Dómstólaleit

Í málinu var deilt um gildi bindandi álits Skattsins um tollflokkun nánar tilgreindrar vöru. Í hinum kærða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að fyrir lægi niðurstaða íslenskra dómstóla sem lyti að tollflokkun vörunnar og málinu því vísað frá héraðsdómi á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins kærða dóms og vísaði meðal annars til þess að það haggaði ekki neikvæðum réttaráhrifum endanlegs dóms í því máli sem væri til úrlausnar þótt borin væri undir dómstóla ný ákvörðun Skattsins um sama ágreiningsefni í búningi bindandi álits. Í þeim efnum var litið til þess að ákvörðun Skattsins var alfarið grundvölluð á þeirri niðurstöðu um tollflokkun sem komist var að í fyrra dómsmáli aðila.

L o.fl. höfðuðu mál á hendur B og kröfðust þess aðallega að tré á fjögurra metra belti á lóð B mælt frá lóðarmörkum þeirra yrðu fjarlægð en önnur tré á lóðinni klippt niður í nánar tilgreinda hæð. L og G annars vegar og B og H hins vegar voru eigendur tveggja parhúsa á lóðum aðliggjandi lóð B og töldu þau sig verða fyrir verulegum óþægindum af völdum trjágróðurs á lóð B. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að vísa bæri frá héraðsdómi að sjálfsdáðum kröfu L o.fl. um greiðslu dagsekta þar sem hvert og eitt þeirra hefði ekki gert sjálfstæða aðgreinda kröfu um greiðslu þeirra. Í dómi Hæstaréttar kom fram að trjágróður á lóð B væri mikill að umfangi og hæð og ljóst væri að hann hamlaði verulega flæði birtu og sólarljóss að lóðum L o.fl. með tilheyrandi skuggavarpi og takmörkun útsýnis frá eignum þeirra. Taldi Hæstiréttur því að L o.fl. þyrftu ekki, samkvæmt reglum grenndarréttar, að sætta sig við þau óþægindi og röskun sem af trjágróðrinum leiddi að óbreyttu. Hæstiréttur tók fram að það hvernig kröfugerð L o.fl. hefði þróast undir rekstri málsins setti því óhjákvæmilega skorður hversu langt yrði gengið í því skyni að tryggja hagsmuni þeirra enda hefðu þau unað niðurstöðu héraðsdóms sem hafnaði kröfu þeirra um að fjarlægja allan trjágróður á lóð B í fjögurra metra belti frá lóðarmörkum. Var að því virtu staðfest sú niðurstaða að lækka bæri trjágróður á umræddu fjögurra metra belti í 48,6 metra hæð yfir sjávarmáli. Varðandi trjágróður utan umrædds fjögurra metra svæðis við lóðarmörk féllst Hæstiréttur á að hann skerti einnig grenndarréttarlega hagsmuni þeirra til nýtingar fasteigna sinna. Hins vegar komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að matsgerð sú sem lá fyrir í málinu og L o.fl. byggðu á gæti ekki orðið grundvöllur inngrips í trjágróður B á þeim hluta lóðarinnar í ljósi annamarka á henni. Var þeim hluta kröfugerðinnar sem tók til trjágróðurs á lóð B utan fjögurra metra beltis frá lóðarmörkum vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Í málinu krafðist D þess að viðurkennt yrði að starfsábyrgðartrygging sem hann hafði aflað sér hjá V hf. vegna starfa sinna sem fasteignasali tæki til tjóns sem hann var gerður ábyrgur fyrir með dómi Hæstaréttar 6. október 2016 í máli nr. 64/2016. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í dómi sínum frá 2016 hefði rétturinn skýrlega byggt á því að samningur sá, sem legið hefði til grundvallar skaðabótaábyrgð D í því máli, hefði í eðli sínu átt að vera verksamningur og hefði ekki verið um kaup eða sölu fasteignar að ræða. Talið var að D hefði ekki í máli þessu sýnt á nokkurn hátt fram á að atvik hefðu að þessu leyti í reynd verið önnur en að framan greinir. Hefði dómur Hæstaréttar frá 6. október 2016 því fullt sönnunargildi um þau málsatvik, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var því lagt til grundvallar við úrlausn málsins að þjónustan, sem D hefði tekið að sér að veita vegna umræddra viðskipta í máli nr. 64/2016, hefði átt að snúast um gerð verksamnings um smíði húss, sem ekki hefði komist á. Við úrlausn um það hvort starfsábyrgðartrygging D hjá V hf. hefði verið bundin við störf hans í tengslum við fasteignakaup eða hvort hún gæti einnig hafa náð til þjónustu hans við gerð verksamnings, var litið til þess að ákvæði í lögum, sem gilt hefðu fyrr og síðar um störf fasteignasala, réttindi þeirra og skyldur, hefðu í öllum meginatriðum snúið eingöngu að viðskiptum með fasteignir. Talið var að fasteignasali, sem hlotið hefði löggildingu til starfa meðal annars á grundvelli menntunar sinnar, gæti skoðast sem sérfræðingur um kaup, sölu og skipti á fasteignum, þar á meðal um gerð samninga um slíkar ráðstafanir, en á þeim grunni einum gæti hann á hinn bóginn ekki talist sérfræðingur um viðskipti eða skjalagerð á óskyldum sviðum. Í því ljósi var lagður sá skilningur í 5. gr. þágildandi laga nr. 99/2004 um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, sem skilmálar V hf. fyrir starfsábyrgðartryggingu D vísuðu til, að starfsábyrgðartrygging eftir því ákvæði hafi átt að ná til starfa fasteignasala á sérfræðisviði sínu, en ekki til annarra verka, sem hann kynni að taka að sér og lytu að efni til öðrum réttarreglum en gilda um kaup eða skipti á fasteignum. Þar sem umræddur verksamningur um smíði húss hefði þannig verið óviðkomandi ákvæðum laga nr. 99/2004 og réttarreglum um fasteignakaup var V hf. sýknað af kröfu D.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 74/2012 voru J og T sakfelldir fyrir nánar tilgreind brot vegna eigin skattskila og vegna skattalagabrota í starfsemi B hf. Með úrskurði endurupptökunefndar í apríl 2018 var fallist á beiðni þeirra um endurupptöku málsins á grundvelli d. liðar 1. mgr. 228. gr., sbr. 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sem kveður á um heimild dómfellds manns til að leita endurupptöku ef sýnt er fram á að verulegir gallar hafi verið á meðferð máls sem áhrif hafi haft á niðurstöðu þess. Vísaði nefndin til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði 18. maí 2017 komist að þeirri niðurstöðu að með framangreindum dómi Hæstaréttar hefði verið brotið gegn rétti J og T samkvæmt 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, þar sem þeir hafi verið saksóttir og refsað tvívegis vegna sömu eða efnislega sömu háttseminnar í tveimur aðskildum málum sem ekki hafi tengst með fullnægjandi hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar hafi dómstóllinn úrskurðarvald um ákvarðanir endurupptökunefndar og yrði því að taka afstöðu til þess hvort lög hafi með réttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem nefndin komst að í úrskurði sínum. Tekið var fram að með aðild að mannréttindasáttmála Evrópu hefðu samningsríkin ekki undirgengist þjóðréttarlega skuldbindingu um að tryggja þeim, sem Mannréttindadómstóll Evrópu telur að brotið hafi verið gegn við meðferð máls fyrir innlendum dómstóli, rétt til að fá málið endurupptekið. Hvorki væri í lögum nr. 88/2008 né öðrum íslenskum lögum mælt berum orðum fyrir um heimild til endurupptöku máls að gengnum dómi mannréttindadómstólsins. Endurupptaka yrði því ekki reist á beinni lagaheimild. Þá var ekki talið að ákvæði d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 heimilaði endurupptöku málsins. Var meðal annars vísað til þess að ekki yrði séð að tilgangur löggjafans með setningu ákvæðisins hafi verið að veita úrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu meira vægi en þær höfðu áður í kjölfar niðurstöðu þess dómstóls um að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmála Evrópu við meðferð máls fyrir íslenskum dómstólum. Slík grundvallarbreyting á íslenskri löggjöf hefði þurft að koma fram með ótvíræðum hætti við lagasetninguna og yrði ákvæðið hvorki með rýmkandi lögskýringu né lögjöfnun talið veita heimild til endurupptöku máls við fyrrgreindar aðstæður. Þá væri einnig til þess að líta að fyrir lægi að óhlutdrægur og óháður dómstóll hafi komist að niðurstöðu í máli dómfelldu í samræmi við ákvæði 61. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 74/2012. Í honum hafi sérstaklega verið fjallað um 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans og komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins væri ekki í andstöðu við ákvæðið þannig að frávísun varðaði. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 62/1994 væru úrlausnir mannréttindadómstólsins ekki bindandi að íslenskum landsrétti. Leggja yrði til grundvallar að með þessu hafi löggjafinn áréttað að þrátt fyrir lögfestingu mannréttindasáttmálans væri hér á landi byggt á grunnreglunni um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar. Fælist í niðurstöðu dómstóla að þeir hefðu með lögskýringu í reynd mælt fyrir um lagabreytingar í framagreindum tilgangi færu þeir út fyrir þau mörk sem stjórnlög setja valdheimildum þeirra, sbr. 2. gr. og 1. málslið 61. gr. stjórnarskrárinnar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

K ehf. höfðaði mál á hendur A ehf. og krafðist greiðslu á eftirstöðvum láns samkvæmt lánssamningi sem A ehf. hafði gengist undir til kaupa á hlutabréfum. A ehf. krafðist sýknu í málinu og vísaði til ýmissa málsástæðna sýknukröfu sinni til stuðnings. Héraðsdómur hafnaði málatilbúnaði A ehf., meðal annars með vísan til þess að þegar hefði verið skorið úr flestum málsástæðum félagsins með dómi Hæstaréttar frá 29. apríl 2016 í máli nr. 225/2016 þar sem hafnað hafði verið að viðurkenna kröfur sem A ehf. hafði lýst við slit K ehf. Var krafa K ehf. samkvæmt því tekin til greina. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms með þeirri áréttingu að í málinu hefði í engu verið hnekkt af því sem hefði verið slegið föstu í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar.

Þrotabú M ehf. krafði K, S, G og I um greiðslu á 5.195.721.859 krónur vegna greiðslna M ehf. til I á árunum 2006 og 2007. Í héraði var K, S og G gert að greiða þrotabúinu þá fjárhæð óskipt en I var sýknuð af kröfunni. G áfrýjaði ekki málinu af sinni hálfu. Var fjárkrafa þrotabús M ehf. reist á tveimur málsástæðum. Önnur þeirra laut að því að I hefði þegið lán frá M ehf. sem brotið hefði í bága við 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og bæri I því að endurgreiða þrotabúi M ehf. lánið með dráttarvöxtum samkvæmt 4. mgr. sömu lagagreinar. Hin málsástæða þrotabús M ehf. var að K, S, G og I bæru skaðabótaábyrgð gagnvart sér á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttar og 108. gr. laga nr. 138/1994. Í dómi Hæstaréttar var með vísan til forsendna héraðsdóms staðfest sú niðurstaða að K og S hefðu borið á grundvelli þeirrar lagagreinar skaðabótaábyrgð á tjóni M ehf. vegna tjóns félagsins þegar því var gert að fjármagna kaup K og S á hlutafé í félaginu og tveimur öðrum félögum af I án þess að gætt væri nægilega að hagsmunum M ehf. Þá var vísað til þess að þrotabú M ehf. væri bundið af málatilbúnaði sínum í stefnu og yrði því við úrlausn málsins ekki horft til þeirrar síðbúnu málsástæðu að K og S skyldu endurgreiða hluta fjárins með dráttarvöxtum samkvæmt 4. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994. Einnig kom fram að ekki yrði annað ráðið en að fjárhagsstaða félaganna þriggja hefði verið traust meðan I sat í stjórn M ehf. framan af árinu 2006 og söluverð á hlutum hennar í félögunum verið eðlilegt þegar um það hefði verið samið á sínum tíma enda hefði þrotabú M ehf. ekki leitast við að sanna hið gagnstæða. Með vísan til þess og forsendna héraðsdóms var talið að þrotabú M ehf. hefði ekki fært sönnur á að I bæri skaðabótaábyrgð á tjóni M ehf. vegna viðskiptanna og var I því sýknuð af kröfu þrotabúsins.

Þb. M ehf. höfðaði mál aðallega á hendur A ehf. en til vara gegn K, S og F og krafðist þess aðallega að A ehf. en til vara K, S og F yrði gert að greiða sér 970.103.914 krónur með dráttarvöxtum. Var krafa þb. M gegn A ehf. reist á því að hún hefði myndast við kaup A ehf. á hlutabréfum í L&H hf. af L&H ehf. Hafði L&H ehf. framselt kröfu sína um söluverð bréfanna til M ehf. og síðar hafði M ehf. framselt kröfuna til L Ltd. Þb. M ehf. vísaði til þess að með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2012 hefði framsali M ehf. á kröfunni til L Ltd. verið rift og væri því þb. M ehf. réttur aðili að kröfunni. A ehf. bar því meðal annars við að krafan hefði liðið undir lok með samkomulagi um niðurfellingu kröfu L Ltd. á hendur A ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkomulag um eftirgjöf kröfunnar hefði hvorki verið bindandi gagnvart þb. M ehf. né hefði A ehf., sem var grandsamur um riftun framsalsins, losnað á þennan hátt undan skuldbindingu sinni. Þá var í dómi Hæstaréttar vísað í dóm réttarins frá 2. júní 2016 í máli nr. 479/2015 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að með því að fá fyrrnefndan héraðsdóm birtan fyrir L Ltd. og lýsa því jafnframt yfir að felld væri niður skuld félagsins samkvæmt viðskiptareikningi hefði þb. M ehf. fullnægt skilyrðum þess dóms og hefði hann því að svo búnu farið með umrædd kröfuréttindi. Samkvæmt því var talið að þb. M ehf. væri réttur aðili til að sækja mál til efnda á þessum kröfuréttindum sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá bar A ehf. fyrir sig að yrði dómkrafa þb. M ehf. á hendur sér tekin til greina myndi þrotabúinu hlotnast óréttmæt auðgun, þar sem honum hefði ekki verið gert að standa L Ltd. aftur skil á endurgjaldi sem hann hefði notið úr hendi þess félags fyrir framsal kröfunnar á A ehf. Var talið að það væri ekki á færi A ehf. að leitast við að rétta hlut L Ltd. vegna afleiðinga fyrrnefnds héraðsdóms enda hefði félaginu verið í lófa lagið að gæta hagsmuna sinna af því tilefni eftir reglum 2. málsl. 143.gr., sbr. 6. tölul. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var krafa þb. M ehf. gegn A ehf. því tekin greina.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli S á hendur Ú ehf. var vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fallist yrði á með héraðsdómi að meginregla 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 girti fyrir að S gæti reist málið á málsástæðum sem honum hefði verið kleift að afla efnisúrlausnar um í fyrra máli sínu á hendur Ú ehf. sem dæmt var í Hæstarétti. Samkvæmt þessu var úrskurður héraðsdóms staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli E o.fl. gegn O ehf. o.fl. var vísað frá dómi. Greindi aðila á um landamerki milli annars vegar jarðarinnar Selsunds og hins vegar nánar tilgreindra spildna úr landi jarðarinnar Svínhaga. Hafði dómur gengið um hin umþrættu landamerki á árinu 2010 í máli sem að mestu leyti var á milli sömu aðila. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans um annað en málskostnað, kom fram að ágreiningur aðila snerist raunverulega um hvar svonefnt Illadý væri staðsett, en það réði mörkum jarðanna. Var talið að þrátt fyrir að í kröfu E o.fl. hefði hnitasetningu Illadýs verið breytt lítillega frá því sem var í kröfugerð í fyrra málinu, þá væri í raun um að ræða sama sakarefni og dæmt hefði verið í því máli. Var málinu því vísað frá dómi, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli MT á hendur MH var vísað frá dómi. Í málinu krafðist MT viðurkenningar á innlausnarskyldu MH á forgangshlutum sínum í MH og greiðslu nánar tiltekinna fjárhæða. Talið var að þótt MT hefði hagað orðalagi viðurkenningarkröfu sinnar á þann hátt að um ræði innlausn á „forgangshlutum“, sem þó væru ekki lengur til í því horfi að gengnum dómi Hæstaréttar í máli nr. 418/2012, væri augljóst að hann ætti þar við hlutabréf sín í MH. Ylli þetta ekki slíkum óskýrleika í málatilbúnaði MT að vísa bæri málinu frá dómi. Þá væri í hinum kærða úrskurði réttilega að því vikið að MT héldi fram málsástæðum sem efnisleg afstaða hefði verið tekin til í áðurnefndum dómi. Niðurstöður þess dóms um þær málsástæður hefðu ekki réttaráhrif í þessu máli samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála heldur sönnunargildi um atvik að baki málinu, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem aðfarargerð sýslumanns sem lauk með árangurslausu fjárnámi hjá H var felld úr gildi. H, eiginmaður hennar G og annar maður gengust í ábyrgð fyrir skuld samkvæmt veðskuldabréfi og var bréfið tryggt í fasteign H og G. Við vanskil bréfsins var fasteignin seld nauðungarsölu og var kaupandi Í hf. sem fékk þá aðeins úthlutað að hluta upp í kröfu sína. Í hf. lét fasteignasöluna H verðmeta fasteignina og lagði það verðmat til grundvallar uppgjöri við G í samræmi við 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Í hf. krafðist fjárnáms hjá G sem lauk án árangurs þrátt fyrir andmæli hans og framlagningu verðmats frá F ehf., en samkvæmt því mati var verðmæti fasteignarinnar metið mun hærra. Með dómi héraðsdóms 21. apríl 2015 var komist að þeirri niðurstöðu að G hefði ekki tekist að sýna fram á að ekki væri unnt að leggja mat fasteignasölunnar H til grundvallar uppgjöri aðila, sbr. 57. gr. laga nr. 90/1991. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að samkvæmt 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hefði dómur fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greindi þar til hið gagnstæða væri sannað og með vísan meðal annars til þess var talið að Í hf. hefði fullnægt þeirri sönnunarbyrði sem á honum hvíldi eftir 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 í máli þessu. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Með úrskurði héraðsdóms var máli B á hendur L hf. vísað frá dómi á þeim grundvelli að þegar hefði gengið endanlegur dómur um málsatvik og þau viðskipti sem deilt var um í málinu. Vísaði héraðsdómur til þess að K gæti ekki reist kröfur sínar á sömu atvikum í nýju máli þótt kröfur hans væru færðar í annan búning og studdar nýjum málsástæðum sem væru of seint fram komnar, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt málið ætti rætur að rekja til sömu lögskipta aðilanna og byggju að baki fyrra málinu væru kröfurnar sem B gerði nú í öllum atriðum reistar á öðrum forsendum. Af þeim sökum stæðu hvorki ákvæði 116. gr. laga nr. 91/1991 því í vegi að B hefði nú uppi dómkröfur á þeim grunni sem hann gerði né yrði litið svo á að hann hefði með réttu átt að gera þær í fyrra málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu M um að felld yrðu niður réttaráhrif útivistardóms í máli þb. I á hendur henni þar til meðferð þess lyki á ný. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild dómara í 1. mgr. 139. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að fella niður réttaráhrif upphaflegrar úrlausnar að einhverju leyti eða hluta væri undantekning frá þeirri meginreglu að dómur í héraði eða áritun stefnu í útvistarmáli haggaðist ekki af því að orðið væri við beiðni stefnda um endurupptöku þess. Var ekki talið að M hefði sýnt fram á að efni stæðu til annars en að umræddur dómur héldi óskertum réttaráhrifum þar til leyst yrði úr málinu á nýjan leik. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

S o.fl. kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Nýjabæjarafréttur í Akrahreppi í Skagafirði væri þjóðlenda í afréttareign þeirra. Var krafan á því reist að landsvæðið væri eignarland í skilningi 1. gr. laga nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta. Hæstiréttur taldi að sakarefnið í málinu væri ekki hið sama og fjallað hafði verið um í dómi réttarins í máli nr. 128/1967 þar sem Í hefði ekki verið aðili að því máli, dómkröfur hefðu verið annars eðlis og landsvæðið, sem eldra málið hefði tekið til, hefði einungis verið hluti af landinu sem félli innan þeirra merkja Nýjabæjarafréttar sem miðað væri við í máli þessu. Hefði dómurinn því ekki þau áhrif sem um ræddi í 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en á hinn bóginn hefði hann fullt sönnunargildi um þau málsatvik, sem í honum greindi, þar til það gagnstæða væri sannað, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar. Vísaði Hæstiréttur til þess að af gögnum málsins og af heiti jarðarinnar Nýjabæjar einu og sér yrði ályktað að hún væri ekki frá elstu tíð byggðar, en talið hefði verið að frá 14. öld hefði verið bær þar sem hann síðan hefði staðið uns jörðin hefði farið í eyði á 19. öld. Þá yrði ekkert ráðið af gögnum málsins hvort land kynni að einhverju leyti að hafa verið numið sunnan Hvítár og stofnað þannig til beins eignarréttar yfir því, en þau útilokuðu á hinn bóginn ekki að svo kynni að hafa verið. Það gerði gróðurfar í Austurdal heldur ekki, þótt löng og torsótt leið til byggða mælti gegn því að land þar hefði verið numið til eignar. Austan við dalinn, þar sem væri meginhluti landsins innan Nýjabæjarafréttar, væri á hinn bóginn víðáttumikil og lítt gróin háslétta og yrði að ætla af staðháttum einum að líkur stæðu gegn því að stofnað hefði verið til beins eignarréttar yfir því landi með námi. Ekki var fallist á með S o.fl. að kaupbréf frá árinu 1464 og afsal frá 1564, er bæði vörðuðu Nýjabæ, styddu kröfur þeirra um að landsvæðið hefði verið háð beinum eignarrétti. Loks var talið að í gögnum málsins um eigendaskipti að Nýjabæ og Ábæ, aðliggjandi jörð norðan við Nýjabæ, allt frá 15. öld, væri hvergi að sjá vísbendingu um að réttindi eigenda þeirra yfir Nýjabæjarafrétti hefðu verið önnur en til hefðbundinna nota til upprekstrar búfjár og annars þess sem afréttir hefðu í aldanna rás almennt verið hafðir til. Að öllu þessu virtu ásamt því að S o.fl. hefðu ekki að öðru leyti fært fram gögn sem hnekktu sönnunargildi fyrrnefnds dóms Hæstaréttar í máli nr. 128/1967, var niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í staðfest.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G ehf. á hendur G og B var vísað frá dómi. Krafðist G ehf. skaðabóta úr hendi G og B, sem næmu heildarfjárhæð kröfu sem G ehf. hafði áður lýst í þrotabú GH ehf., á þeim grunni að framferði G og B við stjórn GH ehf. hefði orðið til þess að G ehf. hefði farið á mis við greiðslu umræddrar kröfu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt gögnum málsins virtist sem þrotabú GH ehf. hefði haft nokkurn árangur af málum sem það hefði höfðað til riftunar á ráðstöfunum félagsins en um horfur á greiðslu upp í lýstar kröfur á hendur því lægi á hinn bóginn ekkert frekar fyrir. Þótt G ehf. kynni af þeim sökum að geta vænst einhverrar greiðslu upp í lýsta kröfu sína gæti það ekki leitt til þess að hann skorti lögvarða hagsmuni af því að leita annarra leiða til að fá kröfu sinni fullnægt. Óvissa um hugsanlega úthlutun upp í kröfu G ehf. og þar með umfang þeirrar kröfu, sem hann beindi að G og B, varðaði efnishlið málsins og gæti af þeim sökum ekki orðið til þess að því yrði vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt því var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Í Landeyjum í Rangárvallasýslu eru jarðirnar Berjanes, Kanastaðir, Vorsabær, Straumur og Stífla. Við kaupsamning árið 1994 var Straumi skipt úr landi Kanastaða og festi HJ kaup á jörðinni árið 1997. Í málinu deildu eigendur jarðanna um landamerki Straums. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með dómi réttarins í málinu nr. 297/2008 hefði verið leyst úr landamerkjum milli Straums annars vegar og Kanastaða, Vorsabæjar og Stíflu hins vegar. Því yrði í máli þessu ekki dæmt um þau merki á nýjan leik, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Eftir stæði því að dæma um landamerki milli Straums og Berjaness. JG o.fl. töldu að merki Straums gagnvart Berjanesi réðist í öllum aðalatriðum af mörkum spildunnar eins og þau voru ákveðin þegar hún var skilin frá Kanastöðum árið 1994, en HJ hélt því fram að miðlína Affallsins, eins af fjórum vatnsföllum á svæðinu, eins og hún var við gerð og þinglýsingu landamerkjabréfs Berjaness árið 1884, réði að mestu framangreindum mörkum. Með hliðsjón af landamerkjabréfum frá árunum 1884 og 1889, matsgerðar sem HJ hafði aflað við meðferð málsins í héraði og sem hefði ekki verið hnekkt af JG o.fl. og loks þeirri fornu meginreglu íslenskrar réttar að ekki breytast merki þótt farvegur breytist, sbr. nú 2. mgr. 3. gr. vatnalaga nr. 15/1923, taldi Hæstiréttur ljóst að miða ætti við að miðlínan á framangreindum árum hefði legið um nánar tilgreinda hnitapunkta sem að mestu lægju utan Straums eins og land jarðarinnar hafði verið markað í landamerkjalýsingu frá árinu 1999. Var því að mestu leyti fallist á aðalkröfu HJ og landamerki Berjaness og Straums ákvörðuð í samræmi við það.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli L ehf. á hendur LB ehf., þar sem aðilar deildu um gildi leigusamnings um land í eigu L ehf. og eignarhluta L ehf. í F ehf., var vísað frá dómi. Fyrir lá að á hluthafafundi í F ehf. í desember 2011 hafði hluthafaskrá F ehf. verið breytt á þann hátt að L ehf. var ekki lengur skráður hluthafi í félaginu eftir fundinn. Taldi héraðsdómur því að L ehf. hefði ekki lengur lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að kröfur L ehf. væru meðal annars á því reistar að tilteknar ákvarðanir, sem teknar hefðu verið á hluthafa- og stjórnarfundum í F ehf., þar með töldum áðurnefndum fundi í desember 2011, hefðu verið ólögmætar og fundirnir sjálfir ólögmætir. L ehf. hefði því haft lögvarða hagsmuni af því að fá úr þessum málsástæðum leyst og hefði héraðsdómara borið að taka efnislega afstöðu til þeirra með rökstuddum hætti, sbr. 2. mgr. 25. gr. og e. og f. liði 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var ekki talið að ákvæði 1. mgr. og 2. mgr. 116. gr. og e-liðar 1. mgr. 80. gr. sömu laga stæðu því í vegi. Felldi Hæstiréttur því hinn kærða úrskurð úr gildi og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

R og H höfðuðu skaðabótamál á hendur G og C fyrir dómstól í Georgíuríki í Bandaríkjunum vegna ætlaðra vanefnda G og C á persónulegum skuldbindingum þeirra samkvæmt munnlegu samkomulagi um þarlent sameignarfélag. Bandaríski dómstóllinn tók kröfur R og H til greina með dómi að undangenginni einfaldri málsmeðferð. Höfðuðu R og H síðar mál á hendur G og C á Íslandi til heimtu dómkrafna þeirra samkvæmt hinum erlenda dómi, eftir að innheimtutilraunir þeirra höfðu ekki borið árangur. Undir meðferð málsins í héraði féll H frá kröfum sínum á hendur G og C sem að virtum atvikum málsins var ekki talið koma að sök. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að sú meginregla gilti samkvæmt íslenskum rétti að erlendir dómar hefðu ekki réttaráhrif hér á landi nema svo væri fyrir mælt í lögum. Þar sem svo væri ekki varðandi dóma sem kveðnir væru upp af dómstólum í Bandaríkjunum væru áhrif þeirra takmörkuð þegar leyst væri úr málum sem rekin væru fyrir íslenskum dómstólum. Í dómaframkvæmd hefði einkum verið horft til slíkra dóma við skýringu á bandarískum réttarreglum þegar ljóst væri að þeim reglum bæri að beita um lögskipti aðila sem til úrlausnar væru auk þess sem þeir gætu haft visst sönnunargildi um málsatvik sem um væri deilt. Hæstiréttur dró þá ályktun af 2. tölul. 34. gr. Lúganósamningsins, sbr. lög nr. 7/2011, að erlendur dómur hefði enn takmarkaðri þýðingu en ella væri ef stefnda í málinu hefði ekki gefist kostur á að taka til varna áður en dómurinn var kveðinn upp. Taldi rétturinn að virtri málsmeðferðinni fyrir hinum bandaríska dómstóli umrætt sinn að aðstaðan hefði verið hliðstæð þeirri sem vísað væri til í 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Við úrlausn málsins lagði Hæstiréttur til grundvallar tilgreindar niðurstöður bandaríska dómstólsins, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991, og taldi að þau G og C hefðu ekki hnekkt þeirri niðurstöðu hans að komist hefði á samkomulag milli R og þeirra um stofnun sameignarfélags um rekstur annars félags og að G og C hefðu þar með skuldbundið sig persónulega til að bera 51% af tapi sameignarfélagsins. Á hinn bóginn taldi rétturinn að niðurstaða bandaríska dómstólsins um skaðabótakröfu R hefði ekki sönnunargildi hér á landi. Um þá kröfu vísaði Hæstiréttur til þess að heildarskuldbindingar bandaríska sameignarfélagsins væru í héraðsstefnu taldar upp í ellefu nánar tilgreindum kröfuliðum og að R héldi því fram að G og C bæru ábyrgð á 51% þeirra. Var þessi málatilbúnaður R talinn svo vanreifaður að ekki yrði dómur á hann lagður og vísaði Hæstiréttur málinu frá héraðsdómi með skírskotun til meginreglu einkamálaréttarfars um ákveðna og ljósa kröfugerð og skýran málatilbúnað af hálfu stefnanda.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu H um ógildingu sjálfskuldarábyrgðar, sem hann hafði tekist á hendur vegna skuldar F ehf. við L hf., var vísað frá dómi á grundvelli 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að í máli, sem L hf. hafði áður höfðað gegn H og F ehf., hefði með áritun á stefnu verið fallist á þá kröfu L hf. að H skyldi greiða L hf. nánar tilgreinda upphæð á grundvelli yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgðina. Nú krefðist H hins vegar meðal annars ógildingar á ábyrgðaryfirlýsingunni. Þar sem sú krafa hefði ekki verið höfð uppi í fyrrgreinda máli aðilanna var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ekki bæri að vísa málinu frá dómi á grundvelli 2. mgr., sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Í niðurstöðu réttarins kom jafnframt fram að í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefði máli verið vísað frá héraðsdómi á grundvelli 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 ef stefnandi þess máls hefði áður höfðað mál og látið undir höfuð leggjast að færa fyrir kröfu sinni málsástæður, sem hann hefði getað teflt fram í því máli. Að virtum rétti manna til að bera mál um réttindi sín og skyldur undir dómstóla, sem þeim væri áskilinn í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, yrði ekki talið að aðili, sem áður hefði verið stefnt fyrir dóm, hefði fyrirgert rétti sínum til að höfða mál síðar gegn stefnanda fyrra málsins, jafnvel þótt hann hefði getað í því máli teflt fram sömu málsástæðum og hann gerir í síðara málinu. Á hinn bóginn kynni sú afstaða hans, að taka ekki til varna í fyrra málinu, að hafa þýðingu þegar leyst væri efnislega úr kröfu hans í síðara málinu. Með vísan til þessa var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu H til úrlausnar.

Eigendur Höllustaða, B o.fl., og Reykhóla, T, í Reykhólahreppi greindi á um landamerki milli jarðanna, en ágreiningurinn einskorðaðist við merki þeirra sunnan þjóðvegar. Móðir B o.fl., T, sem þá átti Höllustaði, höfðaði árið 2007 landamerkjamál á hendur þáverandi eiganda Reykhóla, Í, og með héraðsdómi var Í sýknað af kröfu T um merki milli jarðanna tveggja sunnan þjóðvegar en Í hafði ekki höfðað gagnsök í málinu. Hæstiréttur staðfesti þann héraðsdóm með dómi sínum 8. október 2009 í máli nr. 693/2008. Í dómi Hæstaréttar var rakið að aðalkrafa B o.fl. væri efnislega sú sama og forveri þeirra að eignarrétti að Höllustöðum gerði á hendur forvera T sem eiganda Reykhóla í áðurgreindu máli sem lauk með dómi Hæstaréttar í máli nr. 693/2008. Með skírskotun til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og 2. mgr. 163. gr. sömu laga var aðalkröfunni vísað frá héraðsdómi. Varakrafa B o.fl. og krafa T í gagnsök í héraði lutu í meginatriðum að því annars vegar hvar væri farvegur Krókalækjar, sem sagt var að réði merkjum jarðanna tveggja í landamerkjaskrám þeirra frá árinu 1884, og hins vegar hvar Börðin svonefndu væru, sem getið var í landamerkjaskrá Höllustaða. Hæstiréttur taldi að staðhæfingar B o.fl. um legu Krókalækjar stönguðust á við yfirlýsingar, sem aðilar að fyrra dómsmálinu um landamerki jarðanna gáfu undir rekstri þess máls um staðsetningu kennileita á deilusvæðinu og áhrif hefðu eftir 45. gr. laga nr. 91/1991. Án tillits til þessa taldi Hæstiréttur að dómkrafa T gæti í ljósi staðhátta fallið að skilningi réttarins á orðalagi landamerkjaskráa jarðanna, en ekki dómkrafa B o.fl. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að taka til greina kröfu T í gagnsök í héraði um landamerki jarðanna sunnan þjóðvegar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli S gegn H ehf. var vísað frá dómi. Í málinu krafðist S þess að vikið yrði til hliðar ákvæði lóðarleigusamnings aðila er kvað á um leigugjald fyrir lóðina og útreikning þess sem og að viðurkennt yrði að endurgjaldið skyldi vera tiltekinnar fjárhæðar. Héraðsdómur vísaði til þess að krafa S fæli í sér að leigusamningur aðila yrði felldur úr gildi að hluta. Hefði S ásamt öðrum aðila áður höfðað mál á hendur H ehf. þar sem krafist hefði verið viðurkenningar á því að afnotaréttur H ehf. samkvæmt samningnum hefði fallið niður. Með vísan til dóms Hæstaréttar í því máli taldi héraðsdómur að fyrir lægi bindandi úrlausn um sakarefnið, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur vísaði til þess að í fyrra máli aðilanna hefði hvorki verið felldur efnisdómur á dómkröfu S né málsástæður sem byggju henni að baki. Væru því engin efni til að líta svo á að ákvæði 116. gr. laga nr. 91/1991 stæðu málsókn S í vegi. Var hann kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

H, Þ, S, I, M, E, HF og KK kröfðu K um skaðabætur vegna tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir vegna skerðingar á lóðarleiguréttindum vegna tveggja leigulóða úr landi V sem voru innan landsvæðis sem K tók eignarnámi á árinu 1992, en K sagði þeim upp leiguafnotum sínum með bréfi 7. desember 2011. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009 var viðurkennd bótaskylda K vegna þeirrar skerðingar á lóðarleigurétti sem þau hefðu orðið fyrir vegna skipulags og uppbyggingar svonefnds Hvarfahverfis í Kópavogsbæ. Deildu aðilar m.a. um það hvort sá dómur Hæstaréttar hefði þýðingu fyrir úrslit málsins í ljósi dóms réttarins í máli nr. 247/2011. Sló Hæstiréttur því föstu að með dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009 hefði með bindandi hætti, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, verið skorið úr um rétt H, Þ, S, I, M, E, HF og KK til skaðabóta vegna þeirra atvika sem þar hefði verið lýst. Þá hefði dómurinn og fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greindi þar til hið gagnstæða væri sannað, sbr. 4. mgr. sama lagaákvæðis. Haggaði dómur Hæstaréttar í máli nr. 247/2011 í engu þeirri niðurstöðu sem komist hefði verið að í fyrrgreinda málinu um bótaskyldu K enda hefði seinna málið verið milli annarra aðila, það höfðað á öðrum grundvelli en hið fyrra og atvik þess önnur. Þar sem K hefði ekki, að gengnum dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009, annast um að dómkvaddir yrðu matsmenn til að ákveða bætur vegna skerðingu lóðarréttindanna, svo sem honum bar að gera, hefði H, Þ, S, I, M, E, HF og KK verið rétt að höfða málið til að fá úrlausn dómstóla um fjárhæð bóta sinna. Gat uppsögn K 2011 á leigusamningum um lóðirnar engu breytt um skyldu hans til greiðslu skaðabóta vegna þeirra aðgerða hans sem til bótaskyldu leiddi samkvæmt dómi í máli nr. 334/2009. Þar sem lóðirnar hefðu verið leigðar með þeim skilmála að á þeim mætti reisa sumarbústaði var ekki talið að við úrlausn um kröfur H, Þ, S, I, M, E, HF og KK yrði byggt á matsgerð sem K aflaði og byggði á því að einungis væri hægt að nýta lóðirnar til útivistar og ræktunar. Að því er varðaði matsgerð sem H, Þ, S, I, M, E, HF og KK höfðu aflað um tjón sitt og byggði á sjónarmiðum þar sem enduröflunarverð réði niðurstöðu vísaði Hæstiréttur til þess að hér á landi hefði sú meginregla verið talin gilda í réttarframkvæmd að miða bæri bætur vegna eignarnáms við sölu- eða markaðsvirði eignar, nema útreikningar á grundvelli notagildis leiddu til hærri niðurstöðu. Einungis í undartekningartilvikum gæti eignarnámsþoli átt rétt á bótum sem ákvarðaðar væru á grundvelli enduröflunarverðs. Þar sem leigutakar lóðanna hefðu í reynd ekki nýtt lóðirnar og því engan arð af þeim haft yrðu bætur þeim til handa ekki ákvarðaðar á grundvelli notagildis. Þá væru atvik máls ekki með þeim hætti að þær yrðu ákvarðaðar með hliðsjón af enduröflunarverði. Af því leiddi að matsgerð sú sem H, Þ, S, I, M, E, HF og KK byggðu á gæti ekki verið til sönnunar um tjón þeirra að því marki sem enduröflunarverð væri þar lagt til grundvallar niðurstöðu. Yrði að meta tjón þeirra á grundvelli ætlaðs sölu- eða markaðsverðs á þeim tíma sem atvik málsins urðu. Við matið leit Hæstiréttur í fyrsta lagi til nálægðar lóðanna við höfuðborgarsvæðið og staðsetningar þeirra og í öðru lagi til þess að leiguréttinn mátti framselja, en um 50 ár hefðu verið eftir af leigutímanum. Var því fallist á með H, Þ, S, I, M, E, HF og KK að K hefði með aðgerðum sínum valdið þeim fjártjóni. Við mat á fjárhæð tjónsins yrði hins vegar ekki fram hjá því horft að í leigusamningunum voru verulega íþyngjandi uppsagnarákvæði, en af því leiddi óvissu um varanleika réttindanna sem var talið til þess fallið að draga úr verðmæti þeirra við framsal. Þá var einnig litið til þess að matsmenn hefðu álitið bætur sem höfðu verið ákvarðaðar vegna lóðarréttinda á svipuðum slóðum óhóflega háar. Með hliðsjón af þessu taldi Hæstiréttur að bætur fyrir skerðingar á lóðarleiguréttindunum væru hæfilega ákveðnar 2.500.000 krónur fyrir hvora lóð.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M á hendur G var vísað frá dómi. Í málinu reisti M kröfur sínar á því að G væri óheimilt að draga frá lífeyrisgreiðslum til hennar nánar tilteknar bætur á grundvelli laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð sem áður var kveðið á um í lögum nr. 118/1993 með sama heiti. M hafði áður höfðað mál á hendur G þar sem hún krafðist þess að viðurkennt yrði að við útreikning G á örorkulífeyrisgreiðslum til sín skyldi ekki tekið tillit til lífeyris- og bótagreiðslna frá almannatryggingum. Að virtum óskýrum forsendum héraðsdóms í því máli taldi Hæstiréttur að ekki yrði fullyrt að þar hafi verið skorið úr um heimild til að draga umræddar greiðslur frá lífeyrisgreiðslum til M. Yrði því ekki talið að í málinu hafi verið dæmt um það sakarefni, sem M freistaði að fá dóm um í málinu nú, þannig að til frávísunar leiddi, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem M áfrýjaði ekki fyrir sitt leyti héraðsdómi í fyrra málinu yrði að líta svo á að hún hefði firrt sig rétti samkvæmt meginreglu 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 til að höfða nýtt dómsmál í því skyni að fá leyst í reynd úr sömu kröfum og hún tefldi þar fram nema ný atvik réttlætti slíka málshöfðun. Þá girti meginreglan á sama hátt fyrir að M gæti í nýju dómsmáli byggt á öðrum og frekari málsástæðum en hún gerði í fyrra málinu. Þótt M höfði málið nú til heimtu fjár úr hendi G og byggði að nokkru leyti á öðrum málsástæðum en hún gerði í fyrra málinu væri markmiðið með málshöfðuninni enn sem fyrr að fá leyst úr því með dómi hvort heimilt væri að draga lífeyris- og bótagreiðslur almannatrygginga frá lífeyrisgreiðslum G til hennar án þess að séð yrði að atvik hefðu breyst svo máli skipti frá því að G höfðaði fyrra málið. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

SE og SS kröfðust þess að felld yrðu úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðin Eyvindarstaðaheiði og Hraunin væru þjóðlenda, að hluta til í afréttareign SE og SS. Var krafa þeirra á því reist að landsvæðin væru eignarland í skilningi 1. gr. laga nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta. Hæstiréttur taldi að sakarefni í málinu væri ekki hið sama og sakarefni sem fjallað var um í dómi réttarins 10. apríl 1997 í máli nr. 67/1996 þar sem þrír tilgreindir hreppar höfðuðu gegn L og Í til réttargæslu og varðaði rétt hreppanna til bóta annars vegar fyrir fallréttindi í Blöndu fyrir Eyvindarstaðaheiði og hins vegar fyrir land á heiðinni sem L hafði fengið til umráða og afnota. Hefði dómurinn því ekki þau áhrif sem um ræddi í 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en á hinn bóginn hefði hann fullt sönnunargildi um þau málsatvik, sem í honum greindi, þar til það gagnstæða væri sannað, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar. Því næst vísaði Hæstiréttur til þess að í málinu hefði því hvorki verið haldið fram að byggð hefði nokkru sinni verið á landsvæðunum né að land þar hefði verið nýtt til annars en hefðbundinna afréttarnota. Þá hefði því ekki verið borið við að þau teldust vera hluti af jörðinni Eyvindastöðum eða öðrum jörðum. Taldi Hæstiréttur að tilteknar lýsingar í Landnámabók mæltu gegn því að stofnað hefði verið með landnámi til beins eignarréttar yfir landi sem félli innan Eyvindastaðaheiðar og Hraunanna. Af heimildum um Eyvindarstaði og afrétt jarðarinnar frá 14. og 15. öld yrði ekki annað ráðið en að jörðinni hefðu fylgt þau óbeinu eignarréttindi, sem fólust í upprekstrarrétti á tveimur takmörkuðum svæðum á heiðinni langt fyrir sunnan merki jarðarinnar. Þá taldi Hæstiréttur að af tilteknum heimildum frá 15. til 18. öld yrði ekki séð að efni væru til að álykta að greiðsla fjallatolla til Eyvindarstaða, sem viðgengist hefði öldum saman vegna upprekstrar búfjár til sumarbeitar á heiðinni, hefði verið leidd af því að heiðin hefði verið talin háð beinum eignarrétti eigenda jarðarinnar. Ekkert annað lægi fyrir í málinu sem styddi að stofnað hefði verið á lögmætan hátt til slíkra réttinda yfir heiðinni og yrði því að leggja til grundvallar að land innan merkja Eyvindastaðaheiðar hefði aldrei verið háð beinum eignarrétti. Gegndi sama máli um Hraunin. Með vísan til þessa var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu C um viðurkenningu á rétti hans til skuldajafnaðar við slit K hf. Forsaga málsins var sú að aðilar þess gerðu með sér rammasamning um afleiðuviðskipti, svokallaðan ISDA samning, 7. janúar 2003 og áttu á grundvelli hans með sér ýmis afleiðuviðskipti. C gjaldfelldi þá samninga 9. október 2008 á grundvelli ákvæðis í samningnum og í kjölfar þess voru afleiðuviðskiptin gerð upp. Niðurstaða uppgjörs á þeim samningum var sú að K hf. átti inni tiltekna fjárhæð hjá C. Samkvæmt gögnum málsins fékk C framselda kröfu á hendur K hf. og lýsti bankinn þeirri kröfu við slit K hf. 29. desember 2009. Krafðist C viðurkenningar á henni sem almennri kröfu og jafnframt skuldajafnaðar við fyrrgreinda kröfu K hf. á hendur C. Í málinu var á því byggt af hálfu C að samkvæmt áðurnefndum ISDA samningi aðila skyldu ensk lög um hann gilda og þar með um heimild til skuldajafnaðar en ef á það yrði ekki fallist þá væri skuldajöfnuður C heimill samkvæmt íslenskum lögum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í dómum réttarins í málum nr. 723/2012 og 166/2013 hefði því verið slegið föstu að um rétt C við slit K hf. til að lýsa gagnkröfu til skuldajafnaðar við kröfu K hf. á hendur C giltu ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en ekki ensk lög. Yrði sú niðurstaða lögð til grundvallar í málinu. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að lagaskilyrði væru ekki uppfyllt fyrir skuldajöfnuði þeim er C hafði lýst yfir sökum þess að C sem eignast hafði kröfuna degi fyrir frestdag við slit K hf. og verið þá kunnugt um ógjaldfærni K hf. við framsalið svo og að atvik máls þóttu benda til þess að kröfunnar hafði verið aflað gagngert til þess að lýsa yfir skuldajöfnuði, var hann staðfestur.

Í krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður óbyggðanefndar að því er varðaði mörk þjóðlendu og eignarlanda jarðanna Sörlastaða og Hjaltadals ásamt Kambfellskjálka auk ákvæða um að landsvæðin Mjóidalur og Bleiksmýrardalur austan Fnjóskár væru eignarlönd utan þjóðlendna. Þá krafðist hann þess að viðurkennt yrði að landsvæði innan nánar tilgreindra marka væri þjóðlenda. Hæstiréttur taldi að ekki yrði ráðið hvort við landnám hefði verið stofnað til beins eignaréttar að landsvæðinu með námi, en hvorki frásagnir í Landnámu né staðhættir útilokuðu að svo hefði verið. Að því er varðaði landsvæðið Mjóadal taldi Hæstiréttur að ekki yrði dregið í efa að landsvæðið væri háð beinum eignarrétti. Hins vegar taldi Hæstiréttur að um merki Mjóadals til suðurs og vesturs yrði ekki byggt á landamerkjaskjali frá 1897 svo sem gert hafði verið í úrskurði óbyggðanefndar, þar sem leggja yrði til grundvallar að með því að eigandi jarðarinnar hefði látið útbúa og þinglýsa skrá yfir afréttarlönd árið 1904, sem tók m.a. til lands Mjóadals, hefði hann í raun fellt landamerkjaskjalið úr gildi að því leyti sem ekki gætti samræmis milli þeirra. Taldi Hæstiréttur því að rétt væri að draga mörk Mjóadals með öðrum hætti en gert var í úrskurði óbyggðanefndar, en það land sem féll utan þeirrar afmörkunar var talið þjóðlenda. Að því er varðaði mörk þjóðlendu og eignarlands jarðarinnar Sörlastaða vísaði Hæstiréttur til þess að samkvæmt landamerkjabréfi jarðarinnar 1884 skyldu merki hennar að austan fylgja nánar tilgreindum kennileitum suður eftir Vallafjalli og enda í Pílagrímsfjalli, en merkjum hennar til suðurs hefði einungis verið lýst með þeim orðum að þar lægju „eyðigrjót og sandar.“ Pílagrímsfjall stæði nokkru norðan við þá punkta sem aðilar málsins miðuðu við og hefði hvorugur þeirra skýrt kröfu sína á viðhlítandi hátt með tilliti til landamerkjabréfsins. Þar sem dómkröfur Í voru Þ, E, ÞB og Ó til hagsbóta væri ekki annað fært en að leggja þær til grundvallar um það hvar hornmark syðst á austurmerkjum jarðarinnar væri. Skyldi það land sem féll innan marka jarðarinnar samkvæmt úrskurði óbyggðanefndar en utan þeirra samkvæmt framangreindu teljast til þjóðlendu. Um merki Hjaltadals ásamt Kambfellskjálka að sunnanverðu vísaði Hæstiréttur til þess að í landamerkjabréfi frá 1883 hefðu merki landsvæðisins átt að fylgja Timburvalladalsá að austan, en að vestan hefði „Fjallið“ átt að ráða. Um merki til suðurs hefði sagt að þar væru öræfi. Vísaði Hæstiréttur til þess að í eldri heimildum frá 15. og 16. öld hefði komið fram að Munkaþverárklaustur ætti jarðirnar Hjaltadal og Sörlastaði með báðum dölum, sem hljóti að hafa verið Hjaltadalur og Timburvalladalur. Þá mætti líta svo á að afmörkun á landi jarðarinnar Hjaltadals í yfirlýsingu um skiptingu jarðarinnar frá 1950 væri sú sama og fólst í hinum eldri heimildum. Kröfur aðila um merkin ættu sér hvorki stoð í landamerkjabréfinu frá 1883 né öðrum heimildum. Lýsingin í landamerkjabréfinu frá 1883 gæti hins vegar, svo langt sem hún náði, samrýmst því sem ráðið yrði af heimildum frá 15. og 16. öld og yfirlýsingunni frá 1950. Í ýmsum heimildum frá 19. öld hefði ítrekað mátt sjá rætt um afrétt, afréttarland og land fyrir afréttarpening, sem hafi tilheyrt eða legið undir jörðina Hjaltadal eða eftir atvikum Kambfell og að auki hefðu Hjaltadalur og Timburvalladalur í sumum tilvikum verið nefndir afdalir eða afréttardalir. Ekkert yrði þó ráðið með vissu af gögnum málsins um hvar slíkt afréttarland hefði nánar verið eða hvort mörk þess og annars lands jarðarinnar hefði að einhverju leyti eða jafnvel öllu legið sunnan við syðstu drög dalanna. Taldi Hæstiréttur að skýra ætti landamerkjabréfið frá 1883 á þann hátt að merki Hjaltadals ásamt Kambfellskjálka fylgdu Timburvalladalsá að austan suður til upptaka hennar, þaðan færu þau til suðvesturs eftir beinni línu, sem lægi meðfram syðstu drögum Vestur Króka í Hjaltadal, allt þar til hún kæmi að vatnaskilum á fjalllendi milli Hjaltadals og Bleiksmýrardals, en fylgdi þar á eftir vatnaskilunum til norðurmerkja Hjaltadals. Voru merkin þannig dregin með öðrum hætti en gert var í úrskurði óbyggðanefndar og skyldi það land sem féll utan merkjanna teljast til þjóðlendu. Að því er varðaði Bleiksmýrardal eystri vísaði Hæstiréttur til þess að í gögnum málsins væru engar heimildir um að þar hefði nokkru sinni verið búseta. Af elstu heimildum yrði ekki ráðið að kirkjur í Hólabiskupsdæmi hafi talið til réttinda yfir Bleiksmýrardal eystri. Í máldögum frá 15. og 16. öld hefði hins vegar verið rætt um réttindi Munkaþverárklausturs í Bleiksmýrardal eystri, en ekkert lægi fyrir hvernig þau væru til komin. Jörðin Munkaþverá væri nærri 20 km frá Bleiksmýrardal eystri og væri hún skilin frá honum af fjallendi. Þótt tekið hefði verið til orða í máldögum frá 15. og 16. öld að Munkaþverárklaustur ætti allan dalinn austan Fnjóskár væri ekki tilefni til að álykta annað en að réttindi klaustursins hefðu verið bundin við rétt til upprekstrar búfjár til beitar og annarra afréttarnota svo sem getið var í öðrum heimildum um landið. Fengi dómur Landsyfirréttar 25. júní 1855 þessu ekki breytt, en í honum hefði ekki verið úr því leyst hvert inntak réttinda klaustursins í Bleiksmýrardal hefðu verið. Yrði því að líta svo á að landsvæðið væri ekki háð beinum eignarrétti og því félli það undir þjóðlendu. Þá var það niðurstaða Hæstaréttar að landið sem fellt var undir þjóðlendu í málinu skyldi teljast í afréttareign jarða í fyrrum Bárðdæla- og Ljósavatnshreppum.