Bergþóra Snæbjörnsdóttir,
Christa Hlín Lehmann,
Daníel Þór Bjarnason,
Elía Hörpu Önundarson,
Lea María Lemarquis,
Nerea Enriquez Santos,
Pétur Eggerz Pétursson,
Qussay Odeh (
Sigurður Örn Hilmarsson lögmaður) og
Steinunn Lukka Sigurðardóttir (
Oddur Ástráðsson lögmaður, 2. prófmál)
gegn
íslenska ríkinu (
Sonja H. Berndsen lögmaður)
Félagið Ísland-Paestína boðaði til mótmæla við húsnæði umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins þar sem ríkisstjórnin kom saman til fundar þann 31. maí 2024. Lögreglan var með nokkurn viðbúnað á svæðinu en erfiðlega gekk að koma ráðherrum að fundarstað þar sem mótmælendur reyndu að hindra för ráðherrabíla. Þegar ríkisstjórnarfundi lauk var enn nokkur fjöldi mótmælenda á staðnum og reyndu nokkrir þeirra að hindra för ráðherrabíls með því að leggjast í götuna eða standa í vegi fyrir honum. Í kjölfar þess að tekist hafði að koma fyrsta ráðherrabílnum fram hjá hópnum beitti lögregla úðavopni gagnvart mótmælendum, en von var á fleiri ráðherrabílum. Deilt var um hvort notkun úðavopna hafi verið nauðsynleg eða hvort eðlilegra hefði verið að grípa til vægari úrræða. Einnig var deilt um aðra valdbeitingu lögreglu. Áfrýjendur kröfðust miskabóta vegna aðgerða lögreglu en þau höfðu öll fengið piparúða í andlit í mismiklu magni. Með dómi héraðsdóms var ekki fallist á það með áfrýjendum að lögregla hefði gengið fram með ólögmætum hætti og stefndi sýknaður af kröfum þeirra. Landsréttur staðfesti dóminn.
S og Ó kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi S og Ó væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.
E og G kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi E og G væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.
R o.fl. kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi R o.fl. væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.
Eydís Lára Franzdóttir, Guðni Kjartan Franzson, dánarbú Sigríðar Sólrúnar Jónsdóttur, Ólafur Þór Jónsson, Reykjaprent ehf., Jón Gestur Ólafsson, Freygerður Anna Ólafsdóttir og Edda Rún Ólafsdóttir (
Sigurður Örn Hilmarsson lögmaður)
gegn
Sveitarfélaginu Vogum (
Ívar Pálsson lögmaður) og
Landsneti hf (
Þórður Bogason lögmaður)
E o.fl. kröfðust þess að fellt yrði úr gildi framkvæmdaleyfi sem sveitarfélagið V gaf út til L vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2. Hæstiréttur rakti að útgáfa hins umdeilda framkvæmdaleyfis hefði grundvallast á ítarlegri gagnaöflun sem meðal annars hefði farið fram í tilefni og framhaldi af dómum Hæstaréttar á árunum 2016 og 2017 vegna fyrri áætlana um Suðurnesjalínu 2. Andstætt því sem hefði átt við í þeim málum bæru gögn málsins, einkum ný skýrsla L um mat á umhverfisáhrifum, með sér að fyrirtækið hefði við undirbúning framkvæmda látið fara fram sérstaka athugun á þeim möguleika að leggja jarðstreng, hvar slíkur strengur gæti legið og hver yrðu umhverfisáhrif hans. Hæstiréttur tók undir efnislega niðurstöðu úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála um að annmarkar á áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum vegna skýrslunnar hefðu gefið V tilefni til umfjöllunar um hvort og að hvaða leyti munur á neikvæðum umhverfisáhrifum loftlínu samanborið við jarðstreng væri verulegur eða óverulegur. Ekki var fallist á að V hefði tekið ónógt tillit til athugasemda Skipulagsstofnunar um neikvæð umhverfisáhrif þeirrar framkvæmdar sem L sótti um leyfi fyrir. Þvert á móti bæri rökstuðningur V með sér, svo og öll meðferð málsins, að tekin hefði verið afstaða til álits stofnunarinnar og það lagt til grundvallar í samræmi við ákvæði 2. mgr. 13. gr. þágildandi laga um mat á umhverfisáhrifum og 2. mgr. 14. gr. skipulagslaga. Ekki var tekið undir málsástæður E o.fl. um að samkomulag L og V um lagningu hluta Suðurnesjalínu 1 í jörð eða tilvísun til þess í rökstuðningi V fyrir framkvæmdaleyfi L hefði falið í sér ómálefnalegan grundvöll fyrir útgáfu framkvæmdaleyfisins. Loks var því hafnað að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með jarðstreng, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að væri stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.
BR höfðaði mál þetta og krafðist þess að A yrði sviptur forsjá dóttur sinnar B á grundvelli d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á að skilyrði d-liðar 1. mgr. 29. gr. laganna væri uppfyllt. Dómurinn taldi hins vegar að krafa um forsjársviptingu á þessu stigi máls væri í andstöðu við meðalhófsreglu 2. mgr. 29. gr. og 7. mgr. 4. gr. sömu laga. Var kröfu BR um forsjársviptingu því hafnað. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar litið væri til þess hvort BR hafi verið eða væri unnt að grípa til annarra og vægari úrræða en að krefjast forsjársviptingar bæri að hafa í huga að tímabundin vistun barns utan heimilis væri meðal slíkra úrræða en B hefði verið vistuð utan heimilis allt frá fæðingu. Með vísan til atvika málsins og fyrirliggjandi matsgerðar um forsjárhæfni A, taldi Landsréttur það hafið yfir vafa að hagsmunir barnsins fælust í því að komast sem fyrst í varanlegt fóstur aðila með fulla forsjárhæfni. Þeir hagsmunir færu í bága við hagsmuni A sem fælust í því að fá lengri tíma til að öðlast foreldrahæfni, greiða úr óvissu varðandi búsetu og eftir atvikum að koma sér fyrir á Íslandi, stæði vilji hans til þess og fengi hann dvalarleyfi hér á landi. Það væru grundvallarréttindi barna að búa við stöðugleika í uppvexti og þroskvænleg skilyrði og takmarkaðist forsjárréttur foreldra af þeim mannréttindum barna að njóta forsvaranlegra uppeldisskilyrða. Þegar hagsmunir barns og foreldris stangist á vega hagsmunir barnsins, og hvað því er fyrir bestu, þyngra og yrðu hagsmunir foreldris þá að víkja við þessar kringumstæður. Var krafa BR um að A yrði sviptur forsjá B því tekin til greina.
Mál þetta snerist um þær dómkröfur stefnanda að felldar yrðu úr gildi tvær ákvarðanir kærunefndar útlendingamála samkvæmt úrskurði frá 20. nóvember 2024 þar sem stefnanda sem er sænskur ríkisborari var vísað brott frá Íslandi og gert að sæta endurkomubanni í 10 ár. Ekki var fallist á að með ákvörðun um brottvísunina hefði verið brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga, hvorki að því er varðar form- né efnisreglur. Jafnframt var vísað til þess að ákvæði um brottvísun EES- eða EFTA-borgara væri heimil samkvæmt lögum um útlendinga nr. 80/2016 og byggði á málefnalegum sjónarmiðum sem stjórnvöldum væri falið að meta út frá allsherjarreglu og almannaöryggi. Slíkt fyrirkomulag væri hvorki brot á 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrár né 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Varakröfu stefnanda um að endurkomubanni yrði markaður skemmri tími var vísað frá dómi án kröfu.
H ehf. höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist þess að fá viðurkennt að atkvæði fylgdi ekki jörðinni Hvarfsdal í Dalabyggð í Veiðifélagi Búðardalsár. Hæstiréttur taldi að það leiddi af 1. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006 að atkvæði í veiðifélaginu fylgdi ekki jörðinni Hvarfsdal. Einnig taldi Hæstiréttur að það færi ekki í bága við 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttar og 74. gr. um félagafrelsi að B ehf. nyti ekki atkvæðisréttar í veiðifélagi vegna jarðarinnar. Þannig hefði ekki verið gengið lengra með lögum nr. 61/2006 við að takmarka réttindi B ehf. en efni voru til. Samkvæmt þessu var tekin til greina viðurkenningarkrafa H ehf.
Hafnað var kröfu stefnanda um að ógilda ákvörðun stefnda um synjun þess að aflétta frystingu fjármuna félagsins í vörslum A banka. Niðurstaða dómsins byggir á því að 2. mgr. 12. gr. laga nr. 68/2023, um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða og frystingu fjármuna, feli í sér skyldu ráðherra til að aflétta þvingunarráðstöfun gagnvart aðila sem beri sama eða svipað nafn og sá aðili sem sé á þvingunarlista. Hins vegar verði hvorki af lagaákvæðinu sjálfu né öðrum ákvæðum laganna dregin ályktun um að skylda ráðherra sé víðtækari en þessu nemi. Þá var talið að stefndi hefði sýnt fram á með fullnægjandi hætti að ástæða þess að stefnandi sætti þvingunaraðgerðum væri ekki sú að um nafnarugling væri að ræða heldur hafi verið leiddar líkur að því að félagið væri tengt þeim aðila sem er skráð á þvingunarlista.
Hafnað var kröfu stefnanda um að ógilda ákvörðun stefnda um að synja honum um að taka sæti í stjórn einkahlutafélags, sem sætir þvingunaraðgerðum á grundvelli laga nr. 68/2023, um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða og frystingu fjármuna. Einkahlutafélagið hafði fengið undanþágu frá þvingunaraðgerðum með tilteknum skilyrðum sem höfðu m.a. það markmið að tryggja að félag, sem er skráð á alþjóðlegan þvingunarlista, gæti ekki haft áhrif á ákvarðanir einkahlutafélagsins. Fallist var á það með stefnda að stefnandi hefði ekki sýnt fram á að seta hans í stjórn einkahlutafélagsins samræmdist þessu markmiði. Var í því efni vísað til þess að stefnandi hefði ekki sýnt fram á að raunveruleg eigna- og stjórnunartengsl þess félags sem er á þvingunarlistanum og aðila sem tengjast því, hefðu verið rofin með kaupum hans á hlut í einkahlutafélaginu.
BR krafðist þess að A yrði sviptur forsjá sonar síns, B, á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á að skilyrðum beggja stafliða væri fullnægt. Þá kæmu vægari úrræði ekki til álita eins og málið væri vaxið og að meðalhófs hefði verið gætt í samræmi við 7. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 29. gr. laganna. Með vísan til röksemda hins áfrýjaða dóms og þeirra gagna sem lögð voru fyrir Landsrétt var í dómi Landsréttar fallist á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að skilyrðum d-liðar 1. mgr. 29. gr. væri fullnægt. Þá kom fram að frá því að B fór úr umsjá A hafi félagsþroski hans aukist til mikilla muna og líðan B, hegðun og nám tekið stórstígum framförum. Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms þótti einnig nægjanlega fram komið að skilyrðum a-liðar 1. mgr. 29. gr. væri fullnægt. Var svipting forsjár A yfir B því staðfest.
Ágreiningur um heimild sveitarfélags til afturköllunar lóðarréttinda.
BR krafðist þess að A yrði svipt forsjá sonar síns, B, á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms að skilyrðum d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga væri fullnægt. Féllst Landsréttur á að vegna geðrænna truflana og greindarskorts væri A vanhæf til að fara með forsjá B, enda mætti telja fullvíst að andlegri heilsu B og þroska væri hætta búin vegna þeirrar stöðu sem A væri í. Skipti þar miklu að B glímdi við frávik í taugaþroska sem kalli á sérstaka umönnun og meðhöndlun en gögn málsins bæru skýrt með sér að A bæri takmarkað skynbragð á sérþarfir B. Þá taldi dómurinn skilyrðum a-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga jafnframt fullnægt. Var meðal annars vísað til þess að frá því að B fór úr umsjá A hafi mál- og félagsþroski B aukist til muna, meira en unnt væri að skýra einungis með hækkandi aldri. Gæfi það vísbendingu um að uppeldi og samskipti á heimilinu, meðan B var í umsjá A, hafi haldið aftur af eðlilegum þroska B. Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til hins áfrýjaða dóms var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sviptingu forsjár A yfir B.
S og Ó höfðuðu mál á hendur L hf. og Í og kröfðust þess að ógilt yrði ákvörðun umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra 21. júní 2024 um annars vegar heimild L hf. til að framkvæma eignarnám til ótímabundinna afnota vegna lagningar háspennulínu á landi þeirra og hins vegar um að þinglýst yrði nánar tiltekinni kvöð á jörðina. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að L hf. bæri að leggja háspennulínuna í lofti nema annar kostur teldist hagkvæmari eða æskilegri í skilningi þingsályktunar nr. 11/144, sbr. 5. mgr. 9. gr. a raforkulaga nr. 65/2003. Tók Landsréttur fram að framkvæmdaraðili, í þessu tilviki L hf., hefði forræði á því hvaða framkvæmdakostir uppfylltu markmið framkvæmdarinnar, enda væri það mat reist á hlutlægum og málefnalegum grunni. Var niðurstaða Landsréttar sú að ekkert haldbært hefði komið fram í málinu sem gæfi til kynna að svo hefði ekki háttað til í umræddu tilviki. Þá hefði L hf. með fullnægjandi hætti gert athugun á mismunandi framkvæmdakostum. Var því slegið föstu að L hf. hefði verið heimilt að velja þann framkvæmdakost sem lá til grundvallar beiðni hans um eignarnám. Var sá framkvæmdakostur jafnframt talinn samræmast best þeim sjónarmiðum sem sett væru fram í raforkulögum og þeirri stefnu sem Alþingi hefði markað á grundvelli laganna. Þá taldi Landsréttur að gætt hefði verið að rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar og meðalhófs þegar L hf. var heimilað eignarnám vegna lagningar háspennulínunnar og að uppfyllt væri skilyrði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um að almannaþörf krefðist þess að eignarnámið yrði heimilið. Samkvæmt framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu L hf. og Í.
E og G höfðuðu mál á hendur L hf. og Í og kröfðust þess að ógilt yrði ákvörðun umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra 21. júní 2024 um annars vegar heimild L hf. til að framkvæma eignarnám til ótímabundinna afnota vegna lagningar háspennulínu á landi þeirra og hins vegar um að þinglýst yrði nánar tiltekinni kvöð á jörðina. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að L hf. bæri að leggja háspennulínuna í lofti nema annar kostur teldist hagkvæmari eða æskilegri í skilningi þingsályktunar nr. 11/144, sbr. 5. mgr. 9. gr. a raforkulaga nr. 65/2003. Tók Landsréttur fram að framkvæmdaraðili, í þessu tilviki L hf., hefði forræði á því hvaða framkvæmdakostir uppfylltu markmið framkvæmdarinnar, enda væri það mat reist á hlutlægum og málefnalegum grunni. Var niðurstaða Landsréttar sú að ekkert haldbært hefði komið fram í málinu sem gæfi til kynna að svo hefði ekki háttað til í umræddu tilviki. Þá hefði L hf. með fullnægjandi hætti gert athugun á mismunandi framkvæmdakostum. Var því slegið föstu að L hf. hefði verið heimilt að velja þann framkvæmdakost sem lá til grundvallar beiðni hans um eignarnám. Var sá framkvæmdakostur jafnframt talinn samræmast best þeim sjónarmiðum sem sett væru fram í raforkulögum og þeirri stefnu sem Alþingi hefði markað á grundvelli laganna. Þá taldi Landsréttur að gætt hefði verið að rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar og meðalhófs þegar L hf. var heimilað eignarnám vegna lagningar háspennulínunnar og að uppfyllt væri skilyrði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um að almannaþörf krefðist þess að eignarnámið yrði heimilið. Samkvæmt framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu L hf. og Í.
R ehf., S, J, F og E höfðuðu mál á hendur L hf. og Í og kröfðust þess að ógilt yrði ákvörðun umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra 21. júní 2024 um annars vegar heimild L hf. til að framkvæma eignarnám til ótímabundinna afnota vegna lagningar háspennulínu á landi þeirra og hins vegar um að þinglýst yrði nánar tiltekinni kvöð á jörðina. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að L hf. bæri að leggja háspennulínuna í lofti nema annar kostur teldist hagkvæmari eða æskilegri í skilningi þingsályktunar nr. 11/144, sbr. 5. mgr. 9. gr. a raforkulaga nr. 65/2003. Tók Landsréttur fram að framkvæmdaraðili, í þessu tilviki L hf., hefði forræði á því hvaða framkvæmdakostir uppfylltu markmið framkvæmdarinnar, enda væri það mat reist á hlutlægum og málefnalegum grunni. Var niðurstaða Landsréttar sú að ekkert haldbært hefði komið fram í málinu sem gæfi til kynna að svo hefði ekki háttað til í umræddu tilviki. Þá hefði L hf. með fullnægjandi hætti gert athugun á mismunandi framkvæmdakostum. Var því slegið föstu að L hf. hefði verið heimilt að velja þann framkvæmdakost sem lá til grundvallar beiðni hans um eignarnám. Var sá framkvæmdakostur jafnframt talinn samræmast best þeim sjónarmiðum sem sett væru fram í raforkulögum og þeirri stefnu sem Alþingi hefði markað á grundvelli laganna. Þá taldi Landsréttur að gætt hefði verið að rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar og meðalhófs þegar L hf. var heimilað eignarnám vegna lagningar háspennulínunnar og að uppfyllt væri skilyrði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um að almannaþörf krefðist þess að eignarnámið yrði heimilið. Samkvæmt framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu L hf. og Í.
Deilt var um gildi ákvæða í samningi milli málsaðila þar sem kveðið var á um skyldu stefnanda til að greiða stefnda gjald fyrir breytt og aukið byggingarmagn á lóð í eigu stefnanda og kauprétt F hf. á einni íbúð í fyrirhugaðri byggingu á lóðinni á föstu verði. Hafnað var kröfu stefnanda um endurgreiðslu á endurgjaldi sem hann innti af hendi á grundvelli umdeildra samningsákvæða og jafnframt varakröfu stefnanda um viðurkenningu á því að þessi ákvæði væru óskuldbindandi fyrir hann. Sömu leiðis var hafnað kröfu stefnanda um greiðslu mismunar á kaupverði á íbúð sem F keypti og ætluðu markaðsverði sömu eignar og varakröfu hans um að kaupréttarákvæði samningsins væri óskuldbindandi fyrir hann. Þá var stefndi sýknaður af þrautavarakröfu stefnanda, um breytingu á kaupréttarákvæðinu þar sem sú krafa var talin beint að röngum aðila.
Barnaverndarþjónusta B höfðaði mál þetta og krafðist þess að A yrði svipt forsjá sona sinna, E og F á grundvelli a-, c- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að uppfyllt væru skilyrði a- og c-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga svo fallast mætti á kröfu barnaverndarþjónustu B hvað eldri drenginn E varðaði. Aftur á móti var ekki fallist á að skilyrði barnaverndarlaga til forsjársviptingar væru uppfyllt hvað yngri drenginn F varðaði og var A því sýknuð af kröfu barnaverndarþjónustu B að því leyti.
Stefnandi, fasteignasala, krafðist þess aðallega að felld yrðu úr gildi ákvörðun ríkisskattstjóra þess efnis að sekta stefnanda fyrir brot gegn lögum nr. 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Ríkisskattstjóri var sýkn af aðalkröfu en fallist var á varakröfu stefnanda og sektin lækkuð verulega.
Stefnandi krafði stefnda um endurgreiðslu á fjárhæð sem hann hafði innt af hendi fyrir 20 tonna tollkvóta vegna innflutnings alifuglakjöts þar sem honum var ókleift að flytja inn umrætt magn innan gildistíma tollkvótans vegna atvika sem tengdust pólskum framleiðanda alifuglakjöts. Ekki var fallist á með stefnanda að hann hefði ofgreitt stefnda vegna umrædds tollkvóta þar sem hann öðlaðist þau tímabundnu réttindi sem falin voru í tollkvótanum og bar stefndi ekki ábyrgð á því að stefnanda var ókleift að nýta sér allan úthlutaðan tollkvóta innan gildistíma hans.
N höfðaði mál og krafðist þess að ógilt yrði ákvörðun bæjarstjórnar H um úthlutun lóðarinnar Á en til vara að viðurkennd yrði skaðabótaskylda H vegna tjóns N af völdum sömu ákvörðunar. Atvik voru með þeim hætti að H auglýsti eftir tilboðum í lóðina og átti N hæsta boð í hana en B það næst hæsta. Með hliðsjón af byggingarsögu aðilanna var boði B tekið. N byggði á því að H hefði með því brotið gegn rétti hans til lóðarinnar sem hæstbjóðanda með ólögmætum hætti. H byggði aftur á móti á því að úthlutunin hefði verið í samræmi við gildandi reglur og að H hefði samkvæmt þeim verið heimilt að hafna tilboði N og taka tilboði B. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að heimilt hefði verið að líta til byggingarsögu bjóðenda, þar á meðal til þess hvort eðlileg framvinda hefði verið á fyrri byggingarframkvæmdum. Þá var ekki fallist á með N að brotið hefði verið gegn 13. gr. stjórnsýslulaga við meðferð málsins enda hefði afstaða N um tafir á framkvæmdum legið fyrir í gögnum málsins. Í þessum efnum var jafnframt ekki talið að á H hefði hvílt skylda til að afhenda N afrit af samantektum og samanburði hans á bjóðendum. Landsréttur féllst auk þess ekki á með N að brotið hefði verið gegn 10., 11., 12. og 18. gr. stjórnsýslulaga, en taldi hins vegar að annmarki hefði verið á rökstuðningi H. Hann gat þó ekki einn og sér leitt til þess að fallist yrði á kröfur N í málinu. Var öllum málsástæðum N þannig hafnað og niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu H og B af kröfum N því staðfest.
Stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar lögmanna.
BH krafðist þess að A yrði svipt forsjá sonar síns, C, á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í dómi héraðsdóms var rakin sú niðurstaða matsmanns að færi drengurinn aftur í umsjá A myndi það hafa alvarleg og neikvæð langtímaáhrif á þroska hans, tilfinningar og félagslega stöðu. Úrræði til að styðja við A væru fullreynd og mælti matsmaður ekki með því að C færi aftur í hennar umsjá. Héraðsdómur ályktaði að niðurstaða matsmanns samrýmdist því sem fram kæmi í gögnum málsins. Taldi dómurinn að C bæri merki um alvarlega vanrækslu og þyrfti góðan stuðning, reglu og stöðugleika til langs tíma. Var það niðurstaða héraðsdóms að þarfir og hagsmunir C krefðust þess að A væri svipt forsjá hans. Fyrir Landsrétti var aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns á forsjárhæfni A. Rétturinn taldi ekki efni til að hnekkja niðurstöðu héraðsdóms um að C hefði búið við alvarlega vanrækslu af hálfu A og að vægari úrræði en forsjársvipting myndu ekki geta skilað viðhlítandi árangri. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.
A höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaðabóta vegna ólögmætrar uppsagnar úr starfi hjá B í kjölfar áminningar. Landsréttur lagði til grundvallar að það væri matskennd ákvörðun að veita starfsmanni áminningu. Óumdeilt væri að frammistaða A í því verkefni sem hefði verið tilefni áminningarinnar hefði verið ófullnægjandi, líkt og hann hefði viðurkennt í andmælabréfi sínu. Fullyrðingar um ófullnægjandi frammistöðu í því verkefni sem vísað hefði verið til í aðdraganda uppsagnarinnar hefðu jafnframt verið studdar gögnum. Taldi Landsréttur því ekki efni til að telja ákvarðanir forstjóra B ólögmætar eða að þær hefðu byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Þá taldi Landsréttur ekki brotið gegn andmælarétti A. Í þeim efnum var meðal annars vísað til þess að ekkert lægi fyrir um það að A hefði þarfnast frekari gagna til að gæta andmælaréttar síns en auk þess yrði ekki annað ráðið af andmælabréfum A en að honum hefði verið fullkunnugt um atvik og tilefni hinna fyrirhuguðu ákvarðana. Loks taldi Landsréttur annað það sem A hefði fært fram í málinu ekki geta orðið til þess að kröfur hans yrðu teknar til greina. Hinn áfrýjaði dómur um sýknu Í af kröfum A var því staðfestur.
Eydís Lára Franzdóttir, Guðni Kjartan Franzson, Sigríður Sólrún, Jónsdóttir, Ólafur Þór Jónsson, Reykjaprent ehf., Jón Gestur Ólafsson og Freygerður Anna Ólafsdóttir og Edda Rún Ólafsdóttir (
Linda Íris Emilsdóttir lögmaður)
gegn
Sveitarfélaginu Vogum (
Ívar Pálsson lögmaður) og
Landsneti hf. (
Þórður Bogason lögmaður)
Stefndu, Sveitarfélagið Vogar og Landsnet hf., voru sýknir af kröfu um ógildingu framkvæmdaleyfis vegna lagningar Suðurnesjalínu 2.
Stefnandi lenti í stimpingum við andyri í stigagangi á heimili sínu við fyrri barnsmóður sína. Hún kallaði til lögreglu vegna atviksins og svaraði fyrirspurn lögreglu um að hann væri hugsanlega með skotvopn á heimilinu, en hún hafði áður kært hann fyrir að hafa beint því að sér. Lögreglumenn ásamt sérsveitarmönnum fóru á vettvang og var stefnandi handtekinn fyrir utan heimili sitt, settur í handjárn og færður í lögreglubifreið á meðan lögreglumenn leituðu að skotvopni á heimili hans þar sem sambýliskona hans var ásamt tveimur litlum börnum sem voru sofandi. Leitinni var haldið áfram eftir að stefnandi upplýsti að skotvopnið væri geymt annars staðar. Frelsissvipting stefnanda stóð í 47 mínútur. Fallist var á að þrátt fyrir að stefnandi hefði stuðlað að handtökunni hefði meðalhófs ekki verið gætt við handtökuna. Stefnandi lagði fram matsgerð þar sem fram kom að hann byggi við veruleg einkenni áfallastreitu og var varanleg örorka hans metin 15%. Þegar horft var til skammvinnrar frelsissviptingar sem stefnandi stuðlaði að nokkru leyti sjálfur að, væntinga hans sjálfs um handtökuna, undirliggjandi heilsufar og vinnusögu fyrir atvikið, svo og ólíkrar niðurstöðu ýmissa heilsugæsluaðila varðandi áfallastreituröskun, einkum sérhæfðs geðteymis, var ekki fallst á að sýnt væri fram á orsakatengsl þess að ekki var gætt meðalhófs við handtökuna og að varanleg örorka stefnanda væri sennileg afleiðing þess. Hins vegar var talið að stefnandi ætt rétt á miskabótum vegna þess að meðalhófs var ekki gætt auk þess sem ótvírætt samþykki lá ekki fyrir húsleitinni.
Talið var að Sjúkratryggingastofnun hefði verið heimilt að hætta að greiða stefnanda, lækningastofu, þá reikninga sem stefnandi sendi stofnuninni vegna greiðsluþátttöku ríkisins í heilbrigðiskostnaði. Stefndi, íslenska ríkið, var því sýknað af fjárkröfu stefnanda.
A höfðaði mál gegn Í og krafðist ógildingar á áminningu sem skólastjóri framhaldsskólans B veitti honum í kjölfar fundar þar sem komið hafði til harðra orðaskipta á milli A og stjórnenda skólans. Áminningin var veitt A vegna ósæmilegrar framkomu hans í garð samstarfsfólks á fundinum sem ekki þótti samrýmast starfi hans sem kennari við skólann. Í hinum áfrýjaða dómi var tekið fram að A hefði ekki verið áminntur fyrir að gagnrýna skólastjórnendur heldur fyrir það hvernig hann kom gagnrýni sinni á framfæri á fundinum. Því hefði ekki verið brotið gegn tjáningarfrelsi A. Þá var ekki talið að málsmeðferð við veitingu áminningarinnar hefði verið ábótavant. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á að framkoma A á fundinum hefði verið með þeim hætti sem lýst væri í 14. og 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þannig að réttlætt hefði áminningu hans. Var Í sýknað af kröfum A. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt framganga skólastjórnenda á fundinum kynni að hafa verið hvöss og þeir svarað gagnrýni A á ákveðinn og beinskeyttan hátt breytti það ekki því að framkoma A hefði verið ósæmileg í garð samstarfsfólks og ósamrýmanleg starfi hans sem kennara við skólann. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var niðurstaða hans um sýknu Í af ógildingar- og miskabótakröfu A staðfest.
Bergþóra Snæbjörnsdóttir, Christa Hlín Lehmann, Daníel Þór Bjarnason, Elía, Hörpu Önundarson, Lea María Lemarquis, Nerea Enriquez Santos, Pétur Eggerz og Pétursson, Qussay Odeh og Steinunn Lukka Sigurðardóttir (
Oddur Ástráðsson lögmaður)
gegn
íslenska ríkinu (
Sonja H. Berndsen lögmaður)
Fallist var á að valdbeiting lögreglu í mótmælum við Skuggasund hefði stuðst við lögbundnar heimildir og ekki gengið lengra en nauðsyn krafði í þágu þess að halda uppi allsherjarreglu og tryggja för og öryggi ráðamanna til og frá fundarstað. Um væri að ræða lögmætt markmið samkvæmt stjórnarskrá og ákvæðum Mannréttindasáttmála Evrópu og hefði lögreglan gætt meðalhófs við valdbeitinguna með vísan til allra atvika. Við mat á meðalhófi var m.a. vísað til þess að mótmælendur voru ekki hindraðir í því að halda mótmælum áfram heldur einungis beðnir um að færa sig um örfá skref. Þá var ekki talið að lögregla hefði getað ráðist í handtökur eins og aðstæður voru á vettvangi og beiting annarra og vægari úrræða hafi verið fullreynd. Kröfum um miskabætur var því hafnað.
Talið var að stefnandi hefði sjálfur valdið því að hann var handtekinn og vistaður í fangaklefa í tvo og hálfan tíma. Hegðun hans var ekki talin skýrast af sjúkdómi hans. Hann var hvorki talinn hafa sýnt fram á að framganga lögreglunnar hefði verið saknæm né að lögregla hefði farið út fyrir meðalhóf í framgöngu sinni við hann. Hann var því hvorki talinn eiga rétt til miskabóta úr hendi ríkisins á grundvelli 246. gr. laga nr. 88/2008, á grundvelli sakarreglunnar né á þeim grundvelli að lögregla hafi farið offari í störfum sínum.
B krafðist þess að A yrði svipt forsjá sonar síns, C, á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti með vísan til forsendna kom fram að C hefði búið við alvarlega vanrækslu hjá A áður en mál hans kom til kasta B. Af hálfu B hefðu verið gerðar margar tilraunir til að styðja A og leiðbeina henni til að veita C eðlileg uppeldisskilyrði en þrátt fyrir samþykki A við einstökum áætlunum hafi hún ekki farið eftir efni þeirra eða lagt sig fram að vinna að velferð C. Þá var rakið að dómkvaddur matsmaður, sem skilaði matsgerð undir rekstri málsins, hafi talið að A væri ófær um að annast son sinn. Var því talið ljóst að C yrði hætta búin ef hann færi á ný í umsjá A og myndi slík ráðstöfun að öllum líkindum hrinda þeim miklu framförum sem hann hafði sýnt. Með vísan til þess var A svipt forsjá sonar síns, C.
Tryggingastofnun og íslenska ríkið sýknuð af kröfu örorkulífeyrisþega um skaða- og miskabætur vegna uppgjörs örorkulífeyris á árunum 2012 til 2014 og vegna endurákvörðunar örorkulífeyris árið 2019.
Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 4. mgr. 105. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sbr. e- og g-liði 1. mgr. 115. gr. laga um útlendinga, og b-lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála þar sem ekki var sýnt að reynd hafi verið vægari úrræði en gæsluvarðhald til að ná því markmiðið sem að var stefnt, sbr. 2. mgr. 115. gr. og 1. mgr. 114. gr. laga um meðferð útlendinga, eða að slík úrræði teldust ófullnægjandi.
Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 4. mgr. 105. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sbr. e- og g-liði 1. mgr. 115. gr. laga um útlendinga, og b-lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála þar sem ekki var sýnt að reynd hafi verið vægari úrræði en gæsluvarðhald til að ná því markmiðið sem að var stefnt, sbr. 2. mgr. 115. gr. og 1. mgr. 114. gr. laga um meðferð útlendinga, eða að slík úrræði teldust ófullnægjandi.
Í byrjun árs 2021 innleiddi R stafrænu kennslulausnina Seesaw í sex grunnskólum borgarinnar. P hóf frumkvæðisathugun á notkun hennar 15. apríl 2021. Með ákvörðun P 16. desember 2021 var R gert að loka reikningum skólabarna í lausninni og sjá til þess að öllum persónuupplýsingum yrði eytt úr henni þar sem notkunin hefði verið ólögmæt. Þá ákvað P 3. maí 2022 að leggja 5.000.000 króna sekt á R vegna málsins sem skyldi greiðast til Í. R höfðaði mál til ógildingar ákvarðana P og endurgreiðslu sektarinnar. Hæstiréttur taldi ekki efni til að ógilda ákvörðun P 16. desember 2021 í heild þrátt fyrir að R hefði ekki verið veittur formlegur andmælaréttur með vísan til 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sem hefði þó talist til vandaðra stjórnsýsluhátta. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að P hefði ekki lagt viðhlítandi grunn að efnislegri niðurstöðu sinni hvað varðaði tegund persónuupplýsinga auk þess sem efnislegir annmarkar voru á mati P á heimild R til vinnslu persónuupplýsinga. Að virtum þeim atvikum sem lágu fyrir og stöðu málsins við ákvörðunina 16. desember 2021 var það mat réttarins að sá þáttur hennar sem laut að lokun reikninga skólabarna og eyðingu persónuupplýsinga hefði verið úr hófi og var ákvörðunin 16. desember 2021 því felld úr gildi að hluta. Hæstiréttur taldi enn fremur að ekki hefði verið efni til að gera R sekt með ákvörðuninni 3. maí 2022 vegna efnislegra annmarka og ágalla á stjórnsýslulegri meðferð hennar og var Í gert að endurgreiða R stjórnvaldssektina.
Með breytingum á samþykktum L sem tóku gildi 1. janúar 2023 voru áunnin en óvirk lífeyrisréttindi yngri sjóðfélaga A-deildar til mánaðarlegs ellilífeyris lækkuð meira en þeirra sem eldri voru. Breytingarnar voru gerðar vegna nýrra forsendna um lífslíkur sem L bar að miða við í tryggingafræðilegum athugunum á fjárhag sínum frá og með árinu 2023. Í þeim forsendum var í fyrsta sinn gengið út frá því að þeir sem yngri væru myndu ná hærri aldri en þeir eldri. Í málinu krafðist A, sjóðfélagi í L, að 6. töluliður viðauka B við samþykktir sjóðsins yrði ógildur en þar voru breytingarnar útfærðar. Hæstiréttur taldi óvirk en áunnin lífeyrisréttindi njóta verndar 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Talið var að þótt L hefði getað brugðist við breyttum reiknigrunni um lífslíkur með annarri útfærslu á breytingum á samþykktum sínum yrði að leggja til grundvallar að L hefði stefnt að lögmætu markmiði og að breytingarnar hefðu byggst á málefnalegum sjónarmiðum. Hæstiréttur taldi breytingarnar ekki hafa gengið gegn jafnræði sjóðfélaga eða brotið gegn meðalhófi. Að öllu framangreindu virtu var því talið að breytingar á samþykktunum hefðu verið innan þess svigrúms sem L naut, þær ættu sér næga lagastoð og fælu ekki í sér skerðingu á áunnum en óvirkum lífeyrisréttindum A í andstöðu við ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu.
A höfðaði mál á hendur Í til heimta bóta vegna starfsloka hans sem skrifstofustjóra í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Deildu aðilar einkum um hvort um embætti A hefði verið lagt niður vegna skipulagsbreytinga samkvæmt 34. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna eða hvort starfslok hans hefðu í reynd grundvallast á ávirðingum vegna embættisfærslu hans sem fara hefði átt með samkvæmt 26. til 28. gr. laganna. Hæstiréttur taldi ekkert fram komið í málinu um að skipulagsbreytingarnar hefðu verið til málamynda eða í reynd haft það að markmiði að leiða til lausnar A frá embætti. Var þá einnig horft til þess að fyrir lá að hvorki ráðherra né ráðuneytisstjóra hefði verið kunnugt um ávirðingar í garð A þegar breytingarnar voru afráðnar. Ekki yrði litið svo á að svigrúm ráðuneytisins til að leggja mat á hvort réttmætt væri að leggja niður embætti A vegna skipulagsbreytinga hefði verið takmarkaðra vegna þess að ávirðingar voru komnar fram sem mögulega gátu leitt til áminningar eða jafnvel tafarlausrar lausnar um stundarsakir. Hefðu stjórnendur ráðuneytisins notið ákveðins svigrúms til að meta hvort það þjónaði hagsmunum Í að A héldi áfram störfum út skipunartíma sinn og ekki hefði verið ómálefnalegt að horfa í því tilliti meðal annars til þess hvernig hann hefði hagað störfum í embættistíð sinni. Að öllu virtu taldi Hæstiréttur að ráðuneytið hefði lagt nægilegan grunn að þeirri niðurstöðu sinni að ekki kæmi til greina að A starfaði þar áfram eftir að skipulagsbreytingar hefðu komið til framkvæmda. Niðurlagning embættis A og lausn hefði því verið reist á málefnalegum sjónarmiðum. Þá var ekki fallist á að ákvörðunin hefði brotið gegn sjónarmiðum um jafnræði og meðalhóf eins og atvikum málsins var háttað. Yrði ekki litið svo á að ákvörðun ráðherra um niðurlagningu embættisins hefði í reynd haft það að markmiði að komast hjá því að fylgja lögboðinni málsmeðferð sem ætlað væri að tryggja réttaröryggi A. Var Í því sýknað af kröfum A.
A höfðaði mál gegn S og krafðist viðurkenningar á því að S hefði frá og með 1. janúar 2015 verið óheimilt að skerða örorkulífeyrisgreiðslur til hans með því að telja honum til tekna barnalífeyri frá Tryggingastofnun. Þá krafðist A jafnframt viðurkenningar á því að S væri skylt að greiða sér vangoldnar lífeyrisgreiðslur vegna skerðingarinnar. Vísaði Hæstiréttur fyrri dómkröfunni frá héraðsdómi enda fæli hún í sér málsástæðu að baki þeirri síðari. Ágreiningur aðila laut efnislega að því hvort stefnda hefði verið heimilt að skerða örorkulífeyrisgreiðslur til áfrýjanda með því að telja honum til tekna, í skilningi 1. mgr. 15. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og 1. mgr. greinar 19.3. þágildandi samþykkta stefnda, barnalífeyri sem hann fékk greiddan frá Tryggingastofnun á grundvelli þágildandi 20. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Aðilar deildu meðal annars um hvort skerðingin hefði átt sér viðhlítandi stoð í lögum og hvílt á málefnalegum ástæðum, svo og hvort staðið hafi verið að henni með réttum hætti gagnvart A. Til grundvallar kröfum sínum vísaði A til eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og þeirrar verndar sem virk lífeyrisréttindi njóti á grundvelli hennar. Þá var deilt um það hvort ákvörðunin hefði samrýmst 76. gr. stjórnarskrárinnar. Hæstiréttur féllst ekki á að sú afstaða S að taka tillit til barnalífeyris almannatrygginga við ákvörðun örorkulífeyris honum til handa hefði farið í bága við lög nr. 129/1997 og samþykktir S eins og viðkomandi ákvæði yrðu almennt skýrð með hliðsjón af 72. gr. stjórnarskrár. Leggja yrði til grundvallar að það samrýmdist almennt stjórnarskrárgreininni að réttur sjóðfélaga til örorkulífeyris tæki mið af fjárhæð sem gerði hann jafnsettan og ef skerðing á aflahæfi hans hefði ekki orðið. Slík sjónarmið væru málefnaleg, samrýmdust jafnræði og brytu þess utan ekki í bága við 1. og 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrár. Á hinn bóginn taldi Hæstiréttur að hvað sem liði þeirri efnislegu niðurstöðu að S hefði samkvæmt lögum og samþykktum sínum almennt verið heimilt að taka tillit til barnalífeyris A frá Tryggingastofnun við ákvörðun heildartekna hans hefði S borið að vanda til málsmeðferðar við undirbúning ákvörðunar þess efnis. Honum hefði verið skylt að gæta þess að hún raskaði ekki hagsmunum lífeyrisþega í ríkari mæli en nauðsynlegt var og borið að upplýsa þá fyrir fram um tilefni og ástæður breyttrar framkvæmdar, enda um að ræða ákvörðun sem fól í sér breytingu á virkum réttindum sjóðfélaga, sem hann hafði notið um árabil. Umrædd ákvörðun, sem upphaflega var ranglega tekin á vettvangi Greiðslustofu lífeyrissjóða 19. mars 2015, ætti ekki rætur að rekja til afkomu S og að engin tryggingafræðileg athugun hafi legið henni til grundvallar. Óupplýst væri því í málinu hvers vegna S hefði á árinu 2015 breytt þeirri áralöngu framkvæmd að líta ekki til greiðslu barnalífeyris frá Tryggingastofnun við ákvörðun örorkulífeyris. Þá hefði undirbúningur og málsmeðferð stjórnar S sem staðfesti svokallaða ákvörðun greiðslustofunnar á fundi sínum 14. mars 2016 verið ófullnægjandi. Að þessu virtu og að gættum réttmætum væntingum A væri ekki unnt að líta svo á að S hefði lagt fullnægjandi grundvöll að ákvörðun um að skerða bætur til handa áfrýjanda með tilliti til þess barnalífeyris sem hann fékk þá greiddan frá Tryggingastofnun. Væri sú ákvörðun ólögmæt og gæti ekki, eins og að henni var staðið, haft þau réttaráhrif að skerða réttindi áfrýjanda til örorkulífeyris úr hendi S. Var því fallist á kröfu A um greiðsluskyldu S vegna vangoldinna lífeyrisgreiðslna.
Stefnandi krafðist ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndar hugverkaréttinda á sviði iðnaðar í máli nr. 11/2020 kveðinn upp 13. júlí 2023, þar sem staðfest var ákvörðun Hugverkastofunnar um að synja beiðni stefnanda um endurveitingu réttinda til einkaleyfis. Stefnandi sem hafði ekki greitt árgjald í tæka tíð óskað eftir endurveitingu réttinda með vísan til 72. gr. laga nr. 17/1991. Ágreiningur stefnanda og stefnda laut að því hvort stefnandi eða umboðsmaður hans hafi gert allt það sem með sanngirni mætti krefjast af honum til að virða þau tímamörk sem vörðuðu missi réttinda. Talið var að greiðslukerfi umboðsaðila stefnanda hefði verið vel útfært kerfi sem hefði starfað með skilvirkum hætti í mörg ár og byggði á tvöföldu eftirlitskerfi með útsendingu greiðslubeiðna og móttöku greiðslukvittana sem var ekki á hendi sömu starfsmanna. Um væri að ræða einangrað tilvik vegna mistaka starfsmanna sem aldrei hafði komið upp áður í áratugasögu félagsins. Fallist var á að sú ákvörðun um að synja um endurupptöku færi í bága við meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og væri í andstöðu við þau sjónarmið sem lægu til grundvallar ákvæði 72. gr. laga nr. 17/1991.
A höfðaði mál á hendur Í til heimtu miskabóta og viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna uppsagnar hennar úr starfi hjá B. Hafði staða A verið lögð niður vegna hagræðingar en um svipað leyti var fjórum öðrum starfsmönnum B sagt upp störfum. Í dómi Landsréttar var fallist á það með Í að rannsókn hefði farið fram á hæfi A í samanburði við aðra starfsmenn viðkomandi teymis, meðal annars með hliðsjón af fyrirsjáanlegri verkefnastöðu B. Talið var að matið hefði verið reist á málefnalegum sjónarmiðum og var ekki á það fallist með A að annmarkar hefðu verið á því. A var ekki talin hafa hnekkt því mati forstjóra B að þekking annarra starfsmanna hefði nýst betur í starfsemi B. Þá var talið sýnt fram á að gætt hefði verið meðalhófs við töku ákvörðunarinnar. Lagði Landsréttur til grundvallar að uppsögn A hefði verið lögmæt og í samræmi við 1. mgr. 43. gr. og síðari málslið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Var Í því sýknað af öllum kröfum A.
B ehf. og G ehf. höfðuðu mál gegn R ohf. og M til viðurkenningar á skaðabótaábyrgð vegna tjóns sem hlotist hefði af umfjöllun um félagið BE ehf. í sjónvarpsþætti R ohf., Kastljósi, sem sýndur var 28. nóvember 2016. Bú BE ehf. var síðar tekið til gjaldþrotaskipta og töldu B ehf. og G ehf. að R ohf. og M bæru skaðabótaábyrgð á tjóni þeirra vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna R ohf. og M við undirbúning, gerð og sýningu þáttarins. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að þó svo fjallað hefði verið um gögn um eftirlit M með BE ehf. og öðrum eggjaframleiðendum í umræddum sjónvarpsþætti gæti eftirlitið ekki talist hafa verið hluti af undirbúningi fyrir gerð hans eða fallið undir aðra þá háttsemi sem kröfur B ehf. og G ehf. tækju til. Yrði skaðabótaábyrgð M því ekki reist á slíkum málsástæðum. Í dómi Landsréttar þótti því ekki verða slegið föstu að umfjöllunin í þættinum sem slík, sem ekki yrði ráðið að hefði verið efnislega röng, hefði ekkert fréttagildi haft og hún ekki átt sérstakt erindi við almenning á þeim tíma sem þátturinn var sýndur. Að því virtu þóttu B ehf. og G ehf. ekki hafa fært sönnur á að R ohf. hefði með umfjöllun sinni og efnistökum sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi, svo bótaábyrgð varðaði og var R ohf. sýknað af kröfum B ehf. og G ehf. Á hinn bóginn féllst Landsréttur á að M hefði brotið gegn 2. mgr. 17. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 með því að beina ekki áskorun til BE ehf. um að upplýsa hvort félagið teldi að tilteknar umbeðnar upplýsingar, sem afhentar voru R ohf., hefðu átt að fara leynt. Þá hefði falist í nánar tilgreindum ummælum starfsmanna M í nefndum sjónvarpsþætti brot gegn lögmætis- og meðalhófsreglum stjórnsýsluréttar sem varðaði M skaðabótaábyrgð. Féllst Landsréttur því á hluta varakröfu B ehf. og G ehf. í málinu um viðurkenningu skaðabótaábyrgðar M.
A höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaða- og miskabóta vegna ákvörðunar ráðherra um að hætta við að skipa í embætti forstjóra stofnunarinnar B og auglýsa embættið að nýju laust til umsóknar. Hafði A sótt um stöðuna og verið eini umsækjandinn sem uppfyllti hæfnisþætti starfsins. Byggði A á því að ákvörðun ráðherra hefði verið ólögmæt og valdið henni bæði tjóni og miska. Hefði ráðherra með ákvörðun sinni brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og meginreglum stjórnsýsluréttar, bæði hvað varðar efni og málsmeðferð. Í dómi Landsréttar var rakið að hvorki í lögum nr. 88/2021 um B né öðrum lögum væri vikið að því á hvaða sjónarmiðum ætti að byggja við skipun í embætti forstjóra B. Ráðherra hafi því notið ákveðins svigrúms til mats á hæfni umsækjenda. Þá var talið að stjórnvald nyti sams konar svigrúms þegar tekin væri ákvörðun um að skipa ekki í auglýst embætti og auglýsa það á ný. Rökstuðningur ráðherra bæri með sér að ákvörðun hans hafi byggst á því mati ráðuneytisins að A félli ekki nægilega vel að þeim kröfum sem gera yrði til hæfni forstjóra B. Var hvorki talið að ákvörðun ráðherra hefði verið tekin á grundvelli ómálefnalegra sjónarmiða né að meðferð ráðuneytisins við undirbúning ákvörðunarinnar hefði verið í andstöðu við lög. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu Í af öllum kröfum A.
Reykjavíkurborg tók Seesaw-kerfið í notkun árið 2021, en þar var um að ræða rafræna kennslulausn. Persónuvernd komst að þeirri niðurstöðu með ákvörðun í desember 2021 að notkun lausnarinnar væri ólögmæt og ákvað í maí 2022 að leggja sekt að fjárhæð 5.000.000 króna á Reykjavíkurborg vegna málsins. Málið höfðaði Reykjavíkurborg til ógildingar á báðum ákvörðunum Persónuverndar og til endurgreiðslu á sektinni. Dómurinn komst að þeirri niðurstöðu að slíkir efnislegir annmarkar væru á íþyngjandi stjórnvaldsákvörðunum Persónuverndar að fallast bæri á aðalkröfu Reykjavíkurborgar um ógildingu ákvarðananna tveggja, enda þótt vissar ályktanir Persónuverndar hefðu verið á rökum reistar um misbresti af hálfu Reykjavíkurborgar sem ábyrgðaraðila við undirbúning og innleiðingu Seesaw-kerfisins. Var íslenska ríkinu því gert að endurgreiða Reykjavíkurborg sektarfjárhæðina.
Íslenska ríkið sýknað af kröfu einstaklings sem krafðist miskabóta þar sem honum hafi með ólögmætum hætti verið haldið í sóttkví vegna gruns um að hann væri smitaður af SARS-CoV-2 veirunni (COVID-19) í nóvember 2021.
Fallist var á að ástæða uppsagnar stefnanda mætti rekja til skipulagsbreytinga í rekstri stofnunarinnar sem hafi grundvallast á áralangri stefnumótunarvinnu í samráði við utanaðkomandi sérfræðingar. Uppsögnin hafi því verið lögmæt , byggst á málaefnalegum og réttmætum sjónarmiðum og í samræmi við góða stjórnsýsluhætti. Kröfum stefnanda um skaða- og miskabætur var því hafnað.
Íslenska ríkið sýknað af kröfum ríkisstarfsmanns um ógildingu áminningar, eyðingu gagna og miskabætur.
A krafðist þess að ákvörðun forstöðumanns hjúkrunarheimilis í júlí 2020 um að breyta starfi hennar yrði dæmd ógild og að B yrði gert að greiða henni miskabætur. Var störfum A breytt þannig að í stað umönnunar og þrifa var henni gert að hafa umsjón með þvottahúsi, annast liðveislu og þrif. Við þetta varð breyting á vinnutíma A og lækkuðu laun hennar, þó að hún hefði áfram verið í sama launaflokki. Talið var að ákvörðunin hefði haft slíka þýðingu fyrir stöðu A að um stjórnvaldsákvörðun hefði verið að ræða. Hefði B því borið að fylgja reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við undirbúning og töku ákvörðunarinnar. Talið var að hin umdeilda ákvörðun hefði verið reist á málefnalegum sjónarmiðum og að breyting á starfi A hefði ekki verið meira íþyngjandi en efni stóðu til. Þá var talið að forstöðumaður hjúkrunarheimilisins hefði aflað nægilegra upplýsinga í því skyni að meta hvort tilefni væri til að bregðast við og að sú rannsókn sem fór fram hefði, eins og á stóð, fullnægt kröfum 10. gr. stjórnsýslulaga. Að sama skapi hefði A fengið færi á að koma að andmælum vegna fyrirhugaðrar breytingar á starfi hennar. Samkvæmt þessu var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu B af kröfum A.
Stefnandi krafðist bóta úr hendi Akureyrarbæjar vegna tiltekina aðgerða Barnaverndar Eyjafjarðar gagnvart henni. Fallist var á að skilyrði neyðarvistunar barns stefnanda utan heimilis án undanfarandi málsmeðferðar samkvæmt barnaverndarlögum hafi ekki verið uppfyllt. Röskun barnaverndaryfirvalda á stjórnarskrárvarinni friðhelgi fjölskyldulífs stefnanda, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar, hafi gengið lengra en nauðsyn bar til og farið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga. Ennfremur féllst dómurinn á að stefndi hefði ekki sýnt fram á að vægari úrræði hafi verið fullreynd áður en barnaverndarnefnd tók ákvörðun um áframhaldandi vistun barnsins utan heimilis stefnanda. Að sama skapi gekk sú aðgerð Barnaverndar að sækja barnið á heimili stefnanda með fulltingi lögreglu á síðari stigum lengra en nauðsyn bar til í ljósi atvika málsins og samræmdist ekki skyldu Barnaverndar til að gæta fyllstu virðingar og nærgætni, sbr. 1. mgr. 50. gr. barnaverndarlaga. Fólu framangreindar aðgerðir barnaverndaryfirvalda í sér ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda og voru til þess fallnar að valda henni andlegri áþján og álitshnekki. Voru stefnanda dæmdar miskabætur samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.
Sjóðfélagi í L krafðist m.a. ógildingar á ákvæði í viðauka sem bætt var við samþykktir stefnda á aðalfundi sjóðsins. Með ákvæðinu voru áunnin lífeyrisréttindi sjóðfélaga lækkuð, mismikið eftir fæðngarárgöngum. Að sama skapi voru réttindi sjóðfélaga hækkuð með öðru ákvæði sem bætt var við samþykktirnar á sama tíma. Heildaráhrif beggja ákvæðanna urðu þau að réttindi sjóðfélaga sem fæddir voru eftir 1979 lækkuðu, mismikið, en réttindi þeirra sem fæddir voru fyrir 1979 hækkuðu, mismikið. Var ekki fallist á að breytingin félli innan svigrúms sjóðsins skv. lögum nr. 129/1997 til að breyta réttindum sjóðfélaga, einkum þar sem um væri að ræða skerðingu áunninna réttinda aftur í tímann. Var talið að áunnin lífeyrisréttindi væru eignarréttindi og til að skerða þau þyrftu skilyrði 1.mgr. 72.gr. stjórnarskrár að vera uppfyllt, þ.m.t. skilyrðið um lagafyrirmæli til skerðinganna. Í þessu tilviki væri einungis unnt að líta til 2. mgr. 39. gr. laga nr. 129/1997 sem hugsanlegrar lagastoðar. Þar sem skilyrði þess ákvæðis voru ekki uppfyllt var ekki talin hafa verið lagastoð fyrir skerðingunum og ákvæði viðauka samþykktanna sem mælti fyrir um þær, ógilt.
Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu (
Lína Ágústsdóttir aðstoðarsaksóknari)
gegn
X (
Ingi Freyr Ágústsson lögmaður)
Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og g-liðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.