Dómstólaleit

A höfðaði mál og krafðist þess að B yrði svipt forsjá sona sinna, E og F, á grundvelli a-, c- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með héraðsdómi var fallist á kröfur A og B svipt forsjá beggja drengjanna. Landsréttur féllst á að fyrir hendi væru skilyrði til að svipta B forsjá eldri drengsins, E, en hún sýknuð af kröfu vegna yngri drengsins, F. Fyrir Hæstarétti var einungis ágreiningur um hvort B skyldi svipt forsjá F. Hæstiréttur lagði til grundvallar að málið væri nægilega upplýst og að afdráttarlaus álitsgerð sálfræðings, sem aflað var utan réttar, væri fullnægjandi grundvöllur undir mat á forsjárhæfni B. Þá vísaði rétturinn meðal annars til þess að B hefði notið ráðgjafar og aðstoðar vegna vanda hennar í tengslum við málefni eldri drengsins. Í ljósi vanda hennar yrði ekki talið líklegt að frekari stuðningsúrræði vegna yngri drengsins hefðu getað gagnast B umfram þau sem áður hefðu verið reynd gagnvart fjölskyldunni. Loks var litið til þess að aðgerðir A hefðu miðað að því að viðhalda tengslum B við syni sína og með því styrkja hana í að öðlast frekari færni við uppeldi og umönnun F til samræmis við málsmeðferðaráætlun. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til afdráttarlausrar niðurstöðu álitsgerðarinnar, sem samrýmdist öðrum gögnum málsins, var fallist á með A að fram væri komið að B væri augljóslega vanhæf til að fara með forsjá F og að skilyrðum d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga væri að öðru leyti mætt. Var því fallist á kröfu A um að svipta B forsjá hans.

Með hinum kærða úrskurði var máli A á hendur Í vísað frá dómi á þeim grundvelli að A hefði ekki greitt lögákveðið gjald til héraðsdóms vegna kæru sinnar til réttarins, sbr. 3. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 og 1. tölulið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 88/1991. Fyrir lá hins vegar að A greiddi umrætt gjald til héraðsdóms innan kærufrests samkvæmt 1. mgr. 144. gr. laga nr. 91/1991. Taldi Hæstiréttur því ekki efni til að vísa málinu frá Landsrétti. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A og B um að þrír landsréttardómarar vikju sæti.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins. Í málinu deildu aðilar einkum um hvort varnaraðilar, sem allir nema tveir voru meðlimir í Kirkju sjöunda dags aðventista á Íslandi, ættu lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um ógildingu samnings kirkjunnar við E ehf. um einkarétt félagsins til nýtingar jarðefnanáma í landi kirkjunnar. Kröfu sína um ógildingu hins umdeilda samnings byggðu varnaraðilar meðal annars á 17. gr. laga nr. 110/2021 um félög til almannaheilla. Hæstiréttur vísaði til þess að varnaraðilar hefðu í málatilbúnaði sínum ekki með viðhlítandi hætti gert grein fyrir hvernig heimild þeirra til að krefjast með málshöfðun ógildingar á ákvörðun félags á grundvelli 17. gr. laga nr. 110/2021 gæti skapað þeim stöðu aðila í dómsmáli þar sem gerð væri krafa á hendur viðsemjanda kirkjunnar um ógildingu á samningi sem hann hefði gert við hana. Þá hefðu þeir ekki reifað með viðhlítandi hætti á hvaða öðrum grundvelli þeir gætu haft lögvarða hagsmuni af kröfu sinni. Var málatilbúnaður varnaraðila um hvaða lögvarða hagsmuni þeir hefðu af kröfu um ógildingu samnings kirkjunnar og E ehf. og um aðild þeirra að máli um það sakarefni svo vanreifaður og í andstöðu við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að málið þótti ekki tækt til efnislegrar meðferðar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og málinu vísað frá héraðsdómi.

S og Ó kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi S og Ó væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

E og G kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi E og G væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

R o.fl. kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi R o.fl. væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

E o.fl. kröfðust þess að fellt yrði úr gildi framkvæmdaleyfi sem sveitarfélagið V gaf út til L vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2. Hæstiréttur rakti að útgáfa hins umdeilda framkvæmdaleyfis hefði grundvallast á ítarlegri gagnaöflun sem meðal annars hefði farið fram í tilefni og framhaldi af dómum Hæstaréttar á árunum 2016 og 2017 vegna fyrri áætlana um Suðurnesjalínu 2. Andstætt því sem hefði átt við í þeim málum bæru gögn málsins, einkum ný skýrsla L um mat á umhverfisáhrifum, með sér að fyrirtækið hefði við undirbúning framkvæmda látið fara fram sérstaka athugun á þeim möguleika að leggja jarðstreng, hvar slíkur strengur gæti legið og hver yrðu umhverfisáhrif hans. Hæstiréttur tók undir efnislega niðurstöðu úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála um að annmarkar á áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum vegna skýrslunnar hefðu gefið V tilefni til umfjöllunar um hvort og að hvaða leyti munur á neikvæðum umhverfisáhrifum loftlínu samanborið við jarðstreng væri verulegur eða óverulegur. Ekki var fallist á að V hefði tekið ónógt tillit til athugasemda Skipulagsstofnunar um neikvæð umhverfisáhrif þeirrar framkvæmdar sem L sótti um leyfi fyrir. Þvert á móti bæri rökstuðningur V með sér, svo og öll meðferð málsins, að tekin hefði verið afstaða til álits stofnunarinnar og það lagt til grundvallar í samræmi við ákvæði 2. mgr. 13. gr. þágildandi laga um mat á umhverfisáhrifum og 2. mgr. 14. gr. skipulagslaga. Ekki var tekið undir málsástæður E o.fl. um að samkomulag L og V um lagningu hluta Suðurnesjalínu 1 í jörð eða tilvísun til þess í rökstuðningi V fyrir framkvæmdaleyfi L hefði falið í sér ómálefnalegan grundvöll fyrir útgáfu framkvæmdaleyfisins. Loks var því hafnað að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með jarðstreng, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að væri stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

K og Í höfðuðu mál á hendur B og P og kröfðust skaðabóta eða afsláttar vegna galla sem þau töldu vera á fasteign er þau keyptu af B og P með milligöngu M og S ehf. B og P stefndu M og S ehf. til réttargæslu. Hæstiréttur lagði til grundvallar að ekki hefði verið hnekkt matsgerð dómkvadds manns um ástands hússins. Fasteignin var talin gölluð vegna þess að ástand hennar var ekki í samræmi við upplýsingar sem K og Í fengu við kaupin auk þess sem fallist var á kröfu um greiðslu kostnaðar við flutning búslóðar á framkvæmdatíma. Ekki þóttu efni til að lækka skaðabætur til K og Í vegna endurbóta á þaki eignarinnar af þeim sökum að nýtt hefði komið í stað notaðs. Þá var B og P gert að endurgreiða K og Í dráttarvexti sem þau höfðu greitt til að fá útgefið afsal fyrir eigninni. Vextir af skaðabótum voru reiknaður frá dagsetningu matsgerðar en dráttarvextir frá því mánuði eftir að K og Í lögðu fram upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik. Einnig var við ákvörðun vaxta tekið mið af því að K og Í héldu aftur lokagreiðslu hluta þessa tíma.

A höfðaði mál gegn S og krafðist þess að úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 319/2017 yrði felldur úr gildi og S dæmt til að greiða honum skaðabætur vegna líkamstjóns af völdum nýrnabilunar á lokastigi sem hann rakti til lyfjameðferðar. Byggði hann á því að það væri að rekja til sjaldgæfs og þungbærs fylgikvilla meðferðar með lyfinu og þar með bótaskylt á grundvelli 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. S byggði á því að krafa A væri fyrnd og að tjón hans væri að rekja til eiginleika lyfsins og því ekki bótaskylt, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest að bótakrafa A væri ekki fallin niður fyrir fyrningu. Að teknu tilliti til málatilbúnaðar aðila og niðurstöðu matsgerðar voru ekki talin efni til annars en að leysa úr málinu á þeim grundvelli einvörðungu að áfrýjandi hefði notað lyfið í venjulegum skömmtum. Hæstiréttur vísaði til þess að hvorki í lögum nr. 111/2000 né lögskýringargögnum með þeim væri að finna skilgreiningu eða skýringar á því hvað fælist í hugtakinu eiginleikar lyfs í skilningi 3. mgr. 3. gr. laganna. Hæstiréttur bar saman notkun og skilgreiningu hugtakanna eiginleikar lyfs og aukaverkun í eldri lyfjalögum nr. 93/1994 og núgildandi lyfjalögum nr. 100/2020 svo og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Í öllum reglugerðum væri hugtakið aukaverkun skilgreint sem skaðleg og ótilætluð verkun lyfs sem notað væri í venjulegum skömmtum. Hins vegar væri hugtakið óvænt aukaverkun í öllum reglugerðunum skilgreint sem aukaverkun sem ekki er getið um í samantekt um eiginleika lyfs. Hæstiréttur sló því föstu að hugtakið eiginleikar lyfs í skilningi 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000 bæri að skýra með þeim hætti að þar væri átt við þá eiginleika sem fram kæmu í viðurkenndri samantekt um eiginleika lyfsins sem birt væri í sérlyfjaskrá og á fylgiseðli þess. Nýrnabilunar væri aðeins getið sem aukaverkunar vegna ofskömmtunar í lýsingu á eiginleikum lyfsins í sérlyfjaskrá og teldist lokastig nýrnabilunar vegna eðlis, alvarleika og afleiðinga vera óvænt aukaverkun sem ekki félli undir eiginleika lyfsins í skilningi 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000. Var tjón A talið meira en svo að sanngjarnt væri að hann þyrfti að þola það bótalaust í skilningi 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 111/2000 og voru skilyrði ákvæðisins fyrir greiðslu bóta úr sjúklingatryggingu talin uppfyllt. Var úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 319/2017 því felldur úr gildi og S gert að greiða A bætur.

A höfðaði mál á hendur AL og krafðist þess að viðurkennt yrði að hún ætti, sem bréferfingi samkvæmt erfðalögum nr. 8/1962, rétt til þriðjungs innstæðu séreignarlífeyrissparnaðar sem B átti hjá AL við andlát sitt árið 2022 en til vara lægri hlutdeildar. A byggði kröfu sína á því að hún væri erfingi B í skilningi 1. málsliðar 4. mgr. 11. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það væri aðeins við þær aðstæður að hvorki maka né börnum rétthafa væri til að dreifa að innstæða í séreignarlífeyrissparnaði rynni til dánarbús þannig að hún kæmi til skipta með öðrum eignum búsins eftir nánari ákvæðum erfðalaga, þar á meðal þeim sem fjölluðu um bréferfð. Samkvæmt því gat A sem bréferfingi B því aðeins átt rétt til hlutdeildar í séreignarlífeyrissparnaði B að hann hefði ekki látið eftir sig maka eða börn en ágreiningslaust var í málinu að svo háttaði ekki til við andlát hans. Hinn áfrýjaði dómur um sýknu AL var því staðfestur.

A ehf. krafðist skaðabóta vegna fjártjóns sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna kaupa á sambyggðri rúllu-og pökkunarvél af L ehf. í júní 2020. Ætti fjártjónið rætur að rekja til galla í vélinni sem lýsti sér í óeðlilegum titringi við notkun hennar. Hann hvarf þó síðsumars 2022 og L ehf. neitaði því að vélin hefði verið gölluð. Í málinu lágu fyrir drög dómkvadds matsmanns að matsskýrslu sem Hæstiréttur taldi að hafa mætti hliðsjón af. Þar kom fram að umþrætt vél hefði titrað um það bil 40% meira við notkun en vél sem höfð var til samanburðar. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það stæði L ehf. nær að bera sönnunarbyrði um tilvist galla í formi óeðlilegs titrings. Þá sönnunarbyrði hefði hann ekki axlað. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að vélin hefði verið gölluð í skilningi 17. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og að á honum bæri L ehf. skaðabótaábyrgð. A ehf. krafðist skaðabóta vegna afnotamissis af umræddri vél og lagði til grundvallar kostnað sem hann hafði haft af leigu vélar sem hann hefði nýtt í hennar stað árin 2021 og 2022. Hæstiréttur sýknaði L ehf. af þeirri kröfu á þeirri forsendu að L ehf. hefði boðið A ehf. afnot af sambærilegri vél. Hvað varðaði þá þætti kröfugerðar A ehf. sem lutu að lögfræðikostnaði hans fyrir málshöfðun og kostnaði af störfum dómkvadds manns var fallist á þá niðurstöðu í hinum áfrýjaða dómi að slíkur kostnaður teldist til málskostnaðar samkvæmt e- og g-liðum 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var L ehf. sýknaður af skaðabótakröfu A ehf. en dæmdur til að greiða honum 2.000.000 króna vegna reksturs málsins á öllum dómstigum.

Í málinu var deilt um gildi bindandi álits Skattsins um tollflokkun nánar tilgreindrar vöru. Í hinum kærða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að fyrir lægi niðurstaða íslenskra dómstóla sem lyti að tollflokkun vörunnar og málinu því vísað frá héraðsdómi á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins kærða dóms og vísaði meðal annars til þess að það haggaði ekki neikvæðum réttaráhrifum endanlegs dóms í því máli sem væri til úrlausnar þótt borin væri undir dómstóla ný ákvörðun Skattsins um sama ágreiningsefni í búningi bindandi álits. Í þeim efnum var litið til þess að ákvörðun Skattsins var alfarið grundvölluð á þeirri niðurstöðu um tollflokkun sem komist var að í fyrra dómsmáli aðila.

<p>E, sem gegndi starfi framkvæmdastjóra Fjölmiðlanefndar, höfðaði mál gegn Í og krafðist viðurkenningar á rétti sínum til rökstuðnings fyrir ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra um laun hennar og til aðgangs að skriflegum gögnum er ákvörðunina vörðuðu. Ákvörðun ráðherra var tekin á grundvelli 39. gr. a laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfmanna ríkisins sem kvað á um að ráðherra tæki ákvörðun um laun forstöðumanna ríkisstofnana í samræmi við grunnmat starfanna. Laut ágreiningur aðila að því hvort ákvörðunin teldist stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða almenn stjórnvaldsfyrirmæli. Hæstiréttur vísaði til þess að þótt viðmið að baki grunnmati hefðu að geyma nokkur einkenni almennra stjórnvaldsfyrirmæla væri orðalag 39. gr. a laga nr. 70/1996 ekki einhlítt. Í greininni kæmi fram að ákvörðun samkvæmt henni yrði ekki skotið til annars stjórnvalds. Um það væri gefin sú skýring í lögskýringargögnum að reglan væri með þessum hætti sökum þess að um væri að ræða endanlega ákvörðun á stjórnsýslustigi. Var fallist á með áfrýjanda að slíkt ákvæði væri óþarft og í andstöðu við annað í greininni væri ákvörðun um laun forstöðumanns samkvæmt henni almenn stjórnvaldsfyrirmæli en ekki stjórnvaldsákvörðun. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að réttur embættismanns sem gegndi starfi forstöðumanns til launa fyrir störf sín væri reistur á 1. mgr. 9. gr. laga nr. 70/1996 og ákvörðun um laun hans beindist því að lögbundnum réttindum þess einstaklings sem gegndi starfinu hverju sinni. Ætti hann því hagsmuni af því að eiga aðild samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga að ákvörðun um þau réttindi og skyldur er lytu að launakjörum hans. Slíkri aðild þyrfti að fylgja réttur viðkomandi til aðgangs að gögnum um ákvörðunina og til að koma að athugasemdum áður en rökstudd ákvörðun um hagsmuni hans yrði tekin. Var því fallist á að ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra væri stjórnvaldsákvörðun og viðurkenndur réttur áfrýjanda til rökstuðnings um þá ákvörðun og aðgang að skriflegum gögnum er hana vörðuðu.</p>

Ágreiningur aðila laut einkum að gildi úrskurðar siðanefndar H. Með honum var komist að þeirri niðurstöðu að A og R hefðu brotið gegn nánar tilteknum ákvæðum í lögum H, reglum félagsins um skráningu í ættbók og grundvallarreglum fyrir félagsmenn og þeim gert að sæta viðurlögum vegna þeirra brota. A og R höfðuðu mál til ógildingar á úrskurði siðanefndar H og greiðslu miskabóta. Hæstiréttur taldi A og R ekki hafa sýnt fram á að brotið hefði verið gegn málsmeðferðarreglum í lögum H eða reglum siðanefndar um aðild stjórnar félagsins að málinu fyrir nefndinni, skipan hennar eða reglum um sáttatilraunir. Þær hefðu auk þess ekki sýnt fram á að málsmeðferðin hefði verið í andstöðu við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sem giltu um málsmeðferð fyrir nefndinni samkvæmt reglum hennar. Þá taldi Hæstiréttur ekkert fram komið sem gæfi tilefni til að hnekkja niðurstöðum siðanefndarinnar um háttsemi A og R og með hvaða hætti hún hefði verið talin fela í sér brot gegn lögum og reglum félagsins. Hvað viðurlög A og R varðaði féllst Hæstiréttur á þau rök siðanefndarinnar að brot þeirra hefðu verið svo ósambærileg þeim brotum sem nefndin hefði fjallað um í öðrum úrskurðum sínum að réttlætt hefði mun þyngri viðurlög en áður hefði verið beitt. Með hliðsjón af þessu, jafnræðisreglu félagaréttar og því svigrúmi sem rétturinn taldi að játa yrði almennum félögum við að túlka og framfylgja innri reglum var ekki fallist á með A og R að viðurlög þeirra hefðu verið svo þung að brotið hefði verið gegn jafnræði þeirra. Var H því sýknað af kröfu A og R um ógildingu úrskurðar siðanefndarinnar. Þá var H einnig sýknað af kröfum A og R um miskabætur.

B krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A á þeim grundvelli að hún hefði með ólögmætum hætti leynt hann upplýsingum um raunvirði tiltekinna eigna sem komu í hennar hlut með fjárskiptasamningi þeirra við hjúskaparslit. Með hinum kærða úrskurði var lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu B til efnismeðferðar. Hæstiréttur vísaði til þess að hefðu hjón gert með sér fjárskiptasamning yrðu fjárskipti þeirra ekki tekin upp að nýju nema að undangenginni málsmeðferð til ógildingar fjárskiptasamningsins samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Stæði lagaákvæðið því í vegi að viðurkenningarkrafa um skaðabótaskyldu yrði gerð í einkamáli sem rekið væri á grundvelli laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A um að dánarbú föður hennar, C, yrði tekið til opinberra skipta og leyfi B til setu í óskiptu búi fellt úr gildi. A byggði kröfur sínar öðru fremur á því að C hefði ekki verið fær um að undirrita erfðaskrá sem kvað á um heimild B til setu í óskiptu búi og hún væri efnislega ógild. Hæstiréttur taldi að ákvæði 3. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um um skipti á dánarbúum o.fl. stæði því ekki í vegi að A gæti haft uppi kröfu um opinber skipti á þeim grunni. Þá yrði sú ályktun ekki dregin af ákvæðum 47. gr. erfðalaga nr. 8/1962 að A væri fyrirmunað að hafa uppi andmæli við gildi erfðaskrárinnar í ágreiningsmáli vegna slíkrar kröfu. Hvað sem því liði væri ekki fram komin sönnun um að erfðaskráin hefði verið efnislega ógild og skilyrði brostið til að ljúka skiptum með því að veita B leyfi til setu í óskiptu búi. Hefði A því ekki sýnt fram á heimild að lögum til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi C. Samkvæmt þessu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að lagt yrði fyrir sýslumann að leggja á lögbann við því að varnaraðili æki á vélknúnum ökutækjum um einkaveg í landi þeirra eða fæli öðrum slíkan akstur og ryfi til þess keðjulæsingar á veghliði. Hæstiréttur vísaði til þess að varnaraðili hefði ekki sýnt fram á að hann nyti umferðarréttar um einkaveg sóknaraðila á grundvelli laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Þrátt fyrir það hefði hann ítrekað notað hann og rofið til þess keðjulæsingar á hliði sem sóknaraðilar hefðu sett upp. Var því fallist á með sóknaraðilum að þeim hafi verið heimilt að bregðast við óviðkomandi umferð um einkaveg sinn og því ónæði sem af henni hlaust með lokun hans. Þar sem skilyrðum 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. voru uppfyllt var lagt fyrir sýslumann að leggja umbeðið lögbann á gegn tryggingu sem hann mæti hæfilega.

B var sagt upp störfum hjá A ehf. með skriflegri uppsögn. Á sex mánaða uppsagnarfresti samkvæmt ráðningarsamningi rifti A ehf. ráðningarsamningnum og höfðaði B dómsmál til heimtu skaðabóta. Hæstiréttur vísaði til þess að ástæður uppsagnar B hefðu verið raktar til frammistöðu hans í starfi hjá A ehf. Af þeim sökum bar eftir ákvæðum kjarasamnings að veita honum áminningu og gefa kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tæki gildi. Það hefði ekki verið gert og væri uppsögnin því ólögmæt og A ehf. bakað sér bótaábyrgð gagnvart B vegna hennar. Þá staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu Landsréttar um að þær ávirðingar A ehf. í garð B sem A ehf. reisti riftun sína á væru ekki þess eðlis að heimilt hefði verið að víkja honum fyrirvaralaust úr starfi og A ehf. því jafnframt fellt á sig bótaskyldu vegna ólögmætrar riftunar. Enn fremur var A ehf. gert að greiða B miskabætur vegna tilefnislausra, alvarlegra og meiðandi ávirðinga A ehf. í garð B sem voru til þess fallnar að valda B álitshnekki. Til frádráttar kröfum B komu kröfur A ehf. um endurgreiðslu dagpeninga og iðgjalds vegna líftryggingar.

Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi á þeim grunni að sóknaraðili hefði ekki afhent Landsrétti kærumálsgögn innan þess frests sem greinir í 3. mgr. 147. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli E gegn O og R var vísað frá Landsrétti þar sem málinu hefði ekki verið áfrýjað að nýju innan fjögurra vikna frá frávísunardómi Landsréttar í máli nr. 169/2024, sbr. 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur leit á hinn bóginn til þess að sú frávísun hefði verið kærð til Hæstaréttar og að fjögurra vikna frestur ákvæðisins hefði ekki byrjað líða fyrr en þegar endanleg niðurstaða lá fyrir um frávísun málsins frá Landsrétti með dómi Hæstaréttar. Eins og málið lá fyrir voru samkvæmt þessu ekki efni til að vísa því frá Landsrétti. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnislegrar meðferðar.

X var í héraði sakfelldur fyrir stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart þáverandi sambýliskonu sinni, brotaþolanum A, og stórfelld brot í nánu sambandi og barnaverndarlagabrot gegn tveimur börnum sínum. Var háttsemi X að þessu leyti nánar lýst í A- og B-köflum ákæru. Þá var hann einnig sakfelldur samkvæmt C- og D-köflum ákæru fyrir brot gegn lögum um bann við tilteknum frammistöðubætandi efnum og lyfjum sem og líkamsárás gagnvart brotaþolanum D. Með héraðsdómi var X gert að greiða A 3.500.000 krónur og D 250.000 krónur í miskabætur. X undi niðurstöðu héraðsdóms um C- og D-kafla ákæru sem og niðurstöðu um greiðslu miskabóta til D og var þeim þætti málsins ekki áfrýjað til Landsréttar. Með hinum áfrýjaða dómi var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X samkvæmt sömu ákæruliðum og í héraði staðfest að því undanskildu að hann var sýknaður af hluta ákæruliðar samkvæmt B-kafla ákæru. Refsing hans var lækkuð úr 24 mánaða fangelsi í 18 mánuði en þar af voru 15 mánuðir skilorðsbundnir. Þá voru miskabætur til handa A lækkaðar um 1.000.000 króna og X gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu X og ákvörðun refsingar staðfest. Á hinn bóginn taldi rétturinn að ekki hefðu verið efni til að lækka miskabætur til A eins og þær voru ákveðnar í héraði og var X því gert að greiða henni 3.500.000 krónur í miskabætur. Í ljósi þess að refsing X var með hinum áfrýjaða dómi milduð nokkuð auk þess sem hann var sýknaður af hluta ákæruliðar sem hann hefði verið sakfelldur fyrir í héraði var honum gert að greiða 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins fyrir Landsrétti. Eins og á stóð var allur áfrýjunarkostnaður málsins fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð.

X var meðal annars ákærður fyrir kynferðisbrot gegn barni með því að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við A, sem þá var 13 ára gömul, sbr. 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga en ekki var fallist á heimfærslu háttsemi hans til 1. mgr. 194. gr. laganna þar sem samþykki brotaþola hefði legið fyrir og ekkert fram komið um að X hefði nýtt sér yfirburðastöðu gagnvart brotaþola til að ná fram kynferðislegum vilja sínum. Landsréttur komst að öndverðri niðurstöðu og sakfelldi X fyrir nauðgun samkvæmt 1. mgr. 194. gr. laganna. Var sú afstaða meðal annars á því reist að af 1. mgr. 202. gr. leiddi að samþykki A til kynmaka hafi aldrei getað verið fyrir hendi. Hæstiréttur vísaði til þess að óhjákvæmilegt væri að Landsréttur mæti sjálfstætt hvort það leiddi af þroska brotaþola sem og atvikum öðrum hvort hún hafi verið bær til þess að veita gilt samþykki fyrir samræði við X. Voru slíkir annmarkar á sönnunarmati og röksemdum í hinum áfrýjaða dómi að hann var ómerktur og málinu vísað til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

B krafðist viðurkenningar á rétti til skaðabóta úr ábyrgðartryggingu A hf. hjá V hf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir við störf sín fyrir A hf. á starfsstöð félagsins. Slysið atvikaðist svo að B féll úr 1,55 metra hæð af flatvagni þegar hann var að hífa forsteyptar steypueiningar með bílkrana. Hæstiréttur vísaði til þess að meðal þeirra gagna sem dómarar líti til við frjálst sönnunarmat samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 væru skýrslur Vinnueftirlitsins þótt álit eða ályktanir þess væru ekki bindandi fyrir dómara um niðurstöðu máls. Á hinn bóginn var ekki fallist á með stefnda að sök yrði reist á þeim almennu skírskotunum til vinnuverndarreglna sem fram kæmu í skýrslu Vinnueftirlitsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki væru að finna laga- eða reglugerðarákvæði sem hefðu að geyma sérstök fyrirmæli um aðgerðir vinnuveitanda sem skylt hefði verið að grípa til vegna vinnu í þeirri hæð sem B var í er hann féll af flatvagninum. Var ekki sýnt fram á að orsök slyss B væri að rekja til vanbúnaðar á vinnustað eða ófullnægjandi verklags sem A hf. bæri skaðabótaábyrgð á heldur til óhappatilviks og aðgæsluleysis B við störf sín greint sinn. Voru A hf. og V hf. því sýknir af kröfu B.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að héraðsdómari í málinu viki sæti. Lagði Landsréttur til grundvallar að héraðsdómarinn hefði haft umtalsverða og sérstaka fjárhagslega hagsmuni af úrslitum málsins þar sem hann hefði um árabil greitt iðgjöld í A-deild Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þeir dómarar sem stóðu að úrskurði Landsréttar hefðu sjálfir um árabil einnig verið sjóðfélagar í A-deild lífeyrissjóðsins. Yrði því ekki annað ráðið en að þeir hefðu verið í áþekkri stöðu og sá héraðsdómari sem þeir töldu rétt að viki sæti í málinu vegna vanhæfis. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að við þær aðstæður hefði landsréttardómarana brostið hæfi til að fara með málið og leysa úr því. Þar sem málið hafði ekki hlotið löglega meðferð fyrir Landsrétti var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og málinu vísað til réttarins til meðferðar á ný.

X, Y og Z voru sakfelldir fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot samkvæmt 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft í vörslum sínum í sölu- og dreifingarskyni 2943,38 grömm af MDMA-kristöllum. Z var til viðbótar sakfelldur fyrir brot gegn sama ákvæði með því að hafa haft í vörslum sínum í sölu- og dreifingarskyni 1.781 töflu af MDMA, fyrir fíkniefnalagabrot með því að hafa haft í vörslum sínum ýmis önnur fíkniefni í sölu- og dreifingarskyni sem og fyrir umferðarlagabrot. Þá var Y einnig sakfelldur fyrir fíkniefnalagabrot með því að hafa haft í vörslum sínum nánar tilgreind fíkniefni og vopnalagabrot. Í málinu var annars vegar deilt um sýknukröfu Y vegna fyrrgreinds brots gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga og hins vegar ákvörðun refsingar. Með nánar tilgreindum athugasemdum staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sakfellingu Y. Við ákvörðun refsingar leit Hæstiréttur meðal annars til þess að úr MDMA-kristöllunum hefði mátt framleiða ríflega 23.000 MDMA-töflur og því um að ræða verulegt magn efnis sem og til nýlegra dóma réttarins í sambærilegum málum. Með hliðsjón af því var refsing allra ákærðu þyngd frá því sem ákveðið hefði verið í hinum áfrýjaða dómi og refsing ákærðu X og Y ákveðin fangelsi í þrjú ár en Z fangelsi í þrjú og hálft ár.

S og Í voru ákærðir fyrir stórfelld brot gegn vopnalögum. Þá var S einnig ákærður fyrir tilraun til hryðjuverka og Í fyrir hlutdeild í því broti. Með dómi Landsréttar var héraðsdómur staðfestur meðal annars um sakfellingu ákærðu fyrir stórfelld brot gegn vopnalögum. Jafnframt staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðdóms um sýknu ákærðu af sakargiftum um tilraun til hryðjuverks og hlutdeild í því broti. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu Landsréttar um að hafna kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi. Rétturinn taldi á hinn bóginn að ágallar höfðu verið á túlkun Landsréttar á sönnunarkröfum 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 svo og á aðferð við sönnunarmat og samningu hins áfrýjaða dóms sem voru til þess fallnir að hafa veruleg áhrif á niðurstöðu málsins. Þar sem Hæstiréttur gæti ekki endurmetið niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sönnunargildi munnlegs framburðar var óhjákvæmilegt vegna framangreindra annmarka að ómerkja hinn áfrýjaða dóm í heild sinni og vísa málinu aftur til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

A og B höfðuðu mál á hendur C hf. og T hf. og kröfðust miskabóta vegna andláts sonar þeirra. Við meðferð málsins í Landsrétti skiluðu C hf. og T hf. ekki greinargerð og var málið dæmt á grundvelli fyrirliggjandi gagna og án munnlegs flutnings, sbr. 3. mgr. 158. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sýknu C hf. og T hf. Fyrir Hæstarétti kröfðust A og B þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur með vísan til þess að Landsréttur hefði hafnað kröfum þeirra um sönnunarfærslu fyrir réttinum og munnlegan málflutning. Hæstiréttur féllst ekki á að ákvörðun Landsréttar um synjun á sönnunarfærslu hefði farið í bága við rétt A og B til réttlátrar málsmeðferðar. Á hinn bóginn var fallist á með A og B að efni hefðu verið til að heimila þeim að flytja mál sitt munnlega fyrir réttinum þótt útivist hefði orðið af hálfu C hf. og T hf. Var í þeim efnum litið til sjónarmiða þeirra þar að lútandi sem fram komu í beiðni þeirra til Landsréttar, sérstakra atvika málsins og þeirrar þýðingar sem réttur til munnlegs flutnings máls hefði sem þáttur í réttlátri málsmeðferð fyrir dómi samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að vísa kröfu A ehf. frá dómi. Um kæruheimild vísaði A ehf. til a-liðar 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur taldi að úrskurðir Landsréttar gætu ekki sætt kæru til réttarins án kæruleyfis ef með þeim hefði verið staðfest frávísun frá héraðsdómi svo sem hér væri raunin. Málinu var því vísað frá Hæstarétti.

X var gefin að sök nauðgun með því að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við A án hennar samþykkis. Í ákæru var háttsemi hans talin varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með héraðsdómi var X sýknaður en hann sakfelldur í Landsrétti. Fyrir Hæstarétti krafðist X ómerkingar hins áfrýjaða dóms og byggði meðal annars á því að sönnunarmat hans hefði ekki samrýmst reglum laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sakfelling hans hefði fyrst og fremst verið byggð á því að Snapchat-skilaboð hefðu stafað frá X en sú úrlausn réttarins verið röng og forsendur dómsins afar óáreiðanlegar. Þá hefði ekki verið reynt að ganga úr skugga um áreiðanleika gagnanna við rannsókn lögreglu. Hæstiréttur taldi ekki efni til að fallast á ómerkingarkröfu X og vísaði einkum til þess að í hinum áfrýjaða dómi hefði verið fjallað með ítarlegum hætti um þessi sönnunargögn og um leið tekin afstaða til varna X þar að lútandi. Niðurstaða um sönnun hefði verið reist á heildarmati allra sönnunargagna málsins, þar á meðal framburði X og vitna. Auk þess hefðu ekki komið fram vísbendingar um uppruna samskiptagagnanna sem sköpuðu skynsamlegan vafa að þessu leyti. Um efnishlið málsins rakti Hæstiréttur að niðurstaða Landsréttar hefði verið reist á heildstæðu mati á öllum sönnunargögnum. Frásögn A hefði þar verið metin trúverðug auk þess sem hún hefði verið talin fá stuðning í framburði vitna en að fyrir hendi væru atriði sem drægju úr trúverðugleika framburðar X. Það mat yrði ekki endurmetið af Hæstarétt, sbr. 2. mgr. 225. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sakfellingu X. Með hliðsjón af verulegum og óútskýrðum töfum á rannsókn lögreglu og í ljósi ungs aldurs X þótti mega staðfesta forsendur og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um refsingu hans sem ákveðin var fangelsi í tvö ár en fullnusta 21 mánaðar bundin almennu skilorði.

Áfrýjað var dómi Landsréttar þar sem ógilt var ákvörðun Á um að synja umsókn D um að taka í sölu áfenga drykkjartegund sem innihélt koffein og áfrýjanda gert að greiða D málskostnað. Á greiddi dæmdan málskostnað að morgni næsta dags eftir uppkvaðningu dómsins án fyrirvara. Hæstiréttur vísaði til þess að samkvæmt 5. mgr. 151. gr., sbr. 190. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, geti aðilar máls afsalað sér rétti til að áfrýja dómi hvort heldur berum orðum eða þegjandi. Í dómaframkvæmd hafi verið litið svo á að þegar aðili hefur greitt gagnaðila sínum fjárhæð í samræmi við dómsniðurstöðu án fyrirvara sé áfrýjun dómsins því ekki samrýmanleg og leiði það til frávísunar frá æðri dómi. Sama gildi þegar aðili greiðir málskostnað án fyrirvara að gengnum dómi þar sem eina athafnaskylda hans samkvæmt dómsorði er greiðsla slíks kostnaðar. Var áfrýjun málsins ekki samrýmanleg þeirri greiðslu og málinu vísað frá Hæstarétti.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli var vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að S skorti aðildarhæfi. Hæstiréttur vísaði til þess að ótvírætt væri að Evrópusambandið nyti aðildarhæfis fyrir íslenskum dómstólum. Af gögnum málsins og ákvörðun ráðsins 2010/427 frá 26. júlí 2010 um skipulag og starfshætti evrópsku utanríkisþjónustunnar yrði þó ráðið að S hefði ekki slíkt sjálfstæði að hann nyti aðildarhæfis í dómsmáli samkvæmt áskilnaði 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður Landsréttar því staðfestur og málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

X var ákærð fyrir manndráp, tilraun til manndráps og stórfellt brot í nánu sambandi með því að hafa svipt yngri son sinn lífi með nánar tilgreindum hætti og gert tilraun til hins sama gagnvart eldri syni sínum. Með dómi Landsréttar var X sakfelld samkvæmt ákæru og dæmd í 18 ára fangelsi. X krafðist ómerkingar á hinum áfrýjaða dómi á þeim grundvelli að henni hefði verið synjað um viðbótarmat við meðferð málsins þar fyrir dómi. Hæstiréttur taldi að spurningar í beiðni um viðbótarmat hefðu falið í sér efnislega beiðni um nýtt mat á sömu atriðum um geðheilsu hennar sem þegar hefði verið fjallað um og því engin efni til þess að slíkt mat færi fram að nýju. Ekki var heldur talið að þeir geðlæknar sem stóðu að undir- og yfirmatsgerð hefðu reist mat sitt á röngum grundvelli. Þá var ekki fallist á með X að slíkur annmarki hefði verið á meðferð málsins fyrir Landsrétti að komið hefði niður á vörnum hennar. Var því synjað um ómerkingu dóms Landsréttar. Með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms var staðfest að ákærða hefði verið sakhæf í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga og að 16. gr. sömu laga stæði því ekki í vegi að henni yrði gerð refsing. Við ákvörðun refsingar var litið til aðdraganda brotsins og alvarleika þess og því staðfest niðurstaða Landsréttar um refsingu ákærðu. Loks voru staðfest ákvæði hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta, svo og um sakarkostnað, gjafsóknarkostnað og málskostnað.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli var vísað frá réttinum en H hafði kært til réttarins þann hluta úrskurðar héraðsdóms um frávísun sem laut að málskostnaði. Í forsendum úrskurðar Landsréttar kom fram að ekki væri heimild til að kæra ákvæði um málskostnað eftir að aðalmeðferð máls væri hafin. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins kærða úrskurðar og taldi heimild bresta til þess að kæra ákvæði úrskurðar héraðsdóms um málskostnað eitt og sér til Landsréttar.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem leyst var úr ágreiningi A og B við opinber skipti til fjárslita vegna sambúðarslita þeirra. Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfum A um að viðurkennd yrði eignarhlutdeild hans í nánar tilgreindri íbúð og endurgreiðslu vegna útlagðra fjárframlaga, meðal annars vegna ráðstöfunar séreignarsparnaðar hans inn á sameiginlegt lán aðila. Þá var jafnframt fallist á kröfu B um að hjólhýsi skyldi við fjárslitin teljast eign hennar. Með dómi Hæstaréttar var úrskurður Landsréttar staðfestur að öðru leyti en að komist var að þeirri niðurstöðu að við skiptin skyldi taka tillit til 854.373 króna kröfu A vegna ráðstöfunar séreignarsparnaðar hans. Meðal þess sem litið var til var að greiðslurnar hefðu verið bundnar þeirri forsendu að sambúð aðila myndi endast og A öðlast eignarhlut í fasteign B í samræmi við þær.

H höfðaði mál á hendur I og krafðist þess að viðurkennt yrði að I hefði verið óheimilt að binda enda á störf hans á grundvelli greinar 18.4.5 í nánar tilgreindum kjarasamningi. Byggði H á því að ákvæðið væri eftir tilteknar lagabreytingar andstætt lögum. Með héraðsdómi var I sýknað af dómkröfu H en Landsréttur komst að öndverðri niðurstöðu og féllst á viðurkenningarkröfu H. Reisti Landsréttur þá niðurstöðu einkum á því að ekki væri unnt að leggja þá merkingu í umrætt kjarasamningsákvæði að starfslok skyldu verða við tiltekinn aldur. I hélt því fram í greinargerð sinni til Hæstaréttar að hvorugur aðila hefði byggt á því að vafi léki á um túlkun greinar 18.4.5. Í dómi Hæstaréttar kom fram að málsástæðu um þá túlkun kjarasamningsákvæðisins sem lögð hefði verið til grundvallar í hinum áfrýjaða dómi sæi hvergi stað í skriflegum málflutningi aðila í héraði og fyrir Landsrétti. Hana hefði ekki heldur borið á góma við flutning málsins á þeim dómstigum. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur með vísan til 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til löglegrar meðferðar að nýju.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli var vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að veðskuldabréfasjóðinn V skorti aðildarhæfi og hafnað kröfu V um breytingu á aðild þannig að K, rekstraraðili sjóðsins, kæmi í hans stað. Í málinu var ágreiningur um hvort unnt væri að bæta úr slíkum skorti með tilkynningu um breytta aðild undir rekstri málsins fyrir Landsrétti. Hæstiréttur taldi að af ákvæðum laga nr. 45/2020 um rekstraraðila sérhæfðra sjóða leiddi að K ætti að réttu lagi að eiga aðild að dómsmálum vegna sjóðsins. Í þessum efnum hafi ekki sérstaka þýðingu hvort mál séu rekin samkvæmt XXIV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. eða sem almennt einkamál. Ekki var fallist á þá forsendu hins kærða úrskurðar að það kynni að raska grundvelli málsins að nýr aðili kæmi að því á áfrýjunarstigi enda hefði ekki verið bent á hvernig breytingin myndi fela í sér slíka röskun og taldi Hæstiréttur því unnt að breyta aðild fyrir Landsrétti með því að verða við beiðni V um að tilgreina K í hans stað sem varnaraðila þar fyrir réttinum í þingbók og síðar í dómi í málinu. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem dómkröfu um að viðurkennd yrði nánar tiltekin skaðabótaskylda B og C og að rétturinn tæki afstöðu til ákveðinna refsiviðurlaga var vísað frá Landsrétti. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins kærða úrskurðar með vísan til forsendna.

Staðfestur var úrskurður Félagsdóms þar sem máli F gegn S var vísað frá dómi.

T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.

B og J höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af óverðtryggðu láni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 4. júlí 2019 og greiddu upp 2. febrúar 2021. Samkvæmt skilmálum þess var L hf. heimilt hvenær sem er á lánstímanum að hækka eða lækka vexti í samræmi við vaxtaákvarðanir L hf. á hverjum tíma. Vaxtaákvarðanir tóku „meðal annars mið af vöxtum Seðlabanka Íslands, vöxtum á markaði og öðrum fjármögnunarkjörum“. B og J töldu að skilmálinn uppfyllti ekki kröfur um gagnsæi í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og skýra bæri þessi lög í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd á sviði lánasamninga. Undir rekstri málsins í héraði var leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Hæstiréttur lagði til grundvallar að tilvísun skilmálans til vaxta Seðlabanka Íslands vísaði til stýrivaxta og fullnægði kröfum 34. gr. laga nr. 118/2016 um gagnsæi. Hins vegar þótti tilvísun til vaxta á markaði óskýr og ekki standast áskilnað 34. gr. Jafnframt taldi Hæstiréttur að aðrir þættir skilmálans uppfylltu ekki skilyrði 34. gr. enda kæmu þar ekki fram á skýran og hnitmiðaðan hátt skilyrði og málsmeðferð við breytingu útlánsvaxta. Skilmálinn raskaði því til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila samningsins B og J í óhag og taldist ósanngjarn í skilningi 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Til að koma á jafnvægi milli samningsaðila var fallist á að skilmáli skuldabréfsins um breytingar á vöxtum á láni B og J yrði metinn ógildur að því leyti sem þar væri vísað til annarra þátta en vaxta Seðlabanka Íslands. Við úrlausn endurgreiðslukröfunnar voru ekki efni til að leggja 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til grundvallar enda hefði skilmálinn ekki verið ógiltur í heild sinni. Á samningstímanum höfðu vextir lánsins lækkað tíu sinnum. Fyrir Hæstarétti vísuðu B og J til útreiknings sem tók mið af mismun á þeim vöxtum sem þau greiddu á samningstímanum og vöxtum sem þeim hefði borið að greiða ef vextir lánsins hefðu að öllu leyti fylgt lækkun stýrivaxta. Hæstiréttur taldi að B og J höfðu mátt hafa raunhæfar væntingar um að L hf. myndi lækka vexti vegna tilvísunar til vaxta Seðlabanka Íslands en þó ekki, vegna orðalags skilmálans, að breytingarnar fylgdu tafarlaust og nákvæmlega breytingum á stýrivöxtum. Ekki væri annað fram komið en að gildar ástæður hefðu legið að baki því að munur breytilegra vaxta og stýrivaxta hefði aukist tímabundið á samningstímanum og jafnframt lægi ekki annað fyrir en að munurinn hefði verið innan svigrúms L hf. samkvæmt skilmálanum. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. af kröfum B og J.

H ehf. höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist þess að fá viðurkennt að atkvæði fylgdi ekki jörðinni Hvarfsdal í Dalabyggð í Veiðifélagi Búðardalsár. Hæstiréttur taldi að það leiddi af 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006 að atkvæði í veiðifélaginu fylgdi ekki jörðinni Hvarfsdal. Einnig taldi Hæstiréttur að það færi ekki í bága við 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttar og 74. gr. um félagafrelsi að B ehf. nyti ekki atkvæðisréttar í veiðifélagi vegna jarðarinnar. Þannig hefði ekki verið gengið lengra með lögum nr. 61/2006 við að takmarka réttindi B ehf. en efni voru til. Samkvæmt þessu var tekin til greina viðurkenningarkrafa H ehf.

ESJ og EJ höfðuðu mál gegn A hf. og kröfðust endurgreiðslu á hluta þeirra vaxta sem þau höfðu greitt af verðtryggðu húsnæðisláni með breytilegum vöxtum samkvæmt veðskuldabréfi sem þau gáfu út 3. janúar 2017 og greiddu upp 29. mars 2021. Samkvæmt skilmálum þess skyldi við ákvarðanir um breytingar á vöxtum horfa til „breytinga á ávöxtunarkröfu verðtryggðra skuldabréfa útgefinna m.a. af Íbúðalánasjóði, bönkum og fjármálastofnunum á Íslandi, ríkissjóði Íslands eða sveitarfélögum, breytinga á fjármögnunarkostnaði, rekstrarkostnaði, smásöluálagningu bankans og álagningu bankans vegna útlánaáhættu.“ ESJ og EJ töldu skilmálann ekki uppfylla kröfur um gagnsæi samkvæmt lögum nr. 33/2013 um neytendalán og hann væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga nr. 7/1936, eins og lögin væru skýrð í ljósi Evróputilskipana um neytendavernd. Hæstiréttur tók fram að skilmálinn hefði í mikilvægum atriðum verið ólíkur þeim sem var til umfjöllunar í dómi réttarins 14. október 2025 í máli nr. 55/2024 auk þess sem leyst var úr því máli á grundvelli laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda. Hæstiréttur leit til þess að í skilmála A hf. voru skilyrði vaxtabreytinga tæmandi talin og lög nr. 33/2013 gerðu ekki ríkari kröfur til lýsingar á málsmeðferð við vaxtaákvörðun en fram kæmi í honum. Jafnframt var litið til þess að skilmálinn hefði verið á skýru og skiljanlegu máli með útskýringum á hverju og einu skilyrða vaxtabreytinga. Taldi Hæstiréttur að skilmálinn uppfyllti gagnsæiskröfur laga um neytendalán. Ekki varð séð að A hf. hefði nýtt sér aðstöðumun við samningsgerðina eða að jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila hefði verið raskað til muna. Yrði sú krafa ekki leidd af 36. gr. c laga nr. 7/1936 um jafnvægi milli samningsaðila að fyllilega þyrfti að vera fyrirsjáanlegt hvaða vexti lántaki myndi greiða af láni með breytilegum vöxtum þegar kröfur um lögmæti skilmála væru að öðru leyti uppfylltar. Þá var horft til þess að lántökum voru tryggð ákveðin mótvægisúrræði vegna ófyrirsjáanleika skilmálans. Því var ekki fallist á með ESJ og EJ að skilmálinn væri ósanngjarn í skilningi 36. gr. c samningalaga. Var því staðfest niðurstaða Landsréttar um sýknu A hf. af kröfum ESJ og EJ.

H og S höfðuðu mál á hendur E og einkahlutafélagi hans, EB ehf., og kröfðust þess að viðurkennd yrði óskipt skaðabótaábyrgð þeirra á tjóni þeirra sem leiddi af því að kaupsamningur um fasteign, sem komst á með samþykktu kauptilboði, hefði ekki verði efndur. Jafnframt var krafist viðurkenningar á óskiptri skaðabótaábyrgð fasteignasalans G og fasteignasölunnar sem hún starfaði hjá, B ehf., þar sem G hefði ekki upplýst við tilboðsgerðina að seljandi eignarinnar, EB ehf., væri ekki eigandi hennar og gæti ekki ráðstafað henni. Héraðsdómur féllst á kröfur H og S en með hinum áfrýjaða dómi var niðurstaða héraðsdóms staðfest að því er varðaði E og EB ehf. en B ehf. og G sýknuð. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að EB ehf. bæri skaðabótaábyrgð á tjóni H og S sem hlaust af vanefndum félagsins gagnvart þeim með vísan til þeirra raka sem byggju að baki 2. mgr. 46. gr. laga nr. 40/2002. Jafnframt hefði E með ráðstöfun lóðar fasteignarinnar til félagsins L ehf. sýnt af sér saknæma háttsemi sem hann bæri ábyrgð á samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um óskipta skaðabótaskyldu E og EB ehf. því staðfest. Um skaðabótaábyrgð B ehf. og G var talið að með því að upplýsa H og S ekki með neinum hætti um heimildarskort EB ehf. við samningsgerðina hefði G brotið gegn skyldum sínum sem löggiltur fasteignasali. Taldi Hæstiréttur að hún og vinnuveitandi hennar, B ehf., bæru óskipta ábyrgð á tjóni H og S sem af því hlaust samkvæmt 27. gr. laga nr. 70/2015 svo og almennum reglum skaðabótaréttar. Var því einnig fallist á kröfu H og S gagnvart B ehf. og G.

GA höfðaði mál á hendur E og einkahlutafélagi hans, EB ehf., og krafðist þess að viðurkennd yrði óskipt skaðabótaábyrgð þeirra á tjóni hennar sem leiddi af því að kaupsamningur um fasteign, sem komst á með samþykktu kauptilboði, hefði ekki verði efndur. Jafnframt var krafist viðurkenningar á óskiptri skaðabótaábyrgð fasteignasalans G og fasteignasölunnar sem hún starfaði hjá, B ehf., þar sem G hefði ekki upplýst við tilboðsgerðina að seljandi eignarinnar, EB ehf., væri ekki eigandi hennar og gæti ekki ráðstafað henni. Héraðsdómur féllst á kröfur GA en með hinum áfrýjaða dómi var niðurstaða héraðsdóms staðfest að því er varðaði E og EB ehf. en B ehf. og G sýknuð. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að EB ehf. bæri skaðabótaábyrgð á tjóni GA sem hlaust af vanefndum félagsins gagnvart henni með vísan til þeirra raka sem byggju að baki 2. mgr. 46. gr. laga nr. 40/2002. Jafnframt hefði E með ráðstöfun lóðar fasteignarinnar til félagsins L ehf. sýnt af sér saknæma háttsemi sem hann bæri ábyrgð á samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um óskipta skaðabótaskyldu E og EB ehf. því staðfest. Um skaðabótaábyrgð B ehf. og G var talið að með því að upplýsa GA ekki með neinum hætti um heimildarskort EB ehf. við samningsgerðina hefði G brotið gegn skyldum sínum sem löggiltur fasteignasali. Taldi Hæstiréttur að hún og vinnuveitandi hennar, B ehf., bæru óskipta ábyrgð á tjóni GA sem af því hlaust samkvæmt 27. gr. laga nr. 70/2015 svo og almennum reglum skaðabótaréttar. Var því einnig fallist á kröfu GA gagnvart B ehf. og G.

X var ákærð fyrir kynferðisbrot og brot gegn barnaverndarlögum nr. 80/2008 með því að hafa brotið gegn blygðunarsemi A, B og C með því að hafa viðhaft við þá kynferðislegt, vanvirðandi og ósiðlegt tal auk þess að hafa áreitt A kynferðislega með því að fara með hendurnar inn fyrir buxna- og nærbuxnastreng hans. Héraðsdómur sakfelldi X fyrir brot gegn 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga en sýknaði hana af broti gegn blygðunarsemi samkvæmt 209. gr. almennra hegningarlaga og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Með hinum áfrýjaða dómi var X fundin sek um öll ákæruatriði. Hæstiréttur staðfesti dóm Landsréttar um að ákæra málsins hefði fullnægt kröfum um skýrleika samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála með vísan til forsendna hans og að viðbættum frekari röksemdum. Kröfu ákærðu um frávísun málsins frá héraðsdómi var því hafnað. Þá var kröfu X um ómerkingu dóms Landsréttar einnig hafnað með vísan til þess að af honum yrði ráðið að niðurstaða um sakfellingu væri byggð á heildstæðu mati á sönnunargögnum málsins auk þess sem ekkert væri komið fram um að annmarkar hefðu verið á aðferð við mat á sönnunargildi framburðar vitna sem fallnir væru til þess að hafa haft áhrif á niðurstöðu málsins. Um efnishlið málsins rakti Hæstiréttur að niðurstaða Landsréttar hefði verið reist á heildstæðu mati á öllum sönnunargögnum og þá einkum sönnunargildi munnlegs framburðar brotaþola og vitna fyrir dómi. Það mat yrði ekki endurmetið af Hæstarétt, sbr. 2. mgr. 225. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sakfellingu ákærðu en henni gert að sæta fangelsi í 30 daga skilorðsbundið.

X var gefið að sök manndráp með því að hafa svipt A lífi með margþættu ofbeldi. Í héraði hafði hún verið dæmd í 10 ára fangelsi og háttsemi hennar heimfærð undir 2. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940. Með dómi Landsréttar var hún sakfelld fyrir brot gegn 211. gr. sömu laga og henni gert að sæta fangelsi í 16 ár. Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms og að viðbættum frekari röksemdum að ákæra málsins hefði fullnægt kröfum um skýrleika samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Þá rakti Hæstiréttur að meðal sérfræðilegra sönnunargagna í málinu væri útvíkkuð réttarkrufning tveggja réttarlækna sem og matsgerð dómkvadds matsmanns. Vægi þessara sérfræðilegu sönnunargagna var talið ráðast meðal annars af því hvernig staðið hefði verið að gerð þeirra og þeim rökstuðningi sem þar væri að finna fyrir niðurstöðum. Í því tilliti bæri einnig að horfa til nánari skýringa viðkomandi sérfræðinga fyrir dómi svo og þess hvernig niðurstöðurnar samræmdust öðrum gögnum málsins. Rétturinn taldi ekkert fram komið um að annmarkar hefðu verið á aðferð við mat á sönnunargildi sérfræðilegra gagna í hinum áfrýjaða dómi eða að aðrir ágallar væru á málsmeðferð eða samningu hans sem fallnir væru til þess að geta hafa haft áhrif á niðurstöðu málsins. Hæstiréttur taldi jafnframt að ekki yrði hnekkt efnislegri niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um mat á sönnun um dánarorsök A og aðkomu ákærðu að því að svipta hann lífi svo og um ásetning hennar til þess verknaðar. Var dómurinn því staðfestur um sakfellingu ákærðu fyrir manndráp af ásetningi og heimfærslu brotsins. Þá var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar. Loks voru staðfest ákvæði hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta, útlagðs kostnaðar og um greiðslu máls- og gjafsóknarkostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti svo og um sakarkostnað.

M höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í á tjóni félagsmanna M vegna úthlutunar á aflahlutdeild í makríl samkvæmt III. ákvæði til bráðabirgða við lög nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 46/2019. Í málinu var einkum deilt um hvort krafa M væri fyrnd. Í dómi Hæstaréttar var rakið að M hefði allt frá birtingu síðastgreindu laganna 20. júní 2019 og í síðasta lagi við úthlutun Fiskistofu á aflahlutdeild og aflamarki í makríl 8. ágúst það ár nauðsynlegar upplýsingar um að lögin myndu leiða til skerðingar fjárhagslegra hagsmuna félagsmanna hans og þar með valda þeim tjóni. Fyrningarfrestur kröfu M hefði samkvæmt því byrjað að líða 20. júní 2019 og aldrei síðar en 8. ágúst sama ár. Í þeim efnum réði ekki úrslitum þótt ekki hefði á þeim tíma verið hægt að staðreyna endanlega fjárhæð tjónsins. Þá taldi Hæstiréttur að M stoðaði ekki að vísa til 1. mgr. 22. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda vegna niðurstöðu Hæstaréttar 19. apríl 2023 í máli nr. 44/2022 eða að með þeim dómi hefði stofnast nýr sex mánaða frestur til að höfða annað mál. Málsgrundvöllur í fyrirliggjandi máli væri annar og sakarefni ólíkt því sem hefði verið til úrlausnar í fyrrgreindum dómi. Ákvæðið ætti því ekki við í málinu. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að krafa M væri fallin niður fyrir fyrningu samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 var því staðfest.

Ágreiningur aðila laut að landamerkjum jarðarinnar Drangavíkur í Árneshreppi gagnvart jörðunum Engjanesi, Ófeigsfirði og Laugalandi. Með hinum áfrýjaða dómi voru viðurkennd nánar tilgreind landamerki á milli Engjaness og Drangavíkur en ekki var talið að síðarnefnda jörðin ætti merki að jörðunum Ófeigsfirði og Laugalandi. Stefnendur í héraði voru eigendur 74,5% Drangavíkur en að áfrýjun þeirra til Landsréttar og Hæstaréttar stóðu 61% eigenda jarðarinnar og var öðrum eigendum hennar stefnt til að þola dóm af hálfu sameigenda sinna en þeir tóku undir málatilbúnað annarra stefndu í málinu. Hæstiréttur taldi að 4. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gæti samkvæmt efni sínu ekki átt við um yfirlýsingar þeirra sem stefnt væri til að þola dóm þannig að þær væru bindandi fyrir áfrýjendur. Aðilar voru sammála um að leggja landamerkjabréf jarðanna Drangavíkur og Engjaness til grundvallar niðurstöðu í málinu. Kjarni ágreinings aðila laut að því hvernig bæri að skýra tilvísun landamerkjabréfanna til Eyvindarfjarðarár og hver hefðu verið upptök árinnar á ritunartíma þeirra. Hæstiréttur taldi bréfin afar fáorð um mörk inn til landsins og að nauðsynlegt væri að horfa til annarra heimilda en bréfanna sjálfra. Þær geymdu lýsingu sem nota mætti við mat á merkjum jarðanna, staðháttum sem og upplýsingum um notkun landsins. Þá var að teknu tilliti til staðhátta og venju á viðkomandi svæði líkt og í hinum áfrýjaða dómi miðað við að með orðunum „eptir hæstu fjallsbrún“ í landamerkjabréfi Engjaness væri átt við vatnaskil. Við úrlausn málsins var einnig lagt til grundvallar með vísan til ýmissa ritaðra heimilda um staðhætti og korta sem gerð voru nærri landamerkjabréfunum í tíma að Eyvindarfjarðará hefði á ritunartíma bréfanna komið upp í tveimur kvíslum norðarlega á Ófeigsfjarðarheiði þaðan sem hún hefði runnið í farvegi til sjávar. Jafnframt var talið að Efra- og Neðra Eyvindarfjarðarvatn hefðu ekki tekið að myndast fyrr en Drangajökull tók að hopa upp úr árinu 1914. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um landamerki jarðanna Drangavíkur og Engjaness.

V höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess að ógilt yrði ákvörðun ríkisskattstjóra um synjun á endurgreiðslu virðisaukaskatts samkvæmt 3. mgr. 43. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 2. gr. reglugerðar nr. 288/1995 um endurgreiðslu virðisaukaskatts til erlendra fyrirtækja. V byggði meðal annars á því að öll skilyrði endurgreiðslu virðisaukaskatts hefðu verið uppfyllt og að niðurstaða ríkisskattstjóra um skráningarskyldu V á virðisaukaskattsskrá væri röng. Þá byggði V einnig á því að vikið hefði verið frá áralangri túlkun og framkvæmd ríkisskattstjóra um skráningarskyldu erlendra ferðaskrifstofa. Í dómi Hæstaréttar var rakið að fyrir lægi að V hefði selt ferðaþjónustu til afhendingar hér á landi sem ekki væri undanþegin skattskyldusviði laganna. Yrði því að telja að honum hefði borið skylda til að innheimta virðisaukaskatt og standa skil á honum í ríkissjóð eins og kveðið væri á um í 1. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1988. Bar V því að skrá sig á virðisaukaskattsskrá, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna, enda ekki undanþeginn skattskyldu samkvæmt 4. gr. þeirra. Að þessu gættu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var fallist á niðurstöðu ríkisskattstjóra um skatt- og skráningarskyldu V. Af þessu leiddi að skilyrðum fyrrgreindra laga og reglugerðar til endurgreiðslu virðisaukaskatts væri ekki fullnægt. Þá taldi Hæstiréttur ekki unnt að líta svo á að þegar V lagði fram beiðnir sínar um endurgreiðslu virðisaukaskatts hefði það verið orðin föst og alkunn framkvæmd skattyfirvalda að erlendum ferðaskrifstofum bæri ekki að skrá sig á virðisaukaskattsskrá vegna sölu þeirra á þjónustu sem innt væri af hendi til neytenda hér á landi. Öðrum málsástæðum V var jafnframt hafnað og hinn áfrýjaði dómur um sýknu Í staðfestur.