Dómstólaleit

Með dómi Landsréttar var DS, E og D bannað að hindra umferð V og veiðimanna á vélknúnum ökutækjum eftir akvegum sem liggja um land jarðanna Bakkavallar og Vallarhjáleigu í Rangárþingi eystra að veiðistöðum á veiðisvæðum 8 og 9 í Eystri- Rangá og hindra aðgengi stefnda að þremur sleppitjörnum í sameignarlandi Árgilsstaða 1 og 2 og eyðileggja þær eða koma í veg fyrir nýtingu þeirra að öðru leyti. Í dómi Landsréttar var rakið að með því að hindra umferð vélknúinna ökutækja eftir vegum sem liggja um land tilgreindra jarða og aðgengi V að sleppitjörnum hefðu DS, E og D þannig komið í veg fyrir að V gæti sinnt lögbundnu hlutverki sínu sem nánar hefði verið útfært í samþykktum og lögum nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Þá hefði framganga DS, E og D í því skyni að hindra aðgengi veiðimanna á vélknúnum ökutækjum sem keypt hefðu veiðileyfi á grundvelli tiltekins samnings farið í bága við fyrirmæli 4. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006. Varðandi eyðileggingu sleppitjarna kom fram í dómi Landsréttar að ekki lægi fyrir að tekin hefði verið ákvörðun um að breyta nýtingu landsins, sem fyrir lá að væri í sameign dánarbús föður DS, E og D og fleiri, á löglega boðuðum fundi. Þegar af þeirri ástæðu væri DS, E og D óheimilt að eyðileggja sleppitjarnirnar eða koma í veg fyrir nýtingu þeirra að öðru leyti.

H ehf. höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist þess að fá viðurkennt að ekkert atkvæði fylgdi jörðinni Hvarfsdal í Dalasýslu sem er í eigu B ehf., í Veiðifélagi Búðardalsár, en óumdeilt var að jörðinni fylgdi veiðiréttur í Búðardalsá. Í dómi Landsréttar var þróun löggjafar um veiðirétt jarða og atkvæðisrétt í veiðifélögum rakin. Um atkvæðisrétt í veiðifélögum er í gildandi lögum fjallað í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Þar kemur fram að eitt atkvæði í veiðifélagi fylgi hverri jörð sem á veiðirétt. Með jörð sé átt við jarðir sem fullnægi skilyrðum til að teljast lögbýli við gildistöku eldri jarðalaga nr. 65/1976. Þegar lögbýlisskilyrðið var fyrst tekið upp með lögum 53/1957 um lax- og silungsveiði var tilgangur þess ekki að svipta menn atkvæðisrétti í veiðifélögum sem þeir áttu þegar fyrir, heldur koma í veg fyrir að jörðum yrði skipt upp og eigendur gætu þannig aukið atkvæðisrétt sinn. Í lögunum nr. 53/1957 var síðan mælt sérstaklega fyrir um atkvæðisrétt eigenda eyðijarða. Þrátt fyrir að jörðin Hvarfsdalur hafi verið í eyði síðan árið 1938 hefur jörðinni fylgt atkvæðisréttur í veiðifélaginu frá stofnun þess árið 1973. Eyðijörðum hefur frá öndverðu verið veittur atkvæðisréttur í veiðifélögum og í lögum hefur sérstaklega verið mælt fyrir um atkvæðisrétt þeirra síðan árið 1957 að undanskildum árunum 2006-2009 en ákvæði um eyðijarðir var sérstaklega bætt inn í lög 61/2006, árið 2009 þar sem ætlunin hefði ekki verið að breyta atkvæðisrétti eyðijarða í veiðifélögum með lögum 61/2006. Með vísan til umfjöllunar um tilgreinda löggjöf, 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignaréttar, meðalhófs og þess að atkvæðis- réttur í veiðifélagi verður ekki skertur afturvirkt, var talið óhjákvæmilegt að skýra inntak 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006, þannig að jörðin Hvarfsdalur, sem á veiðirétt í Búðardalsá, fari með atkvæðisrétt í veiðifélagi árinnar. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Vísað var frá héraðsdómi máli þessu sem V höfðaði á hendur DS, E og D, enda yrði ekki talið að V uppfyllti þann áskilnað 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að geta átt réttindi og borið skyldur að landslögum, en líta yrði svo á að V skorti lögmætan grundvöll fyrir starfsemi sinni. Óhjákvæmilegt væri að miða við að V starfaði sem deild í Veiðifélagi Rangæinga en án samþykkta. Af 6. mgr. 39. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði yrði skýrlega ráðið að í lögunum væri ekki gert ráð fyrir að veiðifélög störfuðu án samþykkta, staðfestum af Fiskistofu samkvæmt fyrirmælum laganna. Í öllu falli væri ljóst að aðild V að málinu væri í engu reifuð eða rökstudd, hvorki í héraðsstefnu né í greinargerð V til Landsréttar. Var því óhjákvæmilegt að vísa málinu frá héraðsdómi.

A var einn eigenda jarðarinnar Rauðamýrar en jörðinni fylgdi veiðiréttur í Hvannadalsá. A höfðaði mál á hendur V og krafðist þess að fá greiddan arð fyrir árin 2015 og 2017 vegna þess eignarhlutar sem hún var þinglýstur eigandi að. Í dómi Landsréttar kom fram að sameigendur Rauðumýrar hefðu gert með sér samkomulag árið 2000 en í því hefðu öll fjármál sameignarinnar verið falin fjárhaldsmanni. Á aðalfundi sameigenda á árinu 2015 hefði G verið kosinn fjárhaldsmaður og hefði arðgreiðsla þess árs verið greidd til hans. Með því hefði V uppfyllt skyldu sína til útgreiðslu arðs það árið. Vegna ósættis sameigenda hefði G látið af starfi sínu sem fjárhaldsmaður árið 2016. Þar sem fjárhaldsmanni hefði ekki verið fyrir að fara til að taka við arðgreiðslum árið 2017 hefði V uppfyllt skyldu sína til útgreiðslu arðs til sameigendanna með því að inna greiðslur af hendi til hvers og eins þeirra. Málamyndagerningur milli A og H, þess efnis að eignarhluta hans skyldi þinglýst á nafn A, gæti engu breytt um það. Var V sýknað af öllum kröfum A.

Í málinu krafðist Á þess að felldar yrðu úr gildi með dómi þrjár stjórnvaldsákvarðanir Fiskistofu þess efnis að ákvörðun aðalfundar Veiðfélags Á frá 26. apríl 2018 hefði verið ólögmæt en með ákvörðun félagsins var samþykkt breytt veiðitilhögun, ráðstöfun veiða og veiðitími fyrir árið 2019 á þann hátt að netaveiði á veiðisvæðinu var bönnuð. Til vara krafðist Á þess að viðurkennt yrði með dómi að veiðifélaginu hefði verið heimilt að ráðstafa veiði á félagssvæðinu fyrir árið 2019 með þeirri samþykkt veiðifélagsins sem felld var úr gildi með stjórnvaldsákvörðunum Fiskistofu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ný ákvörðun hefði verið tekin í veiðifélaginu 28. mars 2019 sem hefði meðal annars lotið að veiðitímabilinu 2019 og sú ákvörðun komið í stað þeirrar ákvörðunar sem aðalkrafa Á tók til. Þá lægi fyrir að veiðitímabilinu sem umræddar ákvarðanir lutu að væri nú lokið. Var því fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að hagsmunir Á af því að fá leyst úr aðalkröfu sinni væru ekki lengur fyrir hendi. Þá kom fram að í varakröfu Á fælist í reynd krafa um að dómstólar tækju afstöðu til fyrirhugaðrar ráðstöfunar á veiði á félagssvæðinu fyrir liðið veiðitímabil sem óumdeilt væri að hefði verið felld úr gildi með ákvörðun aðalfundar 28. mars 2019. Með vísan til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 var því einnig fallist á niðurstöðu héraðsdóms um frávísun á varakröfu Á.

N höfðaði mál á hendur M og L ehf. og krafðist þess að fellt yrði úr gildi rekstrarleyfi sem Fiskistofa hafði veitt L ehf. til reksturs stöðvar til sjókvíaeldis á laxi í Reyðarfirði. N byggði á því að aðildarfélög þess hefðu lögvarða hagsmuni af málsókninni, annars vegar vegna þess að starfsemi L ehf. myndi valda þeim tjóni í tengslum við nýtingu laxveiðihlunninda á félagssvæðum þeirra en hins vegar vegna þess að á grundvelli starfseminnar myndi fara fram erfðablöndum á milli eldislaxa og náttúrulegra laxastofna á Íslandi. Landsréttur taldi hagsmuni tengda nýtingu laxveiðihlunninda ekki tilheyra þeim veiðifélögum sem saman mynda N, heldur félagsmönnum þeirra. Því hefðu veiðifélögin ekki lögvarða hagsmuni af efnisúrlausn um það efni. Varðandi málatilbúnað N um hættu á blöndu eldislaxa við náttúrulega laxastofna í veiðiám á Íslandi taldi Landsréttur að málatilbúnaður N varðaði ekki lögmæti tiltekinnar stjórnvaldsákvörðunar heldur miðaði hann að því að fá fram afstöðu dómstóla til þess hagsmunamats löggjafans sem birtist í lögum nr. 71/2008 um fiskeldi. Landsréttur taldi því aðildarfélög N ekki hafa lögvarða hagsmuni af því að fá úrslausn dómstóla um það efni. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.