Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem U var vikið úr starfi skiptastjóra þrotabús F hf. Í úrskurði Landsréttar kom fram að samkvæmt kröfuskrá þrotabúsins væri I ohf. meðal þeirra sem lýst hefðu kröfum í þrotabúið. Af gögnum málsins yrði ekki annað ráðið en að færi svo að sérstakt sakarefni kæmi til úrlausnar hjá skiptastjórum þrotabúsins er varðaði hagsmuni þess félags mætti eftir atvikum bregðast við þeirri aðstöðu með því að beita heimild 5. mgr. 75. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og fá annan mann skipaðan til að leysa það afmarkaða verk af hendi. Þegar af þeirri ástæðu yrði U ekki með réttu talin vanhæf til að gegna starfi skiptastjóra þó svo lögmannsstofa hennar hefði gætt hagsmuna greinds félags á undanförnum árum. Í úrskurði Landsréttar var jafnframt rakið að upplýst væri að lögmannsstofa eiginmanns U hefði unnið að tilteknum verkefnum fyrir hið gjaldþrota félag í aðdraganda gjaldþrots þess. Að gögnum málsins virtum væri ekki fyllilega ljóst hversu umfangsmikla ráðgjöf og lögfræðilega þjónustu lögmannsstofan hefði veitt. Þá yrði ekki heldur fullyrt hversu miklir fjárhagslegir hagsmunir tengdust þeim en þó væri ljóst að þeir hefðu verið umtalsverðir. Þar sem talið var að engu yrði slegið föstu um þessi atriði yrði kröfu B ekki hafnað vegna þeirra með vísan til 5. mgr. 75. gr. laga nr. 21/1991. Þá taldi Landsréttur að ekki yrði séð að U hefði haft nokkur þau tengsl við stjórnarmenn F hf. eða þá starfsmenn sem höfðu með höndum daglega stjórn þess félags sem valdið gæti vanhæfi hennar á grundvelli 6. töluliðar 2. mgr. 75. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá gætu þau verkefni sem lögmannsstofa eiginmanns U vann fyrir hið gjaldþrota félag í aðdraganda gjaldþrotsins sem slík ekki leitt til vanhæfis U en ekkert lægi fyrir um að eiginmaður U hefði komið að þeirri vinnu. Þótti B því ekki hafa sýnt fram á að U væri vanhæf til að gegna starfi skiptastjóra þrotabúsins. Hinn kærði úrskurður var af þeim sökum felldur úr gildi og kröfu B um að U yrði vikið úr starfi skiptastjóra hafnað. 2

Efniságreiningur málsins varðaði lögmæti skerðingar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem gerð var árið 2023. Með hinum kærða úrskurði vék héraðsdómari sæti, að eigin frumkvæði, á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem hún væri sjóðfélagi í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins til áratuga og niðurstaða málsins varðaði fjárhagslega hagsmuni dómarans. Í úrskurði Landsréttar var litið til þess að héraðsdómari ætti sameiginlegt með nokkuð afmörkuðum hópi fólks að hafa fjárhagslegra hagsmuna að gæta af úrlausn málsins, sem yrði að telja umtalsverða og sérstaka. Þá væri til þess að líta að efniságreiningur málsins lyti að því hvort heimilt hefði verið samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar að gera grundvallarbreytingu á lífeyrisréttindum ríkisstarfsmanna og væru sameiginlegir hagsmunir þeirra af úrlausn málsins því víðtækari en stefnukrafa málsins gæfi til kynna. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna úrskurðar héraðsdóms, var hann staðfestur.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags bankans, en S tók þátt í útgáfu áskriftarréttinda K hf. árin 2014 og 2016 í gegnum einkahlutafélagið B. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf S hjá K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu hans í skilningi 1. töluliðar A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum S.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags bankans, en S tók þátt í útgáfu áskriftarréttinda K hf. árin 2014 og 2016 í gegnum einkahlutafélagið N sem var í eigu sambýliskonu S. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf S hjá K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu hans í skilningi 1. töluliðar A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum S.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags bankans, en R tók þátt í útgáfu áskriftarréttinda K hf. árið 2016 í gegnum einkahlutafélagið H. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf R hjá dótturfélagi K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu hans í skilningi 1. töluliðar A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum R.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags bankans, en M tók þátt í útgáfu áskriftarréttinda K hf. árið 2016 í gegnum einkahlutafélagið H. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf M hjá K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu hans í skilningi 1. töluliðar A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum M.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags bankans, en M tók þátt í útgáfu áskriftarréttinda K hf. árið 2016 í gegnum einkahlutafélagið Ú. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf M hjá K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu hans í skilningi 1. töluliðar A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum M.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags hans árin 2014 og 2016. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf lykilstjórnendanna hjá K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu þeirra í skilningi 1. töluliðar A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum K hf.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags bankans, en B tók þátt í útgáfu áskriftarréttinda K hf. árin 2014 og 2016 í gegnum einkahlutafélagið B, síðar Þ. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf B hjá K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu hans í skilningi 1. töluliðar A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum B.

Í málinu var deilt um rétta skattlagningu söluhagnaðar hlutabréfa sem gefin voru út á grundvelli áskriftarréttinda sem K hf. veitti einkahlutafélögum í beinni og óbeinni eigu nokkurra lykilstjórnenda K hf. og dótturfélags bankans, en Á tók þátt í útgáfu áskriftarréttinda K hf. árin 2014 og 2016 í gegnum einkahlutafélagið B. Deildu málsaðilar um hvort skattleggja bæri söluhagnaðinn sem fjármagns- eða launatekjur og hvort starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til töku ákvörðunar í málinu vegna viðbótarlaunakerfis sem var við lýði á tímamarki hinnar umdeildu endurákvörðunar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að leggja yrði til grundvallar að 9. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt væri almenn regla um skattlagningu tekna sem eigi rætur að rekja til starfstengdra kaupréttarsamninga. Féllst Landsréttur á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hin umdeildu áskriftarréttindi hefðu haft mun ríkari einkenni starfstengds og afkastahvetjandi kaupauka en hefðbundinna viðskipta með hlutabréf á markaði. Taldi Landsréttur að líta yrði svo á að útgáfa réttindanna hefði verið liður í því að umbuna lykilstjórnendum með árangurstengdum kaupauka sem þeir gátu hagnast á ef vel gengi í rekstri bankans. Þar sem umbunin stæði í svo nánum tengslum við starf Á hjá K hf. yrði að líta á hana sem endurgjald fyrir vinnu hans í skilningi 1. töluliðar A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 9. gr. laganna. Loks hafnaði Landsréttur því að starfsmenn ríkisskattstjóra hefðu verið vanhæfir til meðferðar málsins og töku ákvörðunar í því. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í af kröfum Á.

Efniságreiningur málsins varðaði lögmæti skerðingar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem gerð var árið 2023. Með hinum kærða úrskurði vék héraðsdómari sæti, að eigin frumkvæði, á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem hún væri sjóðfélagi í Lífeyrissjóði starfs- manna ríkisins til áratuga og niðurstaða málsins varðaði fjárhagslega hagsmuni dómarans. Með úrskurði Landsréttar var talið að jafnvel þótt héraðsdómari ætti það sameiginlegt með stórum hópi fólks að eiga fjárhagslegra hagsmuna að gæta af úrlausn málsins yrði ekki fram hjá því litið að verulega fleiri væru í þeirri stöðu að eiga engra fjárhagslegra hagsmuna að gæta af úrlausn málsins en þeir sem hagsmuni gætu átt af því. Þá væri til þess að líta að efniságreiningur málsins lyti að því hvort heimilt hefði verið samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar að gera grundvallar- breytingu á lífeyrisréttindum ríkisstarfsmanna og væru sameiginlegir hagsmunir þeirra af úrlausn málsins því víðtækari en ráða mætti af stefnukröfu málsins. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna úrskurðar héraðs- dóms, var hann staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem héraðsdómarinn vék sæti í málinu. X kærði úrskurðinn til Landsréttar og krafðist þess að héraðsdómarinn viki ekki sæti í málinu og þá var þess krafist að dómarar við Landsrétt vikju sæti við úrlausn kærumáls þessa. Í úrskurði Landsréttar kom fram að áform X um að leiða nafngreindan dómara við Landsrétt sem vitni við aðalmeðferð málsins í héraði yllu ekki vanhæfi annarra dóma við réttinn til að skera úr um hæfi héraðsdómarans. Jafnframt var ekki talið að fyrir hendi væru atvik eða aðstæður sem væru til þess fallnar að draga mætti óhlutdrægni héraðsdómara í efa í skilningi g-liðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E ehf. um að dómstjóri og aðrir héraðsdómarar við Héraðsdóm Reykjaness vikju sæti í málinu. Við fyrirtöku málsins í héraði krafðist E ehf. þess að dómstjóri og aðrar héraðsdómarar við Héraðsdóm Reykjaness vikju sæti í málinu á grundvelli vanhæfis samkvæmt g-lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í hinum kærða úrskurði sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna var rakið að í 1. mgr. 43. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla komi fram að dómarar séu sjálfstæðir í dómstörfum og leysi þau af hendi á eigin ábyrgð. Við úrlausn mála fara þeir eingöngu eftir lögum og lúta ekki boðvaldi annarra. Héraðsdómarar verða því aldrei stöðu sinnar vegna vanhæfir til að fara með mál af þeirri ástæðu einni að málið varði persónu, störf eða hagsmuni annars héraðsdómara, sbr. dómur hæstaréttar 8. nóvember 2002 í máli 487/2002. Því hefur mögulegt vanhæfi annarra dómara við Héraðsdóm Reykjaness á grundvelli g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki sjálfvirk áhrif á hæfi þess dómara sem fer með meðferð málsins. Við mat á því hvort dómari sé vanhæfur samkvæmt g- lið 5. gr. laga nr. 91/1991 nægir ekki að málsaðili dragi óhlutdrægni dómara í efa heldur verður að standa þannig á að þriðji maður gæti dregið óhlutdrægni dómarans í efa. Ekki þótti sýnt fram á að dómstjóri sem fór með málið, stæði í neinum tengslum við sakarefnið, félagið sjálft eða hjón þau sem standa að baki félaginu þannig að með réttu mætti draga óhlutdrægni hans í efa. Jafnframt þótti ekki sýnt fram á önnur tengsl milli dómstjórans og annarra dómara við Héraðsdóms Reykjaness en þau sem almennt væru fyrir hendi á millistórum vinnustað svo valdið geti sérstöku vanhæfi dómstjóra eða eftir atvikum annarra dómara til meðferðar skiptamálsins á hendur E ehf. Var því kröfu E ehf. um að dómstjóri og aðrir héraðsdómarar við Héraðsdóm Reykjaness vikju sæti við meðferð málsins hafnað.

Héraðsdómur var ómerktur og málinu vísað heim til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju, þar sem nánar tilgreind ummæli héraðsdómara við meðferð málsins í héraði gáfu ákærða með réttu tilefni til að draga óhlutdrægni dómarans í efa, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að allir dómarar við Héraðsdóm Reykjavíkur vikju sæti í máli er varðaði kröfu hennar um að rannsókn héraðssaksóknara í tilgreindu máli yrði felld niður að því er hana varðar. Krafa X um dómararnir vikju sæti byggðist á því að tveir dómarar við dómstólinn hefðu í fyrri störfum sínum við embætti héraðssaksóknara haft mjög ríka aðkomu að rannsókn málsins þegar þeir störfuðu þar sem saksóknarar. Því yrðu samdómarar þeirra settir í þá stöðu að dæma um fyrri störf þeirra og eftir atvikum leggja mat á framburð þeirra fyrir dómi og því hefði dómstólinn ekki þá ásýnd hlutleysis sem nauðsynleg væri. Héraðssaksóknari byggði á því að ekkert er varðaði aðkomu viðkomandi dómara að rannsókn málsins hefði leitt til þess að aðrir dómarar við Héraðsdóm væru vanhæfir til að leysa úr ágreiningi málsins. Í úrskurði Landsréttar var aðkoma dómarana tveggja að rannsókn málsins talin til þess fallin að draga mætti óhlutdrægni annarra dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur með réttu í efa, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Vísað var til þess í úrskurðinum að þar sem málatilbúnaður X tengdist störfum dómaranna tveggja við rannsókn málsins og að ekki væri unnt að útiloka að við efnislega úrlausn málsins þyrftu dómarar að leggja mat á lögmæti verka sem dómararnir tveir önnuðust við rannsóknina. Við Héraðsdóm Reykjavíkur starfi 24 dómarar og þó að þeir starfi almennt einir í dómi sé nokkuð algengt að þeir sitji í dómi með öðrum dómurum. Var því öllum dómurum við Héraðsdóm Reykjavíkur gert að víkja sæti í málinu, sbr. 1. málslið 1. mgr. 34. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Á um að héraðsdómari víki sæti í máli ákæruvaldsins gegn X og Y. Byggði Á kröfu sína um ætlað vanhæfi héraðsdómarans á því að með tilteknum ummælum í fyrri úrskurði í máli gegn X og Y hafi hann tjáð sig um efni málsins á þann hátt að hann væri vanhæfur til áframhaldandi meðferðar þess. Í úrskurði Landsréttar var rakið að við mat á hæfi dómara samkvæmt g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 til meðferðar máls væri til þess að líta að tilgangur hæfisreglna væri ekki eingöngu að tryggja að dómari sitji ekki í máli nema hann sé óhlutdrægur gagnvart aðilum þess og efni, heldur einnig að tryggja traust aðilanna sem og almennings til dómstóla með því að dómari leysiekki úr máli þegar réttmætar ástæður standi til þess að draga óhlutdrægni hans í efa. Hæfisreglur taki ekki eingöngu til réttar sakaðs manns til að fá úrlausn um ákæru á hendur sér fyrir óhlutdrægum dómstóli, heldur miði þær einnig að því að gætt sé óhlutdrægni gagnvart ákæruvaldinu. Að þessu gættu beri dómara að gæta að hæfi sínu áður en mál er tekið til dóms þannig að efnisleg afstaða hans til einstakra liða ákæru komi ekki fram fyrr en í dómi eftir að aðalmeðferð þess er lokið. Voru ummælin að mati dómsins, eins og beinast lá að skilja þau, þess eðlis að honum bæri að víkja sæti í málinu. Var héraðsdómaranum því gert að víkja sæti í máli Á gegn X og Y.

L slf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu S ehf. um að héraðsdómari viki sæti í málinu. Í hinum kærða úrskurði kom fram að málatilbúnaður S ehf. væri meðal annars reistur á atriðum sem höfðu komið til skoðunar í öðru máli félagsins þar sem sami héraðsdómari hefði átt sæti. Ljóst væri að með afstöðu sinni til þeirra atriða sem höfðu komið til skoðunar í máli sem S ehf. höfðaði gegn K ehf. væru fyrir hendi aðstæður sem væru til þess fallnar að draga óhlutdrægni dómarans með réttu í efa. Staðfesti Landsréttur hinn kærða úrskurð með vísan til forsendna.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að héraðsdómari viki sæti í máli ákæruvaldsins gegn X á grundvelli g-liðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Um ætlað vanhæfi vísaði X til þess að héraðsdómarinn hefði áður en hann var skipaður dómari gegnt embætti saksóknara við embætti héraðssaksóknara sem gaf út ákæru á hendur honum. Þá starfi eiginkona hans nú hjá embættinu sem aðstoðarsaksóknari. Í úrskurði Landsréttar var vísað til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu um að við úrlausn þess hvort dómari teljist óvilhallur í skilningi 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmálans hafi verið greint á milli athugunar er miði að því að ganga úr skugga um hvaða viðhorf hefðu ráðið hjá dómara í tilteknu máli (huglægur mælikvarði) og hvort fyrir hendi væru hlutlæg atriði sem gæfu réttmætt tilefni til að draga í efa að dómari væri óvilhallur (hlutlægur mælikvarði). Þessi viðmið hefðu verið lögð til grundvallar í íslenskri réttarframkvæmd eins og ráða mætti af dómum Hæstaréttar. Fyrir lægi að atvik máls sem vörðuðu X hefðu öll gerst eftir að héraðsdómarinn lét af störfum hjá embætti héraðssaksóknara. Hefði hann enga aðkomu haft að máli X við meðferð þess hjá embættinu. Var ekki talið að óhlutdrægni héraðsdómarans yrði með réttu dregin í efa vegna þess eins að hann starfaði áður hjá embætti héraðssaksóknara. Af sömu ástæðu yrði óhlutdrægni hans ekki dregin í efa vegna þess að hann var jafnframt í sínu fyrra starfi samstarfsmaður sækjanda málsins. Þá hefði eiginkona héraðsdómarans ekki átt neina aðkomu að máli X við meðferð þess hjá héraðssaksóknara. Þótt fyrir lægi að hvorki héraðsdómarinn né eiginkona hans hefðu neinna hagsmuna að gæta af meðferð máls X, sem varðaði hreina opinbera hagsmuni en ekki einkahagsmuni yrði á hinn bóginn, eins og atvikum væri háttað, talið að X mætti með réttu draga í efa hlutlægt séð þá óhlutdrægni dómara sem krafist væri. Væri þar horft til þess að eiginkona héraðsdómarans starfi sem aðstoðarsaksóknari á sama sviði innan embættis héraðssaksóknara og sá saksóknari sem annist saksókn í málinu. Var þá jafnframt horft til þess að ekki lægi ótvírætt fyrir hvort mál X hefði verið rætt á fundum sem hún hefði setið og væri ekki loku fyrir það skotið að mál X ætti eftir að koma til umræðu á fundum þess sviðs sem sækjandi málsins og eiginkona héraðsdómarans ynnu saman á, meðan á rekstri þess stæði. Að öllu þessu gættu var talið að fyrir hendi væru atvik eða aðstæður sem væru til þess fallnar að draga óhlutdrægni héraðsdómarans í efa með réttu, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Var honum samkvæmt því gert að víkja sæti.

Eftir útboð Ríkiskaupa á skólaakstri í sveitarfélaginu B var tilboði C ehf. tekið. Í kjölfarið gerði félagið ráðningarsamning við A og laut starfið að akstri skólabifreiðar og fleira. Sveitastjórnarmaður, D, hafði samband við sveitarstjóra B og tjáði honum að sér litist ekki á að A annaðist skólaakstur á grundvelli þess að A hefði sjö árum áður verið kærður vegna kynferðislegrar áreitni gegn barni D en málið fellt niður. Skömmu síðar var sú ákvörðun bókuð í trúnaðarbók sveitastjórnar að hún samþykkti ekki A sem skólabílstjóra og var ákvörðunin tilkynnt C ehf. sem sleit ráðningarsamningi við A. Fyrir dómi krafðist A miskabóta og viðurkenningar á skaðabótaábyrgð B vegna framangreindrar ákvörðunar B. Í dómi Landsréttar er rakið að ákvörðun sveitarstjórnar B um að samþykkja ekki A sem skólabílstjóra hefði verið stjórnvaldsákvörðun í máli sem A hefði átt aðild að. Ákvörðunin hefði verið tekin án viðhlítandi rannsóknar og A ekki gefið færi á að koma að athugasemdum og bregðast við ásökunum. Þá hefði D verið vanhæf til að taka þátt í meðferð og úrlausn málsins með vísan til 6. tölul. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 1. mgr. 20. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011. Yrði B að bera hallann af óvissu um hver niðurstaða málsins hefði orðið ef meðferð þess hefði verið fullnægjandi. Með hliðsjón af framangreindu var B gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 800.000 krónum. Þá var viðurkennt að B bæri skaðabótaábyrgð á tjóni A vegna tekjumissis sökum fyrrgreindrar ákvörðunar um að hafna honum sem skólabílstjóra.

A var handtekinn, úrskurðaður í gæsluvarðhald og síðar vistaður á öryggisgangi fangelsisins að Litla-Hrauni vegna gruns um aðild að stórfelldri líkamsárás í fangelsinu. Með dómi Hæstaréttar 9. mars 2017 var A sýknaður af kröfum ákæruvaldsins í málinu. Í kjölfarið höfðaði A mál gegn Í og krafðist miskabóta vegna vistunar hans á öryggisdeild, framkvæmdar hennar og nánar tilgreindra ummæla er höfð voru eftir forstjóra Fangelsismálastofnunar í fjölmiðlum. A hélt því fram að ummælin hefðu verið ærumeiðandi í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og gert forstjórann og forstöðumann fangelsisins vanhæf til að taka ákvarðanir um málefni hans. Í hinum áfrýjaða dómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, var rakið að ákvörðun um vistun A á öryggisdeild sem og síðari framlenging hennar hafi átt sér fullnægjandi stoð í þágildandi lögum nr. 49/2005 um fullnustu refsinga. Ekki var talið liggja fyrir að aðstæður réttlættu ekki slíka ákvörðun. Hvorki var talið sýnt fram á að brotið hafi verið gegn andmælarétti A, rannsóknar-, meðalhófs- eða jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, né að ákvörðun um vistunina hafi falið í sér agaviðurlög í skilningi laga nr. 49/2005. Þá var talið ósannað að framkvæmd og tilhögun vistunarinnar hafi verið ólögmæt svo að bótaskyldu varðaði. Jafnframt var talið ósannað að forstjóri Fangelsismálastofnunar hafi gert sig vanhæfan í málefnum A með ummælum sínum í fjölmiðlum. Þá hafi ummælin ekki falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart æru og persónu A. Var Í því sýknað af kröfum A.

J krafðist þess að héraðsdómari viki sæti í máli hans gegn A ehf. sökum þess að dómarinn hefði í frávísunarúrskurði tekið afstöðu til atriða sem aðila greini á um og heyri undir efnishlið máls. Landsréttur taldi að af forsendum frávísunarúrskurðarins yrði ekki önnur ályktun dregin en að héraðsdómari hefði tekið efnislega afstöðu til málatilbúnaðar J. Var því fallist á það með J að rétt væri að héraðsdómarinn viki sæti í málinu með vísan til g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

S stóð fyrir útboði á sorphirðu í sveitarfélaginu fyrir árin 2012 til 2016 og skiluðu tveir bjóðendur tilboði í verkið. S ákvað að hafna báðum boðunum sökum annmarka á útboðinu sem það taldi til þess fallna að raska jafnræði bjóðenda. G hf. krafði S um skaðabætur þar sem það taldi að S hefði verið skylt að gera verksamning við það í kjölfar útboðsins. Á miðju ári 2017 framseldi G hf. kröfur sínar til E ehf. og tók E ehf. við aðild G hf. að málinu. Kröfugerð E ehf. tók til ætlaðs missis hagnaðar G hf. á árinu 2012 en við úrlausn málsins í héraði lágu fyrir matsgerð og yfirmatsgerð. Í hinum áfrýjaða dómi var meðal annars talið að E ehf. hefði sýnt fram á saknæma háttsemi S við höfnun beggja tilboðanna og að ef ekki hefði komið til hennar, þá hefði verið gengið til samninga við G hf. Á hinn bóginn taldi héraðsdómur að undirmatsgerð gæfi ekki rétta mynd af umfangi verksins og að úr þeim ágöllum hefði ekki verið bætt í yfirmatsgerð. Því var S sýknað af skaðabótakröfu E ehf. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti fékk E ehf. yfirmatsmennina dómkvadda að nýju til viðbótarmats og leitaðist þannig við að bæta úr þeim annmörkum sem héraðsdómur taldi vera á yfirmatsgerðinni. Með dómi Landsréttar var hafnað kröfu S um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og vísað til þess að héraðsdómur hefði tekið efnislega afstöðu til málsástæðna aðila hvað varðaði sönnun á meintu tjóni G hf. og komist að niðurstöðu sem ekki væri tilefni til að ómerkja. Þá taldi rétturinn að ekki hefðu verið efnisleg skilyrði samkvæmt þágildandi lögum um opinber innkaup nr. 84/2007 til að hafna tilboðum í verkið og að ákvörðun S þar um hefði af þeirri ástæðu verið ólögmæt, en einnig sökum vanhæfis eins af bæjarstjórnarmönnum S við ákvörðunina, sbr. 5. tölulið 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því var fallist á það með héraðsdómi að ef ekki hefði komið til réttarbrots S hefði verið samið við G hf. og jafnframt að skilyrðum 2. mgr. 101. gr. laga nr. 84/2007 til greiðslu skaðabóta væri fullnægt. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að þær matsgerðir sem lagðar hefðu verið fram í málinu yrðu á hinn bóginn ekki alfarið lagðar til grundvallar niðurstöðu um umfang tjóns G hf. Þrátt fyrir annmarka á matsgerðunum þættu þær leiða fullnægjandi líkum að því að tekjur G hf. af verkinu hefðu orðið mun hærri en kostnaður hans af því og G hf. því orðið af talsverðri framlegð vegna bótaskyldrar háttsemi S. Því þótti nægilegur grundvöllur til að dæma E ehf. bætur að álitum úr hendi S sem ákveðnar voru 11.398.875 krónur að teknu tilliti til fjárhæðar sem S hafði þegar greitt G hf. vegna kostnaðar af þátttöku í útboðinu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E um að A héraðsdómari viki sæti í máli E gegn Í. Krafan byggðist á því að ummæli sem dómarinn hefði viðhaft á opinberum vettvangi væru til þess fallin að draga mætti með réttu í efa óhlutdrægni hans við að leysa úr sakarefni málsins. Í úrskurði Landsréttar var meðal annars vísað til þess að ummælin tækju með almennum hætti til innleiðingar reglna á sviði EES- samningsins í íslenskan rétt. Enda þótt orkað gæti tvímælis hvort sú þátttaka hans í umræðu á opinberum vettvangi sem í ummælunum fælust væri samrýmanleg starfi hans væri ekki efni til að líta svo á að með þeim hefði hann tjáð sig um atriði sem ágreiningur í málinu lyti að á þann hátt að draga megi óhlutdrægni hans með réttu í efa. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

X var sýknaður í héraði af ákæru um brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í úrskurði Landsréttar kom fram að saksóknarfulltrúi í héraði væri skyldur vitninu A, sem var unnusta X, að öðrum lið til hliðar. Samkvæmt 26. gr. laga nr. 88/2008 væru gerðar sömu kröfur um sérstakt hæfi til handhafa ákæruvalds og þeirra sem flytja mál af þess hálfu fyrir dómi og gerðar væru til dómara samkvæmt 6. gr. laganna. Í ljósi tengsla saksóknarfulltrúans og vitnisins A hefði honum verið óheimilt að flytja málið af hálfu ákæruvaldsins. Þótti því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.