Dómstólaleit

Á höfðaði mál á hendur Þ hf. í kjölfar þess að honum var sagt upp störfum sem yfirvélstjóri á frystitogara Þ hf. Samkvæmt ráðningarsamningi samþykkti Á að ganga inn í svokallað skiptimannakerfi sem var á skipinu og fól í sér að laun hans miðuðust við helming af fullum aflahlut yfirvélstjóra, óháð því hvort hann fór í veiðiferð skips eða var á frítúr. Á krafðist greiðslu launa í þrjá mánuði miðað við fullan aflahlut frá uppsögn eins og hann hefði verið á sjó allan uppsagnarfrestinn. Þ hf. hafði hins vegar greitt Á laun miðað við hálfan aflahlut fyrir hverja ferð á uppsagnarfresti með vísan til ráðningarsamnings. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að 3. mgr. 25. gr. sjómannalega feli í sér að ákvæði 1. mgr. eigi aðeins við ef skipverja er vikið úr starfi án heimildar. Þannig stofnist ekki bótaréttur samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laganna í tilvikum þar sem útgerðarmaður efnir að fullu skyldur sínar við skipverja samkvæmt ráðningarsamningi og tryggir að hann haldi kaupi og öðrum fríðindum á uppsagnarfresti. Hafi Á notið þriggja mánaða uppsagnarfrests samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga og fengið greidd sömu laun þann tíma og áður. Komst Hæstiréttur því að þeirri niðurstöðu að 3. mgr. 25. gr. sjómannalaga girti fyrir frekari bætur til Á samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laganna umfram þau laun og fríðindi sem hann hafði fengið út uppsagnarfrestinn. Var dómur Landsréttar því staðfestur um sýknu Þ hf. af kröfum Á.

A slasaðist á árinu 2014 við störf á frystitogara og var vinnuveitandi hans með áhöfn skipsins vátryggða hjá S hf. í samræmi við fyrirmæli 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. A fékk greiddar bætur úr slysatryggingunni 2016 og gerði fyrirvara við bótauppgjörið um rétt til frekari bóta yrði varanleg örorka og/eða miski síðar metin hærri. A krafði S hf. árið 2019 um viðbótargreiðslu úr vátryggingunni á grundvelli álits örorkunefndar þar sem varanlegur miski og varanleg örorka hans var metin hærri en samkvæmt fyrri matsgerð. S hf. hafnaði þeirri kröfu með vísan til skilmála slysatryggingarinnar um að undantekningarlaust skuli framkvæma örorkumat sem liggur til grundvallar bótaákvörðun í síðasta lagi þremur árum eftir slys. A höfðaði í kjölfarið mál á hendur S hf. til heimtu frekari bóta. Í niðurstöðu sinni vísaði Hæstiréttur til þess að í dómaframkvæmd hefði verið viðurkennt að vátryggingarfélög hafi réttmæta hagsmuni af því að mæla fyrir um tímafresti sem tjónþolar hefðu til að afla sér sönnunar um varanlegar afleiðingar slyss í skilmálum slysatrygginga og hafi þriggja ára frestur ekki verið talinn óeðlilegur. Þá var talið að skilmálinn gilti án tillits til þess að bótafjárhæð ákvarðaðist á grundvelli skaðabótalaga samkvæmt ákvæði kjarasamnings. Þegar litið væri til efnis og skýrs orðalags ákvæðis skilmálanna auk tilvísunar til þeirra í kjarasamningi yrði ekki fallist það með A að óljóst hafi verið að ákvæðið hafi gilt í tilviki hans. Varðandi áhrif fyrirvara þess sem A gerði við bótauppgjörið vísaði Hæstiréttur til þess að fyrirvarinn hafi í engu tilliti lotið að skilmála slysastryggingarinnar um að undantekningarlaust skyldi framkvæma nýtt örorkumat innan þriggja ára frá slysdegi. Þá var talið að ekki væri í málinu komin fram nein sönnun fyrir samkomulagi milli aðila um að víkja frá skilmálum slysatryggingarinnar. Var því hafnað að fyrirvari sem A gerði við bótauppgjör hefði vikið til hliðar skilmálum slysatryggingarinnar. S hf. var því sýknað af öllum kröfum A.

Í málinu krafðist sjómaðurinn A viðurkenningar á bótaskyldu B hf. vegna afleiðinga slyss sem hann varð fyrir um borð í skipi í eigu B hf. þegar hann rann til og rak vinstri fót upp undir koll í klefa sínum. Við þetta fékk A sár á litlu tá sem olli beinsýkingu og beineyðingu í tá og rist og þurfti í kjölfarið að fjarlægja tána og hluta af ristarbeini. B hf. hélt því meðal annars fram að skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu væri ekki fullnægt og að orsök þess líkamstjóns sem A varð fyrir væri sykursýki sem hrjáði hann og hirðuleysi hans við að sinna sárinu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ótvírætt væri að um hafi verið að ræða slys í skilningi 1. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Þá var A ekki talinn hafa sýnt af sér vítavert gáleysi í skilningi síðari málsliðar ákvæðisins. Við mat á því hvort skilyrði væru til að fella á B hf. skaðabótaábyrgð samkvæmt lagaákvæðinu á líkamstjóni A og þar með áhættuna af því að A hafi vegna sjúkdóms síns verið berskjaldaðri en almennt gerist fyrir því að lítilsháttar áverki á fæti gæti haft þær afleiðingar sem raun varð á, taldi Hæstiréttur að horfa yrði einkum til þriggja atriða. Í fyrsta lagi að A hefði verið haldinn sjúkdómnum áður en hann varð fyrir slysinu, í öðru lagi að sjúkdómurinn hefði ekki fram að því skert vinnugetu hans eða hamlað honum á annan hátt en þann að hann var háður reglubundinni lyfjatöku og í þriðja lagi hefði sárið, sem A hlaut við slysið, raungert þá hættu sem sjúkdómur hans hafði í för með sér. Loks var talið að afleiðingar slyssins gætu ekki talist svo langsóttar að komið væri út fyrir mörk þess, sem B hf. yrði að bera áhættu af. Að virtum þessum atriðum var talið að nægilega mætti rekja líkamstjón A til slyssins svo að B hf. yrði látinn bera skaðabótaábyrgð á því. Var krafa A því tekin til greina.

A höfðaði mál á hendur S hf. og krafðist aðallega viðurkenningar á bótaskyldu S hf. úr slysatryggingu sjómanna, en til vara úr frjálsri ábyrgðartryggingu E ehf. hjá S hf., vegna vinnuslyss sem hann varð fyrir um borð í skipi í eigu E ehf. er hann missteig sig og sneri sig illa á hægri ökkla. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að einungis S hf. hefði verið stefnt í málinu. Þrátt fyrir það hefðu S hf. og E ehf. skilað sameiginlegri greinargerð í héraði þar sem miðað hefði verið við að E ehf. væri til varnar um varakröfu A. Þá hefði héraðsdómur ekki lagt dóm á varakröfu A á hendur S hf., heldur hefðu forsendur og dómsorð annars vegar kveðið á um sýknu S hf. af aðalkröfu A en hins vegar um sýknu E ehf. af varakröfu hans. Hefði meðferð málsins samkvæmt því farið úr böndum og gæti varakrafa A því ekki komið til álita fyrir Hæstarétti. Hvað aðalkröfu A varðaði var óumdeilt að hann hefði slasast við vinnu sína umrætt sinn. Aðilar deildu hins vegar um hvort slysið hefði orðið vegna skyndilegs utanaðkomandi atburðar og félli þar með undir hugtakið „slys“ samkvæmt skilmálum slysatryggingarinnar, en A hélt því fram að hann hefði snúið sig við að stíga á járnbrík sem soðin var á þilfar skipsins. Í niðurstöðu sinni vísaði Hæstiréttur meðal annars til framlagðra yfirlýsinga skipstjóra, stýrimanna og þáverandi öryggisfulltrúa skipsins sem staðfestu að A hefði upplýst þá um með hvaða hætti slysið hefði orðið. Taldi Hæstiréttur að með því hefði A leitt nægilega í ljós hvernig slysið hefði atvikast og að um skyndilegan utanaðkomandi atburð í skilningi skilmála slysatryggingarinnar hefði verið að ræða. Var því fallist á aðalkröfu A.

E höfðaði mál á hendur T hf. og krafðist þess að viðurkenndur yrði réttur hans til skaðabóta úr slysatryggingu sjómanna vegna vinnuslys sem hann varð fyrir um borð í bát. Deildu aðilar um hvort sannað væri að E hefði orðið fyrir slysi tilgreindan dag í skilningi skilmála slysatryggingarinnar. Talið var sannað meðal annars með vísan til framburða vitna að slysið hefði orðið þann dag sem krafa E miðaði við. Engin vitni hefðu hins vegar verið að því hvernig meiðsl E báru að en frásagnir hans af atvikum væru mjög misvísandi. Þegar hann leitaði fyrst til læknis lýsti hann því að hann hefði verið að henda til kössum, þurft að lyfta þeim yfir axlarhæð og að talsverður veltingur hefði verið á skipinu. Næst þegar hann leitaði læknis hefði verið eftir honum skráð að hann neitaði áverka. Síðar tilkomnar lýsingar á því hvernig E hlaut meiðsl sín, sem allar hefðu komið fram eftir að hann hætti sjómannsstörfum og miðuðu við að hann hefði dottið, hefðu minna sönnunargildi. Var því ekki talið að E hefði sýnt fram á með haldbærum gögnum að tildrög meiðslanna hefðu verið þau að hann hefði dottið líkt og hann byggði málatilbúnað sinn á. Væri því ósannað að hann hefði orðið fyrir slysi í skilningi vátryggingarskilmálanna, sbr. 1. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Var T hf. því sýknað af kröfu E.

S krafði Ú ehf. um greiðslu staðgengilslauna á grundvelli 1. og 2. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, í kjölfar slyss sem hann kvaðst hafa orðið fyrir í vinnu sinni hjá Ú ehf. Talið var að S hefði ekki sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir slysi við vinnu sína og var byggt á því að óvinnufærni S mætti rekja til veikinda hans eins og fyrirliggjandi læknisvottorð sýndu. Þá var nægilega í ljós leitt að S hefði verið fullkunnugt um ástand sitt er hann réð sig til starfa hjá Ú ehf. og að hann hefði leynt Ú ehf. þeim upplýsingum. Átti S því hvorki rétt á veikindalaunum á þeim forsendum að hann hefði slasast við vinnu sína hjá Ú ehf. né vegna sjúkdóms samkvæmt 1. og 2. mgr., sbr. og 4. mgr. 36. gr. sömu laga. Var Ú ehf. því sýknað af kröfu S.

Ágreiningur aðila laut að því hvort S hefði verið fastráðinn er hann slasaðist í desember 2011 að störfum um borð í skipi í eigu V hf., sem var með kjarasamningsbundna slysatryggingu sjómanna hjá VÍ hf., og hvort hann ætti rétt á greiðslu bóta vegna tímabundins atvinnutjóns. Talið var að V hf. þyrfti að bera hallann af skorti á sönnun um efni ráðningarsamnings, enda hafði ekki verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við S þrátt yfir ákvæði 1. og 3. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Þá var ekki fallist á með VÍ hf. að sú staðreynd að S hefði þegið atvinnuleysisbætur á tímabilinu janúar til maí 2011 og í september sama ár styddi það að hann hefði verið ráðinn tímabundinni ráðningu þegar hann slasaðist. Var VÍ hf. gert að greiða S bætur vegna tímabundins atvinnutjóns.

A krafði V hf. um greiðslu bóta vegna líkamstjóns sem hann hlaut í starfi sínu sem háseti. Höfðu aðilar samið um bætur vegna slyssins á grundvelli matsgerðar í maí 2010 og var eingreiðsluverðmæti fullra bóta frá almannatryggingum og lífeyrissjóði A dregið frá örorkubótunum. Tók A við bótunum með fyrirvara um niðurstöðu örorkumats og frádrátt. Í desember 2010 var A tilkynnt að SÍ teldu hann ekki eiga rétt á lífeyri frá almannatryggingum og voru honum greiddar eingreiðslubætur vegna örorku. Greiddi V hf. því A mismun hinna eingreiddu bóta og þess eingreiðsluverðmætis örorkubóta frá almannatryggingum sem dregið hafði verið frá í uppgjöri aðila. Deildu aðilar í málinu um við hvaða miskastig og örorku skyldi miða og hvort V hf. væri heimill framangreindur frádráttur, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms um að leggja til grundvallar matsgerðir dómkvaddra manna frá árinu 2013 sem mátu miska og örorku A hærri en miðað hafði verið við í uppgjörinu árið 2010. Í dómi réttarins kom fram að tjónþola bæri að takmarka tjón sitt, sbr. 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Hefði V hf. ítrekað skorað á A að leita endurskoðunar á ákvörðun SÍ án þess að brugðist hafi verið við því. Hefði V hf. því aflað matsgerðar árið 2013 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að A ætti rétt á örorkubótum lífeyristrygginga almannatrygginga ef hann sækti um þær og var hún lögð til grundvallar. Þar sem V hf. hefði þegar greitt A bætur og dregið frá eingreiðsluverðmæti réttar A til greiðslna frá almannatryggingum í samræmi við niðurstöðu héraðsdóms var talið að V hf. hefði gert upp tjón A að fullu. Var V hf. því sýknaður af kröfu A.

Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.

G, sem starfað hafði sem háseti á skipi S hf., höfðaði mál á hendur félaginu og krafðist greiðslu launa í uppsagnarfresti. Hafði G verið gert að gangast undir vímuefnapróf og reyndist þvagsýni hans innihalda fíkniefni. Í kjölfarið vísaði skipstjóri honum úr skiprúmi en í ráðningarsamningi aðila var ákvæði þess efnis að óheimilt væri að vera undir áhrifum vímuefna þegar komið væri til starfa og að slíkt varðaði fyrirvaralausri brottvikningu úr starfi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir að G hefði staðist fíkniefnapróf, sem hann gekkst undir hálfum mánuði síðar, hefði hann leitast eftir að koma aftur til starfa hjá S hf. Á fundi G og starfsmannastjóra S hf. þar sem það var til umræðu hefði G verið tilkynnt formlega að honum væri vikið fyrirvaralaust úr starfi eftir að hafa fallið á umræddu prófi og honum afhent skjal því til staðfestingar. G hefði ekki gert neinar athugasemdir við efni skjalsins og ritað undir það. Í framhaldinu hefði G svo hafið störf á skipi sem gert var út af dótturfélagi S hf. Talið var að framangreind atburðarrás væri í fullu samræmi við það að G hefði sjálfur litið svo á og staðfest í verki að ráðningu hans hefði verið slitið fyrirvaralaust eftir áðurnefndu ákvæði í ráðningarsamningi aðila og 4. tölulið 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Var S hf. því sýknað af kröfum G.

Í febrúar 2013 var H, sem gegndi stöðu 1. stýrimanns á tilgreindu skipi V hf., látinn undirgangast vímuefnapróf eftir komu skipsins til landsins. Í þvagsýninu greindist tetrahýdrókannabínólsýra og var sú niðurstaða staðfest af Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði. H var umsvifalaust sagt upp starfi sínu og höfðaði hann í kjölfarið mál gegn V hf. til heimtu skaðabóta. Talið var að H hefði mátt vera fyllilega ljóst hverju það varðaði ef reglur V hf. um vímuefnalausan vinnustað yrðu brotnar, en hann hafði gengist undir þessar reglur ári áður með undirritun sinni. Þá hefði hann veitt samþykki sitt til töku sýnisins, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Var því ekki fallist á með H að framangreint lyfjapróf hefði falið í sér brot á friðhelgi einkalífs hans. Þar sem að ólögmætt ávana- og fíkniefni hafði mælst í þvagi H og með hliðsjón af ákvæðum 2. og 3. mgr. 238. gr. siglingalaga nr. 34/1985 hefði hann verið óhæfur til að stjórna skipinu umrætt sinn. Var V hf. því sýknað af kröfum H.

A höfðaði mál á hendur T hf. til greiðslu bóta vegna líkamstjóns sem hann hlaut við störf um borð í skuttogara í desember 2007. Hæstiréttur leysti úr ágreiningi um frádrátt vegna greiðslna úr lífeyrissjóði og um vexti og dráttarvexti af skaðabótakröfunni. Talið var að T hf. hefði verið rétt að draga frá bótum A vegna slyssins 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, og var T hf. að virtum útreikningi og útskýringum tryggingastærðfræðings á þeirri fjárhæð sem koma ætti til frádráttar á þeim grunni talinn hafa sýnt nægilega fram á réttmæti útreikningsins. Var T hf. því sýknaður af kröfu A um frekari bætur vegna varanlegrar örorku og miska af völdum slyssins. Við uppgjör bótanna á grundvelli yfirmatsgerðar hafði T hf. einungis greitt vexti af höfuðstól þeirra samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga og bar því við að krafa um eldri vexti væri fyrnd. Var T hf. sýknaður af kröfu um frekari vexti með skírskotun til fjögurra ára fyrningartíma samkvæmt 2. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda sökum þess að fyrningu hefði fyrst verið slitið við málshöfðun í október 2012. Þá var upphafstími dráttarvaxta ákveðinn eftir almennri reglu 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ágreiningur um bætur fyrir sjúkrakostnað A og annað fjártjón hans kom ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti, þar sem héraðsdómur hafði vísað þeim hluta kröfunnar frá dómi og A kærði ekki þá úrlausn sérstaklega.

A höfðaði mál á hendur T hf. til heimtu greiðslu eftirstöðva vátryggingabóta úr slysatryggingu sjómanna, vegna afleiðinga ætlaðs líkamstjóns sem A hafði orðið fyrir við vinnu í lest línuveiðibáts. Fyrir Hæstarétti greindi aðila einkum á um hvort talið yrði að orsakatengsl væru milli slyssins og þeirra áverka sem A byggi við. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að T hf. hefði hafið að greiða A bætur úr slysatryggingunni í maí 2010 og innt af hendi samtals 12 greiðslur, áður en ágreiningur kom upp um greiðsluskylduna, svo og að efasemdum af hálfu T hf. um að A kynni að hafa meiðst á vinstri öxl í slysinu, en ekki þeirri hægri, hefði fyrst verið hreyft með bréfi í janúar 2012. Hæstiréttur taldi að T hf. hefði fengið í hendur nægilegar upplýsingar til að taka afstöðu til greiðslukröfu A í apríl 2010, áður en hann hóf greiðslu bóta, og hefði T hf. í kjölfarið fengið send frekari læknisfræðileg gögn um óvinnufærni A sem öll hefðu lotið að meiðslum á hægri öxl. Eigi að síður hefði T hf. greitt án fyrirvara og athugasemda 11 innborganir til viðbótar allt til maímánaðar 2011. Að því virtu og ákvæði 1. mgr. 94. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, sbr. og dóm Hæstaréttar 13. febrúar 1997 í máli nr. 421/1995 sem birtur var í dómasafni réttarins það ár á bls. 567, var T hf. talinn hafa viðurkennt greiðsluskyldu sína vegna meiðsla A í vinnuslysinu. Var matsgerð sérfróðra manna reist á annarri forsendu ekki talin geta breytt þeirri niðurstöðu. Á hinn bóginn vísaði Hæstiréttur til þess að matsgerðarinnar hefði verið aflað á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og að A hefði að henni fenginni hvorki aflað álits örorkunefndar né mats dómkvaddra manna, heldur gegn andmælum T hf. aflað einhliða álits tveggja manna. Var talið að ekki væri unnt að leggja síðargreint sérfræðimat til grundvallar bótaákvörðun og var málatilbúnaður A, sem reistur var á matinu, því talinn fara í bága við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málinu var því vísað frá héraðsdómi.

A, háseti á N, höfðaði mál gegn L ehf. og krafðist greiðslu ógreiddra launa. Byggði hann m.a. á því að samkvæmt kjarasamningum aðila hefði L ehf. verið óheimilt að draga frá aflahlut sínum olíukostnað áður en til skipta aflahlutar kom. L ehf. krafðist sýknu og hélt því fram að um skiptahlut færi eftir lögum nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins og hefði úthlutunin tekið mið af 1. gr. þeirra. Í héraðsdómi var vísað til kjarasamningsins og tekið fram að af honum leiddi að ekki yrði farið eftir 1. gr. laga nr. 24/1986 við ákvörðun aflahlutar. Þar sem A hafði ekki fengið greitt í samræmi við ákvæði kjarasamningsins var krafa hans tekin til greina. Í dómi Hæstaréttar var sú niðurstaða staðfest og tekið fram að það þyrfti að koma ótvírætt fram í lögum ef ákvæði þeirra ættu að vera ófrávíkjanleg við gerð kjarasamninga.

K, háseti á N, höfðaði mál gegn L ehf. og krafðist greiðslu ógreiddra launa. Byggði hann m.a. á því að samkvæmt kjarasamningum aðila hefði L ehf. verið óheimilt að draga frá aflahlut sínum olíukostnað áður en til skipta aflahlutar kom. L ehf. krafðist sýknu og hélt því fram að um skiptahlut færi eftir lögum nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins og hefði úthlutunin tekið mið af 1. gr. þeirra. Í héraðsdómi var vísað til kjarasamningsins og tekið fram að af honum leiddi að ekki yrði farið eftir 1. gr. laga nr. 24/1986 við ákvörðun aflahlutar. Þar sem K hafði ekki fengið greitt í samræmi við ákvæði kjarasamningsins var krafa hans tekin til greina. Í dómi Hæstaréttar var sú niðurstaða staðfest og tekið fram að það þyrfti að koma ótvírætt fram í lögum ef ákvæði þeirra ættu að vera ófrávíkjanleg við gerð kjarasamninga.

E, skipverji á D, höfðaði mál gegn Ö ehf. og krafðist greiðslu ógreiddra launa. Byggði hann m.a. á því að samkvæmt kjarasamningum aðila hefði L ehf. verið óheimilt að draga frá aflahlut sínum olíukostnað áður en til skipta aflahlutar kom. L ehf. krafðist sýknu og hélt því fram að um skiptahlut færi eftir lögum nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins og hefði úthlutunin tekið mið af 1. gr. þeirra. Í héraðsdómi var vísað til kjarasamningsins og tekið fram að af honum leiddi að ekki yrði farið eftir 1. gr. laga nr. 24/1986 við ákvörðun aflahlutar. Þar sem E hafði ekki fengið greitt í samræmi við ákvæði kjarasamningsins var krafa hans tekin til greina. Í dómi Hæstaréttar var sú niðurstaða staðfest og tekið fram að það þyrfti að koma ótvírætt fram í lögum ef ákvæði þeirra ættu að vera ófrávíkjanleg við gerð kjarasamninga.

V höfðaði mál á hendur B hf. og krafðist launa á grundvelli 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Staðfesti Hæstiréttur, að virtri dómaframkvæmd réttarins um skýringu áðurgreinds lagaákvæðis, þá niðurstöðu héraðsdóms að taka bæri til greina kröfu V um heilan hásetahlut úr hendi B hf. í 29 daga af tiltekinni veiðiferð skips sem hann hafði verið ráðinn á sem háseti. Við þá úrlausn komst Hæstiréttur að niðurstöðu um að nánar tilgreind fyrirmæli í ráðningarsamningnum þokuðu fyrir fortakslausum fyrirmælum lagaákvæðisins. Hæstiréttur felldi niður málskostnað í héraði samkvæmt 2. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

B, sem ráðinn var í skiprúm hjá Þ hf. á tilgreindu tímabili með ellefu tímabundnum ráðningarsamningum, höfðaði mál á hendur Þ hf. þegar tímabundin hans ráðning hans rann út. Krafðist B skaðabóta sem svöruðu til launa í einn mánuð og bar því við að hann hefði átt rétt til launa í uppsagnarfresti sem því nam. Hvorki var talið að B hefði öðlast slíkan rétt við lok tímabundinnar ráðningar hans, né heldur að ítrekuð ráðningin hefði brotið í bága við lög nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna. Var Þ hf. því sýknaður af kröfu B.

A krafði V hf. um bætur vegna líkamstjóns sem hann hlaut í sjóvinnuslysi. Deildu aðilar um það hvort A ætti rétt á þjáningabótum samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga og hvernig bæta skyldi varanlegan miska og varanlega örorku vegna tjónsins. Snérist ágreiningurinn um það hvort leggja ætti til grundvallar niðurstöður í álitsgerð örorkunefndar eða niðurstöður dómkvaddra matsmanna. Hæstiréttur taldi að A hefði ekki sýnt fram á að hann fullnægði skilyrðum 3. gr. skaðabótalaga til þess að eiga rétt til þjáningabóta, en hann hefði ekki verið óvinnufær vegna afleiðinga líkamstjónsins. Þá var talið að leggja bæri til grundvallar niðurstöðu örorkunefndar um varanlegan miska A þar sem dómkvaddir matsmenn hefðu m.a. byggt mat sitt á bandarískri miskatöflu. Loks var fallist á að leggja bæri niðurstöðu dómkvaddra matsmanna til grundvallar bótum fyrir varanlega örorku þar sem lýsing í matsgerðinni á aðferð við matið og rökstuðningur fyrir niðurstöðu þess hefði verið vandaðri og ítarlegri en í álitsgerð örorkunefndar.

H starfaði á frystitogara HB hf. Í skriflegum ráðningarsamningi aðila sagði að á togaranum gilti fast róðrakerfi þannig að skipverjar færu tvær veiðiferðir og ættu frí þá þriðju nema samkomulag yrði um annað og væri þetta hluti af ráðningarkjörum skipverja. H slasaðist við vinnu sína um borð, í síðari veiðiferðinni af tveimur, og var óvinnufær frá 8. júní til 1. júlí 2010 en fór í næstu veiðiferð skipsins sem hófst 9. júlí 2010. Í málinu krafði hann HB hf. um greiðslu veikindalauna á grundvelli 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 vegna veiðiferðar sem hófst 8. júní 2010 og lauk 8. júlí sama ár. HB hf. hafnaði kröfunni og vísaði til þess að H hefði átt að vera í fríi þegar umrædd ferð var farin. Taldi Hæstiréttur að skýra bæri umrætt ákvæði laga nr. 35/1985 á sama veg og gert hafði verið í dómum réttarins í málum nr. 138/1984, 207/2005 og 387/2010 á þann veg að skipverji sem forfallaðist við vinnu sína héldi launum þótt hann hefði átt að fara í launalaust frí á veikindatímabilinu. Var engu talið breyta þótt samið hafi verið um áðurgreint vinnufyrirkomulag í ráðningarsamningi H og HB hf. Féllst Hæstiréttur því á kröfu H um greiðslu veikindalauna á tímabilinu frá 8. júní til 1. júlí 2010.

G starfaði sem vélstjóri á skipi Í hf. Af gögnum málsins varð ráðið að þrír vélstjórar, G og tveir aðrir, hafi skipst á að fara í veiðiferðir skipsins þannig að einn þeirra hafi verið í fríi þriðju hverja ferð. Sammæltust þeir um að skipta með sér tveimur aflahlutum 1. og 2. vélstjóra fyrir hverja veiðiferð skipsins, samtals 2,4 hlutum. Samkvæmt því fékk hver þeirra andvirði 0,8 hlutar í jafnaðarlaun fyrir hverja veiðiferð skipsins og sá Í hf. um að miðla þessum tekjum vélstjóranna milli þeirra við launauppgjör hverju sinni. G slasaðist um borð og var óvinnufær frá 10. júní til 4. september 2010. Í málinu krafðist G veikindalauna á grundvelli 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 í tvo mánuði sem næmu aflahlut í veiðiferðum skipsins á þeim tíma eða andvirði 0,4 aflahlutar til viðbótar því sem hann hafði áður fengið greitt frá Í hf. Hæstiréttur vísaði í niðurstöðu sinni til dóma réttarins nr. 288/2007 og 289/2007 þar sem atvik voru sambærileg og hafnað var kröfu skipverja um „öll laun, sem fylgdu“ stöðunum er þeir höfðu skipst á að gegna vegna, „vegna innbyrðis greiðslumiðlunar“. Var Í hf. sýknað af kröfu G.

J krafði S hf. um laun í veikindaorlofi fyrir tímabilið 1. nóvember 2009 til 31. janúar 2010. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna, kom meðal annars fram að á grundvelli fyrirliggjandi læknisvottorða og framburði læknis J fyrir dómi yrði að telja sannað að J hefði verið óvinnufær af völdum sjúkdóms í skilningi 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, það tímabil sem um ræddi. Þá þótti S hvorki hafa sýnt fram á að J hefði fyrirgert hugsanlegum rétti til veikindalauna með því að sinna ekki nægjanlega skyldu sinni til að leita lækninga né að J hefði hliðrað sér ólöglega hjá því að inna störf sín af hendi eða horfið fyrirvaralaust úr starfi. Var S hf. því gert að greiða J veikindalaun í tvo mánuði auk kauptryggingar í einn mánuð.

S varð fyrir líkamstjóni í vinnuslysi á sjó í október 2007. Aðilar deildu um það hvort S ætti rétt á bótum fyrir tímabundið atvinnutjón og hvort skilyrði væru fyrir því að meta árslaun hans sérstaklega við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir m.a. að S hefði ekki fært rök fyrir því að honum hefði ekki borið réttur til forfallalauna úr hendi útgerðarmanns fyrir þann tíma sem hann taldi sig hafa orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni. Að auki bentu gögn málsins til að hann hefði verið í vinnu að minnsta kosti hluta tímabilsins. Þótti S því ekki eiga rétt á bótum fyrir tímabundið atvinnutjón. Hins vegar féllst Hæstiréttur á það með S að rétt væri að meta árslaun hans sérstaklega við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku, þar sem hann hefði skipt um starfsvettvang í mars 2007 auk þess sem meðallaunatekjur hans síðustu þrjú árin fyrir slys þóttu ekki tækur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans, enda hefði hann verið í skóla verulegan hluta þess tíma. Var varakrafa hans tekin til greina um að miða ætti við meðallaun verkamanna árið 2006 við útreikninginn.

M starfaði um nokkra hríð sem háseti á tveimur skipum í eigu F ehf. Fallist var á kröfu M um laun í veikindaforföllum á grundvelli 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 þar sem talið var sannað að M hefði verið óvinnufær vegna veikinda þann tíma sem um ræddi og að hann hefði ekki leynt eða gefið F ehf. rangar upplýsingar um líkamlegt ástand við ráðningu sína líkt og félagið hélt fram. Upphafstími dráttarvaxta var látinn miðast við það tímamark er M lét félaginu í té fullnægjandi gögn um óvinnufærni sína í samræmi við ákvæði kjarasamnings þar um.

S varð fyrir slysi um borð í skipinu B er var í eigu Í ehf. Félagið var tekið til gjaldþrotaskipta og lýsti S fjárhæð, sem honum hafði verið dæmd úr hendi Í ehf., í bú félagsins sem reyndist eignalaust. S fékk greiddar bætur úr slysatryggingu launþega en samkvæmt skilmálum hennar skyldi uppgjör á bótum ekki fara eftir reglum skaðabótalaga nr. 50/1993. S höfðaði mál gegn Í og reisti kröfu sína einkum á því að lögskráningarstjóra hafi orðið á saknæm mistök með því að tryggja ekki við lögskráningu áhafnar B að hún væri vátryggð á þann hátt að skipverjar ættu rétt til þess að vátryggingabætur til þeirra í slysatilvikum yrðu reiknaðar eftir reglum skaðabótalaga eins og kjarasamningar kvæðu á um. Féllst Hæstiréttur á með S að fram væri komið að lögskráningarstjóri hafi ekki gengið úr skugga um hvort líf- og slysatryggingar S hafi verið í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga eins og honum var skylt að gera samkvæmt 6. tölulið 1. mgr. 7. gr. laga nr. 43/1987 um lögskráningu sjómanna. Þar sem bú Í ehf. hafi verið eignalaust við gjaldþrotaskiptin væri Í ábyrgt fyrir ætlaðri vanrækslu útgerðar við að hafa líf- og slysatryggingu S í gildi. Hæstiréttur féllst á hinn bóginn ekki á að S hafi notið samningsbundinnar vátryggingar er miðaðist um fjárhæð við ákvæði skaðabótalaga heldur færi um slysatryggingar hans einvörðungu eftir 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. S hefði því ekki sýnt fram á að saknæm vanræksla við lögskráningu hans hafi leitt af sér tjón og var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Aðilar deildu um rétt G til bóta samkvæmt 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 sökum loka starfs hans sem vélstjóra á olíuflutningaskipi, sem O seldi úr landi 20. maí 2008 en G hafði áður verið sagt upp starfinu 14. sama mánaðar. Í samræmi við starfssamning hafði G fengið greidd laun í uppsagnarfresti í fimm mánuði. G taldi að laun í uppsagnarfresti væru ekki að fullu uppgerð, þar sem O hefði deilt 360 dögum í laun, sem hann hafði fengið á árinu, í stað þess að deila með starfsdögum og launadögum hans, sem hefðu verið 180 dagar. Í héraðsdómi var vísað til þess að með dómum Hæstaréttar hefði verið mörkuð sú stefna við skýringu á 25. gr. sjómannalaga að bætur skyldu miðast við kaup viðkomandi sjómanns fyrir fulla vinnu á öllum uppsagnarfrestinum. Var talið að ekki væri unnt að beita annarri skýringu á þessu ákvæði gagnvart G en gert hefði verið. Var krafa G því tekin til greina. Fyrir Hæstarétti eins og héraðsdómi studdi O varakröfu sína meðal annars við þá málsástæðu að G yrði að sæta lækkun á kröfu sinni vegna launa, sem hann hefði aflað með störfum á skipi í eigu annarrar útgerðar í framhaldi af lokum starfs hans hjá O. Hæstiréttur féllst ekki á þá kröfu og staðfesti héraðsdóm að öðru leyti með vísan til forsendna hans.

Þ var sagt upp störfum hjá H hf. í kjölfar þess að hann meiddist í baki í veiðiferð á skipinu V í eigu H hf. en læknir hafði metið Þ óvinnufæran eftir að veiðiferðinni lauk. Þ höfðaði mál og krafðist þess að sér yrðu greidd veikindalaun samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 vegna veiðiferðar V sem var farin skömmu eftir að hann var metinn óvinnufær. H hafnaði kröfunni og vísaði til þess að Þ hefði átt að vera í fríi þegar sú ferð var farin. Í dómi Hæstaréttar var miðað við réttur Þ til launa vegna óvinnufærni hefði getað tekið til tímabils sem hófst þegar læknir mat hann óvinnufæran, enda hefði Þ leyst af hendi störf á V eftir að hann meiddist til loka yfirstandandi veiðiferðar. Talið var að skýra bæri 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 á þann veg að skipverji sem forfallaðist við vinnu sína héldi launum þótt hann hefði átt að fara í launalaust frí á veikindatímabilinu. Vísað var til skýringa í frumvarpi til eldri sjómannalaga þar sem var að finna samhljóða reglu og í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 auk eldri dóms um beitingu þeirrar reglu en dóminum hafði verið fylgt eftir sem fordæmi í sams konar tilvikum við beitingu núgildandi laga. Af þessum sökum var fallist á kröfu Þ.

S starfaði sem bátsmaður hjá B á skipinu Á. Í byrjun júlí 2008 var honum tilkynnt að rekstri skipsins yrði hætt. Áður en skipið fór í síðustu veiðiferðina, eða 17. júlí 2008, ritaði S undir samkomulag þar sem tekið var fram að S lyki störfum eftir ferðina og B myndi greiða honum kauptryggingu í einn mánuð án þess að krefjast vinnuframlags hans í uppsagnarfresti, enda færi S ekki fram á frekari greiðslur frá B vegna starfslokanna. Í málinu krafðist S greiðslu vangreiddra launa í þriggja mánaða uppsagnarfresti. Talið var að fyrrgreint samkomulag um greiðslu launa í einn mánuð í uppsagnarfresti væri um lakari kjör en kjarasamningur kvað á um og það því ógilt af þeim sökum samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. S ætti rétt á launum í þriggja mánaða uppsagnarfresti, sem svaraði samkvæmt 9. gr. og 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 og ákvæðum kjarasamnings til meðallauna í einn mánuð og kauptryggingar aðra tvo, en S hefði þegar fengið greidda kauptryggingu vegna eins mánaðar. Óumdeilt var með aðilum að meðallaun skyldu reiknast frá heildarlaunum S frá 1. janúar til loka júlí 2008, en S byggði meðal annars á því að við útreikning þeirra bæri að miða meðaltal launa við lögskráningardaga, sem voru innan við helmingur þeirra daga sem hann var ráðinn til starfa hjá B, en ekki almanaksdaga. Þessu var hafnað í Hæstarétti og talið óhjákvæmilegt að beita meðallaunum fyrir hvern almanaksdag á fyrrnefndu sjö mánaða tímabili. Samkvæmt framansögðu var S gert að greiða 759.026 krónur.

A krafðist greiðslu launa úr hendi Þ vegna óvinnufærni til starfa á skipi Þ. Reisti A kröfu sína á því að óvinnufærnin yrði rakin til slyss sem hann hafi orðið fyrir við störf sín um borð í skipinu. Í héraðsdómi var talið að A hefði ekki tekist að færa sönnur á að umrætt slys hafi átt sér stað og Þ því sýknað í málinu. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með þeirri athugasemd að við áfrýjun málsins hafi A einnig byggt á því að óvinnufærni hans væri sönnuð með framlögðum læknisvottorðum, og mætti einu gilda hvort hún stafaði af slysi eða veikindum. Með þessu hafi A byggt á nýrri málsástæðu sem ekki kæmi til álita í málinu, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

J, sem gegnt hafði starfi skipverja á frystitogara hjá útgerðinni Þ frá 8. maí 2008, var sagt upp störfum 24. nóvember sama ár. Í málinu krafði J útgerðina um laun vegna veiðiferðar í desember 2008 á þeim grundvelli að hann hefði verið þvingaður til frítöku að lokinni veiðiferð í nóvember sama ár. Var héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna dómsins og Þ sýknaður af kröfu J.

Þ kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem máli hans á hendur B var vísað frá dómi. Þ krafðist viðurkenningar á sjóveðrétti í skipi B til tryggingar greiðslu á kröfu vegna starfa hans um borð í skipinu á tilgreindum tímabilum. Útgerð skipsins á þeim tíma sem krafa Þ tók til var að hans sögn, S, en B hélt því hins vegar fram að dótturfélag þess F hefði gert skipið út á þessum tíma. Þ höfðaði málið á hendur B til viðurkenningar á sjóveðrétti án þess að hafa gert reka að því að fá viðurkenningu fyrir því að hann ætti kröfu sem félli undir 1. tölulið 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985, en samkvæmt ákvæðinu er krafa skipverja um laun og aðra þóknun vegna starfa um borð í skipi tryggð með sjóveðrétti. Talið var að Þ gæti beint málssókn um viðurkenningu á slíkri kröfu gegn útgerð skipsins, en ekki gegn B. Með því að Þ hefði ekki leitað viðurkenningar á því að sjóveðréttarkrafa hans hefði stofnast gæti hann ekki krafist þess að sjóveðréttur yrði viðurkenndur til tryggingar henni, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Sjómaðurinn SA, sem var á leið til hafnar, sofnaði á leiðinni og vaknaði við það að bát hans steytti á fjörugrjóti og hlaut hann af því líkamstjón. SA var synjað um bætur úr slysatryggingu almannatrygginga á grundvelli þess að tjón hans hefði ekki orðið við slys í skilningi 1. mgr. 27. gr. laga nr. 100/2004. Höfðaði SA mál þetta til ógildingar á ákvörðun SÍ, um að synja honum um bætur, og úrskurði úrskurðarnefndar almannatrygginga, sem hafði staðfest niðurstöðu SÍ. Í dómi Hæstaréttar er vísað til lögskýringargagna ákvæðis 27. gr. laga nr. 100/2007 um skilgreiningu þess á hugtakinu slys þar sem fram kæmi að hún væri í samræmi við þá skilgreiningu sem notuð væri í vátryggingarrétti. Þá segir í dómi Hæstaréttar að fallist yrði á með SA að líkamstjón hans hefði hlotist af skyndilegum utanaðkomandi atburði í skilningi 1. mgr. 27. gr. laga nr. 100/2007 og yrði því krafa hans tekin til greina.

Málavextir voru þeir að E var ráðinn til starfa á togara til einnar ferðar en var sagt upp störfum þegar tekin var ákvörðun um að selja skipið, skömmu áður en haldið var í ferðina. Kaupandi togarans hafði hug á að halda skipinu áfram til sömu veiða um einhvern tíma og bauð skipverjum, þ. á m. E, að halda skiprúmi sínu næstu veiðiferð. Með hliðsjón af 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 gaf H vilyrði um greiðslu meðallauna til skipverja út uppsagnarfrest óháð því hvort þeir færu veiðiferð með kaupanda togarans. E hlaut ekki greiðslu meðallauna í einnar viku uppsagnarfresti og höfðaði mál þetta af þeim sökum. Var talið að framangreint loforð H til skipverja hefði tekið til E og H gert að greiða E laun í uppsagnarfresti. Ekki var fyrir að fara fyrri starfsreynslu E á togaranum hjá H og varð því við útreikning meðallauna að taka mið af launum þeim sem E hafði af störfum hans um borð í skipinu eftir sölu þess.

H varð fyrir slysi um borð í skipi í eigu S. H krafðist fyrir dómi viðurkenningar á bótaskyldu S á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð og samkvæmt 1. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Talið var að slys H hefði á engan hátt verði tengt starfi hans um borð í skipinu. Ekkert benti til þess að slysið mætti rekja til vanbúnaðar skipsins, saknæmra mistaka eða aðgæsluleysis starfsmanna S. Tjón S var rakið til óhapps og gáleysis hans í umrætt sinn. Krafa H um bætur á grundvelli hlutlægrar ábyrgðar í 1. mgr. 172. gr. siglingalaga þótti of seint fram komin. Var S sýknað af kröfum H í málinu.

G varð fyrir slysi í mars 2004 við vinnu um borð í fiskiskipi og tók slysatrygging hjá T til tjónsins. G fékk greiddar bætur frá T í ágúst 2005 sem hann tók við án fyrirvara. G höfðaði mál 31. mars 2008 og krafði T um bætur meðal annars vegna aukins varanlegs miska og aukningar varanlegrar örorku. Ekki þóttu efni til að verða við aðalkröfu G fyrir Hæstarétti um ómerkingu héraðsdóms vegna vanhæfis meðdómsmanns. Líkamstjón G var metið þrívegis í tengslum við kröfu hans um greiðslu úr slysatryggingu hjá T, auk þess sem fyrir lá mat á læknisfræðilegri örorku hans vegna bóta úr almannatryggingum sökum vinnuslyssins. Ekki var talið að byggt yrði á örorkumati frá 5. desember 2007, sem G hafði aflað einhliða, þar sem umfang líkamstjónsins var metið meira en í öðrum mötum. Þá varð ekki ráðið af samanburði á álitsgerð örorkunefndar við örorkumat, sem uppgjörið í ágúst 2005 studdist við, að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu á þessu þriggja ára tímabili orðið á heilsufari G. Í ljósi dómaframkvæmdar Hæstaréttar þótti ekki unnt að líta svo á að varanlegur miski og varanleg örorka G samkvæmt álitsgerð örorkunefndar væru í skilningi 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 verulega hærri en lagt hafði verið til grundvallar við greiðslu bóta. Var T því sýkn af kröfu G.

Sjómenn. Aðild. Slysatrygging. Skaðabótamál. Lögvarðir hagsmunir. Vanreifun. Frávísun máls frá héraðsdómi. R krafðist þess að viðurkennt yrði að S hf. og V hf. bæru skaðabótaskyldu vegna vinnuslyss sem hann varð fyrir um borð í m/s Helgafelli. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 væri heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu, enda hefði aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið væri úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður um lögvarða hagsmuni hefði verið skýrður svo í dómum Hæstaréttar að sá sem höfðaði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu yrði að leiða nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans fælist og hver tengsl þess væru við atvik máls. Talið var að R hefði ekki í stefnu leitt líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni né lýst í hverju það tjón fælist eða hvert væri samband þess við atvik málsins. Var málatilbúnaður hans ekki í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað frá héraðsdómi.

A var ráðinn af B hf. í stöðu 2. vélstjóra á fiskiskipi með skriflegum ráðningarsamningi í a.m.k. eina veiðiferð, en þær urðu fjórar. Mönnunarnefnd veitti B hf. undanþágu til að skrá tvo vélstjóra með tilskilin réttindi á skipið í stað þriggja vegna nýs tæknibúnaðar í vélarrúmi þess og var staða 2. vélstjóra þá lögð niður. B hf. auglýsti eftir vélstjóra með full réttindi en fékk ekki. Sinnti A starfinu að fenginni undanþágu samkvæmt 8. gr. laga nr. 113/1984 um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum. Var undanþága veitt þrisvar sinnum í mánuð í senn, en ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur um starfið við A. Var A síðan tilkynnt að vélstjóri með full réttindi hefði sótt um stöðu 1. vélstjóra og því gæti hann ekki lengur gegnt stöðunni. Var A um leið boðið að taka við stöðu háseta á skipinu eða stöðu vélstjóra á öðru skipi B hf. A hafnaði báðum störfunum og lét af störfum hjá B hf. Krafði hann B hf. um bætur með vísan til 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Talið var að samkomulag hafi tekist á milli A og B hf. um að A tæki við starfi 1. vélstjóra á grundvelli undanþáguheimildar. Hafi honum ekki getað dulist að þessi ráðning væri háð slíkri undanþágu, sem veitt væri til takmarkaðs tíma og gat fallið fyrirvaralaust úr gildi ef maður með tilskilin réttindi til að gegna starfinu óskaði eftir því. Hafi A borið áhættuna af þessu. Þegar vélstjóri með full réttindi hafi óskað eftir stöðunni hafi loku verið fyrir það skotið að undanþága fengist fyrir A til að gegna henni áfram. Hafi ráðningu A því af sjálfu verið lokið, en 25. gr. sjómannalaga ætti ekki við í málinu þar sem A hefði ekki verið vikið úr skiprúmi. B hf. var því sýknað af kröfu A.

Sonur A lést í eldsvoða um borð í skipi í eigu Y. Í gildi var ábyrgðartrygging vegna útgerðar skipsins hjá T. A krafði T um bætur á þeim grundvelli að við andlát sonar síns hefði hún misst þá fjárhagslegu aðstoð sem hefði falist í því að hafa endurgjaldslaus afnot af íbúð hans. A hafði gefið fyrrverandi lögmanni sínum „fullt og ótakmarkað umboð“ til að annast hagsmuni sína vegna andláts sonar síns. Lögmaðurinn veitti viðtöku greiðslu frá T á dánarbótum að fjárhæð 1.206.481 króna 8. mars 2007 og ritaði án fyrirvara undir kvittun sem hann hafði fengið senda á starfsstöð sína með símbréfi. Í texta kvittunarinnar kom fram með skýrum hætti að fjárhæðin sem kvittað var fyrir væri lokagreiðsla vegna tjónsins og allar kröfur vegna málsins væru að fullu greiddar. Var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að yfirlýsingin um lyktir málsins í kvittuninni væri við framangreindar aðstæður skuldbindandi fyrir A og yrði dómurinn því staðfestur um sýknu stefnda.