Dómstólaleit

M starfaði um nokkra hríð sem háseti á tveimur skipum í eigu F ehf. Fallist var á kröfu M um laun í veikindaforföllum á grundvelli 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 þar sem talið var sannað að M hefði verið óvinnufær vegna veikinda þann tíma sem um ræddi og að hann hefði ekki leynt eða gefið F ehf. rangar upplýsingar um líkamlegt ástand við ráðningu sína líkt og félagið hélt fram. Upphafstími dráttarvaxta var látinn miðast við það tímamark er M lét félaginu í té fullnægjandi gögn um óvinnufærni sína í samræmi við ákvæði kjarasamnings þar um.

Þ kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem máli hans á hendur B var vísað frá dómi. Þ krafðist viðurkenningar á sjóveðrétti í skipi B til tryggingar greiðslu á kröfu vegna starfa hans um borð í skipinu á tilgreindum tímabilum. Útgerð skipsins á þeim tíma sem krafa Þ tók til var að hans sögn, S, en B hélt því hins vegar fram að dótturfélag þess F hefði gert skipið út á þessum tíma. Þ höfðaði málið á hendur B til viðurkenningar á sjóveðrétti án þess að hafa gert reka að því að fá viðurkenningu fyrir því að hann ætti kröfu sem félli undir 1. tölulið 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985, en samkvæmt ákvæðinu er krafa skipverja um laun og aðra þóknun vegna starfa um borð í skipi tryggð með sjóveðrétti. Talið var að Þ gæti beint málssókn um viðurkenningu á slíkri kröfu gegn útgerð skipsins, en ekki gegn B. Með því að Þ hefði ekki leitað viðurkenningar á því að sjóveðréttarkrafa hans hefði stofnast gæti hann ekki krafist þess að sjóveðréttur yrði viðurkenndur til tryggingar henni, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Skipið F, sem var í eigu og útgerð Í ehf., varð vélarvana og kom B, skip í eigu L hf., því til aðstoðar. Aðilar deildu um ákvörðun björgunarlauna. Ekki var fallist á mótmæli Í við því að matsgerð sem L aflaði eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu fyrir málið. Talið var að F hafi þegar verið statt í yfirvofandi hættu þegar skelplógsbarki skipsins fór í skrúfuna og það varð vélarvana um 1,2 mílu frá landi, og að hættan hafi síðan aukist að mun, þegar stjórnborðsakkerið slitnaði frá skipinu og skipið rak enn nær landi. Var samkvæmt þessu fallist á með L að við ákvörðun björgunarlauna skyldi fara eftir ákvæðum 1. mgr. 168. gr. siglingalaga og að 2. mgr. greinarinnar kæmi ekki til álita við þá ákvörðun. Aðila greindi ekki á um að skipverjar B hafi brugðist skjótt við hjálparbeiðni F og undirbúið aðgerðir sínar vel, sem og að björgunin hafi heppnast eins og best varð á kosið. Var fjárhæð björgunarlauna ákvörðuð með hliðsjón af þessu, sem og verðmæti F. Þá var staðfestur sjóveðréttur í F til tryggingar dæmdum fjárhæðum.

G, sem gegndi starfi yfirvélstjóra á skipinu M, varð óvinnufær í kjölfar slyss sem hann varð fyrir 4. september 2004 við störf sín um borð í M. Deildu aðilar um rétt G til launa eftir slysið, en Í hafði greitt G laun í samræmi við tilhögun á launagreiðslum til hans sumarið 2004. Í málinu lá fyrir að G var lögskráður sem yfirvélstjóri á M óslitið frá 7. júní til 6. september 2004, auk þess sem Í gerði ráð fyrir sjómannaafslætti við útreikning á staðgreiðslu opinberra gjalda af launum G á þessu tímabili. Var því talið að 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga gilti um rétt G til launa úr hendi Í í framhaldi af slysinu. Talið var að skýra yrði ákvæðið svo að sjómaður, sem yrði óvinnufær vegna slyss sem hann yrði fyrir í starfi sínu, ætti rétt til óskertra launa í allt að tvo mánuði án tillits til þess hvort ráðning hans í skiprúm hefði staðið þann tíma ef slysið hefði ekki borið að höndum og að þau laun ættu að vera sömu fjárhæðar og ef skipverjinn hefði gegnt sama starfi áfram á umræddu tímabili. Fallist var á kröfu G um greiðslu úr hendi Í, enda óumdeilt að fjárhæð hennar svaraði til þeirra launa sem yfirvélstjóri á skipinu M naut fyrstu tvo mánuðina eftir slys G, að frádregnu því, sem hann fékk greitt frá Í. Jafnframt var fallist á staðfestingu sjóveðréttur í M fyrir kröfum G.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. nóvember 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. desember sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 20. nóvember 2002, þar sem staðfest var ákvörðun sýslumannsins í Keflavík 5. september sama árs um úthlutun söluverðs við nauðungarsölu á Eyjanesi GK 131. Kæruheimild er í 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að sjóveðskrafa hans að fjárhæð 876.083 krónur verði greidd á undan lögveðskröfu varnaraðila við úthlutun á söluverði Eyjaness GK 131. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, en til vara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur um annað en málskostnað. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

X var ákærður fyrir hilmingu og þjófnað. Hæstiréttur taldi sannað að X hefði tekið við úr höndum óþekkts manns tösku og bakpoka, sem höfðu að geyma myndavélar o.fl., og falið á heimili sínu þrátt fyrir að honum hlyti að hafa verið ljóst að munanna hefði verið aflað með auðgunarbroti. Þá taldi Hæstiréttur sannað með vísan til játningar X og annarra gagna málsins að hann hefði farið inn í nýbyggingu og stolið þaðan rafhlöðuborvél og naglabyssu. X hafði hlotið 27 refsidóma frá árinu 1978 og voru framangreind brot framin fyrir uppsögu síðasta dómsins. Var honum dæmdur hegningarauki, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og refsing hans ákvörðuð með hliðsjón af 77. gr., 71. gr., 72. gr. og 255. gr. sömu laga, en J var vanaafbrotamaður. Var X dæmdur í 6 mánaða fangelsisvist.

Skipið H, sem húftryggt var hjá vátryggingafélaginu T, varð vélarvana og kom L skipinu til hjálpar og dró það frá landi á skipi sínu A, sem húftryggt var hjá vélbátaábyrgðarfélaginu G. Voru aðilar sammála um að liðsinni L hefði falið í sér björgun í merkingu þágildandi 1. mgr. 164. gr. siglingalaga nr. 34/1985, en ágreiningur reis um það hvort greiðslu til L fyrir björgunina skyldi ákveða á grundvelli reglna siglingalaga um björgunarlaun eða reglu þágildandi 14. gr. laga um bátaábyrgðarfélög nr. 18/1976. Talið var að greiðsla björgunarlauna skips yrði ekki ákveðin eftir sérreglu 14. gr. laga um bátaábyrgðarfélög þegar skip, sem bjargað var, hefði verið tryggt hjá öðru vátryggingafélagi en bátaábyrgðarfélagi. Bar því að greiða L björgunarlaun á grundvelli ákvæða siglingalaga. Var eiganda skipsins H gert að greiða L björgunarlaun, en krafa L um viðurkenningu sjóréttar í H var talin fyrnd og var henni hafnað.

G gerði ráðningarsamning við félagið I og var í framhaldinu lögskráður á skip, sem félagið K hafði framleigt til I. G krafði H, eiganda skipsins, um greiðslu ógreiddra launa vegna starfa sinna á skipinu. Byggði hann kröfuna á því að sjóveðréttur væri í skipinu fyrir launakröfu hans samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og mál til fullnustu kröfu, sem tryggð væri með sjóveðrétti í skipi, mætti hvort heldur höfða gegn eiganda þess eða skipstjóra, sbr. 1. mgr. 212. gr. siglingalaga. Ekki var talið að 1. mgr. 212. gr. siglingalaga yrði skýrð svo að hún leiddi sjálfkrafa til þess að eigandi skips bæri persónulega ábyrgð á greiðslu kröfu sem sjóveðréttur væri fyrir í skipi. H hefði ekki tekið slíka ábyrgð sérstaklega að sér og var G ekki talinn geta beint kröfu sinni um greiðslu skuldar að H. Var H sýknaður af kröfu G um greiðslu launa. G hafði hvorki áður beint lögsókn um launakröfuna gegn I né gerði hann kröfu á hendur félaginu í málinu. Því var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi að því er varðaði kröfu G um staðfestingu sjóveðréttar.