A áfrýjaði til Landsréttar dómi héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B um að A yrði gert að endurgreiða B 16.430.744 krónur af þeim fjármunum sem A fékk úthlutað úr dánarbúi móður sinnar. Í dómi Landsréttar kom fram að af gögnum málsins og málatilbúnaði B væri ljóst að hún sæti í óskiptu búi eftir eiginmann sinn, föður A, sbr. II. kafla erfðalaga nr. 8/1962. Samkvæmt 11. og 12. gr. þeirra laga hefði maki sem situr í óskiptu búi eignarráð og forræði á fjármunum búsins í lifanda lífi. Þar sem dómkrafa hennar lyti að því að endurheimta fjármuni sem hún teldi að hefðu ranglega verið greiddir A við einkaskipti á þeim hluta bús föður A sem laut að móðurarfi hans hefði B lögmæta aðild að því að krefjast endurgreiðslu fjár til búsins vegna ráðstafana sem hún teldi hafa rýrt búið með ólögmætum hætti. Fyrir Landsrétti byggði A á því að hann hefði ekki fengið neina greiðslu frá föður sínum vegna móðurarfs og að engin gögn væru til staðar sem staðfestu að dánarbúi móður hans hefði verið skipt. Þar sem í gögnum málsins lá fyrir að A hafði sérstaklega leitað eftir upplýsingum um móðurarf sinn árið 1974 með aðstoð lögmanns og að A hefði gert samkomulag við föður sinn um að arfshluti móður hans skyldi greiddur út til hans taldi Landsréttur að leggja yrði til grundvallar að A hafi verið kunnugt um að skipti höfðu þegar farið fram á búi móður hans þegar einkaskiptagerð var gerð í júlí 2022. Því væri ekki unnt að líta svo á að sanngjarnt hefði verið í ljósi atvika og stöðu aðila, þar á meðal þess að hvaða leyti þeim mátti vera kunnugt um samkomulag A við föður sinn 1974, að einkaskiptagerðin væri miðuð við að engin skipti hefðu farið fram á búi móður hans. Niðurstaða Landsréttar var því sú að einkaskiptagerðin gæti ekki verið lögmætur grundvöllur fyrir greiðslu til A úr búi föður hans og móður, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Var honum því gert að endurgreiða B 16.430.744 krónur.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að eignarhlutum F heitinnar í tveimur nánar tilgreindum fasteignum, auk innistæða á bankareikningum, skyldi ráðstafað til B og C. Kröfum varnaraðila um frávísun málsins frá Landsrétti var hafnað.
Fallist var á að Landsréttur hefði með dómi staðfest eignarrétt stefnanda að 50% hlut í húsi sem látin móðir stefndu hafði átt á Spáni. Stefndu, sem höfðu selt allt húsið, voru dæmd til þess að greiða honum hlutdeild hans í því endurgjaldi sem þau fengu fyrir húsið. Þau voru jafnframt dæmd til þess að endurgreiða honum kostnað sem hann hafði lagt út fyrir stefndu á Spáni vegna samskipta við opinber yfirvöld þar og skjalagerðar.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi við opinber skipti á dánarbúi D. A hafði verið í sambúð með D en B og C voru börn hans. Vísaði Landsréttur frá héraðsdómi án kröfu aðalkröfu A um að viðurkennt yrði að hún ætti helming í öllum skráðum eignum dánarbúsins og að við opinber skipti til fjárslita milli A og B og C skyldi öllum eignum fjárfélags þeirra skipt að jöfnu milli þeirra án tillits til þess hvernig skráningu þeirra væri háttað þannig að viðurkennd yrði helmingshlutdeild A í skírri eign dánarbúsins, enda væri krafan andstæð meginreglu réttarfars um skýran og afdráttarlausan málatilbúnað, sbr. d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Til vara krafðist A þess að viðurkennt yrði að hún væri eigandi 50% eignarhluta í tveimur nánar tilgreindum fasteignum og 16,665% eignarhluta í tilgreindu einkahlutafélagi. Þá væri hún 50% eigandi allra innstæðna dánarbúsins á nánar tilgreindum reikningum, 50% eigandi verðbréfa í eigu dánarbúsins og 50% eigandi tveggja tilgreindra bifreiða. Kröfu A um að hún teldist eigandi að 50% hlut í öllum verðbréfum í eigu dánarbúsins vísaði Landsréttur frá héraðsdómi án kröfu, enda hefði A ekki gert nokkra atlögu að því að sýna fram á hvaða verðbréf gæti verið um að ræða og krafan því vanreifuð. Varðandi aðrar tilgreindar eignir dánarbúsins var rakið í úrskurði Landsréttar að ekki yrði annað ráðið en að fjárhagur A og föður B og C hefði verið með öllu aðskilinn. Þá lægi ekkert fyrir um að A hefði lagt fjármuni til eignamyndunar föður B og C, sem hefði allan sambúðartímann verið með mun hærri launatekjur en A og hefði að auki notið hárra arðgreiðslna frá fyrirtæki sínu. Meðal annars væri óumdeilt að faðir B og C hefði staðið einn að kaupum á þeim tveimur fasteignum sem um væri deilt í málinu. Þá væri og óumdeilt að A hefði ekki staðið að stofnun einkahlutafélagsins með föður B og C. Þótt A hefði í upphafi sambúðar aðila átt meiri peningaeignir í banka yrði sú ályktun ekki dregin af gögnum málsins að þeir fjármunir hefðu runnið til eignamyndunar hans eða að fjármunirnir og vinnuframlag hennar á heimilinu hefðu gert honum sérstaklega kleift að stofna einkahlutafélag sitt eða stunda atvinnu sína. Var því ekki fallist á að A bæri hlutdeild í eignamyndun föður B og C. Var öðrum kröfum A en þeim sem vísað var frá dómi því hafnað.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að hún væri óbundin af tilgreindum samningum við B og C um skiptingu eigna og ráðstöfun þeirra sem gerðir voru undir skiptameðferð á dánarbúi D. Í úrskurði Landsréttar kom fram að erfingjar hefðu heimild til að semja um hvernig þeir höguðu skiptum sín á milli, enda væru erfðaréttindi í eðli sínu einkaréttindi. Fyrir lá að í áðurgreindum samningum erfingja um skipti á búinu var tekið tillit til verðmætis tiltekinnar fasteignar. Þótti ósannað að verðmæti hennar væri mun meira en miðað hefði verið við í samningum aðila og var A því ekki talin hafa sýnt fram á að hallað hefði á hana við skiptin. Þá hefði A ekki sýnt fram á að ógildingarástæður samningaréttarins ættu við þannig að hún teldist óbundin af áðurgreindum samningum við B og C. Niðurstaða héraðsdóms um að hafna áðurgreindri kröfu A var því staðfest.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi milli A og B annars vegar og C og D hins vegar við opinber skipti á dánarbúi E, en ágreiningur aðila laut að því hvort eignir E í Taílandi féllu undir skipti á dánarbúi hans á Íslandi. A og B kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun skiptastjóra þess efnis að hann væri ekki bær til þess að taka ákvarðanir varðandi eignir hins látna í Taílandi að ekki yrði lagt í kostnaðarsamar aðgerðir í þeim efnum gegn mótmælum C og D. Byggði ákvörðun skiptastjóra einkum á því að um eignir E í Taílandi færi samkvæmt þarlendum lögum og að þær kæmu því ekki til álita við skipti dánarbúsins á Íslandi. Í niðurstöðu Landsréttar var rakið að það væri grundvallarregla í norrænum rétti að við skipti dánarbúa færu í einu lagi fram heildarskipti sem tækju til allra eigna hins látna, lytu almennt einum lögum og næðu til allra eigna bús án tillits til þess hvar þær væru. Á hinn bóginn væri viðurkennt að sé í lögum erlends ríkis, þar sem eign er, mælt fyrir um sérstakar reglur varðandi slíkar eignir, sem komi í stað almennra reglna, víki meginreglan fyrir sérreglunni. Þeim sem héldi því fram að slíkri sérreglu skyldi beitt bæri að sanna tilvist hennar og efni. Fyrir lá að skiptastjóri aflaði upplýsinga frá lögmanni í Taílandi um ýmis atriði í tengslum við eignir E þar í landi, sem lutu meðal annars að lagaskilum og lögsögu. Að virtum þeim gögnum og fyrirliggjandi upplýsingum þótti ekki sýnt fram á að efni væru til þess á grundvelli taílenskra réttarreglna að víkja frá fyrrnefndri meginreglu um heildarskipti. Voru því ekki forsendur að svo stöddu til að álykta á annan veg en þann að skipti á dánarbúi E skyldu ná til allra eigna þess án tillits til þess hvar þær væri að finna. Var ákvörðun skiptastjóra því felld úr gildi.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi málsaðila sem reis við opinber skipti á dánarbúi G og H. Í úrskurði Landsréttar kom fram að sá ágreiningur sem skiptastjóri vísaði til héraðsdóms hefði lotið að greiðsluskyldu tiltekinna erfingja gagnvart dánarbúinu. Yrði ráðið af ákvæði 122. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., lögskýringargögnum með því og samanburði við ákvæði 124. gr., 125. gr. og 126. gr. að ágreiningi sem risi við dánarbússkipti yrði eingöngu vísað til héraðsdóms á grundvelli 122. gr. að hann varðaði viðurkenningu réttinda á hendur dánarbúinu eða framkvæmd skiptanna á því. Varðaði ágreiningur greiðsluskyldu maka, erfingja eða annarra gagnvart dánarbúi bæri að vísa máli til héraðsdóms á grundvelli 124. gr. eða 125. gr. laga nr. 20/1991. Samkvæmt því lægi fyrir að máli þessu hefði verið vísað til úrlausnar héraðsdóms á röngum grundvelli. Var málinu því þegar af þeirri ástæðu vísað frá héraðsdómi án kröfu.
A höfðaði mál gegn B og krafðist greiðslu arfs eftir D að fjárhæð 8.852.474 krónur en A reisti kröfu sína á því að B hafi ekki afhent honum þá fjármuni sem honum bar við dánarbússkiptin. Systkinin A, B, E og F voru öll erfingjar D og samkvæmt erfðafjárskýrslu skyldi arfshlutur hvers systkina nema 8.852.474 krónur eftir greiðslu erfðafjárskatts, en þau veittu B umboð til skipta dánarbúsins. Í dómi Landsréttar var rakið að að virtum málatilbúnaði aðila væri ekki talið að A hefði borið að beina kröfum sínum í málinu sameiginlega að B, E og F og voru því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi án kröfu eins og reifað var af hálfu B við flutning málsins fyrir réttinum. Samkvæmt yfirlýsingu 14. janúar 2000 sem var undirrituð af málsaðilum og D, átti endurgreiðsla A á láni sem D veitti honum til kaupa á fasteign að fara fram við skipti á dánarbúi hennar. A bar sönnunarbyrði fyrir því að hann hefði endurgreitt lánið. Þá hafði A undirritað beiðni um leyfi til einkaskipta þar sem tilgreindur var fyrirfram greiddur arfur.. Samkvæmt gögnum málsins var það fyrst tveimur árum eftir að beiðni um leyfi til einkaskipta og erfðafjárskýrsla voru undirrituð sem A hafði uppi kröfu um greiðslu arfs úr hendi B sem dómkrafa hans í málinu tók til. Þótti hann ekki með þessu einu hafa fyrirgert rétti til þess arfs sem hann gerði kröfu um að fá greiddan en aðgerðarleysi hans var talið hafa þýðingu við mat á sönnun um það hvort B hafi staðið honum skil á hlut hans í fyrirframgreiddum arfi. A var því ekki talinn hafa sýnt fram á að hann hefði greitt til baka umrætt lán. Var með vísan til framangreinds staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að B yrði gert að greiða A 1.069.724 krónur en að hún skyldi að öðru leyti vera sýkn af kröfum A.
E, F og G höfðuðu mál gegn A, B, C og D og kröfðust þess aðallega, hvert um sig, að þeim síðarnefndu yrði óskipt gert að endurgreiða þeim þann arfshluta sem gengið var fram hjá þeim með við skipti úr dánarbúi móður þeirra. Kröfunni var beint að A, B, C og D vegna skipta á dánarbúi föður þeirra. Í dómi Landsréttar var rakið efni ákvæða 3. mgr. 95. gr. og 2. mgr. 84. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., sem E, F og G reistu málsókn sína á. Samkvæmt síðarnefnda ákvæðinu getur sá sem hefði átt rétt til arfs úr dánarbúi sem sætt hefur opinberum skiptum en gengið var fram hjá krafið hvern þann fyrir sig sem naut arfs í hans stað um endurgreiðslu fyrir sitt leyti. Eftir 3. mgr. 95. gr. laganna gildi þetta ákvæði um rétt þess sem kynni að hafa verið gengið fram hjá við einkaskipti á dánarbúi, svo sem við átti í málinu. Í ljósi arfstilkalls E, F og G var talið leiða af þessum ákvæðum að hvert þeirra yrði að hafa uppi sjálfstæða kröfu á hendur A, B, C og D hverju um sig þannig að í hlut hvers þeirra kæmi þriðjungur af samanlögðum 50% arfshlut þeirra sem A, B, C og D áskotnaðist umfram það sem þau hafi átt rétt til. Mál um slíka kröfu gætu E, F og G rekið í einu lagi á grundvelli 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem málatilbúnaður E, F og G var einskorðaður við aðalkröfu þeirra fyrir héraðsdómi yrði dómur ekki lagður á málið, enda samrýmdist krafan ekki 2. mgr. 84. gr. laga nr. 20/1991, en það sama ætti við um vara- og þrautavarakröfu E, F og G í héraði. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.
A, B, C, D, E, F, G, H og I (
Sigmundur Hannesson lögmaður)
gegn
sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu (sjálf)
A og fleiri kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun S um að synja beiðni þeirra um endurupptöku einkaskipta á dánarbúum J og K. Landsréttur féllst á það með héraðsdómi að A og fleiri hefðu ekki sýnt fram á að frá lokum einkaskipta á dánarbúi J hefðu komið fram eignir sem hefðu átt að koma til skipta í dánarbúinu. Þá hefðu A og fleiri ekki fært haldbær rök fyrir því að skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. væru uppfyllt til endurupptöku á einkaskiptum á dánarbúi K. Var kröfu A og fleiri um endurupptöku einkaskipta á dánarbúunum því hafnað.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá Landsrétti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með því að málinu hefði verið vísað frá Landsrétti hefði rétturinn ekki tekið afstöðu til kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun skiptastjóra varnaraðila um að synja úttektarmönnum aðgang að jörðinni V til að gera úttekt á henni eftir ábúðarlögum. Af þeirri ástæðu kæmi ekki til álita fyrir Hæstarétti krafa sóknaraðila þar að lútandi. Í niðurstöðu sinni vísaði Hæstiréttur til þess að þar sem varnaraðili hefði ekki umráð jarðarinnar hefðu sóknaraðilar ekki hagsmuni af því að fá endurskoðaðan úrskurð héraðsdóms um kröfu þeirra á hendur honum enda yrði slíkum úrskurði ekki framfylgt gagnvart þeim sem nú hefur umráðin. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.
M lýsti kröfu í dánarbú ÞH og krafðist afhendingar jarðarinnar V, með öllu því sem henni fylgdi og fylgja bæri til ábúðar og hagnýtingar, umráða og afnota samkvæmt þeim réttindum sem honum væru áskilin sem erfingja samkvæmt erfðaskrá MEH 4. janúar 1938. Skiptastjóri samþykkti kröfu M um afhendingu jarðarinnar en hafnaði því að kröfur um eignarnámsbætur vegna eignarnáms á landi úr jörðinni, sem þegar hafði farið fram og þar sem ÞH var eignarnámsþoli, tilheyrðu jörðinni í þeim skilningi að kröfurétturinn erfðist til M. Í úrskurði Landsréttar var rakið að deila aðila lyti að því hvor þeirra ætti rétt til að innheimta greiðslur samkvæmt sáttargerð frá 30. janúar 2007 milli K og ÞH, þáverandi ábúanda á V, vegna eignarnáms K á hluta lands úr jörðinni Vatnsenda. Dánarbú ÞH hefði verið tekið til opinberra skipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 23. október 2019 og með bréfi 10. febrúar 2020 hefði skiptastjóri tilkynnt að með búið yrði farið samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Yrði almennt að miða við að eignarnámsbætur sem samið hefði verið um að fullu teldust til fjárhagslegra réttinda sem ÞH hefði átt og notið þegar hann lést, sbr. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991. Regla þessi væri þó ekki einhlít því í lagaákvæðinu væri mælt fyrir um að hún ætti ekki við ef annað leiddi af réttarreglum, eðli réttindanna eða löggerningi sem yrði ekki hnekkt vegna skiptanna. Var fallist á það með dánarbúi ÞH að þau réttindi sem fælust í ákvæði sáttargerðarinnar um 11% byggingarréttar á hinu eignarnumda landi væru fjárhagsleg réttindi sem tilheyrðu því samkvæmt ákvæði 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991. Þær greiðslur samkvæmt sáttargerðinni sem tengdust skipulagsvinnu K á landi og lóðum V svo og einkaréttur til beitar voru á hinn bóginn taldar svo nátengdar umráða- og afnotarétti á jörðinni V að þær myndu ekki nýtast öðrum en þeim sem færi með þau réttindi og hefðu heimildir til að leigja út lóðir. Þau réttindi væru því ekki fjárhagsleg réttindi sem myndu geta nýst þrotabúi ÞH eftir að M hefði fengið viðurkenndan rétt sinn til jarðarinnar. Vegna sérstaks eðlis þessara greiðslna og þess að í erfðaskrá MEH kæmi skýrt fram sá vilji arfleifanda að ábúanda á hverjum tíma skyldi heimilt að leigja út lóðir á jörðinni og hirða af þeim leigutekjur var fallist á það með M að þessar greiðslur væru ekki fjárhagsleg réttindi sem dánarbú ÞH hefði tekið við við andlát hans og að þær tilheyrðu þess í stað M á grundvelli þeirra undanþága fram kæmu í 1. mgr. 72. gr. og 1. mgr. 73. gr. laga nr. 21/1991.
Í málinu krafðist A þess að við skipti á dánarbúi H yrði viðurkenndur réttur hennar til helmings af hreinni eign dánarbúsins en A og H höfðu verið í sambúð um tólf ára skeið er H lést. Byggði A á því að eignastaða H hefði verið neikvæð við upphaf sambúðar aðila en á sambúðartíma þeirra hefði orðið mikil eignaaukning hjá H sem henni bæri réttur til helmingshlutdeildar í. Taldi bú H við andlát hans meðal annars nokkrar jarðir, húseignir, vélar og tæki og tæplega 300.000 lítra greiðslumark mjólkur. Í úrskurði Landsréttar er rakið að gera verði greinarmun á því hvort eignir í óvígðri sambúð hafi myndast áður en sambúðin hófst eða eftir þann tíma, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar nr. 472/2016. Með hliðsjón af málsgögnum var talið að A hefði sýnt fram á að hún hefði innt af hendi framlög til eignamyndunar á sambúðartíma sem fólst í lækkun skulda, kaupum á vélum og tækjum, 57.860 lítra aukningu greiðslumarks mjólkur og endurbótum og uppbyggingu á þremur húseignum dánarbúsins. Var á það fallist að henni bæri réttur til helmingshlutdeildar í tilgreindum eignum. Á hinn bóginn var ekki talið að henni bæri réttur til helmingshlutdeildar í öðrum eignum sem féllu til dánarbúsins.
Í málinu var deilt um kröfu sem M lýsti í dánarbú ÞH en farið var með búið samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum og fl. Samkvæmt kröfulýsingu M krafðist hann afhendingar jarðarinnar Vatnsenda, með öllu því sem henni fylgdi og fylgja bæri til ábúðar og hagnýtingar, umráða og afnota samkvæmt þeim réttindum sem honum væru áskilin sem erfingja samkvæmt erfðaskrá. Skiptastjóri vísaði ágreiningi um kröfu M til héraðsdóms og tók fram í beiðni sinni að ágreiningur í málinu lyti meðal annars að því hvort kröfur um eignarnámsbætur vegna eignarnáma á landi úr jörðinni Vatnsenda, sem þegar hefðu farið fram og þar sem ÞH var eignarnámsþoli, tilheyrðu jörðinni í þeim skilningi að kröfurétturinn erfðist til M. Í úrskurði Landsréttar kom fram að deilt væri um það í tveimur almennum einkamálum hverjum ætti að greiða bætur vegna eignarnáms K frá árinu 2007 og að auki hefðu bæði M og þrotabú ÞH í fyrirliggjandi máli uppi kröfu um að viðurkennt yrði með dómsúrskurði að þeim tilheyrði krafa á hendur K um ógreiddar eftirstöðvar eignarnámsbóta vegna eignarnámsins. Þá hefðu þær eignir og réttindi sem um væri deilt í málinu enn ekki verið afhent dánarbúi ÞH og því væri um að ræða umdeild kröfuréttindi á hendur K sem fleiri aðilar teldu til réttar yfir. Eignirnar sem krafist væri afhendar á teldust því ekki til eigna í búinu í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 sem skiptastjóra bæri að afhenda þeim sem teldi sig eiga sértökurétt á þeim eignum. Ágreiningsefni um sértökukröfu M hefði verið vísað til héraðsdóms með vísan til 171. gr., sbr. 120. gr. laga nr. 21/1991, en almennt yrði máli ekki með réttu beint að öðrum en þeim sem gæti látið hagsmunina af hendi eða yrði að þola þá. Ágreiningur málsaðila lyti í raun að því hver ætti rétt til þess að innheimta hinar umdeildu kröfur sem annar hvor þeirra kynni að eiga á hendur K. Þar sem þau réttindi sem deilt væri um gætu ekki talist vera í vörslum búsins í skilningi 109. gr. laga nr. 21/1991 hefðu ekki verið skilyrði til að vísa málinu til úrlausnar héraðsdóms á grundvelli 171. gr., sbr. 120. gr. laga 21/1991, líkt og gert hefði verið í beiðni skiptastjóra. Ekki yrði heldur ráðið af málatilbúnaði þrotabús ÞH að krafa þess byggði á öðrum grunni en sértökurétti samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 og í öllu falli væru slíkar málsástæður svo vanreifaðar að vísa bæri kröfum sem reistar væru á þeim grunni frá dómi. Þá var ekki séð að skilyrði hefðu verið fyrir þrotabú ÞH að hafa uppi gagnkröfu í málinu um viðurkenningu á rétti þess til bótanna úr hendi K en gagnkrafa yrði einungis höfð uppi að uppfylltum skilyrðum ákvæða 172. og 173. gr. laga 21/1991. Samkvæmt því yrðu kröfur málsaðila ekki sóttar í dómsmáli sem rekið væri eftir ákvæðum 5. þáttar laga nr. 21/1991 og var kröfum þeirra því vísað frá héraðsdómi.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar tilteknum ágreiningi aðila við opinber skipti á dánarbúum D og E. Fyrir Landrétti kom hinn kærði úrskurður aðeins til endurskoðunar um þá kröfu A og B, sem hafnað var í héraði, að C yrði gert að endurgreiða dánarbúi D 18.500.000 krónur. Deilt var um hvort C hefði verið heimilt að taka umrædda fjármuni út af reikningi D. Vísaði C annars vegar til þess að D hefði veitt heimild til úttektanna með handskrifaðri yfirlýsingu sem D undirritaði með nafni og kennitölu og hins vegar til þess að um hefði verið að ræða endurgreiðslu á útlögðum kostnaði C vegna útgjalda í þágu D og E. A og B byggðu í meginatriðum á því að umrædd yfirlýsing D fullnægði ekki skilyrðum gjafagernings svo að á henni væri byggjandi. Í hinum kærða úrskurði, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var lagt til grundvallar að D hefði ráðstafað fé af bankareikningi sínum með gildum lífsgerningi og að varnaraðili hefði tekið 18.000.000 króna út af reikningi hennar á grundvelli þeirra fyrirmæla sem þar kæmu fram. Þá bæri aðilum saman um að C hefði annast nánar tilgreinda þætti fyrir D og E síðustu æviár þeirra og því ekki sérstaklega mótmælt af hálfu A og B að úttekt 500.000 króna hefði í reynd verið endurgreiðsla á útlögðum kostnaði C. Var því lagt til grundvallar að svo hefði verið og þar með að heimild C hefði staðið til þeirrar úttektar.
Í málinu krafðist A þess að við skipti á dánarbúi H yrði viðurkenndur réttur hennar til helmings allra nettó eigna dánarbúsins en A og H höfðu verið í sambúð um tólf ára skeið er H lést. Byggði A á því að eignastaða H hefði verið neikvæð við upphaf sambúðar aðila en á sambúðartíma þeirra hefði orðið mikil eignaaukning hjá H sem henni bæri helmingshlutdeild í. Taldi bú H við andlát hans meðal annars nokkrar jarðir, húseignir, vélar og tæki og 300.000 lítra greiðslumark í mjólk. Í úrskurði Landsréttar kom fram að eins og málinu væri háttað hefði verið nauðsynlegt að rökstyðja eignartilkall A sérstaklega vegna einstakra eigna en ólík sjónarmið kynnu að ráða eignastöðu í hverju tilviki. Með hliðsjón af því taldi Landsréttur að krafa A væri vanreifuð og var henni því vísað frá héraðsdómi.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B um að við skipti á dánarbúi C skyldi 65% eignarhlutur dánarbúsins í tilgreindri fasteign koma til jafnra skipta á milli erfingja þannig að hvor þeirra um sig fengi helming eignarhlutarins. Í úrskurði Landsréttar kom fram að málsástæða B, um að í kaupsamningi A og C 27. apríl 2017 fælist dánargjöf í skilningi 54. gr. erfðalaga nr. 8/1962, hefði verið of seint fram komin. Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála mætti dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð máls en gerðu það ekki í tæka tíð. Þar sem þessa hefði ekki verið gætt var hinn kærði úrskurður ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að litið yrði fram hjá þinglýstri eignarheimild dánarbús B og viðurkennt að hann ætti 100% eignarhlut í söluandvirði tiltekinnar fasteignar. Landsréttur hafnaði kröfu A um ómerkingu hins kærða úrskurðar vegna annmarka á samningu úrskurðarins. Þá hafnaði Landsréttur því að byggja á nýjum gögnum sem A lagði fyrir Landsrétt, sem voru til eða hefði mátt afla undir rekstri málsins í héraði, sbr. 5. mgr. 101. og 104. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að öðru leyti var úrskurður héraðsdóms staðfestur.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu dánarbús Þ og A um að fara skuli með skipti dánarbús S í samræmi við lög um gjaldþrotaskipti samkvæmt 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 og staðfest ákvörðun skiptastjóra dánarbús S um að fara skuli með skiptin samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar. Var talið að líkur hefðu verið leiddar að því að eign dánarbús S, beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda, nægði til greiðslu skulda þess. Þá var fallist á með héraðsdómi að meðan mál, sem lúta að rétti dánarbús S og erfingja hans tengdum jörðinni, eru óleyst verði skiptum ekki hagað í samræmi við lög um gjaldþrotaskipti.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem krafa barna E heitins um að tiltekin fasteign í Bandaríkjunum félli undir opinber skipti á dánarbúi E var tekin til greina. A, eiginkona E, kærði úrskurð Landsréttar til Hæstaréttar og krafðist viðurkenningar á því að fasteignin félli ekki undir skipti á dánarbúi E. Ágreiningur aðila laut að því hvort að um eignarhald á fasteigninni færi eftir ákvæðum íslenskra lagareglna eða laga í Suður Karólínu fylki í Bandaríkjunum um svokallað JTWROS sem fæli í sér að við andlát skammlífari sameiganda ljúki eignarrétti hans og fasteignin falli þar með óskipt til hins langlífari. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt ólögfestum lagaskilareglum væri sú meginregla talin gilda að um erfðir færi eftir reglum þess lands þar sem arfleiðandi átti síðast heimilisfesti. Sé í lögum erlends ríkis, þar sem eign er, mælt fyrir um sérstakar reglur varðandi slíkar eignir, sem komi í stað almennra reglna, víki meginreglan fyrir sérreglunni og beri þá að beita um eignina lögum þess lands þar sem hún er. Þegar sakarefni eða málsaðilar hafi slík tengsl við erlent ríki, að til beitingar reglna þess ríkis komi fyrir íslenskum dómstólum um sakarefnið í heild eða að hluta, þurfi að heimfæra lagareglur um hið erlenda lögfræðilega fyrirkomulag sem um ræðir til réttarsviðs en við slíka heimfærslu beri almennt að styðjast við lög dómstólslandsins. Ef hið erlenda fyrirkomulag sé mjög ólíkt því sem tíðkast í dómstólslandinu eða þekkist jafnvel ekki þar geti þó verið varhugavert eða orkað tvímælis að heimfæra það til annars réttarsviðs en þess sem miðað er við í því erlenda ríki þar sem reglan á uppruna sinn. Geti við þær aðstæður verið réttlætanlegt að víkja frá meginreglunni um að heimfærsla til réttarsviðs lúti lögum dómstólslandsins og láta hana þess í stað ráðast af lögum í hinu erlenda ríki. Taldi Hæstiréttur að A hefði með framlagðri matsgerð dómkvadds manns sannað tilvist og efni þeirra bandarísku lagareglna sem málatilbúnaður hennar var reistur á. Jafnframt taldi Hæstiréttur að A hefði sannað að til eignarhalds hennar og E á fasteigninni hefði í upphafi stofnast í samræmi við umræddar lagareglur og að eignarréttur E hefði við andlát hans færst óskiptur yfir til hennar samkvæmt sömu reglum. Var krafa A um að fasteignin í Bandaríkjunum félli ekki undir opinber skipti á dánarbúi E því tekin til greina.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem krafa barna E heitins um að innstæður á tilteknum bankareikningum í Bandaríkjunum féllu undir opinber skipti á dánarbúi E var tekin til greina. A, eiginkona E, kærði úrskurð Landsréttar til Hæstaréttar og krafðist viðurkenningar á því að innstæður á bankareikningunum féllu ekki undir skipti á dánarbúi E. Ágreiningur aðila laut að því hvort að um eignarhald fjármuna á reikningunum færi eftir ákvæðum íslenskra lagareglna eða laga í Suður Karólínu fylki í Bandaríkjunum um svokallað JTWROS sem fæli í sér að við andlát skammlífari sameiganda ljúki eignarrétti hans og öll eignin falli þar með óskipt til hins langlífari. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt ólögfestum lagaskilareglum væri sú meginregla talin gilda að um erfðir færi eftir reglum þess lands þar sem arfleiðandi átti síðast heimilisfesti. Sé í lögum erlends ríkis, þar sem eign er, mælt fyrir um sérstakar reglur varðandi slíkar eignir, sem komi í stað almennra reglna, víki meginreglan fyrir sérreglunni og beri þá að beita um eignina lögum þess lands þar sem hún er. Þegar sakarefni eða málsaðilar hafi slík tengsl við erlent ríki, að til beitingar reglna þess ríkis komi fyrir íslenskum dómstólum um sakarefnið í heild eða að hluta, þurfi að heimfæra lagareglur um hið erlenda lögfræðilega fyrirkomulag sem um ræðir til réttarsviðs en við slíka heimfærslu beri almennt að styðjast við lög dómstólslandsins. Ef hið erlenda fyrirkomulag sé mjög ólíkt því sem tíðkast í dómstólslandinu eða þekkist jafnvel ekki þar geti þó verið varhugavert eða orkað tvímælis að heimfæra það til annars réttarsviðs en þess sem miðað er við í því erlenda ríki þar sem reglan á uppruna sinn. Geti við þær aðstæður verið réttlætanlegt að víkja frá meginreglunni um að heimfærsla til réttarsviðs lúti lögum dómstólslandsins og láta hana þess í stað ráðast af lögum í hinu erlenda ríki. Taldi Hæstiréttur að A hefði með framlagðri matsgerð dómkvadds manns sannað tilvist og efni þeirra bandarísku lagareglna sem málatilbúnaður hennar var reistur á. Jafnframt taldi Hæstiréttur að umræddir bankareikningar hefðu verið stofnaðir, skráðir og varðveittir í fjármálastofnunum í Suður Karólínu fylki í samræmi við reglur bandarískrar löggjafar um fjármálastofnanir og fyrrnefndar JTWROS-reglur en á grundvelli síðarnefndu reglnanna hefði A við andlát E orðið eini eigandi þeirra. Var krafa A um að innstæður á bankareikningunum í Bandaríkjunum féllu ekki undir opinber skipti á dánarbúi E því tekin til greina.
Hjónin C og D höfðu gert með sér sameiginlega erfðaskrá 10. október 2002. Í erfðaskránni var meðal annars kveðið á um heimild langlífari maka til setu í óskiptu búi. Þá sagði að A skyldi erfa D eins og hún væri skilgetin dóttir hans og þar með helming búsins að C og D látnum en að öðru leyti skyldi um arf eftir þau fara samkvæmt gildandi erfðalögum, en C átti dótturina B. Eftir að D lést árið 2011 sótti C um leyfi til setu í óskiptu búi á grundvelli sameiginlegu erfðaskrárinnar en var synjað. Í kjölfarið var bú D tekið til einkaskipta og tók C ein arf eftir hann. C gerði nýja erfðaskrá 6. janúar 2014 þar sem hún felldi úr gildi sameiginlega erfðaskrá hennar og D. Í þeirri erfðaskrá kom fram að um arf eftir C færi eftir gildandi erfðalögum. Í málinu var deilt um hvora erfðaskránna ætti að leggja til grundvallar við skipti á dánarbúi C. Talið var að C hefði getað afturkallað að D látnum þær ráðstafanir sem gerðar voru með sameiginlegri erfðaskrá þeirra er vörðuðu hennar búshluta, en ekki hluta D. Hins vegar var talið að D hefði aðeins verið heimilt að ráðstafa 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá, sbr. 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Var því fallist á varakröfu B um að við skipti á dánarbúi C skyldu 83,334% koma í hlut B og 16,666% í hlut A.
A, B, C og D kröfðust þess að þeim yrði heimiluð aðild til varnar í héraðsdómsmáli milli E og dánarbús F þar sem deilt var um það hvort viðurkenna ætti kröfu E við skipti dánarbúsins. Þar sem dánarbúið átti aðild að málinu gátu erfingjar dánarbúsins ekki jafnframt átt sjálfstæða aðild að því, sbr. 2. málslið 3. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Var kröfu A, B, C og D því hafnað.
Með úrskurði héraðsdóms var krafa D, eiginkonu E heitins, um að tiltekin fasteign í Bandaríkjunum félli ekki undir opinber skipti á dánarbúi E, tekin til greina. A o.fl., börn E frá fyrra hjónabandi, kærðu úrskurð héraðsdóms og kröfðust þess að umrædd fasteign félli undir dánarbússkiptin. Í kjölfar andláts E hafði umrædd fasteign verið skráð á nafn D á grundvelli tiltekinnar réttarreglu í bandarískum lögum. Deildu aðilar um hvort hin bandaríska réttarregla ætti að leiða til þess að fasteignin teldist alfarið í eigu D, líkt og héraðsdómur hafði fallist á, eða hvort eignin ætti að falla undir dánarbússkiptin. Í málinu lá fyrir að árið 2009, skömmu eftir að D og E gengu í hjúskap, gerðu þau kaupmála. Með umræddum kaupmála var nánar tilgreindur sumarbústaður gerður að séreign D en tekið fram að um aðrar eignir skyldi farið eftir almennum reglum hjúskaparlaga. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í umræddum kaupmála, sem gerður var sjö árum eftir kaup fasteignarinnar, hafi ekkert verið minnst á að um þá eign ætti að gilda séreignafyrirkomulag. Var það talið gefa til kynna að D og E hafi sjálf ekki litið svo á eða hafi, eftir atvikum, ákveðið að breyta því fyrirkomulagi með gerð kaupmálans. Var D látin bera hallann af sönnunarskorti um hið gagnstæða. Krafa A o.fl., um að fasteignin félli undir skipti á dánarbúi E, var því tekin til greina.
Með úrskurði héraðsdóms var krafa D, eiginkonu E heitins, um að innstæður á tilteknum bankareikningum í Bandaríkjunum féllu ekki undir opinber skipti á dánarbúi E, tekin til greina. A o.fl., börn E frá fyrra hjónabandi, kærðu úrskurð héraðsdóms og kröfðust þess að allar innstæður á dánardegi E á umræddum bankareikningum féllu undir dánarbússkiptin. Í kjölfar andláts E höfðu umræddir reikningar verið skráðir á nafn D á grundvelli tiltekinnar réttarreglu í bandarískum lögum. Deildu aðilar um hvort hin bandaríska réttarregla ætti að leiða til þess að innstæður reikninganna teldust alfarið í eigu D, líkt og héraðsdómur hafði fallist á, eða hvort þær ættu að falla undir dánarbússkiptin. Í málinu lá fyrir að árið 2009, skömmu eftir að D og E gengu í hjúskap, gerðu þau kaupmála. Með umræddum kaupmála var nánar tilgreindur sumarbústaður gerður að séreign D en tekið fram að um aðrar eignir skyldi farið eftir almennum reglum hjúskaparlaga. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í umræddum kaupmála, sem gerður var eftir stofnun bankareikninganna, hafi ekkert verið minnst á að um þær eignir ætti að gilda séreignafyrirkomulag. Var það talið gefa til kynna að D og E hafi sjálf ekki litið svo á eða hafi, eftir atvikum, ákveðið að breyta því fyrirkomulagi með gerð kaupmálans. Var D látin bera hallann af sönnunarskorti um hið gagnstæða. Krafa A o.fl., um að innstæður umræddra bankareikninga á dánardegi E féllu undir skipti á dánarbúi E, var því tekin til greina.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar tilteknum ágreiningi málsaðila sem reis við opinber skipti á dánarbúi D. Landsréttur hafnaði kröfu A um ómerkingu hins kærða úrskurðar vegna vanhæfis héraðsdómara. Með hinum kærða úrskurði, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, var kröfu A um hækkun samkvæmt 5. mgr. 22. gr. laga nr. 20/1991 vegna tiltekins sumarbústaðar vísað frá dómi án kröfu vegna vanreifunar. Þá var kröfu A um að skiptakostnaður yrði dreginn frá eignum áður en búshluti B yrði fundinn vísað frá dómi, enda hefði verið leyst úr kröfunni í fyrra máli. Öðrum kröfum A, um að andvirði eignarhluta dánarbúsins í tiltekinni fasteign og leiga vegna hennar yrði talið tilteknar fjárhæðir, um að viðurkennt yrði að B yrði gert að greiða dánarbúinu 2/6 hluta matsverðs tiltekinnar fasteignar að tilgreindri fjárhæð og að viðurkennt yrði að B ætti ekki rétt til aukins arfshluta samkvæmt 4. gr. erfðaskrár B og D, var hafnað.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að tiltekin fasteign væri í eigu B en ekki í eigu dánarbús móður A og B.
Ágreiningur reis meðal erfingja undir skiptum dánarbús hvort hluti fasteignar teldist eign eins erfingja af fjórum eða hvort eignin ætti að renna til dánarbúsins. Fallist var á kröfu erfingjans og hún talin réttur eigandi eignarhlutans.
Erfingjar deildu um ráðstafanir sem langlífari maki hafði gert í lifanda lífi á meðan hún sat í óskiptu búi eftir hið skammlífara.
A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, dánarbú U, V, X, Y og Z (
Hulda Rós Rúriksdóttir lögmaður)
gegn
Þ, Æ og Ö (
Guðni Ásþór Haraldsson lögmaður)
Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að erfðaskrá sem AA hafði gert á árinu 2014 væri ógild og yrði ekki lögð til grundvallar við opinber skipti á dánarbúi hennar. Var talið að AA hefði ekki verið andlega fær um að skilja þá ráðstöfun er fólst í erfðaskránni og því skort arfleiðsluhæfi í skilningi 2. mgr. 34. gr., sbr. 1. mgr. 45. gr. erfðalaga nr. 8/1962.
Við opinber skipti á dánarbúi X deildu sóknaraðilar og varnaraðili um gildi erfðaskrár hans frá 25. október 2004 og hvort fasteignin að […] skyldi teljast meðal eigna dánarbúsins. Samkvæmt erfðaskránni skyldu sóknaraðilar, sem eru systur X, uppeldissystur og annað fólk sem honum var nákomið í lifanda lífi taka allan arf eftir hann. Skyldi fyrrnefnd fasteign koma í hlut A að X látnum en aðrar eignir skiptast að jöfnu með öðrum bréferfingjum. Í erfðaskránni kom fram að við undirritun hennar ætti X enga skylduerfingja. Tæpum þremur mánuðum fyrir andlát X ráðstafaði hann fasteigninni að […] til A sem fyrirframgreiddum arfi. Eftir andlát X var staðreynt með mannerfðafræðilegri rannsókn að hann átti son, K. Fram kom í málinu að X hafði verið kunnugt um að hann ætti son, K, sem annar maður hefði feðrað. Í faðernismáli sem K höfðaði á hendur systrum X var gerð dómsátt þar sem fallist var á að X væri faðir K. Í úrskurði Landsréttar sagði að K væri lögerfingi X samkvæmt 1. tölulið 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962 og því hefði X verið óheimilt samkvæmt 35. gr. laganna að ráðstafa meira en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá. Ekki var fallist á með K að erfðaskráin væri ógild með vísan til 38. gr. erfðalaga á þeim grundvelli að X hefði verið í villu um þá staðreynd að hann væri líffræðilegur faðir K og að sú ranga hugmynd hafði ráðið úrslitum um gerð erfðaskrárinnar. Erfðaskráin héldi því gildi við skipti á dánarbúinu að því marki sem X hefði verið heimilt að ráðstafa eignum sínum með þeim hætti, sbr. 35. gr. erfðalaga. Samkvæmt framangreindu skyldi við opinber skipti á búinu 1/3 hluti eigna X renna til sóknaraðila í samræmi við ákvæði erfðaskrárinnar en 2/3 hlutar eignanna koma í hlut K. Þá voru ekki talin standa rök til þess að halda fyrrnefndri fasteign utan skipta.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að stöðva frekari aðgerðir við nauðungarsölu á fasteign A. Hafði L krafist nauðungarsölu á fasteigninni og var krafa L reist á veðskuldabréfi útgefnu af B, bróður A, til L, þar sem fasteign A hafði verið sett að veði. Dánarbú B var tekið til opinberra skipta og gefin út opinber innköllun án þess að L lýsti kröfu sinni í búið. Í fyrra máli milli aðilanna var L sýknað af kröfu A um að veðið yrði afmáð af fasteigninni þar sem ekkert hefði fengist greitt upp í kröfu L þótt L hefði lýst kröfunni í dánarbúið. Landsréttur taldi að þótt bæði málin ættu rætur að rekja til sömu atvika væri dómkrafa A í því síðara annars efnis en í fyrra málinu og auk þess hefðu komið til ný atvik frá því að fyrra málinu lauk þar sem skiptum dánarbúsins lauk með úthlutun til erfingja. Því stæði 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki í vegi fyrir því að leyst yrði úr ágreiningi aðila í málinu. Landsréttur vísaði í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn og taldi að þrátt fyrir þá óvissu sem væri um eignir dánarbúsins yrði ekki fram hjá því litið að skiptum þess hefði lokið með úthlutun til erfingja. Slíkur vafi væri um fjárhæð peningakröfunnar sem L hygðist leita fullnustu á með nauðungarsölu á eigninni að ekki væri fært að hún færi fram. L væri aftur á móti kleift eftir almennum reglum að afla dóms um réttindi sín samkvæmt veðskuldabréfinu. Var ákvörðun sýslumannsins um að stöðva nauðungarsölu á eigninni því staðfest.
Ágreiningur milli erfingja við opinber skipti dánarbús. Ásakanir um að einn erfingja hefði nýtt fé í eigu búsins í eigin þágu. Ágreiningur um skiptingu innbús og ábyrgð á láni.
Hafnað var skaðabótakröfu sem sóknaraðili lýsti í dánarbú.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi aðila við opinber skipti á dánarbúi foreldra þeirra, F og G. Snerist deila aðila um hvort spilda úr landi jarðarinnar H, sem F og G afsöluðu til I ehf. og félagið afsalaði síðar til E, tilheyrði E eða dánarbúinu. Héldu A, B, C og D því fram að afsal spildunnar til I ehf. hefði verið bundið fyrirvara um virkjunarframkvæmdir sem ekki hefði orðið af og hefði gildi þess því fallið niður, sbr. 8. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Talið var að samkvæmt skýru orðalagi ákvæðisins og tilgangi með setningu þess væri ljóst að það tæki eingöngu til kaupsamninga. Hefði í afsali F og G til I ehf. falist einhliða yfirlýsing þeirra um fyrirvaralausa yfirfærslu beins eignaréttar yfir spildunni til I ehf. Hefði I ehf. því verið heimilt að ráðstafa henni til E. Þá var ekki talið að það skipti máli að vatnsréttindi á spildunni hefðu ekki verið aðskilin frá henni. Loks var ekki talið að það stæði gildi afsalsins í vegi að spildunni hefði ekki verið skipt út úr landi jarðarinnar H, sbr. 12 og 13. gr. jarðalaga nr. 81/2004. Var því felld úr gildi ákvörðun skiptastjóra þess efnis að spildan væri eign dánarbúsins og viðurkennt að hún væri eign E.
A og B kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa dánarbús C um að staðfest yrði ákvörðun skiptastjóra um að fram færi könnun á því hvort D, sem C hafði setið í óskiptu búi eftir, hefði átt reikninga við erlenda banka sem væru eign dánarbúsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem ekki lægi annað fyrir en orðrómur um að D hefði átt bankareikninga erlendis hefðu engin efni verið til að skiptastjóri tæki af sjálfsdáðum ákvörðun um að ráðast í umfangsmikla rannsókn á kostnað búsins sem gengi lengra en leiddi af 1. mgr. 54. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Var því tekin til greina krafa A og B um að ákvörðun skiptastjóra yrði felld úr gildi.
Fallist var á kröfu sóknaraðila um staðfestingu ákvörðunar skiptastjóra um að undir opinberum skiptum á dánarbúi færi fram könnun á erlendum reikningum sem kynnu að vera í eigu þess í samræmi við samþykki skiptafundar.
Aðilar málsins, sem voru börn hjónanna F og G, deildu um skipti á dánarbúi F og G og nánar tilteknum atriðum í tengslum við fyrirframgreiddan arf til E. Var annars vegar deilt um hvort 14 hektara spilda úr landi jarðarinnar H, sem F og G afsöluðu til I ehf., tilheyrðu varnaraðila eða dánarbúinu, en fyrir lá að félagið hafði afsalað henni til E og stóð ágreiningur um gildi afsalanna og túlkun á yfirlýsingum gerðum í tengslum við þau. Hins vegar var ágreiningur um hvort landspildan J tilheyrði dánarbúi F og G eða hefði verið hluti þess lands sem þau höfðu afsalað til E sem fyrirframgreiddum arfi. Hvað fyrra ágreiningsatriðið varðaði felldi Hæstiréttur úr gildi ákvæði héraðsdóms þar sem þeim þætti málsins var vísað frá dómi á þeim forsendum að yrði fallist á kröfu E um eignarhald á umræddri landspildu fælist í því viðurkenning á stofnun sérstakrar fasteignar í eigu hans án þess að gætt hafi verið m.a. fyrirmæla jarðalaga nr. 81/2004. Um þetta sagði í dómi Hæstaréttar að þar sem skiptastjóri búsins hefði beint ágreiningsefninu til héraðsdóms á grundvelli 122. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum hefði dómurinn ótvírætt vald til að leysa úr þessu atriði, auk þess sem talið var að án tillits til þess hvort fallist yrði á að E hafi öðlast eignarhald á spildunni fælist ekki í því viðurkenning á að stofnast hefði sérstök fasteign í hans eigu. Hvað síðara úrlausnaratriðið snerti var ákvörðun skiptastjóra dánarbúsins, um að J hefði verið hluti þess lands sem afsalað hefði verið til E sem fyrirframgreiddum arfi, staðfest. Var í því sambandi vísað til texta afsalsins og stærðar landsins, sem þótti benda til að ekki hafi verið ætlun F og G að undanskilja fyrrgreinda spildu, auk þess sem framburður lögmannsins sem hafði útbúið afsalið þótti styðja þá niðurstöðu.
Dánarbú A krafðist þess að felld yrði úr gildi veðsetning sem A veitti í fasteign sinni með áritun á skuldabréf, útgefnu af B, og að A hf. yrði gert að aflýsa veðskuldabréfinu af fasteigninni. Byggði dánarbúið kröfur sína á 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga þar sem S, sem A hf. leiddi rétt sinn frá, hefði ekki sinnt skyldu sinni samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, um tryggja það að A hefði getað kynnt sér niðurstöðu greiðslumats B áður en A samþykkti veðsetninguna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þrátt fyrir þennan annmarka yrði ekki horft fram hjá því að A hafði samþykkt niðurstöðu um mat á greiðslugetu B fimm dögum eftir undirritun sína á veðskuldabréfið. Á því skjali staðfesti A jafnframt að hafa kynnt sér bækling um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð, auk þess sem hann undirritaði annað skjal um „Ábendingar vegna lánsveðs“. Hafi honum þá mátt vera ljóst í hverju ábyrgð hans sem veðsali fólst en ekki hreyft athugasemdum við. Varð því að leggja til grundvallar að með undirskrift sinni á niðurstöðu greiðslumatsins hefði A veitt eftirfarandi samþykki sitt fyrir veðsetningunni og var með því uppfyllt skilyrði 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins. Samkvæmt þessu, og að því gættu að A hafði fyrst níu árum eftir að hann veitti samþykki sitt fyrir veðsetningunni uppi andmæli gegn gildi hennar, var ekki fallist á að ósanngjarnt væri af hálfu A hf. eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig veðleyfið. Var kröfu dánarbúsins því hafnað.
Kristrún Ólöf Jónsdóttir Þorsteinn Hjaltested Vilborg Björk Hjaltested Marteinn Þ. Hjaltested Sigurður Kristján Magnússon Hjaltested (
Sigurbjörn Ársæll Þorbergsson hrl)
gegn
Markúsi Ívari Hjaltested Sigríði Hjaltested,
Karli Lárusi Hjaltested Sigurði Kristjáni Sigurðssyni Hjaltested (
Valgeir Kristinsson hrl),
Hansínu Sesselju Gísladóttur dánarbúi Finnborgar Bettýjar Gísladóttur Guðmundi Gíslasyni Margréti Margrétardóttur Gísla Finnssyni (
Sigmundur Hannesson hrl) og
Elísu Finnsdóttur (
Óskar Sigurðsson hrl)
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar greindum ágreiningi málsaðila sem reis við opinber skipti á dánarbúi S. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki hafi verið kveðið á um það í erfðaskrá M að eignaréttur að fasteigninni Vatnsenda skyldi vera séreign S þótt sá réttur hafi verið bundinn margvíslegum kvöðum. Að því virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var staðfest sú niðurstaða hans að beinn eignarréttur að fasteigninni hefði verið hjúskapareign S og við fráfall hans hefði M, eftirlifandi eiginkona hans, eignast helming af eigninni að viðbættum 1/3 hluta af hinum helmingnum á grundvelli 1. mgr. 2. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að þegar skiptum á dánarbúi M var lokið hefði þessum eignarhluta ekki verið skipt milli erfingja hennar og því einungis unnt í þessu máli að kveða á um það að hann skyldi koma í hlut dánarbúsins.
Dánarbússkipti.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu F o.fl. um ógildingu tveggja kaupmála á milli A og B. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ósannað væri að gætt hafi verið þeirra aðferða við vottun kaupmálanna sem gert væri ráð fyrir í 80. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Var hinn kærði úrskurður staðfestur þegar af þeirri ástæðu.
A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem honum var gert að greiða dánarbúi D og E tilteknar fjárhæðir vegna fjögurra millifærslna á fjármunum útaf reikningi E inn á reikning sinn sem framkvæmdar höfðu verið 2009. Samkvæmt gögnum málsins hafði E flust á hjúkrunarheimili 2012 með heilabilun og verið sviptur fjárræði í byrjun árs 2014. B og C héldu því fram að A hefði tekið fjármuni foreldra þeirra ófrjálsri hendi og nýtt í eigin þágu. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að B og C hefðu ekki sýnt fram á það með viðhlítandi gögnum að faðir þeirra hefði verið, á þeim tíma sem millifærslurnar voru framkvæmdar, ófær um að fara með fjármuni sína. Þá hefðu ekki verið leiddar líkur að því að ráðstafanir A hefðu verið gerðar án þess að til grundvallar lægi ákvörðun E. Þá tók Hæstiréttur fram að ef A hefði haft einhvern ábata af þessum ráðstöfum, sem ekkert lægi fyrir um, nyti engra gagna við í málinu um að E hefði ætlast til að til endurgreiðslu kæmi á síðari stigum. Hafnaði Hæstiréttur því kröfum B og C.
Kærumál. Afhending gagna. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem vísað var frá dómi máli á hendur A, meðal annars með skírskotun til þess að krafa sóknaraðila hafi verið nægjanlega skýr og afmörkuð til þess að héraðsdómara hafi verið unnt að taka afstöðu til hennar.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A, B, C og D um að Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Landspítala og Velferðarsviði Reykjavíkurborgar yrði gert að veita þeim aðgang að heilsufarsupplýsingum um F, sem lést árið 2013. Fyrir lá í málinu að dómkvaddir höfðu verið tveir öldrunarlæknar að kröfu A, B, C og D til að svara spurningum er tengdust arfleiðsluhæfi F og byggði mat þeirra á skriflegum gögnum úr sjúkraskrá hans. Umræddri matsgerð hafði verið skilað til A, B, C og D en þau ekki lagt hana fram í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 12. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og 15. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrár væri það meginregla að þagnarskylda ríkti um upplýsingar um heilsufar látins manns sem væru að finna í sjúkraskrám hans og öðrum heilsufarsgögnum. Frá þeirri meginreglu væri gerð sú undantekning að mæltu ríkar ástæður með því væri heimilt að veita nánar tilgreindum aðilum aðgang að þeim og skyldi þá hafa hliðsjón af hagsmunum þeirra er aðgangs óska og vilja hins látna ef fyrir lægju upplýsingar um hann, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991. Var ekki talið að A, B, C og D hefðu sýnt fram á að ríkar ástæður mæltu með því að vikið yrði frá framangreindri meginreglu umfram það sem þegar hefði orðið. Samkvæmt þessu var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að synja um aðganginn.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi A og B í tengslum við skipti á dánarbúi C, að öðru leyti en því að vísað var frá héraðsdómi kröfu B um að A yrði gert að afhenda dánarbúinu nánar tiltekna lausafjármuni þar sem krafan hefði ekki verið höfð uppi eftir fyrirmælum 124. og 125. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.
Ágreiningur um þóknun við skiptastörf.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kveðið var á um að sameiginleg erfðaskrá G og H frá 1970 skyldi lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi G, en ekki erfðaskrá hennar frá 1993. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild G til að ráðstafa þeim eignum, sem hún fékk með sameiginlegu og gagnkvæmu erfðaskrárinnar, var ekki takmörkuð með samningnum á þann hátt að slík ráðstöfun gæti ekki gerst með dánargjafagerningum eða erfðaskrá. Var því ekki girt fyrir að annað hjónanna gæti, án atbeina hins, ráðstafað eignunum með þeim takmörkunum sem leiðir af ákvæðum 19. og 20. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Samkvæmt þessu og að því gættu að í erfðaskránni frá 1993 var tekið fram að hún hróflaði á engan hátt við gagnkvæmu erfðaskránni frá 1970, taldi Hæstiréttur að G hafi verið heimilt að ráðstafa eignunum með þeim hætti sem hún gerði í erfðaskránni frá 1993. Var því kveðið á um að við skipti á dánarbúi G skyldi erfðaskrá hennar frá 1993 lögð til grundvallar.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu D, E, F, G, H, I, J og K um að dánarbú L yrði tekið til opinberra skipta. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að vafi eða ágreiningur um arfstilkall samkvæmt tiltekinni erfðaskrá gæti ekki girt fyrir heimild erfingja samkvæmt þeirri sömu erfðaskrá til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi arfleiðanda á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að erfðaskrá H yrði metin ógild. Hæstiréttur tók kröfu A til greina að virtum þeim annmörkum sem voru á erfðaskránni. Þannig var í erfðaskránni ekki að finna yfirlýsingu H um arfleiðslu. Þá voru tvö af þremur lausum blöðum sem erfðaskráin var rituð á og höfðu að geyma eiginlegt efni hennar, óundirrituð og óvottfest og ekki var talið unnt að byggja á þeim að framkomnum andmælum A gegn gildi erfðaskrárinnar, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 6. maí 1960 í máli nr. 28/1960, birtur í dómasafni réttarins það ár á bls. 420. Loks uppfyllti arfleiðsluvottorð á þriðja blaði erfðaskrárinnar ekki áskilnað 1. mgr. og 3. mgr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962.