælin voru sett fram í og fyrirliggjandi gagna yrði lagt til grundvallar að B og C hefðu verið að lýsa skoðun sinni á ástæðu ósættis aðila og verið í góðri trú um sannleiksgildi ummæla sinna. Í ljósi þeirra sjónarmiða sem líta beri til þegar veginn er rétturinn til tjáningarfrelsis á móti friðhelgi einkalífs yrði að álíta að sú tjáning sem um væri deilt rúmist innan þess frelsis sem B og C njóti samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Takmörkun tjáningar B og C teldist þannig ekki uppfylla skilyrði um nauðsyn í lýðræðislegu þjóðfélagi. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu B og C af kröfum A.

B höfðaði mál gegn A og krafðist ómerkingar fernra ummæla sem A viðhafði á Facebook, auk miskabóta. Með hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að þrenn nánar tilgreind ummæli hefðu falið í sér ærumeiðandi aðdróttun í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga og var fallist á ómerkingu þeirra, auk þess sem A var dæmd til greiðslu miskabóta. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að umfjöllun um ofbeldi, þar á meðal kynferðisofbeldi, ætti ríkt erindi í almenna þjóðfélagsumræðu og að játa yrði einstaklingum talsvert svigrúm til að tjá sig um þau mál. Þótt B hafi ekki verið nafngreindur í umræddri færslu á Facebook væri hann persónugreinanlegur, meðal annars vegna þess að fyrrum eiginkona hans hafði rætt málefni þeirra á opinberum vettvangi. Hefði slík persónugreining í för með sér að svigrúm til að fjalla um ætlaða refsiverða háttsemi takmarkaðist umfram það sem annars myndi vera. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um ómerkingu hinna umdeildu ummæla, greiðslu miskabóta og málskostnað.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á samfélags- miðlunum Facebook og Instagram, auk miskabóta og refsingar B. Í dómi héraðsdóms, sem Landsrétti staðfesti með vísan til forsendna, voru rakin ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs, auk þess sem skírskotað var til dómaframkvæmdar Landsréttar, Hæstaréttar og Mannréttinda- dómstóls Evrópu. Í niðurstöðu héraðsdóms kom fram að meta þyrfti heildstætt þau ummæli sem um ræddi hverju sinni sem og framsetningu þeirra. Þá yrði ekki ráðið af ummælum B eða samhengi þeirra að til A væri vísað án þess að þekkja sérstaklega til aðstæðna. Ummæli B fjölluðu um eigin upplifun af atviki milli aðilanna og kæmi túlkun beggja aðila af atvikinu fram í færslu B. Ummæli B voru sett fram í almennri þjóðfélagsumræðu, en inngangur færslunnar fjallaði meðal annars um stöðu þolenda ofbeldis. Hafði B því rúmt svigrúm til tjáningar sinnar sem hluta af þeirri umræðu og ekki yrðu gerðar ríkar kröfur til að hún sýndi fram á réttmæti þeirra. Ummæli B voru ekki talin hafa falið í sér staðhæfingu um staðreynd heldur gildisdóm um hennar eigin upplifun af atviki. Þegar litið væri til þess að A var ekki nafngreindur, takmarkað var hverjir gætu ráðið að ummælin áttu við um hann, framsetning ummælanna var í samhengi við þjóðfélagslega mikilvæga umræðu og að í færslu B var vísað til ólíkrar upplifunar aðila, var það niðurstaða hins áfrýjaða dóms að B hefði ekki farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns með ummælunum, sem fælu í sér gildisdóm. B var því sýknuð af kröfum A.

B og C höfðuðu mál gegn A og kröfðust ómerkingar fimm ummæla sem A setti fram í læknisvottorðum, auk miska- og skaðabóta. Lutu ummælin aðallega að ætluðu ofbeldi, ógnandi hegðun og hótunum B gegn D og C. Héraðsdómur sló því föstu að þrjú nánar tilgreind ummæli fælu í sér staðhæfingar um staðreyndir fremur en gildisdóma. Voru staðhæfingar A ekki taldar varða faglegt álit hennar sem geðlæknis, heldur undirliggjandi atvik málsins, sem A hafði ekki upplifað sjálf og gat þar af leiðandi ekki borið um af eigin raun. Voru ummælin því ómerkt. Á hinn bóginn hafnaði héraðsdómur ómerkingu tveggja annarra ummæla þar sem þau voru ekki talin þess eðlis að varðaði við 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, ásamt því að hafa að mestu leyti falið í sér faglegar ályktanir og mat A sem geðlæknis sem byggðu á frásögnum D, móður C. Var A gert að greiða B miskabætur en þar sem ummælin vörðuðu einungis B en ekki C voru ekki talin skilyrði til að dæma C miskabætur á þeim forsendum að ummælin teldust ólögmæt meingerð í hans garð. Þá var A sýknuð af skaðabótakröfu B. Í dómi Landsréttar kom fram að í hluta ummæla A sem ekki höfðu verið ómerkt í hinum áfrýjaða dómi hefðu falist ærumeiðandi aðdróttanir í garð B, enda fæli staðhæfing hennar um að B hefði sýnt ógnandi og óttavekjandi hegðun gagnvart C og D ekki í sér faglegt álit A sem læknis heldur laut staðhæfingin að atvikum sem A gat ekki borið um af eigin raun og hafði engar sönnur fyrir. Var því sá hluti ummæla A ómerktur. Að öðru leyti var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest með vísan til forsendna um ómerkingu ummæla og greiðslu miskabóta vegna þeirra, auk sýknu A af öðrum miska- og skaðabótakröfum B og C.

A og Þ höfðuðu mál gegn P til ómerkingar tveggja nánar tilgreindra ummæla sem P viðhafði á bloggsvæði sínu, auk miskabóta. Með ummælum sínum sakaði P, þá A og Þ um nánar tilgreind hegningarlagabrot og kvað ákæru verða gefna út gegn þeim. Í dómi sínum lagði Landsréttur mat á sakarefnið með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs og þeim viðmiðum sem hefðu mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn mála af þessu tagi. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummæli P væru vissulega beinskeytt og óvægin, yrði að líta til þeirrar staðreyndar að A og Þ hefðu haft stöðu sakborninga og sættu, þegar ummælin féllu, rannsókn lögreglu vegna mögulegrar aðildar, beinnar eða óbeinnar, að brotum á nefndum ákvæðum hegningarlaga. Þá lægi fyrir að þeirri sakamálarannsókn væri ekki lokið. Yrði að líta svo á að ummæli P hefðu falið í sér staðhæfingu um staðreynd og hefði P verið í góðri trú um að nægileg stoð væri fyrir þeim staðhæfingum þegar þau voru látin falla. Hefði P verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvægt samfélagslegt málefni sem erindi ætti við almenning og hefði af þeim sökum notið rúms tjáningarfrelsis á meðan A og Þ máttu sem blaðamenn og opinberar persónur gera ráð fyrir að þurfa að þola hvassa og óvægna gagnrýni í kjölfar eigin skrifa. Þegar til alls þessa væri litið yrði lagt til grundvallar að P hefði mátt vera í góðri trú um að nægjanlegt tilefni væri til ummælanna og að þau hefðu, þegar litið væri til hinnar hvössu umræðu sem málið hefði vakið, ekki gengið svo langt að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu samfélagi, þar sem tjáningarfrelsi er í hávegum haft, að ómerkja þau. Hefði sú tjáning P sem um væri deilt rúmast innan tjáningarfrelsis hans samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var P því sýknaður af kröfum A og Þ.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla sem B viðhafði í einkaskilaboðum gegnum Instagram til C og ummæla sem komu fram í nafnlausri færslu í Facebook-hópi. Þá krafðist A þess að B yrði gert að fjarlægja ummælin úr Facebook-hópnum. Loks krafðist A miskabóta úr hendi B og að B yrði gerð refsing vegna ummælanna. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna í Landsrétti, kom fram að efni einkaskilaboðanna væri tvímælalaust til þess fallið að skaða æru A og stæði það ekki í vegi þess að þau hefðu verið viðhöfð í einkaskilaboðum. Héraðsdómur rakti að upplýsingar þær sem B taldi sig búa yfir byggði hún á frásögn bróður síns og hans upplifun, sem hann staðfesti fyrir dómi. Væri því ekki hægt að telja B hafa verið í vondri trú um sannleiksgildi ummælanna, sem hún hefði ekki sett fram að tilefnislausu heldur í réttmætum tilgangi í einkaskilaboðum ætluðum viðtakanda einum. Þegar þetta væri virt í heild sinni yrði ekki talið að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu þjóðfélagi að takmarka tjáningu B eftir á með þeim hætti sem krafist væri. Sýknaði héraðsdómur B því af kröfu A um ómerkingu ummæla í einkaskilaboðunum. Að fenginni þeirri niðurstöðu væri hvorki grundvöllur til að dæma A miskabætur vegna ólögmætrar meingerðar né til að dæma B til refsingar. Var B því sýknuð af þeim kröfum A vegna einkaskilaboðanna. Varðandi nafnlausu færsluna í Facebook-hópi, sem væri sama efnis og einkaskilaboðin á Instagram, vísaði héraðsdómur til þess að A hefði ekki tekist að sanna að B bæri ábyrgð á henni, enda hefði hún ekki ein haft vitneskju um þau atvik sem B lýsti í einkaskilaboðunum á Instagram. Hallann af þeim sönnunarskorti yrði A að bera. Var B því einnig sýknuð af öllum kröfum A tengdum færslunni á Facebook.

L höfðaði mál gegn H og krafðist ómerkingar ummæla sem H viðhafði á vefsíðu sinni auk miskabóta og bóta vegna kostnaðar við birtingu dóms, atriðisorða hans eða forsendna. Í dómi héraðsdóms, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, kom meðal annars fram að tiltekin ummæli fengju stoð í ýmsum fréttum, þar með talið viðtölum við L, og hafði H enga ástæðu til að draga réttmæti þeirra í efa. Þá hefðu tiltekinn ummæli H falið í sér vangaveltur sem telja yrði til gildisdóms. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að sú tjáning sem um væri deilt hefði rúmast innan tjáningarfrelsis H samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Takmörkun tjáningar hans með ómerkingu ummæla eða skyldu til greiðslu miskabóta teldist þannig ekki uppfylla skilyrðið um nauðsyn í lýðræðislegu þjóðfélagi. Var H því sýknaður af kröfum L.

A höfðaði mál gegn M og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla og miskabóta. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að því er varðar þau ummæli sem tilgreind eru í tölulið 1, fyrri málslið töluliðar 2 og tölulið 3 í kröfugerð A, að líta yrði til þess að A hefði áður en ummælin féllu tekið virkan þátt í þjóðfélagsumræðu um tálmun á umgengnisrétti barna við foreldra. Ummæli M hefðu falið í sér gildisdóma og hefði hún ekki farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns með þeim. Að því er varðar þau ummæli sem tilgreind eru í síðari málslið töluliðar 2 í kröfugerð A leit Landsréttur svo á þau væru staðhæfing um staðreynd fremur en gildisdómur. Leit Landsréttur meðal annars til þess að ummælin hefðu verið sett fram í tilefni af gagnrýni M á viðtal við forsvarsmenn hópsins D, þeirra á meðal A. Í fréttinni kom fram að markmið hópsins væri einkum að berjast fyrir rétti feðra til umgengni við börn sín og gegn tálmunum mæðra. Þegar ummælin voru viðhöfð hefði barnsmóðir A þegar komið fram í viðtali og lýst ofbeldi af hans hálfu og sjálfur hefði A í fyrrgreindu viðtali tjáð sig ítarlega um mál sitt og barnsmóður sinnar. Þá hefði legið fyrir á sama tíma að einn viðmælenda í fyrrgreindu viðtali hefði verið dæmdur fyrir brot gegn 1. mgr. 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einnig hefði nafngreind kona komið fram í viðtali og lýst heimilisofbeldi enn eins þeirra sem voru í umræddu viðtali. M hefði verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvægt samfélagslegt málefni, sem erindi ætti við almenning og nyti af þeim sökum rúms tjáningarfrelsis. Þegar til alls væri litið yrði að leggja til grundvallar að M hefði verið í góðri trú um að nægjanleg tilefni væri til hinna umstefndu ummæla. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu M af kröfum A.

S höfðaði mál gegn H og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla sem H viðhafði í hlaðvarpsþættinum The Mike Show en að mati S bendlaði H hann við veðmálasvindl með ummælum sínum. Jafnframt krafðist S miskabóta og bóta vegna kostnaðar við birtingu dóms, atriðisorða hans og forsendna. Í málinu lá hvorki fyrir hljóðupptaka af þættinum í heild eða hluta né endurrit af honum í heild eða hluta. H byggði ekki á því fyrir Landsrétti að ummælin væru ranglega höfð eftir honum en taldi hins vegar að þau hefðu verið slitin úr samhengi og hann hafi verið að ræða orðróm sem hafi verið á kreiki um veðmálasvindl í tengslum við körfuknattleik Þórs Akureyri og Njarðvíkur, en S var leikmaður Þórs. Þegar tekin var afstaða til ómerkingarkröfu S var litið til þess að H féllst á að hafa látið ummælin falla, hann baðst afsökunar á þeim, viðurkenndi að hafa ekki haft neina sönnun fyrir réttmæti þeirra og hann tók ummælin úr birtingu. Taldi Landsréttur að H hefði með þessu fallist á að ummælin, eins og þau voru sett fram í stefnu málsins og svo langt sem þau næðu, hafi verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga og var því niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu þeirra staðfest. Við mat á því hvort ummæli H hefðu falið í sér ólögmæta meingerð í garð S, sbr. b-lið. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, var litið til þess að skort hafi gögn um heildarsamhengi umræðunnar sem ummælin féllu í og lagt til grundvallar að fram hafi komið í hlaðvarpsþættinum að um orðróm væri að ræða fremur en beinar fullyrðingar H um að S væri flæktur í veðmálasvindl. Jafnframt var litið til þess að H baðst afsökunar á ummælunum opinberlega, viðurkenndi að ummælin hefðu ekki verið studd sönnunargögnum og fjarlægði ummælin úr birtingu. Rakið var að í réttarframkvæmd hafi verið litið svo á að leiðrétting rangra ummæla og afsökunarbeiðni þess sem þau viðhafði skipti máli við mat á því hvort um ummæli feli í sér ólögmæta meingerð og við mat á miska, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 77/1998 frá 1. desember 1989 og nr. 383/2012 frá 24. janúar 2013. Með vísan til framangreindra atriða og þess að H njóti ríks tjáningarfrelsis í umræðu um málefni sem hafa almenna þýðingu, var ekki talið að H hefði með umfjöllun sinni framið slíka meingerð gagnvart S að uppfyllt væru skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga og H því ekki gert að greiða S miskabætur. Þá var ekki fallist á kröfu S um greiðslu bóta vegna kostnaðar við birtingu forsendna og niðurstöðu dómsins, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Að teknu tilliti til krafna málsaðila og niðurstöðu málsins var málsaðilum gert að bera sinn kostnað af málinu á báðum dómstigum.

A höfðaði mál gegn M og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla og miskabóta. Í niðurstöðu Landsréttar kom m.a. fram að greinargerð A, sem taldi alls 49 síður, væri í andstöðu við meginreglur einkamálaréttarfars um munnlegan málflutning og skýran og ljósan málatilbúnað, sbr. og áskilnað b-liðar 2. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá væri frágangur málsgagna í verulegum atriðum í ósamræmi við reglur Landsréttar nr. 2/2018 um málsgögn í einkamálum. Taldi Landsréttur slíka galla á málatilbúnaði A að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu frá Landsrétti án kröfu.

I höfðaði mál gegn S og krafðist ómerkingar ummæla sem S viðhafði við aðsenda grein á vefmiðlinum Vísir.is og frétt á Facebook-síðu Stundarinnar, auk ummæla sem S birti á Twitter-svæði sínu, en fyrri ummælin endurbirti hann jafnframt á því svæði. Í dómi Landsréttar kom fram að með ummælunum hefði verið fortakslaust gefið til kynna að I hefði haft samræði við börn. Þau hefðu því falið í sér staðhæfingu S um staðreyndir en ekki gildisdóm hans. Ekki var talið að frásagnir sem S kvaðst hafa byggt ummælin á hefðu gefið honum réttmætt tilefni til að fullyrða, eins og hann gerði, að I hefði haft samræði við börn. Var því ekki fallist á að S hefði mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi ummælanna. Þrátt fyrir að I væri þjóðþekktur einstaklingur þyrfti hann ekki að þola að vera sakaður opinberlega um alvarlegt refsivert brot án þess að réttmætt tilefni væri til að setja fram slíkar staðhæfingar. Breytti engu þar um þótt ummælin hefðu fallið í umræðu um mikilvægt þjóðfélagsmálefni en S hefði verið í lófa lagið að tjá sig með öðrum og hófstilltari hætti. Með hliðsjón af framangreindu taldi dómurinn að ummælin hefðu falið í sér aðdróttanir í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga og að með þeim hefði verið vegið að persónu og æru I, sem féllu undir friðhelgi einkalífs og nytu verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá hefðu þau jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Voru ummælin því ómerkt og S gert að greiða I miskabætur að fjárhæð 900.000 krónur.

Smálánafyririrtækið EC höfðaði mál gegn B og N vegna ummæla B, sem sett voru fram í tölvupósti til tveggja fyrirtækja sem veittu EC greiðslumiðlunarþjónustu. Ummæli B fólu í sér fullyrðingar um að smálán sem EC veitti og viðtakendur tölvupóstsins aðstoðuðu við að skuldfæra fyrir af greiðslukortum lántakenda, hafi verið úrskurðuð ólögleg á Íslandi og að færslurnar af greiðslukortunum væru ólöglegar. Með hinum áfrýjaða dómi voru fjögur tilgreind ummæli B dæmd dauð og ómerk en B og N sýknuð af skaðabótakröfu EC og málskostnaður felldur niður. EC undi dómi héraðsdóms en B og N áfrýjuðu málinu til endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um ómerkingu ummæla og málskostnað. Í dómi Landsréttar var meðal annars rakið að B og N nytu stjórnarskrárvarins tjáningarfrelsis, sem almennt yrði að telja rúmt í ljósi hlutverks þeirra, og í málinu vægju þau réttindi ekki til jafns við gagnstæðan stjórnarskrárbundinn rétt stefnda til æruverndar. Ummælin hefðu verið sett fram í tölvupóstum þar sem B og N leituðu leiðbeininga um hvernig best væri að aðstoða skjólstæðinga sína vegna þess sem þeir töldu ólöglegar skuldfærslur. Áður hefðu þeir leitað annarra leiða til að stöðva innheimtu lánanna en þeir hefðu lengi haldið fram ólögmæti þeirra, mikil umræða hefði farið fram um þau og yfirvöld neytendamála og dómstólar ítrekað komist að niðurstöðu um brot smálánafyrirtækja gegn lögum. Þrátt fyrir að einungis ein þeirra úrlausna hafi varðað EC lægi fyrir að EC hefði keypt eldri kröfusöfn smálánafyrirtækja og að minnsta kosti að einhverju leyti enn verið að innheimta af þeim kostnað sem úrskurðaður hefði verið ólögmætur. N væri ólöglærður. Þótt ummæli hans hefðu ekki verið lögfræðilega nákvæm voru þau ekki talin úr lausu lofti gripin og lagt til grundvallar að hann hefði, í ljósi þeirra upplýsinga sem fyrir lágu, viðhaft þau í góðri trú um réttmæti þeirra og verið heimilt að halda þeim fram gagnvart þeim þriðju aðilum sem hann taldi geta rétt hlut skjólstæðinga sinna. Þá voru ummæli hans um okurlánastarfsemi talin réttlætanlegur gildisdómur. Takmörkun tjáningar B með ómerkingu ummæla var því ekki talin uppfylla skilyrði 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var hann sýknaður af kröfu EC sem var dæmt til að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á Facebook auk miskabóta. Ummælin lutu að því að A hefði nauðgað C, vinkonu B, og voru þau sett fram í lokuðum umræðuhópi sem hafði þann tilgang að standa vörð um öryggi einstaklinga innan BDSM-samfélagsins. Í dómi Landsréttar kom fram að ummælin hefðu verið án fyrirvara og ekki lýst eigin upplifun hennar. Þá hefði A gefið B skýrt til kynna að hann samþykkti ekki lýsingu C á því að hann hefði framið nauðgun og var því ekki talið að ummælin hefðu verið sönn eða að B hefði mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi þeirra þegar hún lét þau falla. Með hliðsjón af framangreindu taldi dómurinn að ummælin hefðu vegið að persónu og æru A, sem falla undir friðhelgi einkalífs og njóta verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, og hefðu jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Voru ummælin því ómerkt. Þá var B gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 400.000 króna.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á Facebook auk miskabóta. Ummælin lutu að því að A hefði nauðgað B og voru þau sett fram í lokuðum umræðuhópi sem hafði þann tilgang að standa vörð um öryggi einstaklinga innan BDSM-samfélagsins. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummælin hefðu ekki verið sett fram sem liður í víðtækri opinberri umræðu um kynferðisbrot og viðbrögð við þeim yrði því ekki neitað að þau hefðu falið í sér ákveðið framlag til slíkrar umræðu. B hefði lýst eigin upplifun af kynferðislegum samskiptum við A og hefði áður leitað sér aðstoðar vegna vanlíðanar í tengslum við þau. Síðar lagði hún fram kæru á hendur A vegna kynferðisbrots en rannsókn þess var hætt á grundvelli 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Niðurfelling málsins hefði þó ekki átt sér stað fyrr en eftir að B lét ummæli sín falla. Þá var litið til þess að þrátt fyrir að það væri hlutverk dómstóla að slá því föstu hvort sakaðir menn væru sannir að refsiverðu broti yrðu þau sem telja sig hafa orðið fyrir kynferðisbroti að njóta ákveðins frelsis til að tjá þá upplifun sína, ella ykist hætta á þöggun um það samfélagslega mein sem í slíkum brotum fælist. Að framangreindu virtu voru ummæli B metin sem gildisdómur hennar um eigin upplifun og var henni tjáningin heimil. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu B.

M ehf. höfðaði mál á hendur KJ og krafðist ómerkingar á ummælum sem hann hafði látið falla í sjónvarpsþætti um skóla sem M ehf. rak, auk skaðabóta. Byggði M ehf. á því að skilja mætti ummælin á þann veg að leiðsögumannanám á vegum skólans væri ekki kennt samkvæmt námskrá menntamálaráðuneytisins. Í dómi Landsréttar var rakið að ummælin hefðu verið hluti af opinberri umræðu um menntamál leiðsögumanna sem var í gangi á þeim tíma. Þá hefðu ummælin beinst að atvinnufyrirtæki sem bauð almenningi þjónustu en ekki einstaklingi og yrðu slík fyrirtæki að þola meiri gagnrýni með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar og mannréttindadómstóls Evrópu. Að lokum yrði að meta ummælin heildstætt sem gildisdóm sem hefði átt sér næga stoð í staðreyndum og hefði gefið til kynna andstöðu KJ við að ekki hefðu verið gerðar meiri eða skýrari kröfur til þeirra sem útskrifuðust úr náminu. Að framangreindu virtu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu KJ af kröfum M ehf.

L höfðaði mál gegn T og M ehf. og krafðist ómerkingar þriggja nánar tiltekinna ummæla auk miskabóta. Þá krafðist hann þess að T yrði dæmdur til refsingar og til að kosta birtingu dómsins. Einnig krafðist hann þess að M ehf. yrði gert að birta dóminn í prent- og netmiðli sínum. Fyrir Landsrétti laut ómerkingarkrafa L eingöngu að einum tilgreindum ummælum. Voru ummælin birt í grein í Viðskiptablaðinu eftir ónafngreindan mann en undir dulnefninu Óðinn. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar orðalag ummælanna og efni þeirra í heild væri virt yrði ekki talið að þau fælu í sér fyrirvaralausa staðhæfingu um refsivert athæfi L en í skoðanagrein af því tagi sem málið varðaði yrði að játa fjölmiðlum nokkurt svigrúm til að ögra og færa í stílinn. Var því fallist á að ummælin fælu í sér gildisdóm þess sem þau ritaði en ekki staðhæfingu um staðreyndir. Jafnframt var fallist á að sá gildisdómur sem í ummælunum fælist ætti sér næga stoð í staðreyndum og að tenging þeirra við fyrri umfjöllun annarra fjölmiðla væri augljós. Þá var skírskotað til þess að L væri fyrrverandi alþingismaður en ummælin sem málið varðaði lytu þó ekki að störfum hans á vettvangi stjórnmálanna. Allt að einu yrði ekki fram hjá því litið að hann væri þjóðþekktur einstaklingur. Þá athugaðist að ummælin lutu að framgöngu L í trúnaðarstarfi sem hann gegndi á grundvelli skipunar Samkeppniseftirlitsins þótt hann hefði ekki sjálfur að öðru leyti átt þátt í að fjölmiðlar hefðu hafið umfjöllun um hana. Að framangreindu gættu var öllum kröfum L hafnað.

A höfðaði mál gegn E og krafðist miskabóta og ómerkingar tiltekinna ummæla sem E hafði uppi í athugasemdakerfum fjölmiðla. Í dómi Landsréttar voru rakin ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs auk þess sem skírskotað var til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu um viðmið um til hvers beri að líta þegar rétturinn til tjáningarfrelsis er veginn andspænis friðhelgi einkalífs. Litið var til þess að þau ummæli sem deilt var um í málinu hafi fallið í samhengi við þjóðfélagsumræðu um stöðu erlendra foreldra, tálmanir, kynbundið ofbeldi og fleira og hafi þau atriði átt erindi við almenning. A hefði sjálfur svo afgerandi teldist tekið þátt í þjóðfélagsumræðu um framangreind málefni, bæði með þátttöku í viðtölum og ummælum í athugasemdakerfum fjölmiðla þar sem hann fjallaði meðal annars um einkamálefni sín og annarra. Í ljósi þeirrar þátttöku og framgöngu þyrfti A að þola skertari einkalífsvernd en ella. Á grundvelli fyrirliggjandi gagna þótti ekki unnt að leggja til grundvallar að E hefði ekki verið í góðri trú um réttmæti þess sem hann tjáði sig um. Þá þóttu fyrirliggjandi gögn ekki benda til þess að þau ummæli sem deilt var um hafi vegið þungt við þann mannorðshnekki sem A taldi sig hafa orðið fyrir. Að virtum atvikum málsins í heild og með hliðsjón af 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu var talið að of miklar hömlur væru settar á tjáningarfrelsi E væri honum neitað að tjá sig með þeim hætti sem hann gerði. Var E því sýknaður af kröfum A.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar þriggja nánar tilgreindra ummæla sem B viðhafði á Facebook auk miskabóta. Í dómi Landsréttar kom fram að ummæli B væru í eðli sínu fremur staðhæfingar um staðreyndir en gildisdómar. Jafnframt fælu þau í sér aðdróttun um refsiverða háttsemi af hálfu A. Gilt hefði einu þótt B hefði ekki nafngreint A í ummælum sínum enda þótti nægjanlega í ljós leitt að unnt var að persónugreina A í ummælunum. Þá hefðu upplýsingar sem lágu til grundvallar ummælunum ekki veitt B næga stoð fyrir þeim. Loks hefðu ummælin hvorki beinst að opinberri persónu né verið neins konar framlag til almennrar þjóðfélagsumræðu. Ummælin voru því talin fela í sér brot gegn 235. gr. og 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þau dæmd dauð og ómerk, sbr. 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Var B gert að greiða A 100.000 krónur í miskabætur.

A höfðaði mál á hendur R ohf. og HSJ, fréttamanni á R ohf., og krafðist ómerkingar á nánar tilteknum ummælum í 11 liðum sem féllu í fréttaskýringaþættinum Kastljósi auk þess sem hann krafðist þess að R ohf. yrði gert að birta og fjalla um forsendur og niðurstöður dómsins á íslensku og á pólsku. Lutu ummælin að meintri refsiverðri háttsemi A í garð fyrrum eiginkonu hans og barna. Í dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ummælin hefðu fallið í umræðu um úrræðið nálgunarbann, framkvæmd þess, vernd brotaþola og skort á gagnsemi úrræðisins. Hefði tilgangur umfjöllunarinnar þannig ekki verið að fjalla um persónuleg málefni A sem slík heldur að draga athygli áhorfandans að málefni sem hefði samfélagslega skírskotun. Þá var rakið í dómi Landsréttar að svigrúmi fjölmiðla til að beita ögrandi framsetningu við miðlun frétta fylgdi sú krafa að þeir væru í góðri trú, byggðu á traustum grunni og störfuðu í samræmi við góða starfshætti blaðamanna með hliðsjón af dómaframkvæmd mannréttindadómstóls Evrópu. Í dómnum voru reifuð málsgögn sem lágu fyrir og renndu stoðum undir hin umstefndu ummæli, meðal annars um ítrekaðar tilkynningar fyrrverandi eiginkonu A til lögreglu vegna áreitis af hans hálfu, nálgunarbann gegn A sem staðfest var í Hæstarétti og vísbendingar um að A hafi falsað undirskrift konunnar á tilteknum skjölum. Þannig var talið að umfjöllunin hefði verið byggð á nægilega traustum staðreyndalegum grundvelli og hefði auk þess verið sett fram með óhlutdrægum hætti. Með hliðsjón af framangreindu var niðurstaða héraðsdóms um sýknu R ohf. og HSJ staðfest.