Dómstólaleit

B höfðaði mál á hendur S og M og krafðist riftunar á kaupsamningi um fasteign sem hann hafði selt þeim og afhendingar hennar til sín gegn tilteknu endurgjaldi. Samkvæmt kaupsamningnum áttu S og M að inna kaupverðið af hendi með fjórum nánar tilgreindum greiðslum. Krafðist B riftunar vegna vanefnda á tveimur þeirra. Verkfall hjá lögfræðingum við embætti sýslumannsins stóð yfir þegar kaupsamningurinn var undirritaður. Gjalddagi greiðslnanna var tengdur afleiðingum verkfallsins meðal annars á þann hátt að í samningnum var tekið fram að verkfallið hefði það í för með sér að hvorki væri hægt að þinglýsa kaupsamningnum né lánsskjölum og af því leiddi að útborgun lána myndi dragast þar til verkfallinu lyki og þinglýsing hefði farið fram. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir að verkfallinu lauk hefði verið hægt að ganga frá veðleyfum og þinglýsa en hversu langan tíma slíkt hefði skemmst þurft að taka í því ástandi sem ríkti við verkfallslok væri erfitt að fullyrða og þar með hver hefði verið gjalddagi greiðslnanna. B gaf S og M með bréfi viku frest til efnda, sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Þar sem B hefði ekki verið búinn að veita skilyrta veðheimild til flutnings á veðbréfum þegar hann gaf S og M frest til efnda var ekki talið þau hefðu átt raunhæfan möguleika á að greiða innan frestsins og gæti hann því ekki talist sanngjarn í skilningi 3. mgr. 51. gr. sömu laga. Þá hefði það verið fyrst og fremst atvik er vörðuðu B sem urðu til þess að efndir drógust á langinn eftir að frestur var veittur. Voru S og M því sýknuð af kröfum B.

B og I gerðu með sér lánssamning um lán á framkvæmdartíma samkvæmt VII. kafla laga um húnæðismál nr. 44/1998 vegna byggingar B á hjúkrunarheimili. Deildu aðilar málsins um rétt I til dráttarvaxta en samkvæmt ákvæðum lánssamningsins var gjalddagi samningsins tveimur mánuðum eftir lok „lánssamnings/lokaúttektar.“ Dráttarvaxtakrafa I var reist á því að lokaúttekt á framkvæmdum við umrætt hjúkrunarheimili hefði farið fram 1. nóvember 2012 og á grundvelli hennar hefði verið gefið út viðtökuvottorð. Samkvæmt því hefði gjalddagi lánsins verið 1. janúar 2013. Í dómi Hæstaréttar kom fram að B hefði ekki verið ljós sá skilningur I á lánssamningnum að gjalddaga hans hefði verið 1. janúar 2013 fyrr en með tilkynningu sem barst B um einum og hálfum mánuði eftir að B hefði gert upp lánið 31. janúar 2014. Var fallist á það með B að úttekt í skilningi lánssamningsins hefði ekki legið fyrir fyrr en 5. desember 2013 er framkvæmdum hefði verið að fullu lokið og gjalddagi lánsins því 5. febrúar 2014. Hefði því greiðsla B á höfuðstól skuldarinnar og vöxtum verið innt af hendi fyrir gjalddaga lánsins og krafa I um dráttarvexti því ólögmæt. Þá var talið að synjun I að óska eftir aflýsingu á lánsskjölum vegna framkvæmdarlánsins, vegna ógreiddrar kröfu um dráttarvexti, hefði bakað B tjón með ólögmætum og saknæmum hætti.

Kærumál. Afhending gagna. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem vísað var frá dómi máli á hendur A, meðal annars með skírskotun til þess að krafa sóknaraðila hafi verið nægjanlega skýr og afmörkuð til þess að héraðsdómara hafi verið unnt að taka afstöðu til hennar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfur P ehf. við slit L hf. P ehf. krafðist þess aðallega að L hf. yrði gert að afsala sér 21.000 hlutum í A samkvæmt tveimur afleiðusamningum milli málsaðila frá október 2008 gegn greiðslu á 5.310.341 bandaríkjadal eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, sbr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara viðurkenningar á kröfu að fjárhæð 935.616.668 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sem skipað yrði í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 við slit L hf. Talið var að aðalkrafa P ehf. væri krafa um efndir gagnkvæms samnings milli aðila og félli því ekki undir efnisskilyrði 109. gr. laga nr. 21/1991. Að því er varðaði varakröfu P ehf. laut ágreiningur aðila einkum að því hvort fyrrgreindir afleiðusamningar, sem höfðu samkvæmt efni sínu gjalddaga 13. október 2008, hefðu verið framlengdir og P ehf. því ekki verið skylt að efna þá á hinum umsamda gjalddegi. Með hliðsjón af samskiptum aðila frá október 2008 til apríl 2011 var ekki talið að L hf. hefði skuldbundið sig til að framlengja umrædda samninga og því gæti L hf. ekki hafa bakað P ehf. bótaskylt tjón, sbr. 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991.

Í hf. höfðaði mál á hendur S ehf. til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfi sem S ehf. hafði gefið út til SH, sem síðar sameinaðist Í hf. Fyrir Hæstarétti laut ágreiningur aðilanna að því hvort líta ætti svo á að öll skuld S ehf. hefði gjaldfallið vegna vanskila á gjalddaga 1. október 2008, svo og hvaða vexti hún bæri eftir að vanskil urðu. Í dómi Hæstaréttar var rakið að S ehf. hefði að engu leyti greitt afborgun af höfuðstól skuldarinnar á gjalddaga hennar 1. október 2008 og aðeins staðið skil á tæpum helmingi vaxta, en vanskilin hefði S ehf. gert upp 23. mars 2009. Ekkert lægi fyrir um að kröfuhafinn hefði þegar hann tók við greiðslunum látið uppi við S ehf. að allt að einu væri litið svo á að allar eftirstöðvar skuldarinnar væru gjaldfallnar vegna vanskilanna. Hæstiréttur taldi að þótt leitt hefði af ákvæðum skuldabréfsins að kröfuhafinn hefði mátt halda fram slíkri gjaldfellingu, gæti það ekki samrýmst þeirri tillitsskyldu sem hann hefði borið í gagnkvæmu samningssambandi við S ehf. að greina ekki frá þessari afstöðu sinni, enda hefði S ehf. mátt líta svo á að skuldabréfið væri í skilum eftir greiðsluna 23. mars 2009 og að kröfuhafinn hefði verið því samþykkur. Var Í hf. talinn bundinn af því að skuldin hefði verið gjaldfelld 30. mars 2010, en kröfuhafinn hafði við það miðað í tölvubréfi til S ehf., þrátt fyrir að gjaldfelling skuldabréfsins hefði verið heimil tveimur vikum eftir gjalddaga afborgunar og vaxta samkvæmt fyrirmælum bréfsins. Var S ehf. gert að greiða skuld samkvæmt skuldabréfinu með vöxtum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu fram að gjaldfellingu, en dráttarvexti frá þeim tíma. Þá var talið að hluti vaxtakröfu Í hf. væri fallinn niður fyrir fyrningu.

B ehf. tók tvö lán hjá S hf., fjölmyntalán 2006 og gengistryggt lán 2007. Þá gaf B ehf. út skuldabréf til S hf. 2008. Að frumkvæði S hf. greiddi B ehf. 9. janúar 2009 upp lánið frá 2007. Í framhaldi af dómi Hæstaréttar í máli nr. 155/2011 óskaði B ehf. í október 2011 eftir endurútreikningi á láninu frá 2007. Tilkynnti B ehf. jafnframt D hf., sem þá hafði tekið við öllum eignum og tryggingarréttindum sem tengdust kröfum S hf., að hann vildi skuldajafna þeirri fjárhæð sem hann ætti inni hjá D hf. vegna ofgreiðslu lánsins frá 2007 á móti greiðslu lánsins frá 2006 og skuldabréfsins frá 2008. Starfsmaður D hf. staðfesti móttöku á erindinu í október 2011 og sagðist gera „ráð fyrir að samþykkt verði skuldajöfnun í málinu“ en kvað þó formlegt samþykki ekki liggja fyrir. Vegna vanskila B ehf. á greiðslu skuldabréfsins frá 2008 var að kröfu D hf. gert fjárnám í fasteigninni V. Fasteignin var síðan seld H ehf., sem hafði eignast kröfurnar á hendur B ehf. vegna framsals frá D hf., á nauðungarsölu í febrúar 2014. Í hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að krafa B ehf. vegna hinnar ólögmætu gengistryggingar lánsins frá 2007 væri skaðabótakrafa innan samninga sem hefði stofnast við gerð samningsins 2007 og því fyrir frestdag við slit S hf. sem var 30. október 2008. Var nauðungarsalan því felld úr gildi með vísan til þess að kröfur H ehf. hefðu í síðasta lagi fallið niður fyrir skuldajöfnuð í október 2011. Hæstiréttur féllst ekki á að um væri að ræða skaðabótakröfu vegna vanefnda á samningnum, heldur endurkröfu vegna þess að greitt hafði verið meira samkvæmt honum en lög heimiluðu. Sú krafa stofnaðist fyrst þegar lánið var greitt 9. janúar 2009 og því eftir frestdag við slit S hf. Þegar af þeirri ástæðu var krafan ekki tæk til skuldajafnaðar vegna hins fortakslausa ákvæðis 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um að lánardrottinn hafi eignast kröfu sína áður en þrír mánuðir voru til frestdags. Var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi og nauðungarsalan staðfest.

A höfðaði mál gegn B ehf. og krafðist tiltekinnar fjárhæðar úr hendi félagsins vegna greiðslna sem óumdeilt var að runnið höfðu af bankareikningi A inn á bankareikning þess. Byggði A á því að um lán hafi verið að ræða sem ætlast hafi verið til að yrði endurgreitt er hún krefðist þess síðar. B ehf. taldi A enga kröfu hafa eignast á hendur félaginu. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að færslurnar hafi falið í sér lánveitingu A til B ehf. umrætt sinn. Bæri B ehf., sem ekki reisti kröfur sínar á því að um örlætisgerning hafi verið að ræða, sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu sinni að lánið skyldi ekki endurgreitt og hefði félaginu ekki tekist slík sönnun. Ágreiningslaust væri að ekki hefði verið samið um gjalddaga lánsins og gilti þá sú óskráða meginregla kröfuréttar að lánið bæri að endurgreiða þá krafist er. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um greiðsluskyldu B ehf.

S hf. krafði Í um greiðslu dráttarvaxta af framlagi úr Jöfnunarsjóði alþjónustu. Framlag S hf. úr sjóðnum var ákvarðað með úrskurði úrskurðanefndar fjarskipta- og póstmála 10. október 2007, en S hf. fékk greitt úr sjóðnum 26. febrúar 2009. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að með VI. kafla laga nr. 81/2003 um fjarskipti hefði verið komið á kerfi sem í hefði falist innbyrðis jöfnun kostnaðar af alþjónustu milli fjarskiptafyrirtækja. Í 3. málslið 3. mgr. 22. gr. laga nr. 81/2003 væri kveðið á um að yrðu útgjöld hærri en sem næmi jöfnunargjöldum á árinu skyldi gjaldfæra þann mismun á skuldbindingar næsta árs. Yrði ákvæðið skýrt svo að forsenda fyrir greiðslum úr sjóðnum væri sú að til væri fé í sjóðnum af innheimtu jöfnunargjaldi til að standa undir greiðslunum, enda væri það í samræmi við að í fyrirkomulaginu fælist innbyrðis jöfnun kostnaðar milli fjarskiptafyrirtækja. Var Í sýknað af kröfu S hf.

H krafði M um greiðslu eftirstöðva kaupverðs samkvæmt kaupsamningi þeirra á milli um íbúðarhúsnæði. M taldi sig eiga gagnkröfu á hendur H þar sem tvö bílastæði sem fylgdu hinni seldu eign samkvæmt kaupsamningi tilheyrðu henni ekki í raun. Deildu aðilar um það hvaða fjárhæð M hefði verið rétt að halda eftir af greiðslu sinni til tryggingar kröfunni. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að M hefði verið heimilt að halda eftir greiðslu sem nam fjárhæð þess tjóns sem hún varð fyrir samkvæmt matsgerð auk matskostnaðar og nánar tiltekins lögmannskostnaðar. Þar sem M hefði hins vegar haldið eftir hærri fjárhæð hefði hún farið umfram þær heimildir, sem 44. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup veitti henni. Var M gert að greiða H eftirstöðvar kaupverðsins að frádreginni fjárhæð þeirra skaðabóta sem hún átti rétt til samkvæmt matsgerð.

A kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem leyst var úr ágreiningi um viðurkenningu lýstra krafna L við slit A. Aðila greindi á um gjalddaga sjö peningamarkaðslána sem L veitti A og var niðurstaða héraðsdóms um hverja þessara krafna fyrir sig staðfest með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar. Þá deildu aðilar um hvort A hefði verið heimilt að rifta 25 samningum um afleiðuviðskipti 16. október 2008. Fallist var á með A að þar sem engin ákvæði væru í „Almennum skilmálum B fyrir markaðsviðskipti hjá Landsbanka Íslands hf.“ um heimildir viðskiptamanns til gjaldfellingar eða riftunar afleiðusamninga vegna aðstæðna er vörðuðu L hefðu ákvæði 3. gr. og 9. gr. svonefndra SFF-skilmála gilt um heimild A til riftunar afleiðusamninga milli aðila. Lögð voru fyrir Hæstarétt gögn er sýndu að allmargir viðskiptamenn L hefðu rift samningum sínum við hann eða gjaldfellt þá á tímabilinu 7. til 16. október 2008. Þegar af þessari ástæðu var talið að L hefði verið heimilt á grundvelli ákvæða í SFF-skilmálunum að rifta öllum afleiðusamningum aðila. Var talið að uppgjör afleiðusamninga aðila miðaðist við stöðu samninganna 17. október 2008, degi eftir riftun þeirra af hálfu A, og í samræmi við 4. gr. almennra skilmála L skyldu þeir jafnast hver á móti öðrum. Þá deildu aðilar um rétt A til skuldajöfnuðar við kröfur L. Fallist var á með L að A hefði ekki haft ráðstöfunarrétt yfir skuldabréfum vegna þriggja þeirra krafna sem hann notaði til skuldajöfnuðar, þar sem bréfin hefðu verið veðsett Seðlabanka Íslands og skriflegt leyfi bankans til ráðstöfunar bréfanna hefði ekki legið fyrir. Þá mótmælti L kröfu A um skuldajöfnuð vegna stundarviðskipta aðila með gjaldeyri 3. október 2008. Í staðfestingu L fyrir viðskiptunum var vísað til þess að um viðskiptin giltu almennir skilmálar fyrir markaðsviðskipti hjá L. Samkvæmt skilmálunum skyldu samningar um afleiður jafnast hver á móti öðrum með skuldajöfnuði. Talið var að þar sem hvorki væri í lögum kveðið á um lágmarkstíma sem samningar um afleiður gætu tekið til né hefði L fært fram sönnur í málinu á að viðskiptavenja gilti um slíkan lámarkstíma teldist samningurinn til afleiða, enda hefðu aðilar tekið með honum áhættu á þróun gengis krónu og evru frá viðskiptadegi til uppgjörsdags. Var því fallist á með A að 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. ætti ekki við og því hefði honum verið heimilt að skuldajafna kröfu sinni við kröfu L.

Í og B keyptu ósamsett einingahús af Á ehf. sem flutti inn slík hús frá erlendum framleiðanda. Á ehf. krafði kaupendurna um lokagreiðslu með dráttarvöxtum auk kostnaðar vegna gámaleigu, með vísan til meintrar vanefndar og viðtökudráttar af þeirra hálfu. Í og B báru á hinn bóginn fyrir sig vanefndir seljanda við kaupin, þ. á m. galla á söluhlut og afhendingardrátt. Þá gerðu Í og B til vara gagnkröfu til skuldajafnaðar á hendur Á ehf., sem einnig var reist á meintum vanefndum seljandans, vegna kostnaðar af völdum meintra galla á söluhlutnum. Í og B mótmæltu því ekki að lokagreiðsla vegna kaupanna væri ógreidd og var krafa Á ehf. þar um því tekin til greina, en réttur seljanda til dráttarvaxta af lokagreiðslu tók mið af því að hann hafði við málshöfðun ekki enn efnt allar skyldur sínar vegna kaupanna. Hæstiréttur hafnaði kröfu Á ehf. um geymslukostnað, þar sem félagið ætti sem seljandi að bera slíkan kostnað, sbr. 10. gr. laga nr. 48/2003 um neytendakaup, enda hefði það ekki sannað að tafir á afhendingu hins selda hefðu verið á ábyrgð kaupenda. Þá féllst rétturinn á að kaupendur ættu skaðabótakröfu á hendur seljanda vega tjóns af völdum galla á söluhlutnum, en þeir hefðu hins vegar ekki freistað þess að sanna tjón sitt með matsgerð dómkvaddra matsmanna og væri krafa þeirra vanreifuð eins og hún væri úr garði gerð.

Á árunum 1987 til 1991 gaf LÍN út þrettán skuldabréf vegna námslána sem veitt voru H. Vanskil urðu á lánunum og höfðaði LÍN mál til innheimtu skuldarinnar. Talið var að krafa LÍN hafi samkvæmt fortakslausu ákvæði skuldabréfanna sjálfkrafa fallið í gjalddaga í framhaldi af vanskilum H 1. mars 1999. Í 3 tl. 3. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda væri kveðið á um að kröfur sem lögtaksrétt hafa fyrndust á fjórum árum. Með 3. mgr. 9. gr. laga nr. 72/1982 hafi LÍN verið veittur lögtaksréttur fyrir vangoldnum endurgreiðslum af skuld, svo og gjaldfelldum eftirstöðvun námslána. Samkvæmt þessu var talið að krafa LÍN hafi í heild verið fyrnd á árinu 2003 og var H því sýknuð.

D krafði K og H um greiðslu eftirstöðva kaupverðs ásamt dráttarvöxtum vegna sölu fasteignar. Í kaupsamningi var kveðið á um að kaupverð skyldi greiða í þremur hlutum, en deila aðila stóð um greiðslu síðasta hluta þess. Í samningnum var kveðið á um að greiðsluna skyldi inna af hendi við sölu á annarri fasteign í eigu K og H þó eigi síðar en nánar tiltekinn dag. Var talið að K og H hefði borið að inna af hendi greiðsluna í síðasta lagi þann dag. Óumdeilt var í málinu að D afhenti fasteignina ekki fyrr en eftir umsaminn afhendingardag. Í dómi Hæstaréttar segir að K og H hafi verið heimilt að neyta stöðvunarréttar, með vísan til 35. gr. laga nr. 40/2002, og að við mat á því hve miklu kaupverði þau máttu halda eftir yrði að líta til þess að um var að ræða vanefnd D á aðalskyldu sinni um afhendingu hins selda og einnig þess að þau höfðu á tímabilinu fram að afhendingu greitt mestan hluta þess sem ógreitt var af kaupverðinu. Því hefði ekki legið fyrir í málinu að K og H hefðu haldið eftir hærri fjárhæð en þeim var heimilt. Við afhendingu fasteignarinnar hefðu K og H ekki haft frumkvæði að því að bjóða fram greiðslu þess sem ógreitt var eins og þeim var skylt og því yrði fallist á kröfu D um greiðslu eftirstöðva kaupverðs og dráttarvaxta miðað við það tímamark er afhending fasteignarinnar fór fram.

Ó, E og J seldu F alla hluti í félaginu Í og rann kaupverðið inn á tiltekinn bankareikning í eigu félagsins H, sem var einnig í eigu þeirra. Talið var að greiðslur frá F, sem bárust inn á bankareikning H, yrðu að skoðast sem lánveiting til H frá Ó, E og J, sem nýta hefði átt til ráðstafana í tengslum við að koma nokkrum fasteignum í verð. Jafnframt yrði að líta svo á að lánið hefði ekki átt að koma til endurgreiðslu fyrr en þessu væri lokið. Ó þótti ekki hafa sýnt fram á að fullnægt væri skilyrðum til að telja gjalddaga lánsins kominn samkvæmt þessum skilmála og gæti hann því ekki krafið H um greiðslu lánsins. Var H því sýkn að svo stöddu af kröfu Ó.

SL kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að viðurkenndar yrðu að fullu kröfur hans á grundvelli skuldabréfa í þrotabú SE ehf. í samræmi við kröfulýsingar. Fram kom að í skilmálum skuldabréfanna hafi verið heimild til gjaldfellingar þeirra vegna nánar tilgreindra aðstæðna. Til að neyta vanefndaúrræðis eins og þessa verði kröfuhafi að beina tilkynningu um það til skuldara og hafi slík ákvöð áhrif gagnvart skuldaranum frá því að hún berist honum. Engin ákvæði hafi verið í skilmálum skuldabréfanna sem hafi heimilað SL að víkja frá þeirri almennu reglu. Í málinu liggi ekkert fyrir um að SL hafi beint slíkri tilkynningu til SE ehf. áður en bú félagsins hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta. Væri því ekki unnt að líta svo á að kröfur samkvæmt skuldabréfunum hafi verið gjaldfelldar fyrr en við úrskurð um gjaldþrotaskipti SE ehf. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

L krafði T um bætur úr brunatryggingu fasteignar L, sem brann 10. október 2003. Aðal- og varakrafa L var reist á brunabótamati fasteignarinnar á tjónsdegi og var um að ræða uppreiknaða fjárhæð niðurstöðu mats sem framkvæmt hafði verið skömmu eftir að L keypti fasteignina haustið 1997. Í skilmálum, sem giltu um vátrygginguna, sagði að ef húseign eyðilegðist algerlega skyldu matsmenn kanna hvort vátryggingafjárhæðin væri í samræmi við raunverulegt verðmæti eignarinnar á tjónsdegi. Fallist var á að T hefði verið heimilt að láta framkvæma mat á raunverulegu verðmæti fasteignarinnar eftir tjónið. Var talið að T væri óskylt að greiða hærri vátryggingabætur en sem næmu raunverulegu tjóni L, óháð því hvert vátryggingarverðið var og þar með iðgjöld sem greidd höfðu verið. L undi ekki mati T. T fékk þá dómkvadda menn til að meta endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar og markaðsverð hennar. T undi ekki þeirri niðurstöðu og voru dómkvaddir þrír menn, að beiðni hans, til að meta yfirmati það sem áður hafði verið metið. Var yfirmatsgerðin lögð til grundvallar í málinu og fallist á að endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar væri 12.767.000 krónur. Þótt L hefði tekið ákvörðun um endurbyggingu fasteignarinnar taldi Hæstiréttur að þar sem þeirri ákvörðun hefði ekki verið hrint í framkvæmd væri ekki unnt að veita L aðfararhæfan dóm um greiðslu T á ofangreindri fjárhæð.

Á var sagt upp störfum hjá M ehf. eftir að hann hafði tilkynnt um töku fæðingarorlofs en ekki hafið það. Taldi Á uppsögnina ólögmæta og höfðaði mál til greiðslu bóta vegna hennar. Málið var höfðað áður en gjalddagi kröfu Á var kominn. Litið var svo á að krafa Á hafi orðið til við uppsögn hans og því hafi 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki staðið í vegi fyrir því að málið yrði höfðað á þeim tíma sem gert var. Undir meðferð málsins í héraði var kröfu Á breytt þannig að hann krafðist greiðslu bóta sem svöruðu til þeirra launa sem gjaldfallin voru á þeim tíma en viðurkenningar á rétti til bóta vegna launa vegna þess tíma sem eftir var. Krafðist Á því ekki lengur dóms um skyldu sem fullnægja mætti með aðför áður en efndatími hennar væri kominn, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga um meðferð einkamála. Talið var að M ehf. hafi ekki sýnt fram á að félagið hafi haft gildar ástæður fyrir uppsögn Á í skilningi 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof og hafi því bakað sér skaðabótaskyldu. Málsástæða M ehf. um að Á hafi firrt sig rétti til skaðabóta þar sem hann hafi ekki takmarkað tjón sitt var talin komast að, þó hún hafi ekki komið fram fyrr en við aðalmeðferð málsins í héraði, en atvik sem vörnin byggðist á gerðust ekki til fullnaðar fyrr en undir rekstri málsins. Þar sem Á hafði boðist starf með sambærilegum launum var talið að hann hafi glatað rétti til bóta úr hendi M ehf. frá þeim tíma. Var M ehf. því dæmt til að greiða hluta kröfu Á.

E krafðist viðurkenningar á skyldu Í til greiðslu dráttarvaxta af vangoldnum launum til hans vegna tímabilsins 1. september 2001 til 1. maí 2004. Ágreiningur hafði verið um túlkun á kjarasamningi og stofnanasamningi Í og L, stéttarfélags E, en með dómum Hæstaréttar frá 18. mars 2004 var fallist á skilning L á efni samningsins. Í leiðrétti laun E í samræmi við dóma Hæstaréttar en taldi sér hins vegar ekki skylt að greiða dráttarvexti á hin vangoldnu laun. Samkvæmt 10. gr. laga nr. 70/1996 skulu laun greidd eftir á fyrsta virkan dag hvers mánaðar. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 er kröfuhafa heimilt, þegar gjalddagi skuldar er ákveðinn, að krefja skuldara um dráttarvexti, sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi. Bar Í á grundvelli þessara ákvæða skyldu til greiðslu dráttarvaxta á hin vangreiddu laun E og skipti í því sambandi ekki máli þótt ágreiningur væri um greiðsluskyldu. Samkvæmt 2. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 fyrnast vextir á fjórum árum. Ekki var talið að líta mætti svo á að með greiðslu Í til E 7. og 14. maí 2004, sem ætlað var að greiða einungis höfuðstól hinna vangoldnu launa E, hafi falist viðurkenning á skyldu Í til greiðslu dráttarvaxta. Var því fallist á þá málsástæðu Í að þeir dráttarvextir sem féllu til fyrir 26. apríl 2002 væru fyrndir. Í samræmi við framangreint var viðurkennd skylda Í til greiðslu dráttarvaxta af vangoldnum launum til E vegna tímabilsins 26. apríl 2002 til 1. maí 2004.

Fasteignakaup. Gjalddagi. Afhendingarréttur. Viðtökudráttur. Dráttarvextir. Kröfugerð. Frávísun máls frá héraðsdómi. Af hálfu Ó, Þ og D, seljenda fasteignar, var því haldið fram að kaupandinn, T, hafi átt að afhenda þeim húsbréf við undirritun kaupsamnings í mars 2000. Voru húsbréfin boðin fram í maí s.á. en synjað viðtöku þar til samkomulag náðist milli aðila í desember s.á. Kröfðust seljendur greiðslu þess mismunar sem var á markaðsvirði bréfanna við undirritun kaupsamnings og við afhendingu þeirra, auk dráttarvaxta af mismuninum. Frá því að málið var höfðað og þar til það var munnlega flutt fyrir Hæstarétti hafði grundvöllur og útreikningur dómkröfu þeirra verið á reiki og röksemdir að hluta í ósamræmi við kröfugerð. Voru slíkir annmarkar á málatilbúnaði seljenda að óhjákvæmilegt var að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

K krafði D um greiðslu eftirstöðva kaupverðs og dráttarvaxta vegna tiltekinna viðskipta. Fyrir Hæstarétti var ekki ágreiningur um hverjar væru eftirstöðvar kaupverðs en aðila greindi á um dráttarvexti. Af hálfu D var sótt þing við þingfestingu málsins í héraði en þingsókn féll síðar niður án þess að varnir kæmu fram af hálfu félagsins. D gagnáfrýjaði málinu á grundvelli 4. mgr. 96. gr. eml. Gegn mótmælum K komust kröfur og málsástæður D ekki að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. eml. Frá upphafi viðskipta, sem stóðu í nærfellt tvö og hálft ár, voru vörusendingar frá K afhentar D án greiðslu kaupverðs en D greiddi síðan K eftirá. Með hliðsjón af gögnum málsins var ekki talið að gjalddagi einstakra reikninga hafi verið umsaminn eða fyrirfram ákveðinn. Fór því um upphafstíma dráttarvaxta samkvæmt 3. mgr. 9. gr. þágildandi vaxtalaga. K krafði farmflytjandann F jafnframt um greiðslu eftirstöðva og dráttarvaxta vegna viðskiptanna þar eð hann hefði afhent vörur til D í heimildarleysi án þess að krefjast greiðslu. Farmflytjandinn F krafðist sýknu af kröfu K m.a. á grundvelli þess að krafan væri fyrnd samkvæmt 29. gr. laga nr. 24/1982, en K taldi hinn skamma fyrningarfrest þess ákvæðis ekki taka til kröfunnar og væri hún því ófyrnd. Talið var að 29. gr. tæki til krafna er stöfuðu af óheimilli afhendingu farms án heimtu greiðslu fyrir hana samkvæmt fylgibréfi. Þá varð ekki annað ráðið af reglum félags vöruflytjenda, sem K taldi að gilda ættu í viðskiptum aðila, en að þær væru til fyllingar ákvæðum laga nr. 24/1982 varðandi ábyrgð flytjanda en kæmu ekki í stað þeirra. Samkvæmt því var F sýknaður af kröfum K.

Sökum vanefnda A á greiðslum, sem henni bar að inna af hendi samkvæmt kaupsamningi hennar við Í, krafðist Í þess að allar eftirstöðvar kaupverðsins yrðu gjaldfelldar. A reisti varnir sínar aðallega á því að ekki væri í kaupsamningnum heimild til gjaldfellingar. Fallist var á það með Í að vanefndir A væru verulegar og ollu þær því að allar eftirstöðvar kaupverðsins töldust fallnar í gjalddaga. Var A dæmd til að greiða þær ásamt dráttarvöxtum.

H og M gerðu munnlegan samning við B, húsasmíðameistara, um að hann tæki að sér vinnu við smíð á einingahúsi, m.a. sem byggingarstjóri við húsið, sem þau ætluðu að nýta til íbúðar og veitingasölu. Í tengslum við þetta stofnuðu þau C ehf. til að starfa við veitingarekstur og ferðaþjónustu. H og M tóku þátt í vinnu við húsið ásamt B og mönnum, sem komu til verksins á hans vegum eða fyrir milligöngu hans. Nokkru eftir að verkið hófst reis ágreiningur milli aðila um framkvæmd þess með þeim afleiðingum að B hvarf frá því ásamt öðrum, sem hann hafði fengið til þess. Í máli sem B höfðaði af þessu tilefni á hendur H, M og C ehf. krafði hann þau um greiðslu vegna verksins sem og fyrir störf sín í þágu C ehf. Ekki var fallist á að vísa málinu frá dómi á þeim grundvelli að B hafi ekki gefið út reikninga fyrir allri kröfu sinni þegar hann höfðaði málið. Voru H, M og C ehf. dæmd til að greiða honum nánar tiltekna fjárhæð með dráttarvöxtum að liðnum mánuði frá þeim degi, sem hann krafði þau hverju sinni með réttu um greiðslu. Þá var C ehf. jafnframt dæmt sérstaklega til að greiða B nánar tiltekna fjárhæð vegna starfa hans fyrir félagið.

P ehf. framleiddi plastflöskur fyrir Ö ehf. Í tengslum við framleiðsluna voru fluttir inn til landsins merkimiðar úr plasti til að setja á flöskurnar. Heildarútgjöld vegna þessa innflutnings voru færð á viðskiptareikning Ö ehf. án þess að virðisaukaskattur væri lagður á þessi viðskipti. Af þessu tilefni áætlaði skattstjóri virðisaukaskattsskylda veltu P ehf. árin 1994, 1995 og 1996. Að fenginni kæru félagsins ásamt gögnum um fjárhæð viðskiptanna kvað skattstjóri upp úrskurð. Í úrskurðinum kvað skattstjóri á um að P ehf. væri skylt að gefa út reikninga fyrir vörum afhentum Ö ehf. og leggja 24,5% virðisaukaskatt á söluna. Í málinu krafðist P ehf. þess að fjárnám, sem var gert hjá félaginu til innheimtu á skattskuldinni ásamt dráttarvöxtum frá 4. desember 1996 og kostnaði, yrði ógilti. Hæstiréttar taldi að úrskurður skattstjóra fæli samkvæmt orðanna hljóðan ekki í sér endurákvörðun á virðisaukaskatti félagsins árin 1994, 1995 og 1996, heldur það eitt að skattstjóri hefði fellt skyldu á það til að gefa út reikninga með nánar tilteknu efni. Þótt engin stoð væri í ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt fyrir valdi skattstjóra til slíkrar ákvörðunar hefði P ehf. orðið við tilmælum hans og gefið út þrjá reikninga á hendur Ö ehf. 30. apríl 2000. Virðisaukaskattur samkvæmt þessum þremur reikningum hefði fallið í gjalddaga 5. júní 2000, sbr. 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 50/1988. Engin heimild hefði staðið til að færa aftur í tímann gjalddaga þessa virðisaukaskatts eins og ef um endurákvörðun skattstjóra hefði verið að ræða, en engu gæti breytt í því efni hvað stjórnvöld kynnu síðar að hafa talið að vakað hefði fyrir skattstjóra. Í ljósi þessa hefði skuld P ehf. vegna virðisaukaskatts samkvæmt umræddum reikningum ekki getað borið dráttarvexti fyrr en frá 5. júlí 2000, sbr. 1. mgr. 28. gr. laganna. Var fjárnáminu því breytt til samræmis.