Dómstólaleit

S höfðaði mál gegn A hf. til heimtu skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna kyrrsetningargerðar sem beinst hafði að eiginmanni hennar, E. S hafði áður höfðað mál á hendur A hf. til heimtu skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna sömu kyrrsetningar. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að sú krafa sem S gerði nú væri hærri en í fyrra málinu en kröfuliðir sambærilegir þeim sem þá hefðu verið hafðir uppi. Var því talið að S hefði borið nauðsyn til þess að gera með skýrum hætti grein fyrir því að hvaða leyti krafan, sem S hefði uppi nú, væri frábrugðin þeirri sem áður hefði verið dæmt um. Það hefði S hins vegar ekki gert. Með vísan til 2. mgr. sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og meginreglu 5. mgr. 101. gr. sömu laga var því hinn kærði úrskurður staðfestur um að vísa málinu frá dómi.

H höfðaði mál gegn H hf. og S hf. til réttargæslu til heimtu skaðabóta vegna líkamstjóns sem hún hlaut í vinnuslysi á starfsstöð HV sem er í eigu H hf. Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins frá dómi með vísan til þess að krafa H hefði þegar verið dæmd að efni til og að málatilbúnaður H að því er varðaði endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 uppfyllti væri ekki nægilega skýr.

G o.fl. kröfðust þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar 31. maí 2006 í máli nr. 2/2004 um að landsvæði innan tilgreindra marka væri þjóðlenda, en landið er hluti mun stærra svæðis sem nefnt var Almenningsskógar Álftaneshrepps hins forna. G. o.fl. reistu kröfur sínar meðal annars á því að beinn eignaréttur þeirra yrði studdur við það að deilusvæðið hafi verið numið í öndverðu og að slíkur eignaréttur hafi haldist eftir það. Í dómi Hæstaréttar var þessari málsástæðu hafnað og fram kemur að ekki væri unnt að útiloka að hið umdeilda svæði eða hluti þess hafi verið numið en beinn eignaréttur hafi ekki flust til síðari rétthafa heldur aðeins óbein eignarréttindi. Vísað var til forsendna fyrir niðurstöðu óbyggðanefndar í málinu þar sem fram kæmi að ekkert lægi fyrir um afmörkun eða yfirfærslu þeirra beinu eignaréttinda sem kynni að hafa verið stofnað til í öndverðu og að frásögn Landnámu, sem áfrýjendur töldu renna stoðum undir að landið hefði upphaflega verið numið, skipti ekki máli varðandi tilvist beins eignaréttar að landsvæðinu. Þá væri jafnframt til þess að líta að mikil eldgos hefðu eytt nyrsta hluta svæðisins eftir landnám og að gögn málsins bæru ekki með sér að minjar um byggð frá landnámstíð hafi fundist á svæðinu. Hvað varðaði sönnun um beinan eignarétt að landsvæðinu vísuðu G o.fl. til heimildar sem þau töldu að studdi þá skýringu þeirra að Almenningsskógar hafi verið sameign lögbýlisjarða í hreppnum. Var um að ræða merkjalýsingu svonefnds umsjónarmanns almennings Álftaness frá 21. júní 1849. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að ekkert landamerkjabréf hafi verið gert fyrir Almenningsskóga eða hluta þeirra eftir setningu landamerkjalaga nr. 5/1882 eða síðar. Ekki var fallist á að beinn eignarréttur yrði leiddur af yfirlýsingunni frá 1849 og fram kemur að hún væri einhliða og bæri ekki með sér afstöðu eigenda nágrannajarða til efnis hennar. G. o.fl. studdu kröfur sínar jafnframt við hefð og að máli skipti að deilusvæðið væri ekki hluti af miðhálendi Íslands, heldur væri um að ræða láglendi á skaga nærri helsta þéttbýli á landi. Þessum málsástæðum var einnig hafnað og ekki talið að G o.fl. hefðu fært fram sönnun þess að skilyrðum eignarhefðar á landinu hafi verið fullnægt með þeim venjubundnu afréttarnotum, sem jarðir í Álftaneshrepp hinum forna hafa eða höfðu áður af því. Þá var vísað til þess að samkvæmt lögum nr. 58/1998 bæri að skera úr um eignarrétt að landi hvort heldur á hálendi Íslands eða utan þess og var í því sambandi vísað í dómafordæmi Hæstaréttar. Í málinu gerðu nánar tilgreindir áfrýjendur sérstaka kröfu um að ógiltur yrði úrskurður óbyggðanefndar um þjóðlendu innan landsvæðis sem nefnt er Garðakirkjuland. Talið var að hér væri um að ræða sérstaka varakröfu þessara áfrýjenda, þó að það kæmi ekki fram í kröfugerð. Kröfunni var hafnað og í þessu sambandi vísað í dóm landamerkjadóms Gullbringu- og Kjósarsýslu og Hafnarfjarðar 14. desember 1971. Þar hafi meðal annars verið afmarkað eignarland Garðakirkjulands gagnvart afréttarlandi, sem var hluti Almenningsskóga, og þar með landfræðileg takmörk óbeins eignarréttar sem þessir áfrýjendur töldu sig eiga. Talið var að dómurinn hefði fullt sönnunargildi um þau atvik sem þar hafi verið ráðið til lykta og fæli í sér bindandi úrslit sakarefnis fyrir áfrýjendur sem aðra. Þá var ekki fallist á kröfu sömu áfrýjenda um að ógilt yrði ákvörðun óbyggðanefndar um málskostnað vegna meðferðar málsins fyrir nefndinni að því er varðaði áfrýjandann BE, og að Í yrði dæmt til að greiða honum hærri fjárhæð. Vísað var til þess að BE hafi ekki verið aðili málsins, hvorki fyrir óbyggðanefndinni né fyrir héraðsdómi, heldur dánarbú foreldra hans, og breytti engu í þeim efnum þó hann væri orðinn aðili að málinu fyrir Hæstarétti eftir að skiptum búsins hafi verið lokið. Í málinu var því ekki fallist á kröfur G. o.fl. og niðurstaða héraðsdóms um að sýkna í staðfest.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A á hendur Héraðsdómi Suðurlands var vísað frá dómi með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með dómi Hæstaréttar 3. mars 2010 í máli nr. 96/2010 hafði kröfu A um heimild til að leita nauðasamninga til greiðsluaðlögunar verið hafnað á þeim forsendum að fullnægjandi skýringar þótti skorta í greinargerð A á breyttri skuldastöðu hennar frá árslokum 2008 til 29. janúar 2010. Leitaði A nú heimildar til nauðasamninga vegna greiðsluaðlögunar í annað sinn. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í hinum kærða úrskurði væri á því byggt að með beiðni A, sem borist hafi héraðsdómi 25. mars 2010, hafi verið bætt úr þeim annmörkum sem Hæstiréttur taldi vera á fyrri beiðninni. Að svo búnu hefði héraðsdómara borið að taka málið til efnisúrlausnar enda stæðu ákvæði 116. gr. laga nr. 91/1991 því ekki í vegi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Í krafðist þess meðal annars að nánar tilgreind ummæli H og S, sem tilgreind voru í 21 stafalið í kröfugerð hans, yrðu dæmd dauð og ómerk og að þau greiddu sér bætur vegna þeirra. Með dómi héraðsdóms voru H og S sýknuð af kröfum Í. Taldi héraðsdómur að þegar ummælin væru metin í því samhengi sem þau stæðu í yrði ekki talið að í neinu þeirra fælist refsiverð móðgun eða aðdróttun í garð Í, sbr. 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga. Þá var ekki talið að ummælin væru óviðurkvæmileg. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms að öðru leyti en því að vísað var frá héraðsdómi ummælum sem Í hafði áður krafist ómerkingar á, í fyrra dómsmáli aðila, en þar voru H og S sýknuð af þeim kröfuliðum, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991.

R höfðaði mál gegn L og krafðist þess að reglur L um nálastungumeðferð yrðu dæmdar ógildar og að viðurkennt yrði að reglurnar hafi takmarkað atvinnufrelsi hans og að L yrði þess vegna dæmdur til greiðslu skaða- og miskabóta. Talið var að kröfuliður R sem laut að því að fella tilteknar reglur úr gildi væri of víðtækur miðað við þá lögvörðu hagsmuni sem R hefði að þessu leyti, enda hefði Hæstiréttur þegar með dómi í máli nr. 397/2007 kveðið á um að reglurnar hefðu ekki lagastoð og verði ekki beitt til að takmarka starf R við nálastungumeðferðir. Þessi kröfuliður samrýmdist því ekki 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Í síðari kröfulið R var talið að blandað væri saman málsástæðum og dómkröfum með þeim hætti að færi í bága við d. lið 1. mgr. 80. gr. laganna. Auk þessi hefði R áður leitað viðurkenningar á skaðabótaskyldu L. Væri þessi kröfuliður að efni til hinn sami og í málinu nr. 397/2007. Hefði krafan því áður verið dæmd. Með vísan til meginreglu 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 var hinn kærði úrskurður staðfestur um frávísun málsins. Var ekki talið skipta máli þó R reisti kröfuna að hluta á nýjum málsástæðum, enda hafi hann getað haft þær uppi í fyrra málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laganna.

Héraðsdómari vísaði máli SH ehf. gegn V ehf., til greiðslu skuldar vegna samninga á milli SV ehf. og V ehf., frá dómi þar sem að áður hafði verið dæmt í máli sem SH ehf. hafði höfðað gegn V ehf. til heimtu skuldar vegna sömu samninga. Niðurstaða héraðsdóms um frávísun málsins með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga 91/1991 var staðfest í Hæstarétti.

I ehf. höfðaði mál gegn B til greiðslu skuldar vegna viðgerðar á bifreið. Vísaði héraðsdómari málinu frá þar sem áður hafði verið dæmt í máli, sem I ehf. hafði höfðað gegn B til heimtu skuldar vegna sömu viðgerðar. Talið var að í fyrra málinu hafi verið leystu úr ágreiningi aðila um heildarkostnað fyrir það verk sem I ehf. hafi tekið að sér fyrir B. Hafi I ehf. byggt kröfu sína á því að hún væri sanngjarnt endurgjald fyrir þá þjónustu og það efni sem látið hafi verið í té og krafan dæmd á þeim grundvelli að ekki hafi verið sannað að þau verklaun sem I ehf. hafi krafið um hafi verið hærri en sanngjarnt mætti telja. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun málsins með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga 91/1991.

X og Y voru sakfelldir í héraði fyrir brot gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir að hafa í ágóðaskyni, lagt á ráðin og staðið saman að innflutningi á samtals 701,54 grömmum af kókaíni, sem flutt voru í tvennu lagi til Íslands frá Hollandi um Danmörku, ætluðu til söludreifingar hér á landi. Y játaði aðild sína að innflutningnum, með þeim athugasemdum að hann hefði ekki lagt á ráðin um innflutninginn með X, sem ekki hefði komið að málum og þá kvað hann háttsemi sín ekki hafa verið í ágóðaskyni. Hæstiréttur staðfesti sakfellingu Y og var hann dæmdur í tveggja ára fangelsi. X neitaði sök bæði við meðferð málsins í héraði og hjá lögreglu. Enginn meðákærðu bar hann sökum og ekkert vitni bar um aðild hans að ákæruefnunum. Lögreglan hleraði síma ákæru og fylgdist sérstaklega með ferðum X í um það bil ár áður en hann var handtekinn og kom fyrir hlerunartækjum í bifreið hans. Hins vegar var hvergi að finna í gögnum lögreglu staðfestingu á aðild X að umræddum fíkniefnainnflutningi. Samkvæmt þessu var ekki talið að fram hefði komið sönnun um háttsemi X er laut að þeim ákæruatriðum sem honum var gefið að sök. Var hann því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Með úrskurði héraðsdóms var leyst úr ágreiningsefni milli A og B sem upp kom við opinber skipti á dánarbúi C. Í úrskurðinum var jafnframt kveðið á um að málskostnaður milli aðilanna félli niður en greiða skyldi úr ríkissjóði gjafsóknarkostnað hvorrar þeirrar fyrir sig. Eftir uppkvaðningu úrskurðarins kom lögmaður B því á framfæri við héraðsdómara að henni hefði ekki verið veitt gjafsókn. Héraðsdómari brást við þessu samdægurs og var lögmönnum aðilanna birtur „nýr úrskurður“ með tölvubréfi þar sem ekki aðeins var fellt brott ákvæði um greiðslu gjafsóknarkostnað B úr ríkissjóði, heldur var úrskurðinum breytt á þann veg að A var gert að greiða B tiltekna fjárhæð í málskostnað. A kærði úrskurðinn að þessu leyti og krafðist þess að málskostnaður yrði látinn falla niður. Í niðurstöðu Hæstaréttar er vísað til þess að samkvæmt 1. málslið 3. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 sé dómur bindandi fyrir dómara þegar hann hefur verið kveðinn upp. Heimild í 2. málslið sama ákvæðis til að leiðrétta ritvillur, reikningsskekkjur, nafnskekkjur og aðrar bersýnilegar villur gæti með engu móti tekið til þess að breyta efnislegri niðurstöðu í dómsúrlausn. Yrði því að líta svo á að í hinum kærða úrskurði hafi verið kveðið á um að málskostnaður milli þeirra félli niður og bæri því að virða að vettugi þær breytingar sem héraðsdómari hafði gert á því ákvæði, sbr. 3. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Þar sem kæra A laut ekki að neinu, sem að lögum yrði talið fólgið í hinum kærða úrskurði, var málinu vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti.