Dómstólaleit

Í málinu deildu aðilar um gildi áskriftarloforðs K hf. við almennt hlutafjárútboð, sem MP hf. annaðist fyrir MPB hf., til aukningar á hlutafé félagsins. Starfsemi félagsins fólst í að festa fé í lyfja- líftækni- og erfðafyrirtækjum. Í útboðslýsingu kom meðal annars fram að stærsta eign MPB hf. væri eignarhlutur í bandaríska félaginu BS Inc., en það félag ætti nokkurn fjölda einkaleyfa. Útboðsgengi var ákveðið 1,5 og kom fram í útboðslýsingu að vitað væri um viðskipti með bréf félagsins á verulega hærra gengi. Byggði K hf. einkum á því í málinu að síðastnefnd fullyrðing stæðist ekki og að MP hf. hafi þvert á móti verið kunnugt um viðskipti með bréfin á lægra verði á útboðstímanum. Einnig hafi verið ofmælt um einkaleyfaeign BS Inc. Talið var að ekkert hefði komið fram í málinu sem styddi fullyrðingar í útboðslýsingu um sölu hlutabréfa á verulega hærra gengi en 1,5 en K hf. hefði hins vegar ekki fært sönnur á að hlutabréf í félaginu hefðu verið seld undir útboðsgengi á útboðstímanum. Var talið að röng lýsing á einkaleyfaeign BS Inc. í útboðslýsingu yrði að skoðast í því ljósi að K. hf. hefði ekki verið að kaupa hlut í því félagi. Meta yrði útboðslýsinguna heildstætt, enda hefði þar verið skýrlega varað við þeirri áhættu sem fælist í fjárfestingu af þessu tagi og sérstaklega tekið fram að tapsáhætta væri mikil. Í tilboði K hf. hefði komið fram að tilboðsgjafi hefði kynnt sér rækilega öll útboðsgögn og að hann gerði sér sérstaka grein fyrir þeim áhættuþáttum sem fylgdu fjárfestingunni. Var kröfu K hf. um sýknu því hafnað.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Ógilding samnings. Skaðabætur. Vanreifun. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu Á við félagsslit B. Samkvæmt gögnum málsins virtist B hafa í mars 2000 sent dreifibréf, meðal annars til Á, þar sem honum var boðið að kaupa takmarkað magn hlutabréfa í erlendu félagi, A. Í dreifibréfinu sagði meðal annars, að A hafi ákveðið að stofan nýtt félag, D, og hafi gengi hlutabréfa í A hækkað mikið vegna þessara ráðagerða. Þá var tekið fram að um áhættufjárfestingu væri að ræða. Gekk Á að tilboði B. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá Á, aðallega um endurgreiðslu vegna viðskiptanna, en til vara um greiðslu skaðabóta. Skiptastjóri B hafnaði kröfum Á. Meðal gagna, sem skiptastjóri sendi héraðsdómi með kröfu um úrlausn ágreinings vegna skiptanna, voru ýmis erlend gögn sem virtist óumdeilt að vörðuðu hin umdeildu hlutabréfakaup. Í ýmsum atriðum var ósamræmi milli þessara erlendu gagna og fyrrnefnds dreifibréfs. Var talið, að mjög skorti á að nægilega lægi fyrir hvaða gögn B hafi haft undir höndum þegar félagið sendi út dreifibréf sitt í mars 2000, hvort og þá hvaða gögn önnur eða munnlegar upplýsingar Á kynni að hafa fengið áður en hann gekk til kaupanna og hvert hann hefði sjálfur getað leitað frekari upplýsinga. Vegna þessara atriða, auk annarra, var málið svo vanreifað að ófært var að fella efnisdóm á það.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Ógilding samnings. Skaðabætur. Vanreifun. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu V við félagsslit B. Samkvæmt gögnum málsins virtist B hafa í mars 2000 sent dreifibréf, meðal annars til V, þar sem V var boðið að kaupa takmarkað magn hlutabréfa í erlendu félagi, A. Í dreifibréfinu sagði meðal annars, að A hafi ákveðið að stofan nýtt félag, D, og hafi gengi hlutabréfa í A hækkað mikið vegna þessara ráðagerða. Þá var tekið fram að um áhættufjárfestingu væri að ræða. Gekk V að tilboði B. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá V, aðallega um endurgreiðslu vegna viðskiptanna, en til vara um greiðslu skaðabóta. Skiptastjóri B hafnaði kröfum V. Meðal gagna, sem skiptastjóri sendi héraðsdómi með kröfu um úrlausn ágreinings vegna skiptanna, voru ýmis erlend gögn sem virtist óumdeilt að vörðuðu hin umdeildu hlutabréfakaup. Í ýmsum atriðum var ósamræmi milli þessara erlendu gagna og fyrrnefnds dreifibréfs. Var talið, að verulegur misbrestur væri á því af hendi beggja málsaðila, að nægilega lægi fyrir hvaða gögn B hafi haft undir höndum þegar félagið sendi út dreifibréf sitt í mars 2000, hvaða upplýsingar og gögn V hafi fengið þegar gengið var til kaupanna og hvert V hefði sjálft getað leitað frekari upplýsinga. Vegna þessara atriða, auk annarra, var málið svo vanreifað að ófært var að fella efnisdóm á það.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Kröfulýsing. Málsástæður. Lögvarðir hagsmunir. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa S. S hafði gert samning árið 1995 við forvera B um þjónustu við svonefnda fjármunastjórnun, þar sem B var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir S. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá S þar sem lýst var sem almennri kröfu „kröfu skv. Burnhamsvíxli“. Í síðara bréfi S til skiptastjóra reisti S sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu S sem almenna kröfu, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að S gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði S því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var að viðurkenna við félagsslit B kröfu BV. Samkvæmt málatilbúnaði BV hafði B boðið honum að taka þátt í lokuðu útboði á hlutafé í bandarísku félagi. Hafi BV ákveðið að ráðast í þessi kaup en fé til þeirra hafi hann fengið af erlendum bankareikningi félags í sinni eigu, A. Fór svo að lögmaður BV krafðist þess að kaupin gengju til baka og kaupverðið yrði endurgreitt með vöxtum og kostnaði, þar sem brugðist hafi sú meginforsenda BV fyrir þeim að unnt yrði að selja hlutabréfin ef gengi þeirra myndi lækka. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá BV þar sem lýst var kröfu vegna fyrrgreindra viðskipta. Á skiptafundi í apríl 2002 hafnaði skiptastjóri kröfunni. Talið var að BV hafi ekki gegn andmælum B sýnt fram á að hann hafi í eigin nafni átt þau viðskipti við B, sem hann rakti kröfu sína í málinu til. Gat þar engu breytt að BV virtist skráður eigandi umræddra hlutabréfa, enda gæti hann ekki eingöngu með hugsanlegu framsali hlutabréfanna frá A hafa eignast skaðabótakröfu á hendur B vegna umræddra viðskipta. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu sóknaraðila, með því að hann væri ekki réttur aðili að málinu.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Kröfulýsing. Málsástæður. Lögvarðir hagsmunir. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa R. R hafði gert samning árið 2000 við forvera B um þjónustu við fjárvörslu, þar sem B var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir R. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá R þar sem lýst var sem forgangskröfu samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, kröfu samkvæmt víxli án ábyrgðamanna, sem stafaði frá B sjálfu. Í síðara bréfi F til skiptastjóra reisti F sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu F sem almenna kröfu, eftir að F hafði fallið frá kröfu sinni um að fjárkröfu hans yrði skipað í réttindaröð samkvæmt fyrrnefndu ákvæði laga nr. 21/1991, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að F gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði F því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Kröfulýsing. Málsástæður. Lögvarðir hagsmunir. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa F. Forveri F hafði gert samning árið 1997 við forvera B um „vörslu, umsýslu og ávöxtum tiltekinna fjármuna“ F. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá F þar sem lýst var sem almennri kröfu „kröfu skv. Burnhamsvíxli“. Í síðara bréfi F til skiptastjóra reisti F sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu F sem almenna kröfu, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að F gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði F því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

K krafði L hf. og J um greiðslu skaðabóta vegna tveggja skuldabréfa sem áttu rót sína að rekja til vanskilaskulda tveggja sona hennar við L hf. sem hefðu meðal annars verið samkvæmt veðskuldabréfum og umboði sem sonur K hafði falsað á nafn hennar. Hefðu veðskuldabréfin verið gefin út að ráðleggingum J og andvirði þeirra ráðstafað af starfsmönnum Landsbréfa hf. til L hf. án þess að þeir hefðu haft til þess umboð frá K. Væru brot L hf. og J í því fólgin að svipta hana þeirri vörn gegn greiðslu vanskilaskuldanna að bréfin sem þær byggðust á væru fölsuð. Fallist var á það með héraðsdómi að ósannað væri að J hefði vitað eða mátt vita að vanskilaskuldirnar hvíldu ekki á öruggum heimildarskjölum. Þá mátti fallast á það með K að varlegra hefði verið af starfsmönnum Landsbréfa hf. að ganga eftir skriflegu umboði frá henni varðandi viðskiptin. Eins og málatilbúnaði K var háttað yrði hins vegar ekki á öðru byggt en að með útgáfu bréfanna og eftirfarandi ráðstöfun þeirra til L hf. hefðu veðskuldir þær, sem hvíldu á húseign hennar, lækkað verulega og hefði þetta þannig verið henni til hagsbóta. Yrði hún því ekki talin hafa sannað að hún hefði beiðið tjón, hvorki af völdum J né starfsmanna Landsbréfa hf. og L hf. Voru L hf. og J því sýknaðir af kröfum K.

IR gaf út skuldabréf til móður sinnar, IJ. Lífeyrissjóðurinn S keypti bréfið af verðbréfafyrirtækinu H og ritaði H svohljóðandi framsal á bréfið „Samkv. varðv.umboð H“. IJ krafðist þess að viðurkenndur yrði eignarréttur hennar að skuldabréfinu og að S yrði dæmdur til afhendingar bréfsins, enda væri umboð hennar til H, sem framsalið vísaði í, falsað. Hafði K, sonur IR, játað að hafa falsað umboðið og hlotið refsidóm fyrir þá háttsemi. Talið var að S hefði ekki tekist að hnekkja niðurstöðu héraðsdóms í fyrrnefndu refsimáli um að sannað væri að K hefði falsað umboðið. Þá var talið að traustfangsreglur laga nr. 9/1993 um verðbréfaviðskipti ættu ekki við í málinu þar sem H hefði fengið bréfið í sínar vörslur fyrir falsað umboð. Þótti og ósannað að nafnritun IJ á skuldabréfið væri málamyndagerningur. Var því fallist á kröfur hennar.

Verðbréfafyrirtækið K hafði umsjón með verðbréfasjóði í eigu hlutafélagsins H samkvæmt sérstökum rekstrarsamningi og sá meðal annars um kaup á verðbréfum fyrir H. Við kaup á skuldabréfi fyrir H urðu starfsmanni K á mistök sem leiddu til þess að H fékk ekki greiðslu samkvæmt skuldabréfinu. K hafði tryggingu samkvæmt e. lið 4. mgr. 11. gr. laga nr. 20/1989 um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði fyrir því tjóni sem það bakaði viðskiptavinum sínum og krafðist það þess að vátryggjandi sinn, S, endurgreiddi sér þá fjárhæð sem það hafði greitt H í skaðabætur vegna mistakanna. Að virtum ákvæðum laga nr. 20/1989 þótti ljóst að náin tengsl væru á milli verðbréfafyrirtækis og verðbréfasjóðs. Væri þetta samband sérstaks eðlis og ólíkt sambandi verðbréfafyrirtækis og almenns viðskiptavinar. Var ekki fallist á að þau rök sem lægu til grundvallar tryggingarskyldu verðbréfafyrirtækis ættu við um ráðstafanir sem það gerði í þágu verðbréfasjóðs í umsjá þess. Þá þótti orðalag og efnisskipan laga nr. 20/1989 ekki gefa vísbendingu um að verðbréfafyrirtæki yrði jafnað til viðskiptavinar í skilningi e. liðar 4. mgr. 11. gr. laga nr. 20/1989. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu K á hendur S.