Dómstólaleit

Í málinu var deilt um gildi ákvörðunar SE 26. júlí 2024 um að hafna beiðni I um inngrip í háttsemi svonefndra framleiðendafélaga samkvæmt 5. gr. búvörulaga nr. 99/1993. Var sú ákvörðun á því reist að það væri ekki lengur á valdsviði stofnunarinnar að grípa til íhlutunar gagnvart slíkum félögum þar sem þau féllu undir undanþáguheimildir 71. gr. A búvörulaga eftir breytingar sem Alþingi hefði gert með lögum nr. 30/2024. I reisti málatilbúnað sinn á því að SE hefði byggt ákvörðun sína á röngum lagagrundvelli þar sem meðferð frumvarps til breytingalaganna hefði ekki fullnægt áskilnaði 44. gr. stjórnarskrárinnar um þrjár umræður og auk þess verið í andstöðu við 65. gr. hennar. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að horfa yrði til þess að matskennt væri hvenær breytingartillaga við frumvarp fæli í sér slíka gerbreytingu að Alþingi væri rétt að fara með hana sem nýtt og sjálfstætt frumvarp samkvæmt 44. gr. stjórnarskrárinnar. Þótt svigrúm Alþingis væri ekki óheft að þessu leyti yrði að ætla þinginu víðtækt svigrúm til mats um þau atriði sem hér skiptu máli. Vísað var til aðdraganda að setningu breytingalaganna og þess að tekist hefði verið á um eftir hvaða leiðum bæri að ná markmiðum þess frumvarps sem upphaflega hafði verið lagt fram af matvælaráðherra. Væri það ekki á valdsviði dómstóla að endurskoða það pólitíska mat kjörinna fulltrúa á Alþingi sem búið hefði að baki þeirri breytingartillögu við frumvarpið sem komið hefði fram og þingið samþykkt við aðra og þriðju umræðu. Að öllu virtu var því ekki á það fallist að við setningu laga nr. 30/2024 hefði verið farið út fyrir það svigrúm sem þingið nyti til breytinga á frumvarpi þannig að brotið hefði verið gegn 44. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki talið að I hefði sýnt fram á að honum hefði verið mismunað með ólögmætum hætti með setningu laganna þannig að brotið hefði verið gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var SE því sýknað af kröfu I.

B, K og N kröfðust þess að þeim yrði heimilað að ganga inn í mál S gegn I fyrir Hæstarétti. Talið var að nægilega lægi fyrir að B og K hefðu sjálfstæða og brýna hagsmuni af úrslitum málsins. Þá væru ekki fram komin atriði sem mæltu sérstaklega gegn því að þeim yrði heimiluð meðalganga. Var því fallist á kröfu þeirra að þessu leyti. Þótt það samræmdist tilgangi félagasamtakanna N að styðja við efniskröfu I í efnisþætti málsins var vísað til þess að samtökin hefðu ekki byggt á því að með meðalgöngu sinni hygðust þau gæta sjálfstæðra hagsmuna félagsmanna sinna, eins eða fleiri. Þar sem krafa N fullnægði samkvæmt þessu ekki því skilyrði laga að úrslit dómsmáls skipti þann sem sækir um meðalgöngu máli að lögum var henni hafnað.

A höfðaði mál á hendur Í til ógildingar á ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun A frá Íslandi og úrskurði kærunefndar útlendingamála sem staðfesti þá ákvörðun og kvað á um endurkomubann A í 20 ár. B, dóttir A, gerðist aukameðalgöngumaður í málinu í héraði og átti einnig aðild að málinu fyrir Landsrétti þar sem hún gerði sömu efniskröfu og A. Fallist var á kröfur þeirra í hinum áfrýjaða dómi. Dómi Landsréttar var eingöngu áfrýjað til Hæstaréttar gagnvart A. Í dómi Hæstaréttar var talið að eins og atvikum væri háttað hefði borið nauðsyn til að dómi Landsréttar yrði einnig áfrýjað gagnvart B vildi Í freista þess að koma fram endurskoðun á honum, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Væri því óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi meðalgöngusök A í máli varnaraðilanna B, C, E, F, G, H, I, J, K og L aðallega gegn varnaraðilanum M en til vara á hendur A. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að gegn andmælum B, C, E, F, G, H, I, J, K og L gæti A ekki komið að í máli þeirra kröfu, samkvæmt 20. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem væri annars efnis en krafan í aðalsök, reist á allt öðrum málsástæðum og kallað hefði á sjálfstæða gagnaöflun. Var því hinn kærði úrskurður staðfestur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G og F ehf. gegn E var vísað frá dómi. Krafðist G þess að skiptastjóra í þrotabúi hans, E, yrði vikið úr starfi. Í héraðsdómi sem staðfestur var með vísan til forsendna varðandi kröfu G kom meðal annars fram að með vísan til skýrs orðalags 2. málsliðar 3. mgr. 76. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þar sem sérstaklega væri tilgreint að sá sem ætti kröfu á hendur búinu hefði heimild til að krefjast úrskurðar dómara um hvort víkja bæri skiptastjóra úr starfi sökum vanhæfis hefði sá sem ætti kröfu á hendur búinu. Því gæti þrotamaður ekki sett fram slíka kröfu. Þá gerði F ehf. kröfu um að félaginu yrði heimiluð aðalmeðalganga í málinu. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þótt þriðji maður gæti gerst aðili að máli, sem rekið væri á grundvelli XXIV. kafla laga nr. 21/1991, með meðalgöngu, sbr. 2. mgr. 178. gr. þeirra, yrði eins og endranær að setja þeirri heimild skorður, sbr. 20. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Svo sem ráðið yrði af orðalagi 76. gr. laga nr. 21/1991 og lögskýringargögnum yrði sá, sem krefðist úrskurðar héraðsdómara um hvort skiptastjóra yrði vikið frá störfum af þeim sökum að hann fullnægði ekki skilyrðum 2. mgr. 75. gr. laganna, að bera áður upp skriflegar aðfinnslur við dómara um hæfi skiptastjóra og dómurinn að taka afstöðu til þess álitaefnis. Að því gættu og með hliðsjón af eðli málsins brast þriðja mann heimild til þess að lögum að ganga inn í slíkt mál fyrir meðalgöngu.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu A o.fl., um að þeim yrði heimiluð meðalganga í máli þar sem U ehf. krafðist þess að bú G hf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta, var hafnað. Krafa A o.fl., sem voru kröfuhafar í G hf., beindist eins og krafa G hf. að því að kröfu U ehf. yrði vísað frá dómi eða hafnað. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að telja yrði að hagsmunir A o.fl. væru nægilega tryggðir með því að G hf. hefði tekið til varna í málinu og haldið þar fram tilteknum málsástæðum máli sínu til stuðnings. Var því talið að A o.fl. hefðu ekki lögvarða hagsmuni af því að eiga aðild að málinu.

Meðalgöngusök A og B í máli BR gegn C var vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að ekki yrði litið svo á að A og B hefðu lögvarða hagsmuni af úrslitum málsins milli BR og C.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A ehf. um að því yrði heimiluð meðalganga í máli um kröfu Ab ehf. á hendur F ehf. við slit þess síðarnefnda. A ehf. átti veðrétt í kröfum E ehf. á hendur Ab ehf. samkvæmt tveimur lánssamningum. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að sem veðhafi nyti A ehf. réttar til að grípa til ráðstafana til verndar óbeinum eignarréttindum sínum, sbr. dóm réttarins frá 13. nóvember 2003 í máli nr. 106/2003. Ljóst væri að A ehf. hefði ótvíræða hagsmuni af því að hafnað yrði kröfu Ab ehf. um að lánssamningarnir yrðu ógiltir þar sem verðmæti hins veðsetta myndi óhjákvæmilega skerðast eða jafnvel verða að engu við það. Yrði jafnframt talið að hagsmunir A ehf. sem veðhafa og E ehf. færu ekki að öllu leyti saman. Með skírskotun til þessa hefði A ehf. lögmæta hagsmuni af því að því yrði heimiluð meðalganga í máli Ab ehf. og E ehf. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

E tók á leigu fasteign af V til eins árs frá 15. júlí 2009 að telja. Í upphafi leigutíma bar E að inna af hendi fyrirframgreiðslu leigu og setja tryggingu fyrir efndum samningsins. Í þessu skyni aflaði E ábyrgðar bankans L hf. þess efnis að tryggingarféð yrði greitt V að fram kominni skriflegri kröfu. Leigusamningur aðila rann út 15. júlí 2010 og E stóð skil á húsleigu til þess tíma. E hélt því fram í málinu að hann hefði rýmt húsið fyrir lok leigutíma og þrifið það 24. sama mánaðar, en ekki getað skilað húsinu þar sem V hafi verið búsettur erlendis og ekki tilnefnt umboðsmann hér á landi til að gæta hagsmuna sinna. V fékk á hinn bóginn vitneskju 22. júlí 2010 um að E hefði greitt húsaleigu fyrir hálfan þann mánuð og komist að raun um það degi síðar að húsið hefði verið rýmt. V krafði L hf. 26. júlí 2010 um greiðslu tryggingarfjárins. Til þess að koma í veg fyrir að bankinn yrði við kröfu V leitaði E eftir því við sýslumann að lagt yrði lögbann við greiðslunni og varð hann við beiðninni 6. ágúst sama ár. E fékk útgefna réttarstefnu í málinu sem höfðað var 25. sama mánaðar á hendur L hf. og krafðist þess að lögbannið yrði staðfest og að L hf. væri óheimilt að greiða út tryggingarféð. V gerðist meðalgönguaðili að málinu. Með úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að útborgun tryggingarfjárins til V hefði í för með sér að L hf. nyti endurkröfu á hendur E, sem bæri greiðsluskyldu óháð réttarsambandi sínu við V. Að því virtu yrði að líta svo á að E hefði haft lögvarða hagsmuni af því að leita lögbanns til að hindra að fé yrði greitt út á grundvelli ábyrgðarinnar án tillits til mótbára, sem hann teldi sig hafa fram að færa gegn tilkalli V til greiðslu úr sinni hendi. Var því lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að þessu leyti. Héraðsdómur var hins vegar staðfestur um að vísa frá dómi meðalgöngusök V, enda kærði hann ekki úrskurðinn fyrir sitt leyti.

A o.fl. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem kröfum þeirra í máli S á hendur G hf. o.fl. var vísað frá dómi. S og G hf. höfðu gert samning um svokölluð heildsölulán 7. júní 2002. S mun hafa efnt skyldu sína í samræmi við ákvæði samningsins réttu hálfu ári síðar með því að leggja umsamda fjárhæð inn á reikning G hf. í enskum banka. G hf. skyldi síðan endurgreiða S féð með tilgreindum vöxtum 5. desember 2008 en af því varð ekki. Hinn efnislegi ágreiningur í málinu snerist um það hvernig flokka skyldi kröfu S við slit G hf. en slitastjórn G hf. hafði hafnað því að hún væri forgangskrafa einkum vegna þess að krafan og viðskiptin að baki henni hefðu öll einkenni lánasamnings en ekki innláns. Hafði höfuðstóll kröfunnar verið viðurkenndur sem almenn krafa og einnig krafa um vexti og kostnað við meðferð málsins. A o.fl. höfðu tekið afstöðu með G hf. að hafna því að krafa S nyti forgangs og byggðu m.a. á því að 6. gr. laga nr. 125/2008 sem gert hafði innistæður að forgangskröfum væri í andstöðu við stjórnarskrá, mannréttindasáttmála Evrópu og samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Í ágreiningsmáli samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. var A o.fl. skipað til varnar við hlið G hf. Fyrir Hæstarétti reistu A o.fl. málatilbúnað sinn á því að þeir ættu lögvarða hagsmuni af því að eiga aðild að málinu við hlið G hf. þrátt fyrir að dómkröfur þeirra væru hinar sömu og G hf. Í málinu var vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 638/2010 en þar hafði kröfuhafahópur, sem síðar kærði úrskurð héraðsdóms til Hæstaréttar, hvorki fyrr né síðar mótmælt afstöðu slitastjórnar heldur samsinnt henni og var talið þegar af þeirri ástæðu að þeir hefðu hvorki getað látið ágreining þess sem lýsti kröfunni og slitastjórnar til sín taka fyrir héraðsdómi né Hæstarétti. Taldi Hæstiréttur að aðstaðan í málinu félli saman við þá sem var í máli nr. 638/2010 og væri sá dómur skýrt fordæmi við úrlausn um aðild A o.fl. Var engu talið breyta þótt héraðsdómari hefði á fyrri stigum ranglega talið að þeir ættu aðild að málinu. Með vísan til þessa var hinn kærði úrskurður staðfestur.

A o.fl. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem máli þeirra á hendur Í var vísað frá dómi. Í málinu gerðu A o.fl. aðallega þá kröfu að felld yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar frá 19. júní 2009 í málinu nr. 4/2008, Skagafjörður austan Vestari-Jökulár, þess efnis að austurhluti Hofsafréttar væri þjóðlenda eins og nánar greindi í úrskurðarorði. Var krafist viðurkenningar á því að enga þjóðlendu væri að finna innan tiltekinna landamerkja og þar með að allt landsvæðið væri eignarland í samræmi við eignarheimildir A o.fl. Fyrir óbyggðanefnd höfðu tekið til andsvara þau A og H sem eigendur jarðarinnar Gilja, AB sem eigandi Litlu-Hlíðar, GH sem eigandi Bjarnastaðahlíðar, Þ sem eigandi Tunguháls II og B og GB sem eigendur Hofs. Í úrskurði óbyggðanefndar var komist að þeirri niðurstöðu að austurhluti Hofsafréttar með nánar tilgreindum merkjum væri þjóðlenda, en teldist afréttareign eigenda Gilja, Litlu-Hlíðar, Bjarnastaðahlíðar, Tunguháls II og Hofs. A, H, Þ, S, K, GH, F, AB og Þ höfðuðu málið á hendur Í. B og GB höfðuðu meðalgöngusök í mál þeirra og gerðu sömu kröfur og að ofan greinir. Í dómi Hæstaréttar kemur m.a. fram að B og GB hafi höfðað meðalgöngusökina löngu eftir að liðinn var sex mánaða frestur samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 58/1998 og þá ekki sem eigendur jarðarinnar Hofs heldur sem aðilar að Fjallskilaskjóði Hofsafréttar sem hafði ekki látið málið til sín taka fyrir nefndinni. Þá bar þeim að beina meðalgöngusökinni að öllum upphaflegum aðilum málsins samkvæmt 20. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en ekki eingöngu að Í. Bæri því að vísa meðalgöngusökinni af sjálfsdáðum frá dómi. Þá kemur fram að af fyrrgreindu ákvæði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 58/1998 leiði að ekki geti aðrir orðið aðilar að máli varðandi úrskurð óbyggðanefndar en þeir sem gert hefðu kröfu fyrir nefndinni. Það hefðu Þ, S, K og F ekki gert og yrði því að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi hvað þá varðaði. Þá var talið að krafa A, H, AB, GH og Þ vörðuðu hagsmuni eigenda jarðarinnar Hofs og hefði því borið að stefna þeim til varnar í málinu úr því að þau tóku ekki frá öndverðu þátt í málsókn annarra sóknaraðila. Yrði af þessum sökum jafnframt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi að því er varðar kröfur þeirra. Að öllu þessu virtu staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins kærða úrskurðar.

C o.fl. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þeirra um að þeim yrði heimiluð meðalganga í máli um viðurkenningu kröfu L sem forgangskröfu við slitameðferð á viðskiptabankanum S hf. Talið var að þar sem C o.fl. hefðu ekki mótmælt afstöðu slitastjórnar til kröfu L gætu þeir þegar af þeirri ástæðu ekki látið ágreining L og S hf. til sín taka fyrir dómi á grundvelli almennrar reglu síðari málsliðar 1. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991. Í málinu krefjist C o.fl. þess ekki að sakarefnið verði dæmt sér í skilningi 20. gr. laga nr. 91/1991. Um heimild þeirra til meðalgöngu verði að öðru leyti að gæta að því að málatilbúnaður þeirra sé reistur á málsástæðum sem þeir telji að færa megi fram til stuðnings því að hafnað verði viðurkenningu á forgangsrétti fyrir kröfu L, en þeim málsástæðum hafi S hf. á hinn bóginn í engu hreyft. Aukameðalganga veiti ekki þriðja manni heimild til að bera upp málsástæðu til stuðnings kröfu annars upphaflegs málsaðilans sem sá vill ekki sjálfur halda fram. Þar sem C o.fl. hefðu ekki fært fram haldbær rök fyrir því að þeir gætu af öðrum sökum haft lögvarða hagsmuni af þátttöku í máli L og S hf. var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna því að heimila C o.fl. meðalgöngu í málinu.

C o.fl. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þeirra um að þeim yrði heimiluð meðalganga í máli um viðurkenningu kröfu G sem forgangskröfu við slitameðferð á viðskiptabankanum S hf. Talið var að þar sem C o.fl. hefðu ekki mótmælt afstöðu slitastjórnar til kröfu G gætu þeir þegar af þeirri ástæðu ekki látið ágreining G og S hf. til sín taka fyrir dómi á grundvelli almennrar reglu síðari málsliðar 1. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991. Í málinu krefjist C o.fl. þess ekki að sakarefnið verði dæmt sér í skilningi 20. gr. laga nr. 91/1991. Um heimild þeirra til meðalgöngu verði að öðru leyti að gæta að því að málatilbúnaður þeirra sé reistur á málsástæðum sem þeir telji að færa megi fram til stuðnings því að hafnað verði viðurkenningu á forgangsrétti fyrir kröfu G, en þeim málsástæðum hafi S hf. á hinn bóginn í engu hreyft. Aukameðalganga veiti ekki þriðja manni heimild til að bera upp málsástæðu til stuðnings kröfu annars upphaflegs málsaðilans sem sá vill ekki sjálfur halda fram. Þar sem C o.fl. hefðu ekki fært fram haldbær rök fyrir því að þeir gætu af öðrum sökum haft lögvarða hagsmuni af þátttöku í máli G og S hf. var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna því að heimila C o.fl. meðalgöngu í málinu.

Ágreiningur aðila laut að því hver eða hverjir teldust rétthafar tveggja líftrygginga, sem A hafði verið með hjá K hf. Var félaginu stefnt til greiðslu líftryggingafjárhæðarinnar. Á það var fallist með M, fyrrverandi eiginkonu A, að hann hefði tilnefnt hana sem rétthafa líftrygginganna að öllu leyti. Þá var talið að A hefði með sérstökum yfirlýsingum afsalað sér rétti til að afturkalla tilnefningu M sem rétthafa líftrygginganna. Samkvæmt því var fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að henni bæri öll fjárhæð samkvæmt líftryggingunum. Fyrir Hæstarétti krafðist K hf. þess að dráttarvextir stefnufjárhæðarinnar skyldu greiðast frá uppkvaðningu héraðsdóms 20. október 2006 en ekki 1. mars 2005 eins og héraðsdómur féllst á. Vísaði félagið til þess að ágreiningur hefði verið um hver hefði átt rétt til greiðslu líftrygginganna og benti í því sambandi á 3. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga. Ekki var talið að þetta ákvæði hefði veitt K hf. stoð fyrir frestun greiðslu líftrygginganna. Þar sem ekki væri ágreiningur um að félagið hefði fengið fullnægjandi upplýsingar um andlát A 14 dögum fyrir það tímamark, sem M miðaði upphafstíma dráttarvaxta við, var héraðsdómur staðfestur að þessu leyti.

Kærumál. Aðfarargerð. Meðalganga. Lögvarðir hagsmunir. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. L krafðist ógildingar á aðfarargerð S, en með henni var gefið út afsal til F frá D fyrir jörðinni SS. Með úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi þar sem ekki var talið að L hefði hagsmuni af aðfarargerðinni í skilningi 1. mgr. 92. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að F hefði ekki hnekkt því að ákvæði afsalsins, sem hún fékk útgefið með aðfarargerðinni, um afhendingardag jarðarinnar geti skipt máli við úrlausn ágreinings aðila um tilkall til greiðslu arðs af veiðirétti í ánni H sem fylgdi jörðinni SS á þeim tíma sem dómsmál hafði verið rekið um kaup jarðarinnar. Var því fallist á með L að hann hefði þá hagsmuni af gildi aðfarargerðarinnar að þessu leyti að honum yrði ekki meinað að leita dómsúrlausnar um það efni. Samkvæmt því var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar.

X var ákærður fyrir fíkniefnalagabrot. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X og með vísan til 3. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 var jafnframt staðfest að hann skyldi sæta fangelsi í tvo mánuði. Hins vegar var dráttur við rannsókn málsins og meðferð þess hjá ákæruvaldi ekki talinn svo verulegur að hann réttlætti að refsingin yrði bundin skilorði, svo sem gert hafði verið í héraði.

A og B kröfðust þess að þeim yrði heimiluð aukameðalganga í forsjármáli C og D. Með vísan til þess að barn C og D hefði verið í umsjá A og B frá fæðingu þess og að þau hefðu í samræmi við viljayfirlýsingu D leitað til dómsmálaráðuneytis eftir leyfi til að ættleiða barnið þóttu þau hafa sjálfstæða hagsmuni að lögum af því að úrslit forsjármálsins yrði á þann veg sem D krefðist. Var frávísunarúrskurður héraðsdóms því felldur úr gildi og þeim heimiluð aukameðalganga í forsjármálinu.

Í nóvember 1993 leitaði H eftir líftryggingu hjá S með því að fylla út eyðublað fyrir beiðni um trygginguna. Í sérstökum lið í beiðninni fyrir tilnefningu rétthafa merkti hann með krossi við orðin „nánustu vandamenn“. H lést í nóvember árið 2000 og var líftryggingin þá í gildi. Í málinu deildu X, eftirlifandi maki H, annars vegar og börn H hins vegar um hver eða hverjir skyldu teljast rétthafar að líftryggingarfjárhæðinni. H og X gengu í hjónaband í júlí 1994 og áttu saman eitt barn, sem fætt var á árinu 1998. Óumdeilt var að X og H þekktust ekki þegar hann tók líftrygginguna og ekki voru bornar brigður á að börn H voru nánustu vandamenn hans þegar hann tók trygginguna. Af skýringum í fyrrnefndu eyðublaði gat ekki orkað tvímælis að með vali á nánustu vandamönnum sem rétthafa mundi maki, ef um hann yrði að ræða við andlát H, rýma út tilkalli niðja hans til líftryggingarfjárins, svo sem einnig leiddi af 5. mgr. 105. gr. laga um vátryggingarsamninga. Hefði ætlun H verið önnur en að fella sig við þessa skipan hefði honum verið í lófa lagið að tilnefna lögerfingja sem rétthafa og veita þannig börnunum hlutdeild í líftryggingarfénu ef hann gengi síðar í hjúskap eða nafngreina þau sem rétthafa til að féð rynni allt til þeirra, en báðir þessir kostir voru til staðar á fyrrnefndu eyðublaði. Var fallist á með X að hún ætti ein rétt til líftryggingarfjárins samkvæmt tilnefningu H á rétthafa að því. Lagt var til grundvallar að líftryggingarfjárhæðin réðist af þeirri stund sem tryggingaratburðurinn gerðist. Þá var S gert að greiða X dráttarvexti af tildæmdri fjárhæð frá uppsögu dómsins.

I hafði verið í óvígðri sambúð með K í sem næst sex ár þegar K lést í flugslysi í Skerjafirði í ágúst 2000. Saman áttu þau drenginn A, fæddan 1998, en S, dóttir K sem fædd var 1990, var einnig á heimili þeirra. Eftir lát K fór I ein með forsjá beggja barnanna. Meðan á sambúðinni stóð keypti I svokallaða F-plús fjölskyldutryggingu hjá VÍS. VÍS vefengdi ekki að félaginu bæri að greiða dánarbætur samkvæmt vátryggingunni vegna dauða K og að hann hafi fallið undir skilgreiningu tryggingarskilmálanna um það til hverra vátryggingin tæki. VÍS taldi hins vegar þau A og S eiga tilkall til bótafjárins, þar sem samkvæmt tryggingarskilmálunum skyldi greiða „nánustu vandamönnum“ hins látna bæturnar. K og I hafi ekki verið í hjúskap en samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga væri maki, sem hinn látni hafi verið í hjúskap með, nánasti vandamaður, en að honum frágengnum væru það börn hins látna. Óumdeilt var í málinu að K væri hluti fjölskyldu I og að vátryggingin hafi af þeirri ástæðu tekið til hans. Talið var að ekki yrði horft framhjá því sérstaka einkenni tryggingarinnar að vera fjölskyldutrygging. Vátryggingarverndin hafi beinst að fjölskyldunni sem einingu, sem aftur leiddi til þeirrar niðurstöðu að rétthafar bóta væru þeir sömu í því tilviki að dauðaslys raskaði getu fjölskyldunnar til að afla fjár til framfærslu sinnar með vinnu. Var fallist á með I að skýra yrði skilmálana svo að hún væri rétthafi dánarbótanna eftir K. Komu skýringarreglur laga um vátryggingarsamninga því ekki til álita við úrlausn um það hver væri rétthafi dánarbótanna.

L, A og G höfðuðu mál á hendur J og L hf. þar sem þeir kröfðust þess að staðfest yrði lögbann sem hafði verið lagt við því að J hagnýtti sér rétt sem fylgdi hlutafjáreign hans í L hf., eða ráðstafaði þeirri hlutafjáreign til annarra. Þá kröfðust þeir að viðurkennt yrði með dómi að samningur J og L hf. nánar tiltekins efnis væri ógildur, svo og að J yrði gert að afhenda L hf. áðurgreinda hlutafjáreign. Í greinargerð, sem L hf. lagði fram við þingfestingu málsins, var því lýst yfir að félagið samþykkti allar áðurgreindar dómkröfur L, A og G. Í þinghaldi sama dag lagði félagið fram stefnu í meðalgöngusök þar sem það krafðist þess að því yrði heimiluð meðalganga í málinu og að J yrði dæmdur til að afhenda því hlutafjáreignina, sem áður er getið. Í dómi Hæstaréttar segir að krafa L, A og G um að J yrði gert að afhenda L hf. hlutafjáreign hans í félaginu hafi verið beint bæði að J og L hf. Hafi L hf. því frá öndverðu verið aðili að málinu að því er varði þá kröfu. Geti félagið því ekki hvað þessa dómkröfu varði skoðast sem þriðji maður í þeim skilningi sem um ræði í 20. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Var ekki talið að L, A og G hefðu bætt úr þessum annmarka með því að falla frá kröfu sinni um skyldu J til að afhenda L hf. hlutafjáreignina, enda hefði félagið ekki getað krafist þess að því yrði í stað L, A og G dæmt þetta sakarefni, svo sem áskilið væri í 20. gr. laga nr. 91/1991.

Kærumál. Nauðungarsala. Veðskuldabréf. Aðild. Lögvarðir hagsmunir. Meðalganga. Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Með beiðni til sýslumanns 22. nóvember 2000 leitaði S nauðungarsölu á eign, sem þar var nefnd ,,Flugskóli Helga Jónssonar, Reykjavíkurflugvelli“, til fullnustu veðskuldabréfi frá 1994. Við fyrirtöku sýslumanns 8. janúar 2001 var mætt af hálfu gerðarþolans H og færð fram mótmæli en á þau var ekki fallist, heldur ákveðið uppboð á eigninni. Við framhald uppboðs 22. febrúar 2001 voru enn færð fram mótmæli H gegn nauðungarsölunni og þeim aftur hafnað. Við þetta uppboð átti S næst hæsta boðið og var það samþykkt 15. mars s.á. eftir að hæstbjóðandi, Flugskóli H ehf. (F), hafði ekki staðið við sitt boð. Með bréfi til héraðsdóms 27. febrúar 2001 leitaði H úrlausnar um gildi nauðungarsölunnar. Með úrskurði héraðsdóms 22. júní s.á. var staðfest nauðungarsala sýslumanns á eign H, en jafnframt ákveðið að H og F yrði ekki vikið af eigninni fyrr en máli þessu um gildi nauðungarsölunnar yrði lokið. F og H kærðu úrskurð þennan. Kröfum F, sem ekki átti aðild að málinu fyrir héraðsdómi, var vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti, enda hafði F ekki sýnt fram á hagsmuni af úrlausn málsins, sem staðið gætu til þess að honum yrði heimilað að ganga inn í það til meðalgöngu. Ekki var talið að það gæti orðið H til réttarspjalla að sýslumaður hafði talið nauðungarsöluna taka til frekari réttinda en efni stóðu til. Hafði hæstbjóðandinn S og lýst því yfir að hann teldi sig ekki hafa orðið fyrir tjóni með því að tiltekin hugsanleg réttindi fylgdu ekki með í kaupum hans. Þóttu samkvæmt þessu ekki efni til að hrinda nauðungarsölunni í heild vegna annmarka á framkvæmd hennar, heldur látið við það sitja að fella hana úr gildi að því er þessi hugsanlegu réttindi varðaði, en staðfesta hana að öðru leyti.

A var stefnt í héraði til réttargæslu sem kaupsamningshafa eignar er M krafðist lögveðréttar í. Ekki voru gerðar sjálfstæðar kröfur á hendur A, en hann krafðist þess í greinargerð að kröfum um lögveðrétt yrði hafnað. Héraðsdómur staðfesti lögveðrétt í eignarhlutanum og A áfrýjaði dómnum til Hæstaréttar. Var málinu vísað frá Hæstarétti með þeim athugasemdum að A hefði ekki gerst meðalgöngumaður í málinu í héraði með greinargerð sinni. Hann hefði því ekki orðið aðili að því og héraðsdómur ekki hljóðað á hendur honum. Með því hefði hann ekki heimild til áfrýjunar málsins.