Sýknað af kröfu um viðurkenningu greiðsluskyldu vátryggingarbóta vegna brunatjóns þar sem orsök eldsvoðans taldist vera stórfellt gáleysi.
Ágreiningur málsaðila sneri að því hvort ætti að miða við hlutfallsreikning tryggingafélags við útgreiðslu brunabóta og miða þá við samanlagða brunabótatryggingu beggja eignarhluta og hlutfall hvors eignarhluta í samanlögðum tryggingarbótum eða hvort ætti að miða við hlutfall hvors eignarhluta samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu eignarinnar. Var niðurstaðan að miða ætti við hlutfall hvors eignarhluta í sameign samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu eignarinnar. Þá var sýkna af hluta krafna stefnanda vegna aðildarskorts og hluta gagnkrafna stefnda hafnað vegna sönnunarskorts. Var málskostnaður látinn falla niður.
Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E-1738/2018 sem staðfestur var í Landsrétti í máli nr. 384/2020 var viðurkennd skylda stefnda til að greiða stefnanda tiltekna fjárhæð í vátryggingabætur vegna brunatjóns í samræmi við framvindu endurbyggingar fasteignarinnar. Með dómi Hæstaréttar nr. 4/2022 var þessi fjárhæð viðurkenningarkröfunnar hækkuð þar sem ekki var talið að stefnda væri heimilt að halda eftir 24% hlutfalli virðisaukaskatts af vátryggingabótunum. Ágreiningur reis um greiðslu verðbóta eða vaxta að umræddri fjárhæð auk þess sem stefnandi krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir sökum þess að stefndi synjaði um útgáfu yfirlýsingar um óumdeilda fjárhæð vátryggingabótanna.Með vísan til sjónarmiða um málsforræði og skilyrði viðurkenningarkrafna samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 var talið að ákvæði 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 og önnur ákvæði þeirra laga útilokaði stefnanda ekki frá því að koma slíkri kröfu að á síðari stigum. Þá voru röksemdir stefnda með vísan til 2. mgr. 116. gr. haldlausar enda hafði ekki verið dæmt um aðal- og varakröfu stefnanda áður. Aðalkröfu stefnanda um greiðslu verðbóta var hafnað þar sem ekki var talið að stefnandi hefði sýnt fram gegn neitun stefnda að sú venja gilti í starfsemi stefnda við uppgjör bóta. Hins vegar var fallist á að krafan bæri vexti og dráttarvexti. Stefnandi sleit ekki fyrningu fyrr en með birtingu stefnu vegna vaxtakröfunnar og var því hluti vaxta og dráttarvaxta fallin niður fyrir fyrningu. Viðurkenningarkröfu stefnanda um skaðabætur var hafnað, enda ekki talið að krafa uppfyllti skilyrði sakarreglunnar um orsakatengsl og sennilega afleiðingu.
A höfðaði mál gegn V hf. og krafðist meðal annars greiðslu brunabóta vegna bruna á húseign hans sem var tryggð hjá V hf. Byggðist málshöfðun A á því að V hf. hefði verið óheimilt að draga frá brunabótum annars vegar kostnað vegna förgunar húseignarinnar miðað við að asbest hefði verið í húsinu og hins vegar verðmæti undirstöðu og frárennslislagna sem V hf. mat að hefðu verið óskemmdar eftir brunann. Þá krafðist A bóta vegna lögfræðikostnaðar sem hlaust af því að halda uppi kröfum gagnvart V hf. áður en til málshöfðunar kom. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að engin greining hefði farið fram á því hvort asbest hefði verið í húsarústunum, eins og áskilið er í 3. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 430/2007, um bann við notkun asbests á vinnustöðum, sé vafi uppi um slíkt, en V hf. hefði ekki leitað upplýsinga hjá A hvort svo væri. Í ljósi atvika yrði sönnunarbyrði um það hvort brunarústirnar hefðu verið asbest-mengaðar lögð á V hf. sem hefði, gegn mótmælum A, hvorki tekist sönnun þess að svo hafi verið, né að A hafi verið gerð grein fyrir því að brunarústum yrði fargað sem asbest-menguðum, með tilheyrandi kostnaðarauka. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða hans um að V hf. hefði ekki verið heimilt að draga frá brunabótum A kostnaðarauka samfara því að farga brunarústum sem asbest-menguðum. Að gættum sjónarmiðum um eðli brunatrygginga og skyldu V hf. þeim samfara, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómanda, var staðfest niðurstaða hans um að V hf. hefði, gegn mótmælum A, ekki tekist sönnun þess að undirstöður og frárennslislagnir hússins hefðu verið óskemmdar eftir brunann og því hafi V hf. ekki verið heimilt að draga frá brunabótum virði þess hluta hússins. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var jafnframt staðfest niðurstaða hans um að sýkna V hf. af kröfu A um bætur vegna útlagðs lögmannskostnaðar. Í dómi héraðsdóms kom fram að slíkur kostnaður teldist til málskostnaðar í máli þó svo að hann lyti að vinnu lögmanns áður en mál væri höfðað. Samkvæmt öllu framangreindu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.
Húseign eyðilagðist í bruna. Eftir niðurrif byggingarinnar risu deilur milli vátryggjanda og tryggingarfélagsins um hvort sannanlega hefði verið asbest til staðar í byggingunni sem gerði niðurrifs og förgunarkostnað margfalt dýrari fyrir vátryggjanda en annars hefði verið. Fallist var á það með vátryggjanda að ekki hefði verið sýnt fram á að asbest hefði í raun verið til staðar í byggingunni þegar hún var rifin né að sýnt væri fram á að opinberir eftirlitsaðilar hefðu slegið föstu að svo væri. Þá þótti ekki sýnt að tryggingarfélagið hefði haldið húseiganda upplýstum um að talið væri að asbest væri í húsinu eða hver kostnaður af niðurrifinu yrði fyrr en 7 mánuðum eftir brunann og rúmum 6 mánuðum eftir niðurrif og förgun byggingarinnar. Var því talið óheimilt að draga meira frá tryggingarbótum en sem næmi því hlutfalli sem Þjóðskrá Íslands í brunabótamati árins 2018 miðaði við að væri að jafnaði kostnaður af niðurrifi bygginga eftir bruna. Þá var talið að sönnunarbyrði um það hvort undirstöður og frárennslislagnir byggingarinnar hefðu verið heilar hvíldi á tryggingarfélaginu sem hefði ekki tryggt sér slíka sönnun. Ekki var fallist á að húseigandi ætti lögvarða kröfu um að tryggingarfélagið greiddi sér, umfram málskostnað, sérstaka þóknun lögmanns síns vegna ráðgjafar áður en málið var höfðað með þeim hætti sem húseigandinn hafði markað þeirri kröfugerð sinni. Húseigandinn nyti gjafsóknar og því skyldi málskostnaður hans greiddur úr ríkissjóði en hluti þess málskostnaðar væri dæmd lögmannsþóknun.
Ágreiningur aðila fyrir Hæstarétti laut að bótarétti Þ ehf. úr brunatryggingu tilgreindrar fasteignar hjá S hf. sem brann árið 2017 og þýðingu skilmála í vátryggingarsamningi milli aðila um að bætur skyldu lækka ef vátryggður gæti nýtt kostnað vegna tjóns til skattafrádráttar. Í dómi Hæstaréttar var rakið að málatilbúnað S hf. yrði að skilja á þann veg að Þ ehf. hefði borið að gera ráðstafanir hvort heldur fyrir eða eftir tjónsatburðinn til að uppfylla lagaskilyrði til að nýta og viðhalda innskattsfrádrætti vegna endurbyggingar hússins. Þannig hefði hvílt sú skylda á Þ ehf. að draga úr tjóni sínu með því að afla sér frjálsrar skráningar vegna leigu fasteignarinnar, áður en ráðist yrði í endurbyggingu hennar. Í dóminum kom fram að við mat á skilmálunum bæri fyrst að líta til reglu 1. mgr. 35. gr. laga nr. 30/2004 um að vátryggður eigi rétt á fullum bótum fyrir fjártjón sitt sé ekki um annað samið. Þá bæri að líta til þess að um einhliða staðlaða skilmála væri að ræða sem S hf. samdi. Samkvæmt svokallaðri andskýringarreglu bæri að jafnaði að skýra umdeilanleg ákvæði í vátryggingarskilmálum þeim í óhag sem samdi þau. Umrædd grein skilmálans yrði ekki skilin með svo afdráttarlausum hætti að á Þ ehf. hefði hvílt sérstök athafnaskylda til að gangast undir þær kvaðir sem frjáls skráning hefði í för með sér áður en endurbygging hófst. Hefði það verið markmið S hf. að leggja slíka skyldu á Þ ehf. í skilmálum samningsins hefði S hf. borið að orða hana með skýrum hættum. S hf. yrði að bera hallann af óljósu orðalagi greinarinnar um þetta atriði, enda ekki sýnt fram á að óvissu um merkingu þess hafi verið eytt gagnvart Þ ehf. með fullnægjandi hætti. Var því fallist á kröfu Þ ehf. um að ekki skyldi tekið tillit til lögbundins afreiknings vegna virðisaukaskatts við ákvörðun um vátryggingarbætur til félagsins vegna brunatjóns á fasteigninni.
Altjón varð á iðnarhúsnæði í eigu Þ ehf. í bruna í maí 2017. Húsið var tryggt lögboðinni brunatryggingu hjá S hf. og var óumdeilt að Þ ehf. bæri bætur úr tryggingunni. Ágreiningur aðila í máli þessu tók aðallega til þess hver skyldi vera grundvöllur uppgjörs vátryggingarbóta til Þ ehf. og hvort og eftir atvikum að hvaða marki S hf. væri heimilt að skerða bætur til hans á grundvelli 26. og 27. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga þar sem brunavörnum í húsinu hafi verið ábótavant. Landsréttur féllst á það með Þ ehf. að lög stæðu ekki til þess að hann þyrfti að sæta skerðingu á bótum á þeim grundvelli að hann hafi selt hina brunatryggðu fasteign og að endurbygging verði í höndum kaupandans. Þegar af þeirri ástæðu kom aðalkrafa S hf. um sýknu að svo stöddu ekki til álita. Niðurstaða héraðsdóms um að endurbyggingarkostnaður og þar með bætur til Þ ehf. yrðu reistar á brunabótamati sem kröfugerð hans tæki mið af, svo og að þær sæti lækkun um tiltekna fjárhæð á grundvelli matsgerðar, var jafnframt staðfest. Var ekki talið að S hf. hefði sýnt fram á að bætur yrðu ákvarðaðar á öðrum grunni. Þá voru ekki talin efni til að hrófla við þeirri niðurstöðu héraðsdóms að Þ ehf. ætti tilkall til bóta vegna kostnaðar sem hlaust af hreinsun brunavettvangs og förgun brunaleifa. Loks var fallist á þá ályktun, sem héraðsdómur dró af niðurstöðum matsmanns, að brunavörnum í húsinu hafi verið stórlega áfátt og þá sérstaklega með tilliti til þeirrar starfsemi sem fór fram í því og aðstæðna að öðru leyti. Var því fallist á að Þ ehf. hefði af stórfelldu gáleysi brotið gegn varúðarreglu sem laut að brunavörnum og fram kom í skilmálum fyrir brunatryggingu húseigna sem aðilar voru sammála um að hafi gilt um vátryggingu húsnæðisins. Þar sem Þ ehf. hafði ekki sýnt fram á hið gagnstæða lagði Landsréttur til grundvallar að skilyrði 26. gr. laga nr. 30/2004 um að orsakatengsl hafi verið milli saknæms brots á varúðarreglu og vátryggingaratburðar væri uppfyllt. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um skerðingu bóta til Þ ehf. á grundvelli 26. gr. laga nr. 30/2004 og að hlutfall hennar skyldi vera 25%. Loks var talið að bætur til Þ ehf. skyldu sæta lækkun sem nemur lögbundnum afreikningi vegna virðisaukaskatts.
Fallist á að tryggingafélagi yrði gert að bæta brunatjón á fasteign og innbúi að fullu. Ekki þannig talið heimilt að skerða bætur um helming vegna vanrækslu eiganda við að sinna ábendingum eftirlitsaðila um úrbætur á raflögnum hússins og orsakatengsl á milli vanbúnaðar eða vanrækslu og eldsvoðans talin ósönnuð.
Í ársbyrjun 2016 kom upp eldur í hóteli í eigu P ehf. að Skriðulandi í Dalabyggð. P ehf. hafði gert samning við T hf. um viðbótarbrunatryggingu hótelsins og brunatryggingu lausafjár þar. Í maí 2017 krafði P ehf. T hf. um viðurkenningu á greiðsluskyldu vegna brunans en í október sama ár hafnaði T hf. greiðsluskyldu. Afstaða T hf. byggðist á því að með hliðsjón af rannsóknargögnum væri hafið yfir allan vafa að fyrirsvarsmaður P ehf. hefði af ásetningi valdið því tjóni sem hlaust af brunanum og var í þeim efnum vísað til skilmála trygginganna og 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga. Í kjölfarið höfðaði P ehf. mál þetta á hendur T hf. til viðurkenningar á rétti sínum til bóta. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 ber sá sem skuldbindur sig með samningi til að veita vátryggingu ekki ábyrgð ef vátryggður hefur valdið því af ásetningi að vátryggingaratburður verður. Sams konar ákvæði voru í vátryggingarsamningum aðila. Í dómi Landsréttar var meðal annars vísað til þess að með ásetningi í 1. mgr. 27. gr. laganna væri átt við þegar vátryggður viðhefði háttsemi sem hann vissi eða með vissu mátti vita að ylli vátryggingaratburði. Fyrir lægi að eldur hefði orðið laus í tveimur aðskildum byggingum á svæðinu og hefði ekkert komið fram í málinu sem hnekkti þeirri niðurstöðu lögreglu að líklegast væri að eldur hefði verið borinn að þeim. Í þeim efnum væri talin ótrúverðug sú skýring fyrirsvarsmanns P ehf. að kviknað hefði í út frá eldi í arni. Þegar meðal annars væri litið til gagna málsins, ástands fyrirsvarsmanns P ehf. í umrætt sinn, framburðar vitna fyrir dómi og atburðarásar í heild væri ekki óvarlegt að telja sannað að fyrirsvarsmaður P ehf. hefði orðið valdur að eldsupptökum í umrætt sinn. Engin önnur líkleg eða skynsamleg skýring hefði komið fram um þau. Því var héraðsdómur staðfestur um sýknu T hf. af kröfum P ehf.
Húseign í eigu G brann í desember 2002 en hún var tryggð lögboðinni brunatryggingu hjá V. G rak virðisaukaskattsskylda starfsemi og taldi V að við útreikning bótafjárhæðar ætti að taka mið af heimildum G til að færa virðisaukaskatt af kostnaði vegna endurbyggingar hússins til innskatts. Greiddi V bætur í samræmi við þennan skilning, en G krafðist fullra bóta í samræmi við vátryggingarfjárhæð. Vátryggingarsamningur aðila var talinn kveða á um greiðslu tiltekinna bóta til handa G samkvæmt brunabótamati og í vátryggingarskilmálum væri ekki kveðið á um að uppgjöri tjóns skyldi hagað með mismunandi hætti eftir því hvort hinn vátryggði ræki virðisaukaskattskylda starfsemi og iðgjöld einstakra vátryggingartaka tækju ekki mið af slíkum mismunandi uppgjörsreglum. Voru því ekki talin efni til að víkja frá samningi aðila á grundvelli sjónarmiða um óréttmæta auðgun samkvæmt 1. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954, en reglur laga um skattskil til ríkisins þóttu ekki sjálfstætt veita slíka heimild. Krafa G var því tekin til greina.