Dómstólaleit

M krafði K um greiðslu fjárhæðar sem nam þeim hluta svokallaðrar leiðréttingarfjárhæðar sem honum hafði verið ákvörðuð á grundvelli laga nr. 35/2014 um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Höfðu M og K verið skráð í sambúð á leiðréttingartímabilinu, en M tilkynnti Þjóðskrá Íslands um sambúðarslit í mars 2015. Deildu aðilar um það hvort K hefði verið heimilt að samþykkja útreikning leiðréttingafjárhæðarinnar fyrir beggja hönd í desember 2014, en hlutdeild hvors um sig var í kjölfarið ráðstafað til lækkunar á fasteignaveðlánum sem hvíldu á fasteign K í samræmi við 11. gr. laga nr. 35/2014 og 8. gr. reglugerðar nr. 698/2014. Bar M því m.a. við að sambúð hans og K hefði í raun verið slitið er K samþykkti útreikninginn. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að skilja yrði málatilbúnað M þannig að dómkrafa hans væri reist á sjónarmiðum um óréttmæta auðgun K á hans kostnað, þar sem hann hefði ekki notið hagræðis af leiðréttingunni svo sem hann hefði átt rétt á með því að allri leiðréttingarfjárhæðinni hefði verið ráðstafað til lækkunar veðlána sem hvíldu á fasteign K. Var ekki talið að M hefði sannað að sambúð hans og K hefði verið slitið fyrir það tímamark er M tilkynnti sambúðarslit til Þjóðskrár Íslands. Hefði framkvæmd leiðréttingarinnar sem M og K var ákvörðuð og ráðstöfun hennar verið í samræmi við ákvæði laga nr. 35/2014 og reglugerða sem settar hefðu verið á grundvelli þeirra. Var ekki talið að K hefði með óréttmætum hætti auðgast á kostnað M og staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu K.

BS ehf. tók yfir samning um fjármögnunarleigu sem leigutaki á borvagni árið 2008. L hf. rifti samningnum vegna ætlaðra vanskila BS ehf. í október 2012 og krafðist skila á leigumuninum. B ehf. keypti BS ehf. í desember 2012 í þeim tilgangi að koma vagninum í notkun. Var L hf. veitt heimild í júlí 2014 til að taka borvagninn úr vörslum BS ehf. með beinni aðfarargerð. Höfðaði B ehf. mál þetta til heimtu greiðslu fyrir endurbætur og viðgerð á fyrrgreindum borvagni, þar sem hann taldi að virði hans hefði í kjölfar þeirra aukist. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt L hf. hefði auðgast svo einhverju næmi þá hefði B ehf. mátt vera ljóst að hann hefði aðeins getað beint kröfu vegna viðgerðarkostnaðar á hendur BS ehf. sem hefði óskað eftir að verkið væri unnið.Var talið með vísan til þess og atvika málsins í heild sinni væru ekki skilyrði til þess að beita ólögfestri reglu kröfuréttar um óréttmæta auðgun. Var L hf. sýknað af kröfu B ehf.

Með kaupsamningi 17. apríl 2013 keypti HK, eiginkona EÞ, bifreiðina KI-766 en umráðamaður hennar var þar sagður ÍÞE, þáverandi sambúðarmaður EK. Var kaupverð hennar 900.000 krónur sem EK lagði til. Bifreiðina seldi HK 3. júní 2013. Sama dag var bifreiðin RG-211 keypt og var kaupandi hennar sagður E fjármögnunarþjónusta og umráðamaður hennar EÞ. Mun sú bifreið hafa verið seld 13. nóvember 2013. Í málinu krafðist EK endurgreiðslu óréttmætrar auðgunar úr hendi EÞ vegna þeirra fjármuna sem hún hefði lagt til kaupa á bifreiðinni RG-211. Bar EK fyrir dómi að við kaup á síðari bifreiðinni hefði söluverð þeirrar fyrri farið upp í greiðslu kaupverðs. Hefði EÞ verið skráður fyrir henni „til málamynda“. Spurður um hver hefði fengið söluandvirði bifreiðarinnar RG-211 bar EÞ fyrir héraðsdómi að það hlyti að hafa verið sonur hans, ÍÞE, en sá síðarnefndi staðfesti fyrir dómi að EÞ hefði ekki fengið neitt í hendur af söluandvirði bifreiðanna tveggja. Var ekki talið að EK hefði sýnt fram á að EÞ hefði auðgast með óréttmætum hætti á hennar kostnað. Var EÞ því sýknaður af kröfu EK.

Húsfélagið H krafði íbúðareigandann A um greiðslu vegna framkvæmda sem H hafði með höndum, á ytra byrði fasteignarinnar að Hraunbæ 178, og krafðist að auki lögveðs í íbúð A af sömu sökum. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til eignaskiptayfirlýsingar fyrir Hraunbæ 178 og ákvæða 2. gr. og 1. mgr. 56. gr. laga nr. 26/1994, um fjöleignarhús, um það að húsfélagið H væri, þrátt fyrir nafn sitt, deild innan húsfélags nánar tiltekinna eignarhluta sem saman mynduðu eitt fjöleignarhús, sbr. 76. gr. laga nr. 26/1994. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að A yrði ekki dæmdur greiðsluskyldur á grundvelli laga nr. 26/1994 þar sem ráðist hefði verið í framkvæmdirnar á grundvelli samþykktar félagsfundar H en ekki með ákvörðun á sameiginlegum fundi húsfélags eins og lögin áskilja. Var héraðsdómur staðfestur um sýknu A.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 151/2007 voru V og Á sýknuð af kröfu U og H um útgáfu afsals fyrir jörðinni Unnarsholtskoti II, gegn nánari tilgreindri greiðslu. Í þessu máli kröfðust þau þeirrar auðgunar sem þau töldu að V og Á hefðu notið við kaupin á jörðinni með því að kaupverð hennar samkvæmt kaupsamningi hefði verið lægra en „raunvirði“ samkvæmt matsgerð. U og H byggðu kröfu sína á því að seljandi jarðarinnar hefði selt V og Á jörðina á umsömdu kaupverði í þeirri trú að þau hefðu verið skuldbundin til að afhenda U og H jörðina eftir kaupin. Talið var að krafa U og H fæli það í sér að V og Á þyrftu í reynd að greiða hærra verð fyrir jörðina en þau hefðu skuldbundið sig til samkvæmt kaupsamningi við seljanda. Krafa um slíkt gæti ekki byggst á forsendum um að kaupverðið hefði verið V og Á hagstætt. Til þess að ná fram kröfu sinni þyrftu U og H að sanna að V og Á hefðu skuldbundið sig til að greiða þeim slíkan viðauka við kaupverðið. Sönnun um skuldbindingu af þeim toga hefði ekki tekist í máli því sem lauk með dómi Hæstaréttar í máli nr. 151/2007. Sá grundvöllur kröfu sem U og H byggðu á gæti samkvæmt þessu ekki leitt til þess að krafa þeirra yrði tekin til greina. Voru V og Á því sýknuð af kröfu U og H í málinu.

Kaupsamningur. Fasteignakaup. Húsaleiga. Afnotaréttur. Viðskeyting. Auðgunarkrafa. Frávísun frá héraðsdómi að hluta. Málsaðilar deildu um hvort kaupsamningur hefði stofnast vorið 2004 milli Ó og A sem kaupenda og G sem seljanda um fasteignina Lónsbraut 6. E fékk eigninni afsalað 16. júní 2005. Atvik voru þau að Ó tók að sér að annast viðgerðir á bifreið fyrir fyrirtækið F. D, einn fyrirsvarsmanna F, afhenti Ó lykla að fasteigninni Lónsbraut 6, sem var í eigu G og D hafði afnotarétt að. Nýtti Ó húsnæðið í framhaldinu til viðgerða. Óumdeilt var að Ó og D sömdu um að Ó myndi greiða G 800.000 krónur, og innti A greiðsluna af hendi 30. júní 2004. Aðilar deildu um hvort sú greiðsla hefði verið innborgun á kaupverð fasteignarinnar, eins og A og Ó héldu fram, eða greiðsla fyrir afnot húsnæðisins, eins og G, E og O héldu fram. A og Ó byrjuðu að stækka milliloft sem var í fastegininni og innréttuðu þar litla íbúð. Umtalsverðir fjármunir fóru í þessa viðskeytingu en óumdeilt var að ekki hefði verið aflað leyfis byggingaryfirvalda fyrir henni. Talið var ósannað að náðst hefði samkomulag um kaupverðið. Ó og A gerðu ekki skriflegt tilboð í fasteignina, þrátt fyrir ábendingar fyrirsvarsmanna G. Var ósannað að komist hefði á kaupsamningur milli aðila vorið 2004, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 40/2002, og var héraðsdómur því staðfestur um sýknu G af kröfu Ó og A, um að viðurkennt yrði að kaupsamningur hefði stofnast um fasteignina. Jafnframt var hafnað kröfu þeirra um að G yrði dæmdur til að gefa út afsal fyrir fasteigninni gegn greiðslu á 6.000.000 krónum eða hærri fjárhæð. Í samræmi við framangreinda niðurstöðu var einnig hafnað kröfu A og Ó um greiðslu skaðabóta vegna afnotamissis, vegna þess að lokað var fyrir rafmagn til fasteignarinnar og þeir hefðu orðið fyrir tjóni sökum þess, þar sem krafan var reist á þeirri forsendu að Ó og A hefðu verið rétt komnir að umráðum fasteignarinnar. Til vara kröfðust Ó og A greiðslu skaðabóta vegna kostnaðar þeirra af fyrrnefndri viðskeytingu á eigninni. Ekki var talið að Ó og A hefðu leitt sönnur að því að O hefði með gáleysislegu framferði sínu, sem stjórnamaður bæði í G og E, valdið þeim tjóni við að viðskeytingin hefði tapast hjá þeim. Þá var síðast nefnda krafan á hendur E einnig reist á því að um sé að ræða kröfu um endurgreiðslu óréttmætrar auðgunar. Ekki var talið unnt að dæma þá kröfu þar sem matið er lagt var fram um verðmæti viðskeytingarinnar var ekki reist á þeim forsendum að leyfi byggingaryfirvalda lá ekki fyrir til viðskeytingarinnar og beiðni um það yrði líklega hafnað samkvæmt framburði byggingarfulltrúa fyrir dómi. E gerði í gagnstefnu í héraði kröfu um greiðslu húsaleigu fyrir fasteignina vegna fyrstu tíu mánaða ársins 2005. E gerði kröfu um húsaleigu vegna fyrstu 10 mánuði ársins 2005 og lagði fram matsgerð kröfu sinni til stuðnings. Þótt í matsbeiðninni hafði, samkvæmt þeim skýringum sem hafðar voru þar eftir matsbeiðandi, verið óskað eftir mati á því hvað væri hæfilegt leigugjald fyrir eignina, eftir að búið væri að loka fyrir rafmagn til hennar, varð ekki ráðið af niðurstöðu matsmanns að álit hans á hæfilegri húsaleigu hefði verið miðað við þessar forsendur. Varð því ekki dæmt um kröfu um húslegu á svo óljósum forsendum. Niðurstaða héraðsdóms um að A og Ó skyldu rýma fasteignina og að hafnað yrði kröfu G, E og O um að það skyldi gert að viðlögðum dagsetum var staðfest.

Skömmu fyrir gjaldþrot H ehf. 17. mars 2004 afhenti það P ehf. átta tonn af fiski af birgðum H ehf. Sparisjóðurinn SV taldi að með afhendingu fjögurra tonna af þessum átta tonnum hefði veðréttur, sem SV átti í afurðum H ehf. samkvæmt afurðalánasamningi, verið rýrður með ólögmætum hætti og taldi sig hafa orðið fyrir tjóni af þeim sökum. Vegna þessa krafði S P ehf. og H, sem hafði verið fyrirsvarsmaður H ehf., um greiðslu nánar tilgreindrar fjárhæðar og reisti kröfuna annars vegar á almennu skaðabótareglunni og hins vegar á óskráðri reglu um ólögmæta auðgun. Fyrir lá að á þessum tíma hafði H ehf. unnið í verktöku fyrir P ehf. að verkun saltfisks ásamt því að verka eigin fisk. Þótti upplýst að í október 2003 hefði H ehf. afhent verkaðan saltfisk til sölumeðferðar, sem með réttu átti að vera eign P ehf., en fyrir mistök verið skráð sem eign H ehf. Greiðslu fyrir þennan fisk hefði SV síðan ráðstafað til lækkunar á skuld H ehf. við S. Þegar mistökin komu í ljós hafnaði SV að bakfæra greiðsluna og færa inn á reikning P ehf. Í ljósi atvika var talið að H og P ehf. hefðu mátt líta svo á, þegar afhending fisksins fór fram, að P ehf. ætti enn þá jafngildi fjögurra tonna af fiski í vörslum H ehf. til viðbótar við önnur fjögur tonn, sem óumdeilt var að hefðu verið í eigu fyrrgreinda félagsins. Hefði SV hvorki sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir bótaskyldu tjóni við þessa ráðstöfun né að P ehf. hefði við þetta auðgast á óréttmætan hátt á kostnað SV. Kröfu S var því hafnað.

S krafðist bóta fyrir tjón sem hann taldi L hafa bakað sér á árinu 1993 í tengslum við lok á samningi aðila um söfnun S á auglýsingum í símaskrá. Var krafa S um heimvísun málsins ekki tekin til greina. S reisti kröfu sína meðal annars á því, að eftir slit samningsins hafi L hagnýtt sér eignarréttindi hans og hugverk á þann hátt að í bága hafi farið við ákvæði höfundalaga. S var ekki talinn hafa sýnt fram á að L hafi hagnýtt sér eignarréttindi hans né nein þau verk, sem kynnu að njóta verndar höfundalaga. Þurfti þá ekki að leysa frekar úr því, að hvaða marki slík verk kynnu að hafa orðið til í hans hendi í tengslum við starf hans í þágu L meðan samningur var í gildi milli þeirra. Fékk S því ekki byggt kröfu sína á þessari málsástæðu. Aðrar málsástæður S lutu að því að hann hafi eignast fjárkröfu á hendur L við lok samningssambands aðilanna árið 1993. Var S ekki talinn hafa haldið kröfu sinni, sem sprottin væri beint af samningssambandi málsaðila, fram innan hæfilegs tíma frá því samningssambandi lauk. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L.

H hf. sem hafði leigt húsnæði í eigu S ehf. ákvað að nýta sér forkaupsrétt í fasteigninni samkvæmt leigusamningi aðila. Hélt H hf. því fram að S ehf. hefði auðgast á óréttmætan hátt þar sem kaupverðið var hærra en áætlað markaðsvirði hennar að mati dómkvaddra matsmanna. Talið var að H hf. hefði ekki sýnt fram á það að S ehf. hefði auðgast á kostnað H hf. og var S ehf. því sýknað.

Í hf. höfðaði mál gegn S á grundvelli 74. gr. víxillaga nr. 93/1933. Í dómi Hæstaréttar segir að Í hf. hafi í engu leitast við að sanna að félagið hafi orðið fyrir tjóni vegna greiðslufalls á víxlinum né með hvaða hætti S myndi auðgast ef fjárheimtan félli niður. Var málið talið svo vanreifað af hálfu Í hf. að vísa bæri því frá héraðsdómi.

Víxilréttur samkvæmt víxli sem S hafði undir höndum fyrntist á hendur útgefandanum A og ábekingi. Bú samþykkjanda víxilsins hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta áður en víxilkrafan fyrntist á hendur útgefandanum. S stefndi A til greiðslu skuldarinnar á grundvelli bótareglu 74. gr. víxlillaga nr. 93/1933 og reisti kröfur sínar á því að A hefði auðgast á kostnað S. Lögskiptum sem að baki víxilkröfunni lágu var að engu lýst í stefnu og sáralítið var bætt úr þessu undir rekstri málsins. Þá var málatilbúnaður S varðandi aðild sína að málinu óljós. Sökum vanreifunar varð ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi.

S keypti fasteign af J, en A o.fl. áttu forkaupsrétt að eigninni. Þegar A og öðrum forkaupsréttarhöfum urðu ljós eigendaskiptin kröfðust þau þess að fá að neyta forkaupsréttar síns. Höfðuðu þau í kjölfarið mál á hendur S til viðurkenningar á rétti sínum. Með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 154/2001 var viðurkenndur forkaupsréttur A o.fl. á fasteigninni samkvæmt kaupsamningi J og S með sömu kjörum og skilmálum. S taldi sig hafa keypt eignina af J undir markaðsverði, enda hafi J viljað styðja sig fjárhagslega. Höfðaði S af þessu tilefni mál á hendur A þar sem samtökin kröfðust þess mismunar sem væri á kaupverðinu og markaðsvirði eignarinnar, sem væri staðfest með mati dómkvaddra manna. Talið var að J hafi selt S fasteignina undir markaðsverði til að styðja mannúðarstarfsemi S. Vegna þeirrar ákvörðunar A o.fl. að ganga inn í kaupin hafi S beðið tjón, sem hafi numið framangreindum verðmismun, en A hagnast að sama skapi á S kostnað. Sú auðgun hafi verið óréttmæt, enda hefði eigandinn enga ákvörðun tekið um að styrkja A fjárhagslega. Þá sé hafið yfir vafa að S hafi við kaupin verið ókunnugt um forkaupsréttinn og veðbókarvottorð hafi vegna mistaka ekki borið með sér að honum væri til að dreifa. Þegar allt framangreint sé virt séu uppfyllt skilyrði til að taka kröfu S til greina.