Deilt var um það hvort stefnda, sveitarfélagi, hefði verið rétt að innheimta gatnagerðargjöld samkvæmt a- eða b-lið 2. mgr. 3. gr. laga nr. 153/2006 í kjölfar deiliskipulagsbreytingar. Dómurinn komst að þeirri niðurstöðu að ekki hefði verið um að ræða úthlutun eða sölu lóðar eða byggingarréttar og því hefði b-liðurinn átt við. Stefnda var gert að endurgreiða oftekin gatnagerðargjöld í samræmi við lög nr. 150/2019.
Ö úthlutaði nánar tilgreindum lóðum í Þorlákshöfn til ÞL árið 2006. Var lóðunum síðar endurúthlutað af Ö á árunum 2015 til 2017. Þ, sem hafði fengið umræddar lóðir framseldar til sín af ÞL með samningi árið 2008, höfðaði mál á hendur Ö til heimtu skaðabóta vegna ákvörðunar Ö um endurúthlutun lóðanna. Byggði Þ meðal annars á því að ákvörðunin hefði falið í sér afturköllun og að Ö hefði ekki farið að stjórnsýslulögum nr. 37/1993 þegar sveitarfélagið tók lóðirnar til sín aftur. Af hálfu Ö var á hinn bóginn byggt á því að ákvörðunin hefði verið í samræmi við reglur Ö um úthlutanir lóða í sveitarfélaginu og að ÞL hefði á sínum tíma vanefnt samning um úthlutun lóðanna. Í niðurstöðu Landsréttar var rakið að ÞL hefði ekki greitt nema lítinn hluta þeirra gatnagerðargjalda til Ö sem honum bar vegna hinna umþrættu byggingarlóða og gjöldin því að stærstum hluta ógreidd er Ö úthlutaði lóðunum á nýjan leik. Samkvæmt skýrum ákvæðum vinnureglna Ö við úthlutun byggingarlóða skyldi lóð falla aftur til sveitarfélagsins án sérstakrar tilkynningar ef lóðarhafi greiddi ekki staðfestingargjald innan tilskilins tíma. Þótti Þ ekki hafa sýnt fram á að ákvæði þágildandi úthlutunarreglna Ö hefði farið í bága við ákvæði stjórnsýslulaga. Samkvæmt þessum sömu reglum var ÞL óheimilt að afhenda lóðirnar, fyrr en lóðarsamningur hefði verið gefinn út vegna lóðanna. Hefði Þ ekki sýnt fram á að lóðarsamningar hafi verið gefnir út vegna lóðanna. Þá var ekki fallist á með Þ að Ö hefði samþykkt yfirfærslu eignarréttar að umræddum lóðum eða úthlutað þeim til Þ með einhverjum hætti. Var Ö því sýknað af kröfum Þ.
M ehf. höfðaði mál gegn S og krafðist endurgreiðslu fjárhæðar er M ehf. hafði greitt til S í samræmi við samkomulag um kaup á tilgreindri fasteign, innlausn lóðarréttinda og niðurrifs mannvirkja á lóðinni. Byggði M ehf. á því að S hefði með samningnum áskilið sér gjald fyrir útgáfu byggingarleyfis án lagaheimildar. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga hefðu sveitarfélög tekjur af eignum sínum, meðal annars af lóðarleigu. Um ráðstöfun slíkra réttinda vikju sjónarmið um skattheimtu og þjónustugjöld og reglur einkaréttarins tækju við. Þó væru sveitarfélög við þær ráðstafanir bundin af meginreglum stjórnsýsluréttar, svo sem um jafnræði og meðalhóf, sbr. dóm Hæstaréttar 1. júní 2022 í máli nr. 3/2022. Í dómi Landsréttar kom fram að umþrætt gjald hefði byggst á samkomulagi M ehf. og S til að mæta tekjutapi og kostnaði sem hlytist hefði af ráðstöfun lóðarinnar. Hefði gjaldið verið greitt á grundvelli samkomulags sem var einkaréttarlegs eðlis og yrði ekki jafnað til skatts eða þjónustugjalds. Breytti engu þótt í samkomulaginu hefði komið fram að gjaldið væri meðal annars vegna byggingarleyfis en fyrir lá að M ehf. greiddi jafnframt fyrir byggingarleyfi í samræmi við gjaldskrá S. Heimta gjaldsins hefði því hvorki farið í bága við lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins né ákvæði stjórnarskrár. Þá hefðu málefnaleg sjónarmið legið að baki gerð samkomulagsins auk þess sem gjaldið hefði verið hóflegt og ekki farið í bága við jafnræðisreglu. Jafnframt ættu ógildingarreglur samningaréttarins ekki við um kröfu M ehf. Í málinu krafðist M ehf. jafnframt endurgreiðslu gatnagerðargjalda úr hendi S sem fyrri lóðarhafi greiddi. Taldi Landsréttur M ehf. hvorki hafa sýnt fram á lagagrundvöll fyrir kröfunni né skýrt hvers vegna endurgreiða ætti honum gjöld sem fyrri lóðarhafi greiddi. Loks hafnaði Landsréttur kröfu M ehf. gegn S um endurgjald fyrir lóðarréttindi auk kröfu um endurgreiðslu fasteignagjalda á tilgreindu tímabili. S var því sýknaður af öllum kröfum M ehf.
Ágreiningur var um hvort stefnda væri stætt á því að synja stefnanda um að fá úthlutað byggingarlóð án endurgjalds. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 35/1970 um Kristnisjóð o.fl. hvílir lagaskylda á sveitarfélögum að úthluta ókeypis lóðum undir kirkjur þjóðkirkjunnar. Stefndi hafði frá árinu 1999, umfram skyldu, úthlutað lóðum endurgjaldslaust til annarra trúfélaga en þjóðkirkjunnar á grundvelli jafnræðissjónarmiða. Var úthlutnin bundin við trúfélög sem höfðu hlotið skráningu samkvæmt lögum nr. 108/1999 um skráð trúfélög. Þrátt fyrir að slík túlkun væri umfram lagaskyldu og fæli í sér afhendingu á takmörkuðum verðmætum var talið að slík ókeypis lóðaúthlutun væri stefnda heimil með vísan til ákvæða laga um sjálfsstjórn sveitarfélaga. Slík úthlutun yrði þó að byggjast á grundvallarreglum stjórnsýsluréttar en ekki geðþótta sveitarstjórna á hverjum tíma. Ef ætlunin væri að breyta stjórnsýsluframkvæmdinni þyrfti að gera það í samræmi við kröfur stjórnsýsluréttar. Ekki var talið að stefndi hefði breytt stjórnsýsluframkvæmdinni með þeim hætti sem stjórnsýslureglur gerðu ráð fyrir. Hins vegar höfðu skilyrði til skráningar trúfélaga breyst á árinu 2013, og þau verið rýmkuð verulega og m.a.látin ná til lífsskoðunarfélaga. Ekki var talið að slík lagabreyting á þeim forsendum sem stefndi hafði miðað endurgjaldslausa úthlutun við gæfi stefnanda sjálfkrafa rétt til ókeypis lóðaúthlutunar. Stefndi var því sýknaður af kröfum stefnanda.
Stefnda gert að endurgreiða stefnanda gjald sem stefndi hafði áskilið sér í tengslum við veitingu byggingarleyfis til niðurrifs húss. Hins vegar var stefndi sýknaður af kröfum stefnanda um endurgreiðslu gatnagerðargjalda og fasteignagjalda og um greiðslu tilgreindrar fjárhæðar vegna afsals lóðar til stefnda.
Stefndi fasteignasali var talinn hafa sýnt af sér gáleysi í störfum sínum með því að í söluyfirliti og kaupsamningi um einbýlishúsalóð sem stefnandi keypti voru ófullnægjandi og villandi upplýsingar um stöðu gatanagerðargjalda. Var stefndu gert að greiða stefnanda bætur sem nam mismun á álögðum gatnagerðargjöldum og þeim sem þegar hafði verið greitt þegar kaupin fóru fram enda hafi upplýsingar í framangreinum skjölum gefið stefnanda tilefni til að ganga út frá því að gjöldin væru að fullu greidd.
Aðilar deildu um það hvort A væri heimilt að innheimta gatnagerðargjald á grundvelli breytingar á aðalskipulagi, sem tók gildi í apríl 2013, þar sem gerð var breyting á þéttbýlismörkum A. Með breytingunni féll landspilda sem S ehf. keypti í september 2010 og seldi H ehf. í febrúar 2013 innan þéttbýlismarka A, en í mars 2011 hafði A samþykkt deiliskipulagstillögu S ehf. þar sem gert var ráð fyrir fyrsta áfanga frístundabyggðar á spildunni. Í málinu krafði S ehf. A um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar er nam fjárhæð þess gatnagerðargjalds sem S ehf. hafði innt af hendi með fyrirvara um lögmæti gjaldsins. H ehf. krafðist aðallega að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A vegna tjóns H ehf. sem leiddi af breytingunni á aðalskipulaginu, en til vara að A yrði gert að „kosta“ gatnagerð og viðhald gatna innan spildunnar. Byggðu S ehf. og H ehf. á því að breytingin á aðalskipulaginu hefði ekki verið reist á lögmætum og málefnalegum forsendum, skipulagslegs eðlis, heldur hefði búið þar að baki misbeiting valds á grundvelli þeirrar forsendu einnar að A gæti innheimt gatnagerðargjöld af S ehf. og H ehf. Væri eftirfarandi innheimta gjaldanna því ólögmæt. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ekki væri annað í ljós leitt en að stjórnsýslumeðferð við undirbúning og samþykkt breytingarinnar á aðalskipulaginu hefði verið í samræmi við skipulagslög. Ennfremur hefði A sýnt fram á að breytingin næði ekki einungis til landsvæðis í eigu H ehf. heldur einnig svæða í eigu annarra þar sem m.a. stæði til að reisa frístundabyggð. Að því virtu hefðu S ehf. og H ehf. ekki sýnt fram á að breytingin sem gerð var á þéttbýlismörkum A hefði verið ólögmæt þannig að hnekkt fengi gildi hennar. Þar sem málatilbúnaður og dómkröfur S ehf. og H ehf. byggðu með öllu á forsendunni um ólögmæti breytingarinnar var þegar af þeirri ástæðu staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu A.
Árið 2008 gerðu M og Í samkomulag um stofnun og uppbyggingu framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Samkvæmt ákvæði þágildandi laga nr. 80/1996 um framhaldsskóla, sbr. nú laga nr. 92/2008, átti M að bera 40% af stofnkostnaði skólans og Í 60%. Ágreiningur aðila laut að því hvort gatnagerðargjald, sem M krafðist vegna lóðar undir húsakynni skólans, teldist til stofnkostnaðar hans eða hvort framhaldsskóli væri undanþeginn slíku gjaldi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt lögum nr. 80/1996 hafi sveitarfélögum verið skylt að leggja til lóðir undir framhaldsskóla án kvaða eða gjalda og virtist óumdeilt að í framkvæmd í tíð laganna hefðu sveitarfélög ekki krafist gatnagerðargjalds vegna slíkra lóða. Með lögum nr. 92/2008, áður en þeim var breytt með lögum nr. 5/2015, hefði á hinn bóginn verið mælt svo fyrir að sveitarfélög skyldu leggja til lóðir undir framhaldsskóla án endurgjalds. Með hliðsjón af lögskýringargögnum og túlkun ákvæða laga nr. 92/2008 var litið svo á að stofnkostnaður í skilningi þeirra tæki eingöngu til húsnæðis og almenns búnaðar í því. Að þessu virtu var talið að M ætti ekki rétt á að fá greitt umþrætt gatnagerðargjald.
Breyting á skipulagi og álagning gatnagerðargjalda talin lögmæt
Sigurður Olsen og Ruth Guðnadóttir (
Ágúst Ólafsson hdl)
gegn
Sigurvin Lárusi Jónssyni Jóni Lárusi Sigurðssyni og Sif Sigurvinsdóttur (
Smári Hilmarsson hdl)
Fallist var á með kaupendum fasteignar að hún hefði verið haldin göllum við afhendingu hennar og að þau ættu rétt á því að skuldajafna skaðabótakröfu sinni af því tilefni við kröfu seljenda um eftirstöðvar kaupverðs.
Sveitarfélagi var ekki talið unnt að greiða lögmæltan stofnkostnað við nýbyggingu framhaldsskóla með skuldajöfnuði. Af þeim sökum var á það fallist með íslenska ríkinu að sveitarfélagið hefði ekki efnt að fullu greiðsluskyldu sína.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X ehf. var gert skylt að afhenda L allar upplýsingar, sem hann hafði undir höndum, um þrjú nánar tilgreind netföng sem X ehf. hýsti á tilteknu tímabili.
Hafnað var kröfu A um endurgreiðslu gatnagerðargjalds sem innheimt hafði verið af sveitarfélaginu R.
Máli vísað frá dómi þar sem málatilbúnaður fullnægði ekki e. og f.-liðum 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.
Deilt um lögveðsrétt fyrir gatnagerðargjöldum. Frumvarpi sýslumanns um úthlutun söluverðs fasteignar breytt þar sem talið var að lögveðsréttur væri fyrir hendi.
D krafðist nauðungarsölu á fasteign í eigu Þ vegna vangoldinna fasteignagjalda en Þ krafðist þess að nauðungarsalan næði ekki fram að ganga þar sem hann hefði greitt fasteignagjöldin með yfirlýsingu um skuldajöfnuð við oftekin gatnagerðargjöld frá árinu 2001. Talið var að hugsanleg krafa hans um endurgreiðslu umræddra gatnagerðargjalda væri fyrnd og væri þegar af þeirri ástæðu ekki hægt að fallast á kröfu hans. Ákvörðun sýslumanns um að hafna mótmælum Þ við framgangi nauðungarsölunnar var því staðfest.
Felld var úr gildi endurákvörðun byggingarfulltrúa um gatnagerðargjald. Stefnda var gert að endurgreiða stefnanda því sem nam ofgreiddu gjaldi.
Við úthlutun byggingarreita í Teigahverfi á Akureyri í desember 1998 fékk T ehf. reit við Holtateig. Samkvæmt deiliskipulagi fyrir hverfið bar honum að annast skipulagningu og hönnun reitsins en afmarka mátti innan hans lóðarhluta til einkaafnota hvers húss eða hverrar íbúðar. Eins og ákveðið var í skilmálum vegna úthlutunarinnar bar honum enn fremur að kosta og sjá um ýmsan frágang innan reitsins, fullgera bílastæði, aðkomuleiðir og göngustíga. Innheimti A síðan gatnagerðargjald af reitnum í heild sinni í samræmi við lög og reglugerð þar að lútandi og gjaldskrá um gatnagerðargjald á Akureyri. Af hálfu T ehf. var talið ekki hefði verið heimilt að innheimta hjá honum full gatnagerðargjöld þar sem framkvæmdir, sem gjöldunum hefði verið ætlað að standa undir, hefðu verið unnar á kostnað lóðarhafa. Talið var að ákvörðun um fjárhæð gatnagerðargjalds lyti hefðbundnum skattalegum sjónarmiðum og skyldi byggjast á almennum efnislegum mælikvarða. Lægi ekki annað fyrir en að gjaldið, sem lagt var á T ehf., hefði verið ákveðið á málefnalegan hátt eftir efnislegum mælikvarða og ósannað var að jafnræðis hefði ekki verið gætt við ákvörðun þess. Var A því sýknaður af kröfum T ehf.