Dómstólaleit

Sparisjóðurinn A, síðar A hf., höfðaði mál til heimtu skuldar samkvæmt tryggingarvíxli sem samþykktur hafði verið til greiðslu af Á ehf., en undirritaður af J sem útgefanda og framseljanda og af K sem ábekingi neðan við orðin „án afsagnar“. Fyrir lá að áður en gjalddagi var færður á víxilinn hafði bú Á ehf. verið tekið til gjaldþrotaskipta án þess að greiðsla hafði fengist upp í kröfur lánardrottna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að greiðslustaður hefði ekki verið tilgreindur á víxlinum og gæti ekki komið þess í stað að tiltekið hefði verið að hann hefði verið gefinn út á Siglufirði og að á honum hefði verið prentað merki, sem sparisjóðir, þar á meðal sparisjóðurinn A, hefðu notað í starfsemi sinni. Með vísan til 3. mgr. 2. gr. víxillaga nr. 93/1933 var talið að réttur greiðslustaður hefði verið á tilgreindu heimilisfangi Á ehf. í Reykjavík og að víxillinn hefði ekki verið réttilega sýndur til greiðslu þar á gjalddaga, sbr. 1. mgr. 38. gr. sömu laga. Með hliðsjón af 1. mgr. 53. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 46. gr. laganna var litið svo á að sá fyrirvari sem gerður hafði verið á víxlinum um fullnustu án kostnaðar breytti engu um skyldu víxilhafa til að sýna víxil til greiðslu innan fresta sem til þess væru settir. Hefði A hf. því glatað rétti sínum gegn öðrum víxilskuldurum en samþykkjanda. Var J sýknaður af kröfu A hf.

H höfðaði mál gegn K, en til vara Þ, til heimtu skuldar samkvæmt tryggingarvíxli. Hafði víxillinn verið samþykkur af K með árituninni „e.u.“ en greiðandi hans var tilgreindur Þ. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Þ og K hefðu skilað sameiginlegri greinargerð í héraði en þar hefði þeim málsgrundvelli aðalkröfu H, að K hefði skort umboð til að samþykkja víxilinn í umboði Þ, ekki verið mótmælt. Væri sú afstaða sérstaklega áréttuð í greinargerð Þ fyrir Hæstarétti. Að því virtu var talið ósannað að K hefði haft umboð Þ til þess að samþykkja víxilinn. Væri hann því sjálfur skuldbundinn sem samþykkjandi hans samkvæmt 8. gr. víxillaga nr. 93/1933. Var K því gert að greiða H nánar tilgreinda fjárhæð.

Kærumál. Afhending gagna. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem vísað var frá dómi máli á hendur A, meðal annars með skírskotun til þess að krafa sóknaraðila hafi verið nægjanlega skýr og afmörkuð til þess að héraðsdómara hafi verið unnt að taka afstöðu til hennar.

Kærumál. Afhending gagna. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem vísað var frá dómi máli á hendur A, meðal annars með skírskotun til þess að krafa sóknaraðila hafi verið nægjanlega skýr og afmörkuð til þess að héraðsdómara hafi verið unnt að taka afstöðu til hennar.

Ó keypti fasteignina að Laugavegi 16 af B ehf. í febrúar 2009 og skuldbatt hinn síðarnefndi sig til að aflétta áhvílandi skuld á 2. veðrétti eignarinnar fyrir 15. júlí sama ár. Til tryggingar efndum þeirrar skuldbindingar lagði B ehf. fram tryggingavíxil, útgefinn af K og samþykktan til greiðslu af seljandanum, en E ehf. tók að sér að varðveita víxilinn. B ehf. aflétti ekki veðskuldinni og lagði Ó því í mars 2011 fram við héraðsdóm beiðni um að sér yrði afhentur víxillinn með beinni aðfarargerð. Hæstiréttur taldi að hlutverk E ehf., um að varðveita víxil seljanda fasteignarinnar, yrði ekki skilið öðru vísi en svo að E ehf. hafi borið að afhenda B ehf. víxilinn, sýndi hann fram á með órækum hætti að skuldbindingin væri efnd. Með sama hætti hafi E ehf. borið að afhenda Ó víxilinn, sýndi hann fram á vanefnd skuldbindingarinnar. Rétturinn vísaði til þess að Ó hefði lagt fram aðfararbeiðni tæpum tveimur árum eftir að B ehf. bar að aflétta veðskuldinni. Þá lágu fyrir í málinu upplýsingar um að bú eiganda B ehf. hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og að útgefandi áðurgreinds veðskuldabréfs, sem hvíldi á 2. veðrétti fasteignarinnar, hefði verið úrskurðaður gjaldþrota. Var krafa Ó því tekin til greina.

M og K kröfðust endurgreiðslu fjárhæðar sem greidd var Ó á grundvelli víxils, sem Ó hafði gefið út og leyst til sín. K var samþykkjandi víxilsins en M ábekingur. Víxillinn var greiddur með fyrirvara þar sem M og K töldu sig hafa farið á mis við að koma að vörnum við innheimtu víxilsins vegna takmarkaðs mótbáruréttar samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991. M og K byggðu kröfu sína á því að samkomulag hefði tekist með aðilum um uppgjör sem hefði falist í því að K yrði skipt upp og Ó tæki til baka hluta af starfsemi þess en með því hefði M orðið skuldlaus við Ó og verið leyst undan greiðsluskyldu á umræddum víxli. Talið var að M hefði ekki getað átt aðild að kröfu á hendur Ó á þeim grunni sem málssóknin byggðist á þar sem hún var ábekingur en Ó útgefandi og kvittun við greiðslu skuldarinnar var gefin til K. Samkvæmt þessu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu Ó af kröfu M. Í niðurstöðu héraðsdóms sem staðfest var í Hæstarétti var ekki talið sannað að bindandi samkomulag um uppgjör skuldarinnar, eins og M og K héldu fram, hefði komist á og var Ó því einnig sýknaður af kröfu K.

J krafðist greiðslu víxilskuldar úr hendi samþykkjanda víxilsins, F ehf., og S útgefanda hans. Fallist var á kröfuna í héraðsdómi. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti féllst F ehf. á skyldu sína til greiðslu víxilsins. S krafðist á hinn bóginn sýknu þar sem víxillinn, sem átti að greiðast í „Íslandsbanka hf., Reykjavík“, hefði ekki verið sýndur til greiðslu í höfuðstöðvum Glitnis banka hf. í Reykjavík. Í málinu var talið upplýst að víxillinn hefði verið sýndur til greiðslu í útibúi bankans í Reykjavík á gjalddaga. Varð að líta svo á að með tilgreiningu greiðslustaðar á víxlinum hefði S, sem útgefandi hans, lagt það í vald víxilhafa að ákveða í hvaða afgreiðslu bankans í Reykjavík víxillinn yrði sýndur til greiðslu. Því var einnig fallist á skyldu S til að greiða víxilinn.

L gaf út víxil, sem P ehf. samþykkti til greiðslu, og framseldi hann síðan ódagsettu eyðuframsali. R og M ehf. rituðu á víxilinn sem ábekingar. Greiðslufall varð á víxlinum og leysti M ehf. hann til sín. Öðlaðist hann með því endurkröfu á hendur öðrum víxilskuldurum og höfðaði mál á hendur L, R og P ehf. til greiðslu hennar. Í héraði var talið að krafan væri fyrnd gagnvart L og R og dæmdi P ehf. eitt til til greiðslu hennar. M ehf. áfrýjaði niðurstöðu héraðsdóms um sýknu L og R. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að fullnustukrafa M ehf. á hendur öðrum framseljendum og útgefanda víxilsins fyrntist á sex mánuðum samkvæmt 3. mgr. 70. gr. víxillaga nr. 93/1933. Þar sem M ehf. hafði leyst víxilinn til sín að undangenginni málsókn bar samkvæmt sama ákvæði að miða upphaf fyrningarfrestsins við birtingu stefnu á hendur félaginu 29. mars 2005. Þegar félagið hóf málsókn sína á hendur L og R með birtingu stefnu 23. febrúar 2006 var sex mánaða fyrningafrestur liðinn og endurkrafa á hendur þeim því fyrnd. Niðurstaða héraðsdóms um að sýkna bæri L og R af kröfu M ehf. var því staðfest.

K krafðist þess að S og I yrði óskipt gert að greiða sér 4.000.000 króna með dráttarvöxtum. S og I byggðu á því að krafa K á hendur þeim væri fyrnd samkvæmt 2. mgr. 70. gr. víxillaga nr. 93/1933. Áður hafði stefna verið birt af K á hendur S og I og var í fyrirkalli hennar skorað á stefndu að mæta til þings 25. maí 2005. Þann dag var málið ekki tekið fyrir í dómi. K hélt því fram að þingfesta hefði átt málið í héraði 22. júní 2005. Þar sem ekki var skorað á stefndu í fyrirkalli stefnunnar að mæta til þingfestingar þann dag var talið að þessi málsmeðferð ætti sér enga lagastoð og því fallist á með héraðsdómi að ekki væru skilyrði til að líta svo á að fyrningu hefði verið slitið gagnvart S og I samkvæmt 1. mgr., sbr. 5. mgr. 71. gr. víxillaga. Voru þau því sýkn af kröfu K.

K höfðaði mál gegn S, E og J til greiðslu skuldar samkvæmt tveimur tryggingarvíxlum sem gefnir voru út af S, samþykktir af B og ábektir af E, Þ og J. E byggði sýknukröfu sína á samkomulagi hans og stjórnar B um að hann yrði leystur undan sjálfskuldarábyrgð vegna fyrirtækisins. Ekki var talið að samkomulagið væri bindandi gagnvart K þar sem enginn samningur þar að lútandi hafði verið gerður við bankann. Í héraði og fyrir Hæstarétti vildi E einnig byggja á því að umræddir víxlar hefði ekki verið sýndir í greiðslubanka og að honum hefði hvorki borist tilkynning um greiðslufall né greiðslustað. Ekki var talið að E hefði tilgreint þessar málsástæður nægilega í greinargerð sinni í héraði eða að honum hefði ekki verið unnt að hafa þær uppi fyrr en gert var. Hefði héraðsdómara því verið rétt að telja málsástæðurnar of seint fram komnar og komu þær heldur ekki til álita fyrir Hæstarétti.

B hafði verið í sambúð með E og áttu þau saman einkahlutafélagið K. Vegna reksturs félagsins gaf S, faðir E, út víxil á árinu 2002, sem ábektur var af E en samþykktur til greiðslu af K. Sambúðarslit urðu með B og E á árinu 2002. Voru af því tilefni gerð drög að fjárskiptasamningi, en samkvæmt þeim átti B m.a. að fá til sín félagið K. Einnig gaf B skriflega yfirlýsingu þar sem hann lofaði m.a. að leysa S undan ábyrgðum vegna félagsins K og var í yfirlýsingunni vísað sérstaklega til fjárskiptasamningsins. Ekki varð af því að fjárskiptasamningurinn yrði undirritaður og fékk B aldrei yfirráð yfir K og var félagið loks tekið til gjaldþrotaskipta. Framangreindur víxill fór í vanskil og greiddi S hann. Beindi hann í málinu kröfu að B og K um endurgreiðslu víxilsins. Héraðsdómur dæmdi kröfuna á hendur félaginu en sýknaði B að svo stöddu. Var dóminum einungis áfrýjað varðandi þátt B en krafa gagnvart honum byggðist á fyrrgreindri yfirlýsingu hans. Talið var að yfirlýsingin hefði verið gefin í tengslum við fjárskiptasamning þeirra B og E. Þar sem hann var aldrei undirritaður og B fékk aldrei yfirráð yfir félaginu K hefði brostið forsenda fyrir yfirlýsingunni og væri hún því ekki bindandi fyrir B. Þar sem B hafði ekki áfrýjað af sinni hálfu var niðurstaða héraðsdóms um sýknu að svo stöddu staðfest.

G hafði undirgengist víxilskuldbindingu í viðskiptum við S til tryggingar skuld þriðja manns. Fyrir lá að höfuðstóll skuldarinnar hafði verið greiddur niður um rúmar þrjár milljónir. Jafnframt hafði G greitt S tæpar tvær milljónir, sem G taldi að ætti að ganga inn á höfuðstól skuldarinnar, og þar með hefði hann verið greiddur að því marki, sem víxillinn átti að tryggja. S var ekki talinn hafa hrundið þessu þannig að nægilega væri sýnt fram á að hann nyti heimildar til að leita fjárnáms á grundvelli víxilsins. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna fjárnámsbeiðni S.

S krafði SE og E um greiðslu víxils, með gjalddaga 20. ágúst 2003, en SE og E voru ábekingar á víxlinum. Bú samþykkjanda víxilsins hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta 2. júlí 2002 og var víxilkröfunni ekki lýst í búið. Af hálfu SE og E var því haldið fram að kröfur á hendur ábekingum væru fyrndar, þar sem víxillinn hefði fallið í gjalddaga við töku bús samþykkjandans til gjaldþrotaskipta, án tillits til umsamins gjalddaga. Talið var að tilvitnað ákvæði víxillaga fæli í sér heimild fyrir víxilhafa til þess að leita fullnustu hjá þrotamanni þó að gjalddagi væri ekki kominn, við þær aðstæður að bú greiðanda víxils hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta. Víxilhafa væri í sjálfsvald sett hvort hann neytti réttar ákvæðisins. Umstefndur víxill hafi því ekki gjaldfallið fyrr en á umsömdum gjalddaga og því hafi kröfur á hendur SE og E ekki verið fyrndar er málið var höfðað 1. október 2003.

Lánastofnunin K hf. krafðist þess að H yrði gert að greiða sér nánar tiltekna fjárhæð samkvæmt víxli sem var gefin út af E, samþykktur af F ehf. og ábektur af H. Taldi H meðal annars að K hf. hafi skort heimild til að fylla út víxileyðublaðið, að víxillinn sem áritaður var með orðunum án “afsagnar” hafi ekki verið sýndur innan setts frests og að víxillinn hafi ekki verið á fullnægjandi hátt samþykktur af H fyrir hönd F ehf. Talið var að K hf. hafi haft fulla heimild til að ljúka útfyllingu víxileyðublaðsins á grundvelli sérstakrar yfirlýsingar sem var áföstu víxlileyðublaðinu. Þá var H ekki talinn hafa sýnt fram á að víxillinn hafi ekki verið sýndur innan setts frests. Að því er snerti samþykki H fyrir hönd F hf. staðfesti H fyrir dómi undirritun sína. Samkvæmt þessu var fallist á kröfu K hf.

S höfðaði mál gegn K m.a. til greiðslu fjögurra víxla, útgefinna árið 2003 af þáverandi framkvæmdastjóra K. Studdi K sýknukröfu sína einkum með því að framkvæmdastjórinn hafi farið út fyrir umboð sitt, þar sem um óvenjulegar og meiriháttar ráðstafanir hafi verið að ræða og K hafi verið það ljóst. Var talið að framkvæmdastjóri K hafi með útgáfu víxlanna leitast við að tryggja hag K vegna skuldbindinga hans samkvæmt samningum um kaup K á Hótel Selfossi árið 2000. Var því fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að framkvæmdastjóri K hafi haft heimild til að gefa út hina umdeildu víxla, og greiðsluskylda K vegna þeirra því staðfest. Hafnað var kröfu S um staðfestingu veðréttar fyrir skuldinni í greiðslum frá greiðslumiðlun F. Þótt yfirlýsing K, sem fyrir lá í málinu, fæli í sér skýra viljayfirlýsingu af hans hálfu, var hún ekki samkvæmt efni sínu talin fela í sér að S hafi verið veitt veð eða önnur tryggingarréttindi í hinum umræddu greiðslum frá F.

Í hf. höfðaði mál gegn S á grundvelli 74. gr. víxillaga nr. 93/1933. Í dómi Hæstaréttar segir að Í hf. hafi í engu leitast við að sanna að félagið hafi orðið fyrir tjóni vegna greiðslufalls á víxlinum né með hvaða hætti S myndi auðgast ef fjárheimtan félli niður. Var málið talið svo vanreifað af hálfu Í hf. að vísa bæri því frá héraðsdómi.

H krafðist þess að fellt yrði úr gildi fjárnám, sem gert var að kröfu K hf. á grundvelli víxils. Var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna kröfum H.

M sagði upp leigusamningi, sem hann hafði gert við Á og skilaði húsnæðinu 1. nóvember 2000, án þess að hafa málað það samkvæmt því sem sagði í samningnum. Aflaði Á sér tilboðs í vinnu og efni við málun húsnæðisins og hljóðaði það alls upp á 747.750 krónur. Á höfðaði víxilmál vegna víxils sem afhentur hafði verið til tryggingar leigusamningnum, og voru M og Ó, faðir hans, dæmdir til greiðslu víxilfjárhæðarinnar, 700.000 krónur. Þegar kom að nauðungarsölu fasteignar Ó af þessu tilefni greiddi hann kröfuna. Höfðaði Ó þá mál á hendur Á, samkvæmt heimild í lögum um meðferð einkamála, og krafðist skaðabóta fyrir að hafa farið á mis við það að koma að vörnum í víxilmálinu. Talið var að Á hafi vegna ákvæða húsaleigulaga borið að gera kröfu, sem umrædd trygging tæki til, innan tveggja mánaða frá því að M skilaði húsnæðinu til Á. Símskeyti Á til M 17. nóvember 2000 og innheimtubréf 24. nóvember s.á. voru ekki talin hafa falið í sér kröfu í skilningi tilvitnaðs ákvæðis húsaleigulaga og ekki varð séð að Á hefði á annan hátt haldið fram slíkri skaðabótakröfu fyrir lok ársins 2000. Tryggingin hafi því verið fallin úr gildi þegar víxilmálið var höfðað. Á hafi þannig með víxilmálinu og eftirfarandi fjárnámi og nauðungarsölu knúið fram greiðslu, sem hann hafi ekki átt efnislegan rétt til úr hendi Ó, enda hafi hann ekki borið ábyrgð á efndum húsaleigusamningsins umfram það, sem leiddi af víxilskuldbindingu hans. Var Á dæmdur til að greiða Ó þá fjárhæð sem sá fyrrnefndi hafði knúið fram greiðslu á með fyrrnefndum hætti.

E og Á tóku til varna í máli sem S höfðaði á hendur þeim og fleirum til greiðslu víxlis á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991. Bar E því við að hún hafi ekki verið andlega fær um að takast á hendur víxilskuldbindinguna, sem um ræddi. Voru varnir á þessum grundvelli taldar rúmast innan ákvæðis b. liðar 1. mgr. 118. gr. laga nr. 91/1991, en framlögð gögn renndu ekki nægum stoðum undir fullyrðingar hennar og var þeim því hafnað. Aðrar ástæður, sem E byggði sýknukröfu sína á, rúmuðust ekki innan 118. gr. laganna. Með vísan til 1. mgr. 47. gr. laga nr. 93/1933 var Á, ásamt öðrum sem stefnt var í héraði, talinn bera óskipta ábyrgð gagnvart víxilhafa, en ekki að tiltölu svo sem hann krafðist. Kröfur S voru samkvæmt þessu teknar til greina.

Víxilréttur samkvæmt víxli sem S hafði undir höndum fyrntist á hendur útgefandanum A og ábekingi. Bú samþykkjanda víxilsins hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta áður en víxilkrafan fyrntist á hendur útgefandanum. S stefndi A til greiðslu skuldarinnar á grundvelli bótareglu 74. gr. víxlillaga nr. 93/1933 og reisti kröfur sínar á því að A hefði auðgast á kostnað S. Lögskiptum sem að baki víxilkröfunni lágu var að engu lýst í stefnu og sáralítið var bætt úr þessu undir rekstri málsins. Þá var málatilbúnaður S varðandi aðild sína að málinu óljós. Sökum vanreifunar varð ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi.

P seldi Í allan rekstur P ehf. Kaupverðið var allt greitt við undirritun kaupsamings að undanskildum 1.000.000 krónum, sem greiðast áttu nokkru síðar. Gaf Í út víxil til tryggingar greiðslu eftirstöðvanna. Ágreiningur reis með aðilum um atriði er tengdust kaupunum og greiddi Í ekki eftirstöðvar kaupverðsins á umsömdum gjalddaga. Höfðaði P í framhaldi af þessu mál til innheimtu víxilsins. Var málið rekið samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991 og komust varnir Í, er lutu að lögskiptum aðila, því ekki að í málinu. Voru kröfur P teknar til greina, að teknu tilliti til þess að Í hafði undir rekstri málsins lækkað kröfur sínar um 500.000 krónur, sbr. dómasafn Hæstaréttar 2000, bls. 324. Í því máli var lækkunin ekki útskýrð af hálfu Í. Var það fyrst í því máli sem reifun þessi lýtur að, sem fram kom afstaða Í til þess hvaða afsláttur hefði verið veittur af kaupverði rekstrarins. Kom þá ítrekað fram af hálfu Í, að veittur hefði verið 500.000 króna afsláttur af kaupverðinu. Samkvæmt því var miðað við að Í hefði einungis skuldað P 500.000 krónur á gjalddaga víxilsins. Þá skuld hafði Í greitt upp þegar víxilmálið var tekið til dóms. Var P samkvæmt þessu gert að greiða Í þá fjárhæð sem P hafði krafist greiðslu á í víxilmálinu.

S svf. höfðaði mál á hendur K hf. til greiðslu á skuld samkvæmt tveimur víxlum. K hf. krafðist sýknu á þeim grundvelli að félagið hefði gert nauðasamning við lánardrottna sína sem hefði verið staðfestur með úrskurði héraðsdóms. Í dómi Hæstaréttar segir að þrátt fyrir að nauðsamningurinn taki til kröfunnar leiði það ekki til þess að S svf. verði ekki dæmd krafan án tillits til nauðasamningsins, enda breytti hann ekki efni kröfunnar heldur efndaaðferðinni og áhrifum hennar. Var því fallist á kröfu S svf.

K hf. höfðaði mál á hendur J til heimtu skuldar samkvæmt víxli útgefnum 6. júlí 2001 að fjárhæð 700.000 krónur. Greiðandi víxilsins var tilgreindur H. Var víxillinn gefinn út og framseldur af J, ábektur af P og samþykktur af H. Var víxilskjal þetta afhent til tryggingar á úttektum H af kreditkortareikningi sínum hjá K hf. Samþykktu J, H og P samhliða yfirlýsingu þar sem K hf. var veitt heimild til að breyta vanskilaskuld sem kynni að verða á kreditkortareikningi H í víxilskuld með því að útfylla víxilskjalið og gera það þannig að fullgildum víxli. H lést 4. ágúst 2000 og var dánarbú hans tekið til opinberra skipta 4. maí 2001. Í málinu var talið að andlát samþykkjandans H fyrir skráðan útgáfudag hefði engin áhrif á skuldbindingu annarra víxilskuldara, sbr. 7. gr. víxillaga. Jafnframt yrði að líta sjálfstætt á gildi fyrrgreindrar yfirlýsingar varðandi hvern þeirra þriggja manna, sem með henni hefðu veitt umboð til formgildingar víxils­ins. Væru þeir bundnir af yfirlýsingunni enda þótt skuldbindingargildi hennar félli niður gagnvart einum þeirra. Var krafa K hf. því tekin til greina.

SH höfðaði mál gegn M, K og G til greiðslu víxils sem S hafði afhent til tryggingar yfirdrætti á tékkareikningi sínum hjá SH. Var M útgefandi og framseljandi, en K og G ábekingar. Var víxillinn áritaður með orðunum „án afsagnar“. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að samkvæmt 2. mgr. 46. gr. víxillaga hvíli sönnun þess að víxill, sem áritaður sé með orðunum „án afsagnar“, hafi ekki verið sýndur innana tilskilins frests á þeim, sem bera vill það fyrir sig gegn víxilhafa. Með hliðsjón af afdráttarlausum framburði þjónustustjóra SH um að víxillinn hafi verið til staðar í afgreiðslu SH á gjalddaga og tvo virka daga þar á eftir verði ekki talið að M, K og G hafi tekist að sanna að víxillinn hafi ekki verið sýndur til greiðslu í SH. Var krafa SH því tekin til greina. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi stofnaði Smári Kristjánsson tékkareikning hjá stefnda 1996 og samdi um yfirdráttarheimild á reikningnum. Jafnframt afhenti hann stefnda víxileyðublað, sem ekki var útfyllt varðandi útgáfudag og gjalddaga, til tryggingar greiðslu yfirdráttar á reikningnum. Fjárhæð var þar tilgreind 1.937.500 krónur og greiðslustaður Sparisjóður Hafnarfjarðar. Á framhlið eyðublaðsins voru prentuð orðin „án afsagnar“. Smári áritaði skjalið sem samþykkjandi, áfrýjandinn Markús Jóhannsson sem útgefandi og framseljandi, og áfrýjendurnir Kristján Friðrik Guðmundsson og Guðný Björk Kristjánsdóttir sem ábekingar. Neðan meginmáls víxilskjalsins var umboð til stefnda til útfyllingar þess og innheimtu víxilsins kæmi til vanskila af hálfu tékkareikningshafans eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Áfrýjendur halda því fram að víxillinn hafi hvorki verið sýndur til greiðslu á tilgreindum greiðslustað, Sparisjóði Hafnafjarðar, á gjalddaga 26. nóvember 2001 né öðrum hvorum tveggja hinna næstu virku daga þar á eftir svo sem tilskilið sé í 1. mgr 38. gr. víxillaga nr. 93/1933 og hafi víxilréttur því fallið niður gagnvart þeim. Áfrýjendur telja margt benda til þess að víxillinn hafi ekki verið sýndur í sparisjóðnum á tilskildum tíma. Þannig sé tekið fram í fyrrgreindu innheimtubréfi lögmanns stefnda, sem dagsett sé tíu dögum fyrir gjalddaga víxilsins, að víxillinn liggi á skrifstofu lögmannsins og hafi með því verið gefinn tíu daga frestur til greiðslu kröfunnar. Þetta bendi til þess að víxillinn hafi enn verið í vörslu lögmannsins á gjalddaga. Þá sé venja að bankastofnanir sendi víxilskuldurum tilkynningar með boði um greiðslu víxla á gjalddaga. Slíkar tilkynningar hafi áfrýjendur ekki fengið og hafi stefndi ekki lagt þær fram þrátt fyrir að á hann hafi verið skorað við meðferð málsins fyrir héraðsdómi. Stefndi hafi heldur ekki lagt fram kvittun um móttöku víxilsins til sýningar úr höndum lögmanns þess, sem innheimtu hans annaðist, en með ólíkindum sé ef slík viðskiptabréf gangi þar á milli án þess að það sé skjalfest. Þá sé umræddur víxill ekki stimplaður svo sem lögskylt sé, sem bendi til þess að hann hafi ekki verið sýndur til greiðslu í sparisjóðnum, en hjá bankastofnunum sé almennt góð regla á greiðslu lögboðinna stimpilgjalda. Loks telja áfrýjendur að framangreindur framburður Ásdísar sé hvorki trúverðugur varðandi það að henni hafi verið ókunnugt um hvort kvittanir væru gefnar fyrir móttöku sparisjóðsins á víxlum til sýningar né að hún hafi munað eftir því að hafa veitt þessum tiltekna víxli viðtöku. Telja áfrýjendur að þegar til alls þessa sé litið verði að teljast sannað að víxillinn hafi ekki verið sýndur til greiðslu í sparisjóðnum á tilskildum tíma enda verði við sönnunarmatið að taka tillit til þess hversu erfið sönnunarstaða þeirra sé, þar sem víxilhafi sé sama bankastofnun þar sem sýna hafi átt víxilinn til greiðslu. Málið var höfðað 29. janúar 2002 og dómtekið 5. júní 2002. Stefnandi er Spari­sjóður Hafnarfjarðar, Strandgötu 8-10, Hafnarfirði. Stefndu eru Smári Kristjáns­son, Álfaskeiði 88, Hafnarfirði, Markús Jóhannsson, Lækjarbergi 44, Hafnarfirði, Kristján Friðrik Guðmundsson, Funalind 13, Kópavogi og Guðný Björk Kristjáns­dóttir, Lækjarbergi 44, Hafnarfirði. Stefndi Smári stofnaði í nóvember 1996 tékkareikning nr. 20645 hjá stefnanda og gerði samning um yfirdráttarheimild. Samhliða afhenti hann stefnanda víxileyðu­blað, óútfyllt hvað varðar útgáfudag og gjalddaga, til tryggingar greiðslu yfirdráttar á tékka­reikningnum. Víxilfjárhæð var tilgreind krónur 1.937.500, með greiðslustað í Spari­­sjóði Hafnarfjarðar. Stefndi Smári áritaði víxil­skjalið sem samþykkjandi, stefndi Markús sem útgefandi og framseljandi og stefndu Kristján Friðrik og Guðný Björk sem ábekingar. Á framhlið víxilskjalsins var prentuð athuga­semdin „án afsagnar“. Neðan við meginmál víxilskjalsins var prentuð yfirlýsing/umboð vegna yfir­dráttar­­­­heimildar á viðkomandi tékkareikningi, sem er dagsett 26. nóvember 1996 og undir­ritað af öllum stefndu og vottað af tveimur vitundarvottum. Þar segir: „Víxillinn er afhentur Sparisjóði Hafnarfjarðar til tryggingar viðskiptum við Sparisjóð Hafnar­fjarðar sem eru vegna yfirdráttarheimildar á tékkareikningi nr. 20645. Spari­sjóði Hafnar­­fjarðar er hér með veitt umboð til þess að formgilda víxilinn með því að rita á hann útgáfudag og gjalddaga verði um vanskil að ræða af hálfu tékkareiknings­hafa, og innheimta hann með venjulegum hætti. Víxilfjárhæðin má aldrei varða aðra skuld en samkvæmt ofanskráðum tékkareikningi, auk vaxta og kostnaðar.“ II. Óumdeilt er að stefndi Smári yfirdró tékkareikninginn langt umfram heimild og að stefndu hafi móttekið svokallaða „lokaaðvörun“, dagsetta 17. október 2001, þar sem þeim var tilkynnt um skuld að fjárhæð krónur 2.867.629, minnt á ábyrgð sína á yfir­drættinum og gefinn tíu daga frestur til að greiða eða semja um yfirdráttinn, en ellegar yrði krafan send lögmanni til innheimtu. Svo fór að stefndu var sent inn­heimtu­bréf frá lögmanni stefnanda 16. nóvember 2001, þar sem skorað var á þau að greiða skuldina ásamt vöxtum og kostnaði innan tíu daga, en ellegar yrði krafan innheimt með atbeina dómstóla. Í niðurlagi bréfsins kemur fram að tryggingarvíxill að fjárhæð krónur 1.737.500 liggi á skrifstofu lögmannsins. Tryggingar­víxillinn sem mál þetta snýst um er að fjárhæð krónur 1.937.500. Þrátt fyrir þetta tölulega misræmi er því ómótmælt að lögmaðurinn hafi í bréfi sínu verið að vísa til hins umþrætta víxils. Við þingfestingu málsins 13. febrúar 2002 lagði stefnandi fram lög­form­legan víxil, með því að á framangreint víxilskjal hafði verið vélritaður útgáfu­dagur 16. nóvember 2001 og gjalddagi 26. nóvember 2001. III. IV. Stefndu Markús, Kristján Friðrik og Guðný Björk byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að víxillinn hafi ekki verið á greiðslustað á gjalddaga og þar með sé ábyrgð þeirra fallin niður. Byggist það á 91. gr., 53. gr., 4. gr., 38. gr., sbr. og 2. mgr. 46. gr. víxillaga nr. 93/1933. Þá hafi engar tilkynningar borist um að greiða bæri víxilinn á þeim gjalddaga, sem á hann hafi verið settur og því hafi þeim verið ómögu­legt að greiða víxilinn á sögðum gjalddaga. Ábyrgð þeirra sé því niður fallin þegar af þeirri ástæðu. Þá er sýknukrafan á því reist að umboð stefnanda til útfyllingar víxilsins hafi verið fallið niður í nóvember 2001, þar sem meira en fjögur ár hafi verið liðin frá því að víxileyðublaðið hafi verið afhent. Í því sambandi er bent á að samkomulag hafi verið gert, meðal annars milli Sambands íslenskra sparisjóða, viðskiptaráðherra og Neytendasam­takanna, um að bankar og spari­­sjóðir færu eftir ákveðnum reglum um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, en fyrir þann tíma hafi sömu bankastofnanir fylgt fyrirmælum bankaeftirlits Seðla­banka Íslands hvað þetta varðaði. Sjálfskuldar­ábyrgð á tékka­reikningum skuli því aðeins gilda í fjögur ár frá útgáfudegi samkvæmt 6. gr. samkomu­lags frá 27. janúar 1998 og 6. gr. samkomulags frá 1. nóvember 2001. Fyrir þann tíma eða 8. nóvember 1993 hafi banka­eftirlitið beint þeim eindregnu til­mælum til banka og sparisjóða að jafnhliða einstökum fyrir­greiðslum væri endanlega gengið frá tryggingarskjölum vegna þeirra, en væri það ekki unnt skyldi það gert án ástæðu­lauss dráttar. Ljóst sé að stefnandi hafi ekki farið eftir þeim tilmælum, þar sem hann hafi látið stefndu afhenda víxileyðublað án útgáfudags og gjalddaga. Beri því að sýkna stefndu af kröfum stefnanda. V. Fyrir liggur í málinu að stefndi Smári afhenti stefnanda umrætt víxilskjal til tryggingar greiðslu yfirdráttar á tékkareikningi hans nr. 20645 hjá stefnanda og að víxil­skjalið var þá undirritað af stefndu öllum og útfyllt að öðru leyti en því að á skjalið hafði hvorki verið færður útgáfudagur né gjalddagi. Með afhendingu víxil­skjalsins í því horfi sem það þá var fólst umboð stefnanda til handa til að fylla skjalið út samkvæmt 10. gr. víxillaga nr. 93/1993 og gera það að formlegum víxli, ef á ábyrgð víxilskuldara reyndi. Aðrar takmarkanir voru ekki gerðar á útfyllingarheimild stefnanda. Stefnandi færði inn á víxilinn útgáfudaginn 16. nóvember 2001 og gjald­daga 26. nóvember sama ár. Prentað form víxilsins ber með sér að greiðslu­staður sé í Spari­sjóði Hafnar­fjarðar. Samkvæmt framansögðu fullnægði víxillinn formkröfum 1. sbr. 2. gr. víxil­laga og var stefnanda því heimilt að höfða mál þetta á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndu geta því ekki komið öðrum vörnum að í málinu, gegn andmælum stefnanda, en heimilaðar eru í 118. gr. téðra laga. Varnir stefndu byggðar á því að útfyllingarheimild stefnanda hafi verið fallin niður á grund­velli tilmæla frá bankaeftirliti Seðlabanka Íslands eða fyrrnefndu samkomulagi frá 27. janúar 1998 og 1. nóvember 2001 komast því ekki að í málinu, sbr. einnig til dæmis hæstaréttardómur 22. nóvember 2001 í máli réttarins nr. 217/2001. Aðrar varnir lúta að því að stefndu hafi ekki verið sendar tilkynningar um greiðslu víxilsins á gjalddaga 26. nóvember 2001 og að víxillinn hafi ekki verið vistaður til sýningar í Sparisjóði Hafnarfjarðar á þeim gjalddaga og næstu tvo virka daga þar á eftir. Stefnandi hafi því glatað víxilrétti sínum gagnvart þeim. Að því er varðar fyrrnefnt atriði hvíldi engin skylda á stefnanda að víxilrétti til að tilkynna stefndu um útfyllingu víxilsins með þeim gjalddaga, sem á hann var settur. Öðru máli gegnir um tilkynningar vegna greiðslufalls, sem mælt er fyrir um í 45. gr. víxillaga. Af hálfu stefndu er ekki á því byggt að þeirrar tilkynningarskyldu hafi ekki verið gætt, en samkvæmt 6. mgr. 45. gr. glatar víxilhafi ekki fullnusturétti sínum þótt slíkt farist fyrir. Samkvæmt 1. mgr. 38. gr. víxillaga skal handhafi víxils, sem greiða ber á til­teknum degi, sýna víxilinn til greiðslu á þeim degi er hann skyldi greiddur eða á öðrum hvorum tveggja hinna næstu virka daga þar á eftir. Eins og áður greinir er prentuð á framhlið hins umþrætta víxils athugasemdin „án afsagnar“. Með áritun sinni á víxilinn leystu stefndu stefnanda því undan þeirri skyldu að láta afsegja víxilinn, bæði til sönnunar á því að hann hefði verið sýndur rétti­lega til greiðslu og vegna greiðslufalls. Samkvæmt 2. mgr. 46. gr. víxillaga leysti nefndur fyrirvari stefnanda hins vegar hvorki undan því að sýna víxilinn til greiðslu innan nefndra fresta né heldur að senda tilkynningu um greiðslufall víxilsins, en sönnunarbyrði fyrir þessu hvoru tveggja færðist yfir á stefndu. Gegn andmælum stefnanda og með hlið­sjón af vitnis­burði Ásdísar Garðarsdóttur þjónustu­stjóra hjá stefnanda, sem fullyrti fyrir dómi að víxillinn hafi verið vistaður hjá stefnanda á gjalddaga og næstu tvo virka daga þar á eftir, er ljóst að sú sönnun hefur ekki tekist, en fullyrðingar stefndu um annað eru ekki studdar haldbærum rökum. Stefnandi hefur samkvæmt framansögðu höfðað mál til greiðslu á fullgildum og óaðfinnanlegum víxli, með óskoruðum víxilrétti honum til handa. Ber því sam­kvæmt 47. gr. víxillaga að dæma stefndu óskipt til greiðslu víxilfjárhæðarinnar með dráttar­vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði. Með vísan til 1. mgr. 130. gr. og 2. mgr. 132. gr. einkamálalaga ber enn fremur að dæma stefndu óskipt til greiðslu máls­kostnaðar, sem þykir hæfilega ákveðinn krónur 250.000. Dómurinn er kveðinn upp af Jónasi Jóhannssyni héraðsdómara. DÓMSORÐ: Stefndu, Smári Kristjánsson, Markús Jóhannsson, Kristján Friðrik Guðmunds­son og Guðný Björk Kristjánsdóttir, greiði stefnanda, Sparisjóði Hafnarfjarðar, óskipt krónur 1.937.500 með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. nóvember 2001 til greiðsludags. Stefndu greiði einnig óskipt krónur 250.000 í málskostnað.

B hf. höfðaði mál á hendur G til greiðslu á víxilskuld. Var víxillinn gefinn út og framseldur af G, en samþykktur af J hf. Var víxillinn til tryggingar á yfirdrætti á tékkareikningi í B hf. G krafðist sýknu á þeim grundvelli að B hf. hafi skort heimild til að fylla út víxileyðublaðið auk þess sem réttur B hf. hafi fallið niður fyrir vangeymslu. Með dómi héraðsdóms, sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var G gert að greiða B hf. stefnufjárhæðina með vísan til þess að B hf. hafi haft heimild til að rita útgáfudag og gjalddaga á víxileyðublaðið í samræmi við yfirlýsingu þar um, sem hafi verið fest við víxilinn. Væri ósannað B hf. hafi farið út fyrir heimild sína. Væru engin rök til að líta svo á að víxillinn hafi verið sýningarvíxill og víxilréttur B hf. því ekki fyrndur.

B hf. höfðaði mál á hendur E hf. til greiðslu á víxilskuld. Hafði E hf., sem hét þá J hf., afhent B hf. undirritað víxileyðublað á árinu 1994 vegna greiðslutrygginga bifreiða frá erlendum bifreiðaframleiðanda. E hf. krafðist sýknu meðal annars með vísan til þess að félagið væri ekki skuldari víxilsins heldur J hf., sem hafi keypt hvort tveggja nafn og rekstur fyrirtækisins á árinu 1997. Þá hafi B hf. skort heimild að fylla út víxileyðublaðið auk þess sem réttur B hf. hafi fallið niður fyrir vangeymslu. Í dómi héraðsdóms, sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var E hf. gert að greiða B hf. stefnufjárhæðina með vísan til þess að E hf. væri skuldari víxilsins samkvæmt víxilrétti og B hf. hefði haft heimild til að fylla út víxileyðublaðið að öðru leyti. Komust varnir E hf., sem lutu að lögskiptum að baki víxlinum, ekki að í málinu.

S ritaði nafn sitt sem útgefandi á víxileyðublað, sem var óútfyllt að öðru leyti. Gerði S það í því skyni að ábyrgjast yfirdrátt á tékkareikningi bróður hennar hjá SÓ. Ritaði bróðir hennar nafn sitt sem samþykkjandi á eyðublaðið og afhenti síðan SÓ. Var yfirdráttarheimildin á reikningnum í upphafi 100.000 krónur, en var eftir það hækkuð í nokkrum áföngum uns hún stóð í 3.705.000 krónum. Leitaði SÓ hvorki samþykkis S fyrir þessum hækkunum né tilkynnti henni um þær. Svo fór að SÓ fyllti út eyðublaðið fyrir 3.830.379 krónum og skoraði á S að greiða þá fjárhæð. Höfðaði SÓ í framhaldi af því mál gegn S til heimtu skuldar samkvæmt víxlinum. Var málið rekið sem víxilmál á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Tók S til varna og bar fyrir sig atriði, sem meðal annars lutu að lögskiptum að baki víxlinum, en gegn mótmælum SÓ komust þær varnir ekki að í víxilmálinu. Var S dæmd til að greiða SÓ víxilfjárhæðina með dráttarvöxtum ásamt málskostnaði. Innti hún af hendi greiðslu samkvæmt dóminum og höfðaði í kjölfarið mál gegn SÓ til heimtu skaðabóta á grundvelli 2. mgr. 119. gr. laga nr. 91/1991 vegna tjóns, sem hún taldi sig hafa orðið fyrir við að fara á mis við að koma að vörnum í áðurnefndu víxilmáli. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að S hafi mátt treysta því að yfirdráttarheimildin yrði ekki hækkuð á hennar áhættu án þess að samþykkis hennar yrði leitað. Verði ábyrgð hennar eins og atvikum sé háttað ekki skýrð með rýmkandi hætti þannig að hún nái til þeirrar hækkunar, sem síðar varð á yfirdráttarheimildinni. Var SÓ því gert að greiða S þá fjárhæð, sem S innti af hendi til fullnustu á dóminum í víxilmálinu að frádregnum 100.000 krónum. Þá var SÓ gert að greiða S þann kostnað sem hún hafði af því að taka til varna í áðurnefndu víxilmáli.

E hf. var heimilt að leiða fyrir dóm sex nafngreinda menn til að bera vitni í tengslum við víxilmál, sem hann rak fyrir Hæstarétti á hendur B hf.

L höfðaði mál til heimtu skaðabóta úr hendi SH. Taldi hún sig hafa orðið fyrir tjóni þar sem SH hafi glatað víxilrétti á hendur útgefanda tveggja víxla en hún hafi sem eigandi fasteignar, sem stóð til tryggingar greiðslu samkvæmt víxlunum, orðið að greiða kröfur samkvæmt þeim. Báðir víxlarnir voru samþykktir til greiðslu af fyrirtækinu H og útgefnir og framseldir eyðuframsali af sama einstaklingnum. SH hafði höfðað mál á hendur H og útgefanda víxlanna en fallið frá kröfum á hendur útgefanda, þar sem víxilréttur hafi verið fyrndur á hendur honum. Dómkröfur SH á hendur H voru teknar til greina með áritun um aðfararhæfi en nokkrum dögum síðar var bú H tekið til gjaldþrotaskipta. Leitaði SH þá fullnustu í fasteign L, sem veðsett hafði verið með tveimur tryggingarbréfum til tryggingar greiðslu víxlanna. Áður en boð var samþykkt í eignina voru SH greiddar að fullu kröfur hans samkvæmt víxlunum. Talið var að SH hafi sem víxilhafa verið rétt að beina kröfum sínum samkvæmt víxlunum hvort sem var að útgefanda þeirra, samþykkjanda eða þeim saman. Hefði hann beint slíkri kröfu í tíma að útgefanda víxlanna og útgefandinn leyst þá til sín, hefði útgefandinn öðlast kröfu samkvæmt víxlunum á hendur samþykkjanda þeirra samkvæmt ákvæðum víxillaga. Veð samkvæmt tryggingarbréfunum hefði staðið til tryggingar þeirri kröfu útgefanda víxlanna á hendur samþykkjanda þeirra með sama hætti og hún stóð til tryggingar kröfu SH á hendur samþykkjandanum. Tryggingarbréfin með veði í fasteign L hafi þannig staðið til tryggingar greiðslu samþykkjanda víxlanna, sem var endanlegur greiðandi þeirra, án tillits til þess hvort SH hafi kosið sem víxilhafi að beina kröfu sinni um greiðslu þeirra að útgefanda eða samþykkjanda. Var SH því ekki talinn hafa bakað L tjón með því að halda ekki fram víxilkröfu á útgefanda víxlanna. Samkvæmt framansögðu var SH sýknaður af kröfu L.

H höfðaði víxilmál á hendur Á o.fl. eftir 17. kafla laga nr. 91/1991. Þótti H hafa sýnt fram á það með fullnægjandi hætti að gjalddaga víxilsins hefði verið breytt úr 1. ágúst í 1. október 1999 áður en Á o.fl. rituðu nöfn sín á hann. Með vísan til 69. gr. víxillaga nr. 93/1933 var því ekki fallist á þau rök að skuldbinding þeirra væri fyrnd eða fallin niður vegna þess að víxillinn hefði ekki verið sýndur á réttum tíma. Hafnað var kröfu Á o.fl. um frávísun, þar sem eldri dómur Hæstaréttar fól ekki í sér efnislega úrlausn á þeim réttarágreiningi sem uppi var í þessu máli.

Að kröfu K hf. var gert fjárnám í eign Í hf. til fullnustu kröfu samkvæmt fimm víxlum, án undangengins dóms eða sáttar. Fyrir héraðsdómi og Hæstarétti reisti Í hf. kröfu sína um ógildingu fjárnámsins eingöngu á atriðum varðandi lögskiptin að baki þessum víxlum. K hf. gerði í engu athugasemdir við að Í hf. héldi þessum mótbárum fram. Sókn og vörn í málinu snerist þannig eingöngu um kröfur, sem leiða mátti af lögskiptunum að baki víxlunum, en að engu leyti um greiðsluskyldu á grundvelli víxilréttar. Við svo búið brast skilyrði til að K hf. fengi neytt réttarfarshagsræðis til að leita fjárnáms fyrir kröfu sinni í stað þess að höfða um hana einkamál eftir almennum reglum og afla þannig eftir atvikum aðfararhæfs dóms fyrir henni. Var því fallist á kröfu Í hf. um ógildingu fjárnámsins.

I ehf. höfðaði mál á hendur Þ, H og Í ehf. til heimtu skuldar samkvæmt víxli. Héraðsdómari vísaði málinu frá á þeirri forsendu að samþykkjandi og greiðandi víxilsins væri ekki sami aðili og samþykkið þannig ógilt að víxilrétti, en af þeim sökum yrði málið ekki rekið sem víxilmál. Hæstiréttur felldi úrskurð héraðsdóms úr gildi með vísan til þess að I ehf. hefði lagt fram gögn sem sönnuðu að samþykkjandi víxilsins væri sami lögaðili og sá, sem tilgreindur væri þar sem greiðandi. Var lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Samkvæmt skilnaðarsamkomulagi G og E, sem gert var árið 1990, skyldi E fá í sinn hlut 650.000 krónur í peningum samkvæmt útistandandi reikningum, sem áttu að greiðast í september eða október sama ár. G afhenti E tryggingarvíxil, að fjárhæð 650.000 krónur til tryggingar greiðslunni. Víxillinn glataðist en E fékk víxilkröfuna viðurkennda í sérstöku dómsmáli og greiddi G hana. Krafðist G endurgreiðslu og skaðabóta vegna meintrar misnotkunar E á víxlinum. Hæstiréttur hafnaði kröfu E um frávísun, sem reist var á því að G hefði afsalað sér rétti sínum til áfrýjunar á héraðsdómi með því að leysa til sín þá málskostnaðartryggingu, sem honum var gert að setja í héraði. Var talið að ákvörðun dómara um málskostnaðartryggingu tæki aðeins til málsmeðferðar á því dómstigi og meðhöndlun hennar réðist af úrslitum máls þar. Innlausn G á málskostnaðartryggingu að gengnum héraðsdómi hafi ekki getað leitt til þess að hann glataði við það lögvörðum rétti til áfrýjunar dómsins. Enginn fyrirvari hafði verið gerður um það af hálfu G að greiðsla hans til E væri háð því að hinar útistandandi skuldir fengjust greiddar. Því var það talið hafa verið á áhættu G hvort krafan innheimtist eða ekki. G hefði gefið út víxil til að tryggja E greiðslu á umræddri fjárhæð, yrði hún ekki greidd samkvæmt skilnaðarsamkomulaginu. E hefði því átt rétt á því að fá tryggingarvíxilinn greiddan þegar G vanefndi greiðsluskyldu sína. Var E því sýknuð af kröfum G.

B hf. höfðaði mál gegn M til heimtu skuldar samkvæmt tryggingarvíxli að fjárhæð 2.500.000 kr. Varnir þær sem fluttar voru fram af hálfu M voru ekki þess eðlis að þær fengju gegn andmælum B hf. komist að í víxilmáli, sbr. 118. gr. laga nr. 91/1991, og voru kröfur B hf. því teknar til greina.

B og einkahlutafélagið J leigðu áfrýjandanum Á húsnæði, vélar, tæki o.fl. með skriflegum leigusamningi. B krafði S, Á og G um greiðslu samkvæmt víxli, sem settur hafði verið til tryggingar leigugreiðslum. Víxileyðublaðið hafði verið útfyllt meðal annars með útgáfudegi og gjalddaga og gert að fullgildum víxli í merkingu 1. og 2. gr. víxillaga nr. 93/1933. Bar B að það hefði verið gert þegar leigugreiðslur hefðu verið komnar í veruleg vanskil. Áfrýjendur töldu að B hefði verið óheimilt að fylla víxileyðublaðið út án samþykkis J. Talið var að hvorum leigusalanum um sig hefði verið það heimilt, enda hefði sá réttur ekki verið takmarkaður þannig í leigusamningnum að þeim hefði borið að gera það saman. Með vísan til þess og forsendna héraðsdóms var niðurstaða hans um greiðsluskyldu áfrýjenda því staðfest.

V var útgefandi víxils sem E samþykkti og Þ ábekti. Með dómi Hæstaréttar 15. júní 1995 voru E, V og Þ dæmdir sameiginlega til greiðslu höfuðstólsfjárhæðar víxilsins, að viðbættum dráttarvöxtum og málskostnaði. Að samkomulagi varð milli V og Þ að hvor þeirra greiddi helming dómkröfunnar og greiddi V dómhafa í samræmi við það 2.201.567,50 krónur 18. desember 1995. V bar að hann hefði gengist undir víxilskuldbindinguna í greiðaskyni við E og krafði hann um þá fjárhæð sem hann hafði greitt. Lagt var til grundvallar að V hefði einskis ávinnings notið af því að takast víxilskuldbindinguna á herðar og að ekkert viðskiptasamband hefði verið milli hans og E. Var því talið að með því að greiða helming kröfunnar hefði V öðlast endurgjaldskröfu á hendur E sem þeirri greiðslu nam. Fyrningarfrestur þeirrar endurgjaldskröfu var ekki talinn hafa hafist fyrr en á þeim degi er greiðslan var innt af hendi. Var hún því ekki talin niður fallin fyrir fyrningu þegar málið var höfðað 13. desember 1999. Var niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu E því staðfest um annað en dráttarvexti.

O og E ehf. gerðu með sér viðskiptasamning um rekstur þjónustustöðvar. Í samningnum var meðal annars kveðið á um að E ehf. skyldi leggja til tryggingar skuldum ódagsettan og óútfylltan sýningarvíxil útgefinn af J og skyldi O hafa fullt umboð til að dagsetja og innheimta víxilinn til greiðslu á viðskiptakröfum. Fljótlega kom til vanskila og var víxilskjalið, sem skorti útgáfudag, gjalddaga og fjárhæð, fyllt út af O og innheimt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að um eyðuvíxil hefði verið að ræða. Hefði O verið veitt umboð til útfyllingar skjalsins með afhendingu þess og gerð viðskiptasamningsins. Því var hafnað að mótbárur um efni umboðs, sem O fékk til útfyllingar samkvæmt viðskiptasamningnum og með afhendingu skjalsins væru meðal varna, sem getið er í 118. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Var því fallist á kröfu O um greiðslu víxilfjárhæðarinnar.

S krafðist ógildingar á fjárnámi, sem H gerði hjá henni á grundvelli víxils, þar sem hún taldi að gerð hefði verið breyting á gjalddaga víxileyðublaðsins, úr 1. ágúst í 1. október 1999, eftir að hún gekkst í ábyrgð fyrir skuldinni án samþykkis hennar og því væri breytingin óskuldbindandi fyrir hana, sbr. 69. gr. víxillaga nr. 93/1933. Hefði H borið að sýna víxilinn til greiðslu 1. – 3. ágúst 1999, sbr. 38. gr. víxillaga, en með því að gera það ekki hafi hann glatað víxilrétti sínum gagnvart S. Talið var að H hefði ekki sannað nægilega að gjalddagi víxilsins hefði verið tilgreindur 1. október 1999 þegar S ritaði nafn sitt á hann. Með vísan til meginreglu síðari málsliðar 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989 var fjárnám H ógilt.

S samþykkti þrjá víxla fyrir hönd einkahlutafélagsins D með því að rita sitt ofan í nafn félagsins. F höfðaði mál gegn S og vísaði til þess að samkvæmt 8. gr. víxillaga nr. 93/1933 yrði sá, sem eigi hefði umboð til að rita nafn sitt á víxil fyrir hönd annars manns, sjálfur skuldbundinn eftir víxlinum. Í málinu lá fyrir yfirlýsing framkvæmdastjóra og prókúruhafa D um að S hefði haft heimild til að skuldbinda félagið. Hvorki framkvæmdastjórinn né prókúruhafinn sátu þó í stjórn D. Þótti ekki sannað gegn andmælum F að S hefði réttilega verið veitt umboð til að skuldbinda D, sbr. 4. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var dómur héraðsdóms, þar sem S var dæmdur til að greiða víxlana, staðfestur.

P höfðaði mál gegn Í og reisti kröfur sínar á víxli samþykktum af Í. Undir rekstri málsins lækkaði P kröfu sína vegna atvika, er tengdust lögskiptum að baki víxlinum. Í krafðist aðallega frávísunar málsins, þar sem heimilisfang P hefði ekki verið tilgreint með fullnægjandi hætti í stefnu, heldur hefði í þeim efnum einungis verið vísað til pósthólfs í Hafnafirði og sagt að P væri búsettur í „USA“. Talið var, að Í hefði verið ljóst hver beindi málshöfðun gegn honum og af hvaða tilefni. Þóttu ekki efni til frávísunar málsins þrátt fyrir annmarka á stefnunni enda hefði P bætt úr þeim undir meðferð málsins. Til vara krafðist Í þess að hann yrði dæmdur til að greiða aðra og lægri fjárhæð en P krafðist. Talið var, að lækkun P á dómkröfu sinni leiddi ekki sjálfkrafa til þess að Í gæti komið að vörnum í málinu, sem ekki væru heimilaðar í 118. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en P rak málið sem víxilmál samkvæmt XVII. kafla laganna. Þótti Í ekki geta haft uppi þær varnir um efni máls, sem hann leitaðist við að gera og var því krafa P um að Í greiddi víxilkröfuna, eftir lækkun hennar, tekin til greina.

Í var stefnt til að greiða K víxilfjárhæð í víxilmáli. Varnir Í, sem reistar voru á viðskiptum að baki víxlinum, komust ekki að í málinu og var Í dæmt til greiðslu víxilsins. Í framhaldi af þessu höfðaði Í endurkröfumál gegn K og krafðist skaðabóta vegna þess að félagið hefði þurft að greiða víxilskuldbindingu, sem engin krafa hefði staðið á bak við. Í málinu bar Í fyrir sig að víxillinn, sem bar áletrunina „tryggingarvíxill samkvæmt samkomulagi hinn 9. mars 1989“, hefði aðeins verið til tryggingar efndum á tilteknu samkomulagi á milli Í og útgefanda víxilsins. Talið var ósannað að víxillinn hefði átt að vera til tryggingar öllum skuldum Í við útgefandann og var fallist á kröfu Í um skaðabætur, enda var talið að í ljósi áletrunarinnar hefði K ekki mátt treysta því að á Í hvíldu skuldbindingar, sem veittu honum heimild sem víxilhafa til að ganga að félaginu.

Bankinn Í höfðaði mál gegn félaginu A til greiðslu skuldar og gegn Þ til að þola staðfestingu á 6. veðrétti og uppfærslurétti í fasteign hennar á grundvelli tryggingabréfs sem A gaf út til Í. Ekki var sótt þing fyrir hönd A í héraði og var félagið dæmt til greiðslu skuldarinnar og veðréttur í fasteign Þ staðfestur. Þ áfrýjaði málinu til Hæstaréttar og krafðist aðallega ómerkingar og heimvísunar þar sem héraðsdómari hefði ekki gætt réttra málsmeðferðarreglna, þar sem farið hafi verið með kröfur Í á hendur A eftir reglum 1. mgr. 96. gr. laga um meðferð einkamála og dæmt um þær kröfur án þess að taka tillit til varna sem Þ hafði uppi í málinu. Kröfum Þ um ómerkingu var hafnað á grundvelli þess að málsmeðferð héraðsdómara hefði verið í samræmi við lög og tekin hefði verið afstaða til allra varnarástæðna Þ, þar á meðal þeirra sem gátu verið til varnar A. Var héraðsdómur staðfestur.