Dómstólaleit

A ehf. krafðist þess aðallega að lóðarúthlutun RH á tiltekni lóð til T ehf. yrði felld úr gildi og leiguréttur A ehf. á lóðinni yrði viðurkenndur. Þá krafðist A ehf. þess að RB yrði bundinn af viðurkenningarkröfunni og að RH yrði gert skylt að afhenda lóðina til A ehf. gegn greiðslu lóðargjalda. A ehf. byggði á því að RB hefði gefið skuldbindandi loforð um lóðarúthlutun á lóðinni með bréfi 30. ágúst 2011 þar sem sagði að RH væri reiðibúin að úthluta A ehf. lóð fyrir verksmiðju á nánar tilgreindum stað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fallist væri á þá niðurstöðu héraðsdóms að fyrrgreind yfirlýsing hefði samkvæmt efni sínu ekki falið í sér skuldbindandi loforð um úthlutun lóðarinnar heldur aðeins viljayfirlýsingu um úthlutun hennar ef um semdist. Þá fengi það stoð í síðari samskiptum A ehf. og fyrirsvarsmanna RH og RB. Var RH, RB og T ehf. því sýknað af kröfum A ehf.

X var ákærður fyrir sifskapar- og frelsissviptingarbrot með því að hafa með ofbeldi veist að stúlkunni A, sem þá var tíu ára, og ekið með hana á afvikinn stað. Þá var hann einnig ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa meðan á framangreindri frelsissviptingu stóð meðal annars þuklað á líkama hennar, látið hana snerta getnaðarlim sinn og fróa sér, látið hana hafa við sig munnmök og sett fingur sinn í kynfæri hennar og endaþarm. X var sakfelldur fyrir brot gegn 193. gr., 1. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 202. gr., 1. mgr. 210. gr. a. og 1. mgr. 226. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Brot X þótti þaulskipulagt og brotavilji hans styrkur og einbeittur, auk þess sem það beindist að varnarlausu barni sem átti sér einskis ills von og varði í rúmar tvær klukkustundir. Var X dæmdur í 10 ára fangelsi jafnframt því sem honum var gert að greiða A 4.000.000 krónur í skaðabætur auk vaxta.

H, Þ, S, I, M, E, HF og KK kröfðu K um skaðabætur vegna tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir vegna skerðingar á lóðarleiguréttindum vegna tveggja leigulóða úr landi V sem voru innan landsvæðis sem K tók eignarnámi á árinu 1992, en K sagði þeim upp leiguafnotum sínum með bréfi 7. desember 2011. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009 var viðurkennd bótaskylda K vegna þeirrar skerðingar á lóðarleigurétti sem þau hefðu orðið fyrir vegna skipulags og uppbyggingar svonefnds Hvarfahverfis í Kópavogsbæ. Deildu aðilar m.a. um það hvort sá dómur Hæstaréttar hefði þýðingu fyrir úrslit málsins í ljósi dóms réttarins í máli nr. 247/2011. Sló Hæstiréttur því föstu að með dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009 hefði með bindandi hætti, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, verið skorið úr um rétt H, Þ, S, I, M, E, HF og KK til skaðabóta vegna þeirra atvika sem þar hefði verið lýst. Þá hefði dómurinn og fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greindi þar til hið gagnstæða væri sannað, sbr. 4. mgr. sama lagaákvæðis. Haggaði dómur Hæstaréttar í máli nr. 247/2011 í engu þeirri niðurstöðu sem komist hefði verið að í fyrrgreinda málinu um bótaskyldu K enda hefði seinna málið verið milli annarra aðila, það höfðað á öðrum grundvelli en hið fyrra og atvik þess önnur. Þar sem K hefði ekki, að gengnum dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009, annast um að dómkvaddir yrðu matsmenn til að ákveða bætur vegna skerðingu lóðarréttindanna, svo sem honum bar að gera, hefði H, Þ, S, I, M, E, HF og KK verið rétt að höfða málið til að fá úrlausn dómstóla um fjárhæð bóta sinna. Gat uppsögn K 2011 á leigusamningum um lóðirnar engu breytt um skyldu hans til greiðslu skaðabóta vegna þeirra aðgerða hans sem til bótaskyldu leiddi samkvæmt dómi í máli nr. 334/2009. Þar sem lóðirnar hefðu verið leigðar með þeim skilmála að á þeim mætti reisa sumarbústaði var ekki talið að við úrlausn um kröfur H, Þ, S, I, M, E, HF og KK yrði byggt á matsgerð sem K aflaði og byggði á því að einungis væri hægt að nýta lóðirnar til útivistar og ræktunar. Að því er varðaði matsgerð sem H, Þ, S, I, M, E, HF og KK höfðu aflað um tjón sitt og byggði á sjónarmiðum þar sem enduröflunarverð réði niðurstöðu vísaði Hæstiréttur til þess að hér á landi hefði sú meginregla verið talin gilda í réttarframkvæmd að miða bæri bætur vegna eignarnáms við sölu- eða markaðsvirði eignar, nema útreikningar á grundvelli notagildis leiddu til hærri niðurstöðu. Einungis í undartekningartilvikum gæti eignarnámsþoli átt rétt á bótum sem ákvarðaðar væru á grundvelli enduröflunarverðs. Þar sem leigutakar lóðanna hefðu í reynd ekki nýtt lóðirnar og því engan arð af þeim haft yrðu bætur þeim til handa ekki ákvarðaðar á grundvelli notagildis. Þá væru atvik máls ekki með þeim hætti að þær yrðu ákvarðaðar með hliðsjón af enduröflunarverði. Af því leiddi að matsgerð sú sem H, Þ, S, I, M, E, HF og KK byggðu á gæti ekki verið til sönnunar um tjón þeirra að því marki sem enduröflunarverð væri þar lagt til grundvallar niðurstöðu. Yrði að meta tjón þeirra á grundvelli ætlaðs sölu- eða markaðsverðs á þeim tíma sem atvik málsins urðu. Við matið leit Hæstiréttur í fyrsta lagi til nálægðar lóðanna við höfuðborgarsvæðið og staðsetningar þeirra og í öðru lagi til þess að leiguréttinn mátti framselja, en um 50 ár hefðu verið eftir af leigutímanum. Var því fallist á með H, Þ, S, I, M, E, HF og KK að K hefði með aðgerðum sínum valdið þeim fjártjóni. Við mat á fjárhæð tjónsins yrði hins vegar ekki fram hjá því horft að í leigusamningunum voru verulega íþyngjandi uppsagnarákvæði, en af því leiddi óvissu um varanleika réttindanna sem var talið til þess fallið að draga úr verðmæti þeirra við framsal. Þá var einnig litið til þess að matsmenn hefðu álitið bætur sem höfðu verið ákvarðaðar vegna lóðarréttinda á svipuðum slóðum óhóflega háar. Með hliðsjón af þessu taldi Hæstiréttur að bætur fyrir skerðingar á lóðarleiguréttindunum væru hæfilega ákveðnar 2.500.000 krónur fyrir hvora lóð.

H og RH höfðuðu mál gegn sveitarfélaginu R og gerðu kröfur er lutu að því að R greiddi þeim nánar tilgreindar fjárhæðir gegn því að þau skiluðu tveimur lóðum undir íbúðarhúsnæði sem R hafði úthlutað. Ekki var fallist á það með H og RH að Almennar reglur um úthlutun íbúðarhúsalóða í Reykjavík, sem samþykktar voru í borgarstjórn 15. maí 2007 og kváðu á um skilaskyldu lóða, giltu um samningssamband aðila, þar sem borgarráð hefði samþykkt að víkja frá efni þeirra með sérstökum útboðsskilmálum vegna úthlutunar lóðanna. Var ekki talið að réttmætar væntingar eða að almenn venja stæði til þess H og RH gætu skilað R réttindum sínum yfir lóðunum gegn endurgreiðslu þess sem greitt hefði verið eða að R hefði brotið jafnræðisreglu í málinu. Ennfremur var hvorki fallist á að á grundvelli 1. mgr. 1. gr. eða 2. gr. laga nr. 86/1943 um ákvörðun leigumála og söluverðs lóða og landa Reykjavíkurkaupstaðar hefði R verið að óheimilt að ráðstafa byggingarétti á lóðum með útboði áður en lóðarleigusamningur hefði verið gerður né að um óheimila gjaldtöku hefði verið að ræða af hálfu R. Þá var ekki talið að R hefði brotið gegn meðalhófsreglu eða að skilaréttur lóðanna yrði leiddur af ákvæðum laga nr. 153/2006 um gatnagerðagjald. Loks var ekki fallist á að ógilda bæri kaup H og RH á byggingaréttinum með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var R því sýknað af kröfum H og RH.

B ehf. höfðaði mál gegn sveitarfélaginu R og gerði kröfur er lutu að því að R greiddi honum nánar tilgreindar fjárhæðir gegn því að hann skilaði lóð undir íbúðarhúsnæði sem R hafði úthlutað. Ekki var fallist á það með B ehf. að Almennar reglur um úthlutun íbúðarhúsalóða í Reykjavík, sem samþykktar voru í borgarstjórn 15. maí 2007 og kváðu á um skilaskyldu lóða, giltu um samningssamband aðila, þar sem borgarráð hefði samþykkt að víkja frá efni þeirra með sérstökum útboðsskilmálum vegna úthlutunar lóðanna. Var ekki talið að réttmætar væntingar eða að almenn venja stæði til þess B ehf. gæti skilað R réttindum sínum yfir lóðinni gegn endurgreiðslu þess sem greitt hefði verið eða að R hefði brotið jafnræðisreglu í málinu. Ennfremur var hvorki fallist á að á grundvelli 1. mgr. 1. gr. eða 2. gr. laga nr. 86/1943 um ákvörðun leigumála og söluverðs lóða og landa Reykjavíkurkaupstaðar hefði R verið að óheimilt að ráðstafa byggingarétti á lóðum með útboði áður en lóðarleigusamningur hefði verið gerður né að um óheimila gjaldtöku hefði verið að ræða af hálfu R. Þá var ekki talið að R hefði brotið gegn meðalhófsreglu eða að skilaréttur lóðanna yrði leiddur af ákvæðum laga nr. 153/2006 um gatnagerðagjald. Loks var ekki fallist á að ógilda bæri kaup B ehf. á byggingaréttinum með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var R því sýknað af kröfum B ehf.

RA og H höfðuðu mál gegn sveitarfélaginu R og gerðu kröfur er lutu að því að R greiddi þeim nánar tilgreindar fjárhæðir gegn því að þau skiluðu tveimur lóðum undir íbúðarhúsnæði sem R hafði úthlutað. Ekki var fallist á það með RA og H að Almennar reglur um úthlutun íbúðarhúsalóða í Reykjavík, sem samþykktar voru í borgarstjórn 15. maí 2007 og kváðu á um skilaskyldu lóða, giltu um samningssamband aðila, þar sem borgarráð hefði samþykkt að víkja frá efni þeirra með sérstökum útboðsskilmálum vegna úthlutunar lóðanna. Var ekki talið að réttmætar væntingar eða að almenn venja stæði til þess RA og H gætu skilað R réttindum sínum yfir lóðunum gegn endurgreiðslu þess sem greitt hefði verið eða að R hefði brotið jafnræðisreglu í málinu. Ennfremur var hvorki fallist á að á grundvelli 1. mgr. 1. gr. eða 2. gr. laga nr. 86/1943 um ákvörðun leigumála og söluverðs lóða og landa Reykjavíkurkaupstaðar hefði R verið að óheimilt að ráðstafa byggingarétti á lóðum með útboði áður en lóðarleigusamningur hefði verið gerður né að um óheimila gjaldtöku hefði verið að ræða af hálfu R. Þá var ekki talið að R hefði brotið gegn meðalhófsreglu eða að skilaréttur lóðanna yrði leiddur af ákvæðum laga nr. 153/2006 um gatnagerðagjald. Loks var ekki fallist á að ógilda bæri kaup RA og H á byggingaréttinum með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var R því sýknað af kröfum RA og H.

Með samningi 26. maí 2008 tók M á leigu lóð undir sumarhús í Hrunamannhreppi af Ú og T. Bú M var tekið til gjaldþrotaskipta 26. janúar 2012. Ú og T töldu greiðslufall hafa orðið á greiðslu lóðarleigunnar og sendu af þeim sökum tilkynningu um riftun samningsins til M 11. febrúar 2012. Með kröfulýsingu 3. apríl sama ár vísuðu Ú og T til riftunarbréfsins og kröfðust þess að skiptastjóri hlutaðist til um að aflýsa öllum takmörkuðum eignarheimildum M samkvæmt lóðarleigusamningnum, sbr. 109. gr. laga nr. 21/1991. Þeim kröfum hafnaði skiptastjóri og var ágreiningi aðila vísað til úrlausnar héraðsdóms. Talið var að skilyrði riftunar hefðu ekki verið fyrir hendi og var aðalkröfu Ú og T um staðfestingu á riftun lóðarleigusamningsins því hafnað. Með hinum kærða úrskurði hafði varakröfu Ú og T verið vísað frá dómi á þeirri forsendu að hún hefði verið í ósamræmi við það ágreiningsefni sem skiptastjóri hefði leitað úrlausnar um. Ú og T höfðu nú uppi fyrir Hæstarétti sömu varakröfu og vísað hafði verið frá héraðsdómi. Þar sem efnisleg afstaða hafði ekki verið tekin til þessarar varakröfu í héraði var talið að Ú og T gætu ekki krafist úrlausnar um hana að efni til fyrir Hæstarétti, en í málinu leituðu þeir ekki eftir því að ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun varakröfunnar yrði endurskoðað. Var hinn kærði úrskurður því látinn standa óraskaður.

Málsaðilar deildu einkum um hvort leigusamningur þeirra hefði á grundvelli 4. mgr. 12. gr. laga nr. 75/2008 um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús framlengst sjálfkrafa um 20 ár vegna svonefnds málskots leigutakanna til kærunefndar húsamála, en nefndin hafði úrskurðað á þann veg. Af lögunum varð ekki glöggt ráðið hvert úrskurðarvald kærunefndar húsamála væri, en það virtist lúta að framlengingu leigusamninga og endurgjaldi á framlengingartíma þeirra annars vegar og málskotsreglum laganna, þ. á m. ágreiningi um fjárhæð ársleigu og innlausnarverði, hins vegar. Talið var að leigusamningur aðila hefði fallið undir sérreglu í lögunum og gætu málskotsreglur 12. gr. laganna því ekki átt við í lögskiptum aðila. Málskot leigutakanna hefðu því ekki haft þau réttaráhrif að leigusamningur þeirra framlengdist sjálfkrafa um 20 ár. Fengist svo rúm túlkun laganna ekki samrýmst grundvallarreglu þeirra um samningsfrelsi og gengi gegn yfirlýstu markmiði þeirra um að tekið væri réttmætt tillit til beggja aðila þannig að aukin réttindi leigutaka leiddu ekki til þess að gengið væri um of á eignarrétt leigusala. Var úrskurður kærunefndar húsamála því felldur úr gildi.

B ehf. höfðaði mál gegn sveitarfélaginu R og var fyrir Hæstarétti leyst úr kröfu B ehf. er laut að því að R greiddi því tiltekna fjárhæð gegn því að fyrirtækið skilaði lóð undir atvinnuhúsnæði sem R hafði úthlutað. Ekki var fallist á með B ehf. að samkvæmt skilmálum R hefði fyrirtækið átt einhliða rétt á að skila lóðinni gegn endurgreiðslu lóðagjalda. Þá var hvorki fallist á að slíkur réttur hefði verið til staðar á grundvelli venjuhelgaðrar framkvæmdar R né að bréf frá R til B ehf. hefði leitt af sér réttmætar væntingar B ehf. um að það gæti hvenær sem væri og án tillits til aðstæðna tekið einhliða ákvörðun um skil á lóðinni gegn endurgreiðslu lóðagjalda.

V ehf. höfðaði mál gegn sveitarfélaginu R og var í málinu leyst úr kröfu félagsins um að R greiddi því tiltekna fjárhæð gegn því að V ehf. skilaði lóð undir íbúðarhúsnæði sem R hafði úthlutað. Ekki var fallist á með V ehf. að R hefði brotið meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar með því að úthluta lóðinni og byggingarétti á henni gegn tilteknu gjaldi. Þá var hvorki fallist á að skilmálar R eða venja hefðu skapað réttmætar væntingar hjá V ehf. um að félagið gæti skilað byggingarréttinum aftur til R né að slíkur skilaréttur yrði leiddur af tilteknum ákvæðum laga nr. 153/2006 um gatnagerðargjald. Loks var ekki fallist á að R hefði brotið jafnræðisreglu stjórnsýslulaga þótt sveitarfélagið hefði heimilað skil lóðarhafa sem keypt höfðu byggingarrétt á föstu verði, í stað útboðs, og þeirra sem fengið höfðu lán frá R til kaupanna. Var R því sýknað af kröfu V ehf.

A, B og G höfðuðu mál gegn sveitarfélaginu R og gerðu ýmiss konar kröfur er lutu að því að R greiddi A, B og G nánar tilgreindar fjárhæðir gegn því að A, B og G skiluðu lóð undir íbúðarhúsnæði sem R hafði úthlutað. Hvorki var fallist á að brotið hefði verið gegn jafnræðisreglu á grundvelli mismunandi aðferða við sölu byggingarréttar né mismunandi fjármögnunarleiða eða vanefnda lóðarhafa. Þá var ekki talið að viðbrögð R við úrskurði samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins hefðu verið ómálefnaleg eða að R hefði sýnt af sér valdníðslu í kjölfar hans. Loks var ekki fallist á að R hefði vanefnt skyldur sínar um uppbygginu í hverfi lóðar A, B og G. Var R því sýknað af kröfum A, B og G.

A og G höfðuðu mál gegn sveitarfélaginu R og gerðu ýmiss konar kröfur er lutu að því að R greiddi A og G nánar tilgreindar fjárhæðir gegn því að A og G skiluðu lóð undir íbúðarhúsnæði sem R hafði úthlutað. Hvorki var fallist á að brotið hefði verið gegn jafnræðisreglu á grundvelli mismunandi aðferða við sölu byggingarréttar né mismunandi fjármögnunarleiða eða vanefnda lóðarhafa. Þá var ekki talið að viðbrögð R við úrskurði samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins hefðu verið ómálefnaleg eða að R hefði sýnt af sér valdníðslu í kjölfar hans. Loks var ekki fallist á að R hefði vanefnt skyldur sínar um uppbygginu í hverfi lóðar A og G. Var R því sýknað af kröfum A og G.

E ehf. krafðist viðurkenningar á rétti sínum til að skila R lóð undir atvinnuhúsnæði sem R hafði áður úthlutað til E ehf. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði áður leyst úr hliðstæðu álitaefni varðandi skil á lóð frá R með dómi í máli nr. 151/2010. Þar hefði lóðarhafi talið sig eiga einhliða rétt til að skila lóð og fá tiltekin gjöld endurgreidd og að leiða mætti þennan rétt af ákvæðum laga og skilmálum R sem um lóðina giltu. Lóðarhafinn hefði einnig talið sig geta rift úthlutuninni með vísan til þess að lóðin hefði ekki þá eiginleika sem áskildir voru og að forsendur úthlutunarinnar hefðu brostið. Hann hefði loks vísað til þess að R hefði ekki verið heimilt að víkja frá þeirri almennu reglu sem sveitarfélagið hafði áður fylgt að taka við atvinnuhúsalóðum sem lóðarhafar vildu skila og endurgreiða gjöld vegna þeirra. Hæstiréttur taldi eins hátta til í máli E ehf. og R og að hvorki lægju fyrir önnur málsatvik né frekari upplýsingar um stjórnsýsluframkvæmd til þess að frá fordæminu yrði vikið. Var R því sýknuð af kröfu E ehf.

B ehf. krafði R um endurgreiðslu á gatnagerðar- og byggingarréttargjöldum vegna lóðar undir atvinnuhúsnæði sem R hafði úthlutað til B ehf. en félagið hafði síðar reynt að skila aftur. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði áður leyst úr hliðstæðu álitaefni varðandi skil á lóð frá R með dómi í máli nr. 151/2010. Þar hefði lóðarhafi talið sig eiga einhliða rétt til að skila lóð og fá tiltekin gjöld endurgreidd og að leiða mætti þennan rétt af ákvæðum laga og skilmálum R sem um lóðina giltu. Lóðarhafinn hefði einnig talið sig geta rift úthlutuninni með vísan til þess að lóðin hefði ekki þá eiginleika sem áskildir voru og að forsendur úthlutunarinnar hefðu brostið. Hann hefði loks vísað til þess að R hefði ekki verið heimilt að víkja frá þeirri almennu reglu sem sveitarfélagið hafði áður fylgt að taka við atvinnuhúsalóðum sem lóðarhafar vildu skila og endurgreiða gjöld vegna þeirra. Hæstiréttur taldi eins hátta til í máli B ehf. og R og að hvorki lægju fyrir önnur málsatvik né frekari upplýsingar um stjórnsýsluframkvæmd til þess að frá fordæminu yrði vikið. Var R því sýknuð af kröfu B ehf.

V ehf. krafðist viðurkenningar á rétti sínum til að skila R lóð undir atvinnuhúsnæði sem R hafði áður úthlutað til V ehf. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði áður leyst úr hliðstæðu álitaefni varðandi skil á lóð frá R með dómi í máli nr. 151/2010. Þar hefði lóðarhafi talið sig eiga einhliða rétt til að skila lóð og fá tiltekin gjöld endurgreidd og að leiða mætti þennan rétt af ákvæðum laga og skilmálum R sem um lóðina giltu. Lóðarhafinn hefði einnig talið sig geta rift úthlutuninni með vísan til þess að lóðin hefði ekki þá eiginleika sem áskildir voru og að forsendur úthlutunarinnar hefðu brostið. Hann hefði loks vísað til þess að R hefði ekki verið heimilt að víkja frá þeirri almennu reglu sem sveitarfélagið hafði áður fylgt að taka við atvinnuhúsalóðum sem lóðarhafar vildu skila og endurgreiða gjöld vegna þeirra. Hæstiréttur taldi eins hátta til í máli V ehf. og R og að hvorki lægju fyrir önnur málsatvik né frekari upplýsingar um stjórnsýsluframkvæmd til þess að frá fordæminu yrði vikið. Var R því sýknuð af kröfu V ehf.

H höfðaði mál gegn R og krafðist þess að staðfest yrði riftun hans á úthlutunargerð borgarráðs R á atvinnuhúsalóð frá 6. september 2007 og að R bæri að greiða H tilgreinda fjárhæð. Að því frágengnu krafðist hann viðurkenningar á skaðabótaskyldu R með því að hafa mismunað H og brotið á honum rétt í málsmeðferð sinni, svo og fyrir vanrækslu og handvömm. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í lóðarúthlutun R hafi í senn falist stjórnvaldsákvörðun og gerningur á sviði einkaréttar. Þetta tvöfalda eðli úthlutunarinnar hafi þó takmarkað gildi við úrlausn málsins þar sem R væri einnig bundin af meginreglum stjórnsýsluréttar við ráðstöfun réttinda á sviði einkaréttar. Í dóminum kemur jafnframt fram að hvorki í bréfi, þar sem tilkynnt var að borgarráð R hefði ákveðið að úthluta L (sem H leiddi rétt sinn af) byggingarrétti fyrir starfsemi sína á lóðinni, né í þeim almennu skilmálum, sem þar var vísað til, hafi verið kveðið á um heimild til að krefjast einhliða skila á lóðinni. Af því sem þar hafi komið fram, um rétt til að afturkalla úthlutunina, yrði sú ályktun dregin að lóðarhafa væri einungis réttkræf skil á lóðinni að R hefði vanefnt skyldur sínar samkvæmt skilmálunum þannig að máli skipti fyrir hagsmuni hans. Þá sé það skilyrði til að rifta gerningi á sviði einkaréttar að veruleg vanefnd hafi orðið af hálfu gagnaðila. H hafi ekki sýnt fram á að R hafi vanefnt skyldur sínar þannig að hann gæti á þessum grunni krafist riftunar þótt fyrir lægi að nokkur dráttur hafi orðið á því að lóðin yrði byggingarhæf. Þá var ekki talið að þeir, sem fengið hefðu úthlutað lóð gætu á grundvelli 9. gr. laga nr. 153/2006 um gatnagerðargjald átt einhliða rétt til að skila henni til sveitarfélags. Hvað varðaði kröfu H um að forsendur fyrir úthlutun lóðarinnar hafi brostið segir í dómi Hæstaréttar að í málinu krefjist H aðallega riftunar, en að því frágengnu viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda. Samkvæmt almennum reglum fjármunaréttar gætu brostnar forsendur að nánari skilyrðum uppfylltum leitt til ógildingar samnings, en ekki til þess að kröfur þessa efnis næðu fram að ganga. Þá var loks talið að málefnalegar forsendur hefðu legið að baki ákvörðun R um að hafna beiðnum um skil á lóðum undir atvinnuhúsnæði sem borist höfðu eftir 1. október 2008 og að jafnræðis hafi verið gætt að því leyti að eins hafi verið farið með allar beiðnir um slík lóðarskil eftir þann tíma. Ekki væri unnt að líta svo á að H hafi leitt í ljós að það hafi verið venjuhelguð og alkunn framkvæmd að R tæki við skilum á atvinnuhúsalóðum gegn endurgreiðslu gjalda. Af því yrði H að bera hallann, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Var R sýknað af kröfum H í málinu.

H, Þ, S og G, leigjendur að tveimur spildum úr landi jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogi, höfðuðu mál gegn K og reistu kröfu sína á því að á árinu 1998 hefði K tekið eignarnámi hluta af landinu á svokölluðu norðursvæði. Í kjölfar þess hefði K með nýju aðal- og deiliskipulagi gert breytingu á landnotkun á svæðinu. Því hefði þannig verið breytt úr frístundabyggð í íbúabyggð og tæki nýtt skipulag meðal annars til leigulóðanna tveggja. Með nýju skipulagi og raski, sem af þessu hlytist, hefði K gert lóðirnar ónothæfar fyrir H, Þ, S og G og bæri bótaábyrgð á þeim gerðum sínum. K mótmælti því að lóðir H, Þ, S og G væru á þessu svæði, en fyrir því bæru þau sjálf sönnunarbyrði. Reisti hann málatilbúnað sinn einkum á því að H, Þ, S og G hefði hvorki tekist að sanna hvar lóðir þeirra væru né að þær væru innan lögsögumarka K. Var fallist á með H, Þ, S og G að nægilega væri sannað að leigulóðir þeirra lægju í norðanverðu Vatnsendahvarfi innan lögsögumarka K. Allt land á því svæði, sem lóðirnar gætu verið innan, væri í eigu K eftir eignarnám sem gert var 1992. Var því fallist á viðurkenningarkröfu H, Þ, S og G um bótaskyldu K vegna skerðingar á lóðarleiguréttindum þeirra.

Sveitarfélagið K tók eignarnámi lóðaréttindi í eigu J og R, að því marki sem nauðsynlegt þótti til samræmis við nýtt deiliskipulag sem breytti svæðinu í íbúðarhúsabyggð. Matsnefnd eignarnámsbóta mat bætur til J og R vegna skerðingarinnar. K neitaði að greiða samkvæmt úrskurði nefndarinnar en J og R kröfðust bóta samkvæmt honum. Þá kröfðust þau einnig bóta vegna lögmannskostnaðar sem þau höfðu innt af hendi vegna tafa á afgreiðslu umsóknar þeirra á endurnýjun á byggingarleyfi í tilefni af stækkun bílskúrs sem þau höfðu reist á lóðinni. Talið var að í uppdráttum sem fylgdu yfirlýsingu K, til að fá þinglýst breyttum mörkum lóðarinnar, hafi komið skýrlega fram aukin stærð lóðarinnar og hafi K með þessu bundið hendur sínar gagnvart J og R. Þau hafi því ekki getað borið fyrir sig að K hafi ekki gert við sig nýjan lóðaleigusamning, enda hafi K ítrekað lýst því yfir að hann væri reiðubúinn til þess og hafi ekkert komið fram um haldbæra ástæðu til að hafna að verða við skyldu sinni til að takmarka tjón sitt með því að ganga að því boði. Því hafi ekki verið haldið fram að verð hvers fermetra lands sem hafi verið bætt við lóðina hafi verið lægra en þess sem tekið var. Var kröfum J og R um greiðslu eignarnámsbóta því hafnað. Þá var krafa um greiðslu kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar ekki talin í tengslum við eignarnámið og ekki eiga sér stoð í lögum. Var K því sýknað af kröfum J og R.

H krafði M um greiðslu reiknings vegna malbikunar á heimreið að Skútahrauni 4 sem lá á austurmörkum lóðarinnar Skútahraun 2. Í lóðarleigusamningum fyrir Skútahraun 2 og 4 eru samhljóða ákvæði um að lóðarhafa sé skylt að ljúka framkvæmdum við lóð fyrir árslok 2005. Af orðalagi ákvæðisins var ljóst að skylda til að ganga frá lóð hefði hvílt á þeirri eign sem hún tilheyrði. Jafnframt kom fram í e-lið 15. gr. beggja samninganna að á lóð Skútahrauns 2 hvíldi sú kvöð að Skútahraun 2A og 4 ættu umferðarrétt um nánar tilgreint svæði lóðarinnar og að allt viðhald og rekstur á heimreiðinni skiptist að jöfnu milli lóðanna tveggja. Talið var að malbikun á þeim hluta lóðar Skútahrauns 2, sem Skútahraun 4 átti umferðarrétt um hefði verið þáttur í frágangi lóðarinnar, enda hefði H hvorki sýnt fram á að það hefði ráðist í framkvæmdina sérstaklega í þágu umferðarréttar lóðar nr. 4 né að M hefði samþykkt sérstaklega að taka þátt í þeim kostnaði. Þar sem greiðslan sem H krafði M um var ekki talin til stofnkostnaðar við frágang lóðar H átti málsliður 2. mgr. 4. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús ekki við um þann þátt og gat fundur eigenda húseignanna nr. 2, 2A og 4 við Skútahraun því ekki skuldbundið M samkvæmt 43. gr. laganna til þátttöku í kostnaði við framkvæmdina án samþykkis hans. Var M því sýknað af kröfum H.

Á árinu 2000 festi K ehf., fyrirtæki í matvælaframleiðslu, kaup á atvinnuhúsnæði að Miðhrauni í Garðabæ. Í þinglýstum lóðarleigusamningi um eignina var meðal annars ákvæði um kvöð þess efnis að rotþró tæki við frárennsli frá húsinu þar til holræsikerfi kæmi í hverfið. Eftir að starfsemi K ehf. komst í gang varð félagið þess vart að frárennsli frá húsinu annaði ekki hlutverki sínu og flæddi ítrekað upp úr niðurföllum. Leitaði K ehf. til G um að ráðin yrði bót á fráveitukerfinu á svæðinu en því var hafnað af G. Í desember 2002 gerði K ehf. leigusamning við annað matvælafyrirtæki um að það fyrirtæki myndi taka húsnæðið á leigu. Þegar það félag fékk hins vegar ekki starfsleyfi hjá heilbrigðisyfirvöldum sökum þess að úrbætur væru nauðsynlegar á fráveitukerfi hússins, rifti félagið leigusamningnum. Með kaupsamningi 23. mars 2004 seldi K ehf. síðan húseignina til annars eiganda í sömu húsalengju á verði sem hann taldi mun lægra en markaðsverð eignarinnar. Á svipuðum tíma leitaði húsfélagið að Miðhrauni 22 til úrskurðarnefndar sem starfar samkvæmt 31. gr. laga nr. 7/1998. Með úrskurði 27. október 2004 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að fráveitukerfi við Molduhraun í Garðabæ væri ekki í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 798/1999. Í málinu stefndi K ehf., G, til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 7.500.000 krónur en til vara 2.500.000 krónur. Byggði K ehf. á því að ólögmæt og ófullnægjandi fráveita í húsinu hefði valdið því að hann neyddist til að selja fasteignina á lægra verði en ætluðu markaðsverði hennar eftir að hafa þolað riftun á hagstæðum leigusamningi um eignina af sömu ástæðu. Í niðurstöðu Hæstaréttar var fallist á það með héraðsdómi að það samrýmdist reglugerð nr. 789/1999 um fráveitur og skólp að leiða fráveituvatn fasteignarinnar í rotþró og að sú skylda hafi hvílt á eigendum fasteignarinnar að Miðhrauni að tryggja að rotþróin annaði hlutverki sínu miðað við þá starfsemi sem þar fór fram. Jafnframt var fallist á gagnkröfu G um að fella umræddan úrskurð úrskurðarnefndar úr gildi sökum annmarka en þar sem K ehf. hafði ekki gert kröfu í gagnsök í héraði um frávísun frá dómi á gagnkröfunni, og skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála voru ekki uppfyllt, kom sú krafa ekki til meðferðar við úrlausn málsins fyrir Hæstarétti. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest um sýknu G.

Ágreiningur aðila snerist um heimild ÞH til að segja upp leigusamningi aðila um landspildu undir smábýli að Elliðahvammi. Var uppsögn ÞH byggð á vanskilum á leigugjaldi. Þar sem svo mikill vafi lék á um greiðsluskyldu ÞS að ekki varð leyst úr nema fyrir dómstólum var ekki fallist á að ÞH gæti byggt uppsögn sína á vanskilum, meðan málinu var ekki endanlega lokið fyrir dómi. Þar sem ÞS greiddi leigugjaldið án tafar, eftir að dómur varð endanlegur, var ekki fallist á að uppsögn ÞH hefði verið lögmæt. Var ÞS sýknaður af kröfu ÞH.