Dómstólaleit

T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.

B og J höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af óverðtryggðu láni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 4. júlí 2019 og greiddu upp 2. febrúar 2021. Samkvæmt skilmálum þess var L hf. heimilt hvenær sem er á lánstímanum að hækka eða lækka vexti í samræmi við vaxtaákvarðanir L hf. á hverjum tíma. Vaxtaákvarðanir tóku „meðal annars mið af vöxtum Seðlabanka Íslands, vöxtum á markaði og öðrum fjármögnunarkjörum“. B og J töldu að skilmálinn uppfyllti ekki kröfur um gagnsæi í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og skýra bæri þessi lög í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd á sviði lánasamninga. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Hæstiréttur lagði til grundvallar að tilvísun skilmálans til vaxta Seðlabanka Íslands vísaði til stýrivaxta og fullnægði kröfum 34. gr. laga nr. 118/2016 um gagnsæi. Hins vegar þótti tilvísun til vaxta á markaði óskýr og ekki standast áskilnað 34. gr. Jafnframt taldi Hæstiréttur að aðrir þættir skilmálans uppfylltu ekki skilyrði 34. gr. enda kæmu þar ekki fram á skýran og hnitmiðaðan hátt skilyrði og málsmeðferð við breytingu útlánsvaxta. Skilmálinn raskaði því til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila samningsins B og J í óhag og taldist ósanngjarn í skilningi 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Til að koma á jafnvægi milli samningsaðila var fallist á að skilmáli skuldabréfsins um breytingar á vöxtum á láni B og J yrði metinn ógildur að því leyti sem þar væri vísað til annarra þátta en vaxta Seðlabanka Íslands. Við úrlausn endurgreiðslukröfunnar voru ekki efni til að leggja 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til grundvallar enda hefði skilmálinn ekki verið ógiltur í heild sinni. Á samningstímanum höfðu vextir lánsins lækkað tíu sinnum. Fyrir Hæstarétti vísuðu B og J til útreiknings sem tók mið af mismun á þeim vöxtum sem þau greiddu á samningstímanum og vöxtum sem þeim hefði borið að greiða ef vextir lánsins hefðu að öllu leyti fylgt lækkun stýrivaxta. Hæstiréttur taldi að B og J höfðu mátt hafa raunhæfar væntingar um að L hf. myndi lækka vexti vegna tilvísunar til vaxta Seðlabanka Íslands en þó ekki, vegna orðalags skilmálans, að breytingarnar fylgdu tafarlaust og nákvæmlega breytingum á stýrivöxtum. Ekki væri annað fram komið en að gildar ástæður hefðu legið að baki því að munur breytilegra vaxta og stýrivaxta hefði aukist tímabundið á samningstímanum og jafnframt lægi ekki annað fyrir en að munurinn hefði verið innan svigrúms L hf. samkvæmt skilmálanum. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. af kröfum B og J.

ESJ og EJ höfðuðu mál gegn A hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af verðtryggðu húsnæðisláni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 3. janúar 2017 og greiddu upp 29. mars 2021. Samkvæmt skilmálum þess skyldi við ákvarðanir um breytingar á vöxtum horfa til „breytinga á ávöxtunarkröfu verðtryggðra skuldabréfa útgefinna m.a. af Íbúðalánasjóði, bönkum og fjármálastofnunum á Íslandi, ríkissjóði Íslands eða sveitarfélögum, breytinga á fjármögnunarkostnaði, rekstrarkostnaði, smásöluálagningu bankans og álagningu bankans vegna útlánaáhættu.“ ESJ og EJ töldu skilmálann ekki uppfylla kröfur um gagnsæi samkvæmt lögum nr. 33/2013 um neytendalán og hann væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga nr. 7/1936, eins og lögin væru skýrð í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd. Hæstiréttur tók fram að skilmálinn hefði í mikilvægum atriðum verið ólíkur þeim sem var til umfjöllunar í dómi réttarins 14. október 2025 í máli nr. 55/2024 auk þess sem leyst var úr því máli á grundvelli laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda. Hæstiréttur leit til þess að í skilmála A hf. voru skilyrði vaxtabreytinga tæmandi talin og lög nr. 33/2013 gerðu ekki ríkari kröfur til lýsingar á málsmeðferð við vaxtaákvörðun en fram kæmi í honum. Jafnframt var litið til þess að skilmálinn hefði verið á skýru og skiljanlegu máli með útskýringum á hverju og einu skilyrða vaxtabreytinga. Taldi Hæstiréttur að skilmálinn uppfyllti gagnsæiskröfur laga um neytendalán. Ekki varð séð að A hf. hefði nýtt sér aðstöðumun við samningsgerðina eða að jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila hefði verið raskað til muna. Yrði sú krafa ekki leidd af 36. gr. c laga nr. 7/1936 um jafnvægi milli samningsaðila að fyllilega þyrfti að vera fyrirsjáanlegt hvaða vexti lántaki myndi greiða af láni með breytilegum vöxtum þegar kröfur um lögmæti skilmála væru að öðru leyti uppfylltar. Þá var horft til þess að lántökum voru tryggð ákveðin mótvægisúrræði vegna ófyrirsjáanleika skilmálans. Því var ekki fallist á með ESJ og EJ að skilmálinn væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sýknu A hf. af kröfum ESJ og EJ.

E og Ó höfðuðu mál gegn Í hf. og kröfðust ógildingar á skilmála um breytilega vexti óverðtryggðs húsnæðisláns í veðskuldabréfi sem þau gáfu út 21. janúar 2021. Samkvæmt honum skyldu breytingar á vöxtum „meðal annars taka mið af breytingum á fjármögnunarkostnaði (lánskjörum) bankans, rekstrarkostnaði, opinberum álögum og/eða öðrum ófyrirséðum kostnaði, stýrivöxtum Seðlabanka Íslands, breytingum á vísitölu neysluverðs o.s.frv.“ E og Ó töldu að skilmálinn uppfyllti ekki kröfur um gagnsæi í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og skýra bæri þessi lög í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd á sviði lánasamninga. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu ákvæða umræddra tilskipana. Hæstiréttur tók fram að lög nr. 118/2016 hefðu verið sett til að innleiða í íslensk lög tilskipun 2014/17/ESB um lánasamninga fyrir neytendur í tengslum við íbúðarhúsnæði. Yrði 34. gr. laganna því skýrð með hliðsjón af 24. gr. hennar þótt gerðin hafi ekki verið tekin upp í EES-samninginn fyrr en 1. nóvember 2021. Einnig yrði sá hluti 34. gr. sem byggðist á tilskipun 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur skýrður í ljósi hennar. Hæstiréttur taldi að tilvísun skilmálans til stýrivaxta Seðlabankans stæðist áskilnað 34. gr. laga nr. 118/2016 um gagnsæi. Þótt vísitala neysluverðs væri opinber vísitala væri vægi hennar í skilmálanum óvissu háð og fullnægði því ekki kröfum 34. gr. Jafnframt taldi Hæstiréttur að aðrir þættir skilmálans uppfylltu ekki skilyrði 34. gr. enda vísuðu þeir til þátta sem neytandi gæti ekki sannreynt og veittu Í hf. opna og ófyrirsjáanlega heimild til vaxtabreytinga. Skilmálinn raskaði því til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila samningsins E og Ó í óhag og teldist ósanngjarn í skilningi 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Til að koma á jafnvægi milli samningsaðila ógilti Hæstiréttur aðra þætti skilmálans en tilvísun til stýrivaxta Seðlabankans. Í hf. var sýknaður af fjárkröfu E og Ó með vísan til þess að vextir á láni þeirra hækkuðu minna en stýrivextir Seðlabankans á því tímabili sem ágreiningur málsins tók til.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu G um að henni yrði heimilað að fá 24.215.246 krónur á vörslureikningi hjá A teknar með beinni aðfarargerð úr umráðum hans og fengnar sér. Talið var að það væri meginskilyrði þess að orðið yrði við kröfu um beina aðfarargerð að unnt væri að framkvæma hana og því yrði það sem hún beindist að að vera nægilega sérgreint. Almennt væri talið að ekki væri unnt að framkvæma innsetningu í peninga nema þeir væru skýrt aðgreindir. Ekki hefði komið fram í málinu að fjármunir G væru sérgreindir í vörslum A og yrði því ekki séð hvernig fara ætti að því að sækja þá hjá A. Þótti því ekki unnt að verða við kröfu G um innsetningu hjá A. Var hinn kærði úrskurður staðfestur.

A lét af störfum sem aðstoðarbankastjóri Ú í maí 1987. Á fundi bankaráðs Ú 2. apríl 1987 var ákveðið að A skyldi njóta eftirlauna sem næmu 70,5% af föstum launum bankastjóra. Þessi launakjör voru ákveðin einhliða af bankaráði Ú í samræmi við þágildandi lög um bankann. Ekki þótti sýnt fram á annað en að fjármálaráðuneytið hefði yfirtekið vald bankaráðsins til að ákvarða eftirlaun A þegar Ú var lagður niður. Í febrúar 1998 ákvað ráðuneytið að stofn til ákvörðunar eftirlauna skyldi miðaður við lokalaun bankastjóra L og skyldu eftirlaunin framvegis fylgja almennum launabreytingum bankastarfsmanna. A höfðaði síðar mál og krafðist þess að viðurkennt yrði að viðmiðunarfjárhæð lífeyrisgreiðslna hans eins og hún var 1. janúar 1998 skyldi fylgja vísitölu lífeyrisskuldbindinga fyrir opinbera starfsmenn, sem Hagstofa Íslands reiknar og birtir, og taka mánaðarlegum breytingum í samræmi við hana. Ekki var ágreiningur með aðilum um að viðmiðunarfjárhæð lífeyrisgreiðslna til A skyldi vera eins og hún var ákveðin 1. janúar 1998. Ágreiningur var hins vegar með aðilum um það hvað fælist í orðalaginu almennar launabreytingar. A taldi að túlka bæri hugtakið „almennar launabreytingar“ svo að þær tækju til allra launahækkana, sem yrðu á launum bankastarfsmanna á hverjum tíma, þar með taldar flokkatilfærslur og launaskrið. Það yrði eingöngu gert með því að styðjast við vísitölu lífeyrisskuldbindinga fyrir opinbera starfsmenn. Talið var að orðalagið „almennar launabreytingar bankastarfsmanna“ gæti aðeins vísað til almennra launahækkana sem ákveðnar væru í kjarasamningum, en einstaklingsbundnar launahækkanir, flokkatilfærslur og aðrar hækkanir, sem ekki væru almennar, gætu þar ekki komið til álita. Var Í sýknað af kröfu A.

L, A og M kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að leggja ekki lögbann við þeirri fyrirætlun Í að greiða MÖ tiltekna fjárhæð á grundvelli tveggja bankaábyrgða. Með úrskurði héraðsdóms var kröfu L, A og M hafnað þar sem dómurinn taldi að ekki væri uppfyllt skilyrði 24. gr. laga nr. 31/1990. Í dómi Hæstiréttar var hins vegar talið að L, A og M hefðu gert nægilega sennilegt að umræddar greiðslur myndi brjóta gegn lögvörðum rétti þeirra og að réttindi þeirra gætu skaðast að marki þannig að ekki yrði úr bætt síðar. Þá var jafnframt talið að sýnt hefði verið fram á að greiðsla af hálfu Í yrði að teljast yfirvofandi athöfn í merkingu 1. mgr. 24. gr. lagana nr. 31/1990. Önnur skilyrði lagaákvæðisins voru jafnframt talin uppfyllt, enda áttu ákvæði 3. mgr. 24. gr. laganna ekki við í málinu. Hæstiréttur féllst því á lögbannskröfu L, A og M og var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi.

S, F og M kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að leggja ekki lögbann við þeirri fyrirætlun N að greiða MÖ tiltekna fjárhæð á grundvelli tveggja bankaábyrgða. Með úrskurði héraðsdóms var kröfu S, F og M hafnað þar sem dómurinn taldi að ekki væri uppfyllt skilyrði 24. gr. laga nr. 31/1990. Í dómi Hæstiréttar var hins vegar talið að S, F og M hefðu gert nægilega sennilegt að umræddar greiðslur myndi brjóta gegn lögvörðum rétti þeirra og að réttindi þeirra gætu skaðast að marki þannig að ekki yrði úr bætt síðar. Þá var jafnframt talið að sýnt hefði verið fram á að greiðsla af hálfu N yrði að teljast yfirvofandi athöfn í merkingu 1. mgr. 24. gr. lagana nr. 31/1990. Önnur skilyrði lagaákvæðisins voru jafnframt talin uppfyllt, enda áttu ákvæði 3. mgr. 24. gr. laganna ekki við í málinu. Hæstiréttur féllst því á lögbannskröfu S, F og M og var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi.

M og A kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að leggja ekki lögbann við þeirri fyrirætlun N að greiða MÖ tiltekna fjárhæð á grundvelli tveggja bankaábyrgða. Með úrskurði héraðsdóms var kröfu M og A hafnað þar sem dómurinn taldi að ekki væri uppfyllt skilyrði 24. gr. laga nr. 31/1990. Í dómi Hæstiréttar var hins vegar talið að M og A hefðu gert nægilega sennilegt að umræddar greiðslur myndi brjóta gegn lögvörðum rétti þeirra og að réttindi þeirra gætu skaðast að marki þannig að ekki yrði úr bætt síðar. Þá var jafnframt talið að sýnt hefði verið fram á að greiðsla af hálfu N yrði að teljast yfirvofandi athöfn í merkingu 1. mgr. 24. gr. lagana nr. 31/1990. Önnur skilyrði lagaákvæðisins voru jafnframt talin uppfyllt, enda áttu ákvæði 3. mgr. 24. gr. laganna ekki við í málinu. Hæstiréttur féllst því á lögbannskröfu M og A og var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi.

Deilt var um hvort að K væri skylt að afhenda R sundurliðaðar upplýsingar um öll viðskipti með hlutabréf og aðila að þeim viðskiptum á árinu 2003 sem K hafði umsjá með. R hélt því fram að sú skylda hvíldi ótvírætt á K á grundvelli 2. mgr. 92. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. K taldi að allan vafa um efni ákvæðisins yrði að túlka borgurunum í hag. Þá hefðu skattayfirvöld brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með kröfu sinni um framangreindar upplýsingar, auk þess sem veiting slíkra upplýsinga bryti í bága við 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, segir að tilgangur 2. mgr. 92. gr. laga nr. 90/2003 sé málefnalegur og beiting R á henni hafi verið innan meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Ákvæðið feli í sér skyldu fyrir K að veita umbeðnar upplýsingar og þagnarskylda á grundvelli 58. gr. laga nr. 161/2002 víki fyrir þeirri skyldu.

Deilt var um hvort að G væri skylt að afhenda R sundurliðaðar upplýsingar um öll viðskipti með hlutabréf og aðila að þeim viðskiptum á árinu 2003 sem G hafði umsjá með. R hélt því fram að sú skylda hvíldi ótvírætt á G á grundvelli 2. mgr. 92. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. G taldi að allan vafa um efni ákvæðisins yrði að túlka borgurunum í hag. Þá hefðu skattayfirvöld brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með kröfu sinni um framangreindar upplýsingar, auk þess sem veiting slíkra upplýsinga bryti í bága við 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, segir að tilgangur 2. mgr. 92. gr. laga nr. 90/2003 sé málefnalegur og beiting R á henni hafi verið innan meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Ákvæðið feli í sér skyldu fyrir G að veita umbeðnar upplýsingar og þagnarskylda á grundvelli 58. gr. laga nr. 161/2002 víki fyrir þeirri skyldu.

Deilt var um hvort að L væri skylt að afhenda R sundurliðaðar upplýsingar um öll viðskipti með hlutabréf og aðila að þeim viðskiptum á árinu 2003 sem L hafði umsjá með. R hélt því fram að sú skylda hvíldi ótvírætt á L á grundvelli 2. mgr. 92. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. L taldi að allan vafa um efni ákvæðisins yrði að túlka borgurunum í hag. Þá hefðu skattayfirvöld brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með kröfu sinni um framangreindar upplýsingar, auk þess sem veiting slíkra upplýsinga bryti í bága við 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, segir að tilgangur 2. mgr. 92. gr. laga nr. 90/2003 sé málefnalegur og beiting R á henni hafi verið innan meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Ákvæðið feli í sér skyldu fyrir L að veita umbeðnar upplýsingar og þagnarskylda á grundvelli 58. gr. laga nr. 161/2002 víki fyrir þeirri skyldu.

Bankinn L hf. krafði G um greiðslu yfirdráttarskuldar á reikningi hjá bankanum. Reikningur sá hafði verið stofnaður 1. nóvember 1999 á nafni húsfélags í fjöleignarhúsi sem G bjó í en á kennitölu G, þar sem húsfélagið hafði ekki kennitölu á þeim tíma. Í dómi Hæstaréttar var lagt til grundvallar að húsfélagið hefði falið G að annast fjárreiður þess á árinu 1999 og G haft til þess umboð allt til þess tíma er hann lét af þeim störfum á húsfundi 12. desember 2002. Þá var talið að G hefði haft umboð til að afla fjár og annast greiðslu reikninga vegna viðgerða á húsinu sem ráðist hafði verið í á árunum 2001 og 2002. Tekið var fram að ágreiningur G við aðra íbúðareigendur í húsinu um tiltekin atriði er vörðuðu bankareikninginn hefði ekki þýðingu fyrir mál þetta. Málið snerist eingöngu um hvort G hefði haft umboð húsfélagsins til að færa áðurnefndan bankareikning á kennitölu þess og skuldsetja það gegnum reikninginn, samkvæmt 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eða hvort hann hefði með því farið út fyrir umboð sitt samkvæmt 25. gr. laganna. Talið var að G hefði sem gjaldkeri húsfélagsins haft umboð til að opna umræddan bankareikning hjá L hf. í nafni þess og annast lántöku í tengslum við viðgerðir á húsinu. Var G því sýknaður af kröfu L hf. í málinu.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms sem gerði bankastofnuninni L skylt að afhenda R afrit nánar tilgreindra skjala varðandi tilteknar færslur á bankareikningum í eigu tveggja nafngreindra manna.

H bað L hf. um fyrirgreiðslu í þeim tilgangi að kaupa hlutafé á hlutafjárútboðum í félagi í eigu H. Þeir hlutir sem yrðu keyptir skyldu fara í endursölu hjá L hf. og söluandvirðið lagt inn á tiltekinn bankareikning. Aðilar deildu um hvort L hf. hafi verið heimilt að ráðstafa söluandvirði tiltekinna hlutabréfa inn á fyrrgreindan reikning. Taldi H þessa ráðstöfun L hf. óheimila enda hefði verið um að ræða sölu á hlutabréfum í eigu hans sem hafi verið framangreindum útboðum og fyrirgreiðslu L hf. óviðkomandi. Ætti H því kröfu á L hf. sem þeirri fjárhæð næmi. Talið var sannað að þeir hlutir sem L hf. seldi umrætt sinn hafi verið af því hlutafé sem H keypti í umræddu útboði. Var L hf. því sýknað af kröfu H.

I var gert að greiða L hf. tiltekna fjárhæð óskipt með S ehf. samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu þar sem I ábyrgðist skuldbindingar S ehf.

Kaupsamningur. Ábyrgð. Bankar. Endurgreiðsla ofgreidds fjár. Tilboð. Samþykki boðs. Skaðabætur. Dráttarvextir. Vanreifun. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. Er B tók yfir söluumboð Peugeot bifreiða hér á landi af J tók hann meðal annars að sér að standa skil á ábyrgðum sem J stóð í við KB, viðskiptabanka sinn, vegna innflutnings á bifreiðum, en KB hafði um nokkurt skeið ábyrgst greiðslur til bifreiðaframleiðandans samkvæmt ákveðnu fyrirkomulagi. Skömmu síðar fékk J heimild til greiðslustöðvunar og í kjölfarið var bú félasins tekið til gjaldþrotaskipta. Þar sem B hugðist skipta um viðskiptabanka kom til uppgjörs fyrrgreindra ábyrgða milli B og KB og greiddi B 166.096.611 krónur á grundvelli yfirlits bankans, sem miðað var við stöðu ábyrgðanna 31. maí 2000. Á árinu 2001 taldi B sig verða varan við ákveðið misræmi í birgðastöðu og óskaði eftir því við KB að kannað yrði réttmæti fyrrgreinds uppgjörs. Í kjölfar könnunar innan bankans ritaði bankastjóri KB bréf 26. september 2002 til B þar sem viðurkennt var að B hefði ofgreitt bankanum fjárhæð sem næmi 30.906.105 krónum og bauðst bankinn til að endurgreiða þá fjárhæð ásamt tilteknum fjárhæðum vegna vaxta og kostnaðar. Með bréfi sem póstlagt var 4. febrúar 2003 afturkallaði KB tilboð sitt þar sem skiptastjóri þrotabús J hefði hafnað nánar tilgreindum aðgerðum sem bankinn taldi forsendu fyrir því að endurgreiðsla af hans hálfu gæti átt sér stað. Sýnt þótti að áður en þetta bréf barst B hafði KB borist svarbréf B þar sem fallist var á þann skilning KB að bankinn hefði oftekið framangreinda fjárhæð við uppgjörið og var krafist greiðslu hennar auk vaxta og kostnaðar sem var töluvert hærri en það sem KB hafði boðið. Í aðalkröfu sinni krafðist B endurgreiðslu umræddrar fjárhæðar á grundvelli óskráðra reglna um endurgreiðslu ofgreidds fjár en hann þótti ekki hafa sýnt nægilega fram á hvaða upplýsingar hann hafi haft um forsendur uppgjörsins þegar það átti sér stað til að lagður yrði dómur á það hvort umræddum reglum yrði beitt. Það þótti hins vegar ljóst að í bréfi KB hafi verið viðurkennt að B hefði verið ofkrafinn um tilgreinda upphæð. Fólst í bréfinu tilboð, sem B taldist hafa samþykkt að því er varðaði höfuðstól endurgreiðslukröfunnar og hafði samþykki hans sannanlega borist KB áður en sá síðarnefndi afturkallaði tilboðið. Var KB því bundinn við þann þátt tilboðsins. Ekki var fallist á að B ætti með sama hætti rétt á greiðslum vegna vaxta og kostnaðar sem KB hafði boðið enda hafði B krafist hærri greiðslna en boðnar höfðu verið og því hafnað tilboði KB að því leyti. Nánar greindum kröfum B um greiðslu skaðabóta vegna kostnaðar sem hann kvaðst hafa orðið fyrir vegna ofgreiðslunnar var vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

J hafði starfað um árabil hjá ríkisbankanum L. Með lögum nr. 50/1997 var ákveðið að leggja niður L og skyldi L hf. taka við rekstrinum 1. janúar 1998. Áttu allir starfsmenn L að eiga kost á sambærilegu starfi hjá L hf. og áttu þeir að njóta sömu réttinda og þeir áður höfðu notið samkvæmt kjarasamningum og ráðningarsamningum. J þáði starf hjá L hf. og gegndi því þar til henni var sagt upp frá 31. maí 2002, vegna lokunar eins af bankaútibúum L hf. Taldi J að hún ætti rétt til biðlauna í 12 mánuði á grundvelli laga nr. 70/1996 þar sem starf hennar hefði verið lagt niður. Talið var að eftir að J lét af störfum hjá L og tók við starfi hjá L hf. hafi lög 70/1996 ekki lengur átt við um réttarstöðu hennar. Yrði ekki af reglum laga nr. 50/1997 eða öðrum réttarheimildum ráðið að L hf. bæri sem einkaaðila um ókominn tíma skylda til að svara til biðlauna gagnvart þeim starfsmönnum sínum sem áður hefðu starfað hjá L. Var L hf. sýknað af kröfu J.

S hafði starfað um árabil hjá ríkisbankanum L. Með lögum nr. 50/1997 var ákveðið að leggja niður L og skyldi L hf. taka við rekstrinum 1. janúar 1998. Áttu allir starfsmenn L að eiga kost á sambærilegu starfi hjá L hf. og áttu þeir að njóta sömu réttinda og þeir áður höfðu notið samkvæmt kjarasamningum og ráðningarsamningum. S þáði starf hjá L hf. og gegndi því þar til henni var sagt upp frá 31. maí 2002, vegna samdráttar í þjónustu eins af bankaútibúum L hf. Taldi S að hún ætti rétt til biðlauna í 12 mánuði á grundvelli laga nr. 70/1996 þar sem starf hennar hefði verið lagt niður. Talið var að eftir að S lét af störfum hjá L og tók við starfi hjá L hf. hafi lög 70/1996 ekki lengur átt við um réttarstöðu hennar. Yrði ekki af reglum laga nr. 50/1997 eða öðrum réttarheimildum ráðið að L hf. bæri sem einkaaðila um ókominn tíma skylda til að svara til biðlauna gagnvart þeim starfsmönnum sínum sem áður hefðu starfað hjá L. Var L hf. sýknað af kröfu S.

Deila málsaðila átti rætur að rekja til þess að Þ, bróðir J, hafði sem sparisjóðsstjóri hjá S bundið sparisjóðinn við ábyrgðarskuldbindingar án heimildar. Greiddi J fjórar greiðslur vegna slíkra ábyrgða, samtals 53.992.341 krónu, gegn loforði um að S legði ekki fram kæru á hendur bróður J vegna þeirra. Bankaeftirlit Seðlabanka Íslands vísaði málinu til opinberrar rannsóknar og var Þ ákærður og dæmdur fyrir brot í starfi sínu sem sparisjóðsstjóri. Náði sakarefnið meðal annars til veitinga þriggja af þeim fjórum ábyrgðum sem J greiddi. Krafði J sparisjóðinn um endurgreiðslu umræddra fjármuna og vísaði til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 og sjónarmiða um brostnar forsendur. Var talið að greiðslurnar hefðu verið lán J til Þ til að greiða þessar skuldbindingar og að ekki hefði stofnast löggerningur milli J og S, sem unnt væri að ógilda á grundvelli þessa lagaákvæðis. Ekki var fallist á að sjónarmið um forsendubrest gætu átt við í málinu og var S sýknaður af kröfu J.

Bankar. Gjaldþrotaskipti. Nauðungarsala. Niðurfærsla krafna. Tryggingarbréf. Matsgerð. Sannvirði. Frávísun frá héraðsdómi að hluta. S krafði Í hf. um endurgreiðslu vegna óútskýrðrar úttektar úr sparisjóðsbók hans auk inneignar sem í henni var við gjaldþrot S, svo og úttekta af tékkareikningi hans, ógreidds andvirðis viðskiptabréfa, fit-kostnaðar og oftekinna vaxta bankans. Þá krafðist hann að áhvílandi veðskuldir hans við bankann, sem hvíldu á 2.-5. veðrétti fasteignar sem seld var á nauðungaruppboði 1992, yrðu færðar niður í ljósi þess að sannvirði fasteignarinnar hefði við uppboð á eigninni verið mun hærra að mati yfirmatsmanna en uppboðsandvirðið. Í Hæstarétti þótti bankanum ekki hafa tekist að sína fram á inntak ráðstafana sinna vegna tékkareiknings S. Hins vegar hefði bankinn mátt treysta því að S gerði ekki svo löngu seinna athugasemdir um færslur á reikninginn. Voru endurgreiðslukröfur S sem rót áttu að rekja til þessa reiknings því taldar fallnar niður fyrir tómlæti. Öðru gegndi um ráðstafanir bankans af sparisjóðsreikningi S, en bankinn hafði ekki sýnt fram á heimildir sínar til ráðstafana af reikningnum eða til hvers þær voru gerðar. Vegna tilgangs slíkrar innstæðu þótti varhugavert að telja hana fallna niður fyrir tómlæti S en ekki var talið að skuldajafnaðarréttur fylgdi slíkum innstæðum. Var Í hf. því gert að greiða S þessar upphæðir. Fyrir lá að bankinn hafði þegar viðurkennt að eftirstöðvar kröfu á 2. veðrétti bæri að fella niður, sbr. 32. gr. laga nr. 57/1949. Fallist var á það með héraðsdómi að skýra bæri ákvæði 3. og 4. mgr. 32. gr. laga nr. 57/1949 um nauðungaruppboð svo að miða yrði sannvirði eignarinnar á uppboðsdegi við mat yfirmatsmanna. Með vísan til þessa var niðurstaða héraðsdóms um niðurfærslu kröfu Í hf. samkvæmt veðskuldabréfi á 3. veðrétti staðfest. Þótt niðurfærsluheimild 3. mgr. 32. gr. laga nr. 57/1949 væri samkvæmt orðalagi helst miðuð við veðkröfur, sem hvíldu á eign við uppboð og væri jafnframt lýst við það, var talið óeðlilegt að láta þar við sitja þar sem uppboðskaupandi gæti á þann hátt hagnast á kostnað uppboðsþola eða ábyrgðarmanns. Fasteignin stóð samkvæmt tryggingarbréfum á 4. og 5. veðrétti á uppboðsdegi til tryggingar öllum skuldum S við bankann, þar með yfirdrættinum á tékkareikningnum, sem breytt hafði verið í víxilskuld. Þar sem skuldin samkvæmt víxlinum féll öll innan matsverðsins bar að fella hana í heild niður. S þótti ekki hafa sýnt fram á að hann ætti frekari kröfur til niðurfærslu samkvæmt 3. mgr. 32. gr. laga nr. 57/1949 og var bankinn því sýknaður af frekari niðurfærslukröfum.

S ritaði nafn sitt sem útgefandi á víxileyðublað, sem var óútfyllt að öðru leyti. Gerði S það í því skyni að ábyrgjast yfirdrátt á tékkareikningi bróður hennar hjá SÓ. Ritaði bróðir hennar nafn sitt sem samþykkjandi á eyðublaðið og afhenti síðan SÓ. Var yfirdráttarheimildin á reikningnum í upphafi 100.000 krónur, en var eftir það hækkuð í nokkrum áföngum uns hún stóð í 3.705.000 krónum. Leitaði SÓ hvorki samþykkis S fyrir þessum hækkunum né tilkynnti henni um þær. Svo fór að SÓ fyllti út eyðublaðið fyrir 3.830.379 krónum og skoraði á S að greiða þá fjárhæð. Höfðaði SÓ í framhaldi af því mál gegn S til heimtu skuldar samkvæmt víxlinum. Var málið rekið sem víxilmál á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Tók S til varna og bar fyrir sig atriði, sem meðal annars lutu að lögskiptum að baki víxlinum, en gegn mótmælum SÓ komust þær varnir ekki að í víxilmálinu. Var S dæmd til að greiða SÓ víxilfjárhæðina með dráttarvöxtum ásamt málskostnaði. Innti hún af hendi greiðslu samkvæmt dóminum og höfðaði í kjölfarið mál gegn SÓ til heimtu skaðabóta á grundvelli 2. mgr. 119. gr. laga nr. 91/1991 vegna tjóns, sem hún taldi sig hafa orðið fyrir við að fara á mis við að koma að vörnum í áðurnefndu víxilmáli. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að S hafi mátt treysta því að yfirdráttarheimildin yrði ekki hækkuð á hennar áhættu án þess að samþykkis hennar yrði leitað. Verði ábyrgð hennar eins og atvikum sé háttað ekki skýrð með rýmkandi hætti þannig að hún nái til þeirrar hækkunar, sem síðar varð á yfirdráttarheimildinni. Var SÓ því gert að greiða S þá fjárhæð, sem S innti af hendi til fullnustu á dóminum í víxilmálinu að frádregnum 100.000 krónum. Þá var SÓ gert að greiða S þann kostnað sem hún hafði af því að taka til varna í áðurnefndu víxilmáli.

S gaf út tvö veðskuldabréf í japönskum yenum til L, annað árið 1992 en hitt árið 1996. Vanskil urðu á greiðslum samkvæmt bréfunum og eftir uppgjör þeirra taldi S að L hafi ranglega reiknað út afborganir og vexti og þannig fengið ofgreiddar rúmlega sex og hálfa milljón króna. Í veðskuldabréfinu frá 1992, kom skýrlega fram að það væri fyrir endurlánuðu lánsfé, sem L hafði tekið við erlendan banka. Með hliðsjón af því og þeirri staðhæfingu L, sem ekki hafi verið andmælt, að bankinn hafi orðið að standa skil á greiðslum til erlenda bankans á gjalddaga hverju sinni án tillits til vanskila S, þóttu ekki efni til annars en að skýra ákvæði veðskuldabréfsins frá 1992 eftir orðanna hljóðan. Fjárhæð afborgana hafi þannig átt að færast yfir í íslenskar krónur eftir sölugengi japansks yens á gjalddaga hverju sinni og vera upp frá því í innlendum gjaldmiðli ef vanskil yrðu af hendi félagsins. Um dráttarvexti hlyti því að fara samkvæmt reglum um dráttarvexti af peningakröfum í íslenskum gjaldmiðli. Samkvæmt þessu varð ekki fallist á með S að L hafi krafið hann um of háar greiðslur af þessum ástæðum. Veðskuldabréfið frá 1996 var ekki fyrir endurlánuðu lánsfé og þar var tekið berum orðum fram að afborganir og vextir af skuldinni skyldu reiknast „með sölugengi hinnar erlendu myntar á greiðsludegi.“ Var L ekki talið heimilt að reikna út fjárhæð afborgana og vaxta í íslenskum krónum miðað við sölugengi japansks yens á gjalddaga hverju sinni, heldur hafi honum borið að miða við gengi á greiðsludegi. Var L gert að endurgreiða S þann mismun sem af þessu leiddi. Kröfu S um endurgreiðslu vegna oftekinna vaxta var vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Í tók að sér sölu hluta í W á ákveðnu gengi og samið var um að kaupendur skyldu greiða álag á hvern seldan hlut tækist W að uppfylla tiltekin skilyrði. W, sem taldi sig hafa uppfyllt öll skilyrðin, krafðist síðar bóta úr hendi Í á þeim grundvelli að ekki hefði verið innheimt umrætt álag úr hendi kaupenda. Að atvikum málsins virtum þótti sýnt að W hefði ekki á umsömdum tíma lagt fram gögn því til staðfestu að hann hefði uppfyllt samning aðila um fyrrgreind skilyrði. Af 1. mgr. 15. gr. laga nr. 113/1996 um verðbréfaviðskipti var talið leiða, að Í hefði verið rétt og skylt að gefa þeim sem fjárfestu í hlutafé W allar upplýsingar um það hvernig gekk að uppfylla skilyrði samningsins og ekki var talið eins og á stóð, að Í hefði borið að reyna innheimtu viðbótargreiðslunnar. Var Í samkvæmt þessu sýknaður af kröfum W.

Aðilar deildu um heimild BÍ til þess að ráðstafa hluta fjárhæðar, sem sett hafði verið til tryggingar yfirdráttarskuld Í við bankann. Bankinn hafði nýtt hluta fjárhæðarinnar til að gera upp víxilskuld fyrirtækisins B við sig. Í var að öllu leyti í eigu B en félögin höfðu þó ekki verið sameinuð. Í beiðni um viðbótaryfirdrátt kom fram af hálfu Í að til tryggingar yrði meðal annars sett greiðsluávísun vegna væntanlegrar greiðslu frá skipasmíðastöð í Kína, sem Í var að vinna fyrir. Jafnframt kom fram að Í framvísaði hluta af þessari fjárhæð til greiðslu á vanskilaskuldum B við BÍ. Þótti verða að telja að með þessu hafi Í fallist á skilyrði bankans fyrir veitingu yfirdráttarheimildarinnar sem óskað var eftir. Af hálfu Í var því haldið fram í málinu, að umbeðin fyrirgreiðsla hjá BÍ hafi verið ófullnægjandi þar sem hún hafi einungis verið veitt í áföngum, en ekki þegar í stað eins og brýna nauðsyn hafi borið til. Þetta hafi meðal annars leitt til þess að Í hafi ákveðið að semja ekki við bankann um greiðslu vanskilaskulda B. Í sérstakri greiðsluávísun Í, sem útbúin var af BÍ og lögð var fram til tryggingar yfirdrætti Í, var ekki minnst á greiðslu vanskilaskulda B við bankann. Var talið að það hefði þó verið nauðsynlegt að gera, ef ráðstafa átti greiðslunni vegna þeirra í samræmi við yfirdráttarbeiðni Í, en á hana þótti ekki unnt að líta sem fyrirvaralausa greiðsluávísun eða fullgerðan samning. Gera yrði þá kröfu til lánastofnana, sem hafi yfir að ráða sérfræðiþekkingu og reynslu í viðskiptum af þessu tagi, að þær tryggðu sér skýrar og ótvíræðar heimildir til ráðstöfunar á þeim fjármunum, sem bærust viðskiptamönnum þeirra. Bankinn yrði að bera hallann af því að orðalag greiðsluávísunarinnar var ekki að öllu leyti í samræmi við þá skilmála, sem boðnir höfðu verið í yfirdráttarbeiðni Í. Var BÍ dæmdur til að greiða Í þá fjárhæð sem ráðstafað hafði verið til greiðslu á vanskilaskuldum B.

Aðila greindi á um það hvort Í bæri að greiða ríkisábyrgðargjald af lánum teknum hjá Norræna fjárfestingarbankanum eins og sá síðarnefndi væri erlendur aðili í skilningi laga um ríkisábyrgðir. Hæstiréttur féllst á það með héraðsdómi að túlka bæri íslenska ákvæði samningsins um stofnun bankans á þá leið að réttarstaða bankans í einstökum aðildarríkjum skyldi vera sú sama og sambærilegra innlendra lánastofnana. Þótti ekki verða miðað við það að bankinn væri erlendur í skilningi laga um ríkisábyrgðir. Þessi niðurstaða var talin leiða til þess, að ekki þyrfti að fjalla um þá málsástæðu Í, að umdeilt ákvæði laga um ríkisábyrgðir samrýmdist ekki reglum EES-samningsins, en Í hafði farið fram á að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þetta atriði.

Í samningi um framleiðslulán, sem R ehf. gerði 16. júní 1998 við Sparisjóð B og Sparisjóð Þ, var meðal annars mælt fyrir um að lánveitendurnir skyldu fá til innheimtu allar kröfur R ehf. á hendur kaupendum veðsettra afurða, nema sérstaklega yrði samið um annað. R ehf. seldi 4 maí 1999 um 311 tonn af frystum þorski með skilmálum sem lýst var í símskeyti frá E, 7. sama mánaðar, en hann seldi eða hafði milligöngu um sölu fisksins til erlends kaupanda gegn bankaábyrgð, sem S hf. hafði milligöngu um að fá greidda. Þegar greiðsla barst S hf. var henni ráðstafað til Sparisjóðs B í andstöðu við fyrirmæli E, sem hafði ætlað sér þó nokkurn hluta fjárins til endurgreiðslu útlagðs kostnaðar og umboðslauna. Höfðaði E málið gegn S hf. til greiðslu þess hluta fjárins. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ekkert lá fyrir um að farið hefði verið með kröfu R ehf. vegna kaupanna eins og um ræddi í samningnum um framleiðslulán eða að R ehf. hefði framselt kröfuna lánveitendunum. Í símbréfi E til R ehf. 7. maí 1999 gekkst E undir þann skilmála að framselja Sparisjóði B bankaábyrgð vegna kaupanna fyrir 435.400 bandaríkjadölum þegar hún bærist S hf. Talið var að eftir orðanna hljóðan hefði símbréfið ekki falið í sér yfirlýsingu um að bankaábyrgðin væri framseld, heldur skuldbindingu E til að framselja hana síðar þegar nánar tilgreind atvik hefðu gerst. Lá ekkert fyrir um að E hefði nokkru sinni sjálfur komið þessari skuldbindingu á framfæri við Sparisjóð B og þannig gefið honum loforð um að framselja bankaábyrgðina. Hafði S ekki borið því við að E hefði við annað tækifæri lýst yfir framsali bankaábyrgðarinnar. Að þessu gættu þótti S hf. ekki geta kallað til réttinda yfir henni á grundvelli framsals frá E eða loforðs um það. Þá þótti ekki verða litið fram hjá því að hvorki yrði fundin stoð í samningnum né ákvæðum 32. gr., sbr. 27. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð fyrir rétti S hf. til að ráðstafa til veðhafa án sérstakrar heimildar andvirði veðsettra afurða, sem hann fengi í hendur með greiðslu handa öðrum en veðsala. E, sem hér var réttur viðtakandi greiðslunnar, hefði aldrei veitt slíka heimild, en til þess hefði hann einn getað verið bær eins og atvikum var háttað. Þegar af þessum ástæðum gæti S hf. ekki borið fyrir sig ætluð veðréttindi sem grundvöll fyrir því að ráðstafa greiðslunni á annan veg en vilji rétts viðtakanda stóð til. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu S hf.

G var starfsmaður Landsbanka Íslands (LÍ) þegar lög nr. 50/1997 um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands voru staðfest. Samkvæmt 8. gr. laganna skyldu allir starfsmenn LÍ eiga kost á sambærilegu starfi hjá LÍ hf. við yfirtöku hlutafélagsins á ríkisbankanum og njóta sömu réttinda og þeir höfðu samkvæmt kjarasamningi og/eða ráðningarsamningi. Tilkynnti LÍ starfsfólki að starfslok hjá LÍ yrðu 31. desember 1997. G hafnaði boði um starf hjá LÍ hf. Taldi hann að ekki væri um sambærilegt starf að ræða, þar sem hann myndi ekki lengur njóta réttinda ríkisstarfsmanna. Höfðaði hann mál gegn íslenska ríkinu og krafðist greiðslu biðlauna. Talið var að ákvæði laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hefði áður gilt um starfsmenn ríkisviðskiptabanka, nema öðruvísi hefði verið mælt í lögum og ákvörðunum settum af bankaráðum með heimild í lögum. Hefði biðlaunaréttur samkvæmt 14. gr. laganna því fylgt þeim störfum. Um biðlaunaréttinn giltu nú lög nr. 70/1996, og samkvæmt 34. gr. þeirra laga væri rétturinn háður því að viðkomandi hefði ekki hafnað sambærilegu starfi á vegum ríkisins eða annars staðar. Þar sem ríkissjóður hefði lagt allar eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar hvors ríkisviðskiptabanka um sig til hlutafélaganna, hefði LÍ hf. yfirtekið allar skuldbindingar LÍ. Því hefði G átt að beina kröfu sinni um biðlaunagreiðslu til LÍ hf. Þegar af þeirri ástæðu var íslenska ríkið því sýknað af kröfum G, með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

A var starfsmaður Landsbanka Íslands (LÍ) þegar lög nr. 50/1997 um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands voru staðfest. Samkvæmt 8. gr. laganna skyldu allir starfsmenn LÍ eiga kost á sambærilegu starfi hjá LÍ hf. við yfirtöku hlutafélagsins á ríkisbankanum og njóta sömu réttinda og þeir höfðu samkvæmt kjarasamningi og/eða ráðningarsamningi. Tilkynnti LÍ starfsfólki að starfslok hjá LÍ yrðu 31. desember 1997. A hafnaði boði um starf hjá LÍ hf. Taldi hún að ekki væri um sambærilegt starf að ræða, þar sem hún myndi ekki lengur njóta réttinda ríkisstarfsmanna. Höfðaði hún mál gegn íslenska ríkinu og krafðist greiðslu biðlauna. Talið var að ákvæði laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hefði áður gilt um starfsmenn ríkisviðskiptabanka, nema öðruvísi hefði verið mælt í lögum og ákvörðunum settum af bankaráðum með heimild í lögum. Hefði biðlaunaréttur samkvæmt 14. gr. laganna því fylgt þeim störfum. Um biðlaunaréttinn giltu nú lög nr. 70/1996, og samkvæmt 34. gr. þeirra laga væri rétturinn háður því að viðkomandi hefði ekki hafnað sambærilegu starfi á vegum ríkisins eða annars staðar. Þar sem ríkissjóður hefði lagt allar eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar hvors ríkisviðskiptabanka um sig til hlutafélaganna, hefði LÍ hf. yfirtekið allar skuldbindingar LÍ. Því hefði A átt að beina kröfu sinni um biðlaunagreiðslu til LÍ hf. Þegar af þeirri ástæðu var íslenska ríkið því sýknað af kröfum A, með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

E hafði starfað sem húsvörður hjá bankanum LÍ í nær tuttugu ár, þegar honum var sagt upp fyrirvaralaust. Ástæður uppsagnarinnar voru tilgreindar þær að E hefði gefið upp rangar fjárhæðir varðandi launagreiðslur til starfsmanns sem vann við ræstingar hjá LÍ, en umrædd upplýsingagjöf var ekki talin í verkahring E. Talið var að um uppsögn E ætti að fara eftir sérreglum kjarasamninga, sbr. lög nr. 34/1977 um kjarasamninga starfsmanna banka í eigu ríkisins. Hefði átt að segja E upp með sex mánaða fyrirvara og gefa honum kost á að tala máli sínu áður en lokaákvörðun um uppsögn væri tekin, nema hann hefði brotið starfsreglur bankans í verulegu atriði. Talið var að röng upplýsingagjöf E yrði ekki rakin til ásetnings til að blekkja í lögskiptum, heldur hefði verið um mistök að ræða. Þóttu mistök hans ekki réttlæta fyrirvaralausa uppsögn úr starfi og var þá jafnframt litið til langs starfsaldurs E hjá LÍ og þess að hann hafði aldrei verið áminntur vegna starfa sinna. Þá var talið ósannað að gætt hefði verið andmælaréttar við uppsögn E. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að LÍ bæri að greiða E bætur vegna ólögmætrar uppsagnar, en ekki var fallist á kröfu E um miskabætur.

Í október 1997 var gerður starfslokasamnigur við B, sem hafði starfað hjá bankanum LÍ í 42 ár. Vinnuframlags hans var ekki krafist í þriggja mánaða uppsagnarfresti, en eftir það skyldi hann fá greidd í einu lagi 6 mánaða laun auk bifreiðahlunninda og 6/12 af orlofsframlagi og launum 13. mánaðar. Höfðaði B mál gegn LÍ hf. vegna uppsagnarinnar. Talið var að um uppsögn B ætti að fara eftir sérreglum kjarasamninga, sbr. lög nr. 34/1977 um kjarasamninga starfsmanna banka í eigu ríkisins. Hefði átt að segja B upp með sex mánaða fyrirvara og gefa honum kost á að tala máli sínu áður en lokaákvörðun um uppsögn tæki gildi. Var talið að réttar B til að tala máli sínu hefði verið gætt, en ekki var talið liggja fyrir að málið hefði verið rætt frá því sjónarmiði að um niðurlagningu stöðu væri að ræða. Talið var að staða B hefði verið lögð niður og að ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins ættu við um B og því gæti hann átt rétt til bóta er næmi launum í 12 mánuði væri starf hans lagt niður, sbr. 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Ekki var tekin til greina krafa B um rétt til sambærilegs starfs hjá LÍ hf. og hann gegndi hjá LÍ, enda hefði störfum B verið lokið þegar LÍ hf. tók við rekstri bankans. Ekki var talið að B hefði verið beittur ólögmætri nauðung við undirskrift samningsins, en talið var ósanngjarnt í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að B skyldi vera bundinn af samningnum. Var honum því vikið til hliðar að hluta og LÍ hf. dæmdur til að greiða B bætur sem námu 6 mánaða launum.

R ákvað að kanna framkvæmd laga nr. 94/1996 um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur með því að bera saman framtaldar fjármagnstekjur 1347 skattgreiðanda og þær fjárhæðir sem bankar og sparisjóðir höfðu reiknað þeim í fjármagnstekjur og dregið af þeim í staðgreiðslu fjármagnstekjuskatts. Viðskiptabankinn L taldi að R ætti ekki lögvarinn rétt til upplýsinga um þessi atriði án tengsla við eiginlega rannsókn á skattskilum tiltekinna aðila. Talið var að upplýsingar þær, sem R fór fram á, væru liður í hefðbundnu skatteftirliti og í samræmi við hlutverk skattyfirvalda. Varð ekki annað séð en að málefnalegar ástæður hefðu legið að baki beiðni R og öryggissjónarmiða gætt í viðeigandi mæli. Ekki var fallist á að L gæti borið fyrir sig 43. gr. laga nr. 113/1996 um viðskiptabanka og sparisjóði, enda væri þar skýrt tekið fram, að fyrirmæli ákvæðisins vikju þegar skylt væri að veita upplýsingar lögum samkvæmt. Þá þótti 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 ekki heldur koma í veg fyrir að umbeðnar upplýsingar yrðu veittar. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms, um að L væri skylt að afhenda R umbeðnar upplýsingar.