Ágreiningur aðila laut að því hvort taka bæri til opinberra skipta dánarbú E. E hafði gert erfðaskrá sem dagsett var 12. nóvember 1999 þar sem hann arfleiddi A, B og C, þrjár af fjórum systrum sínum, að öllum eignum sínum. D, fjórða systirin, vefengdi erfðaskrá E á þeim grundvelli að hann hefði ekki verið til þess bær að gera erfðaskrá sökum þroskaskerðingar. Landsréttur taldi að það hvíldi á D að sanna að E hefði brostið hæfi til að ráðstafa eignum sínum á skynsamlegan hátt með erfðaskrá. Sú sönnunarfærsla fór ekki fram fyrir héraðsdómi og því felldi Landsréttur hinn kærða úrskurð úr gildi og vísaði málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.
A höfðaði mál á hendur AL og krafðist þess að viðurkennt yrði að hún ætti, sem bréferfingi samkvæmt erfðalögum nr. 8/1962, rétt til þriðjungs innstæðu séreignarlífeyrissparnaðar sem B átti hjá AL við andlát sitt árið 2022 en til vara lægri hlutdeildar. A byggði kröfu sína á því að hún væri erfingi B í skilningi 1. málsliðar 4. mgr. 11. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það væri aðeins við þær aðstæður að hvorki maka né börnum rétthafa væri til að dreifa að innstæða í séreignarlífeyrissparnaði rynni til dánarbús þannig að hún kæmi til skipta með öðrum eignum búsins eftir nánari ákvæðum erfðalaga, þar á meðal þeim sem fjölluðu um bréferfð. Samkvæmt því gat A sem bréferfingi B því aðeins átt rétt til hlutdeildar í séreignarlífeyrissparnaði B að hann hefði ekki látið eftir sig maka eða börn en ágreiningslaust var í málinu að svo háttaði ekki til við andlát hans. Hinn áfrýjaði dómur um sýknu AL var því staðfestur.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A um að dánarbú föður hennar, C, yrði tekið til opinberra skipta og leyfi B til setu í óskiptu búi fellt úr gildi. A byggði kröfur sínar öðru fremur á því að C hefði ekki verið fær um að undirrita erfðaskrá sem kvað á um heimild B til setu í óskiptu búi og hún væri efnislega ógild. Hæstiréttur taldi að ákvæði 3. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um um skipti á dánarbúum o.fl. stæði því ekki í vegi að A gæti haft uppi kröfu um opinber skipti á þeim grunni. Þá yrði sú ályktun ekki dregin af ákvæðum 47. gr. erfðalaga nr. 8/1962 að A væri fyrirmunað að hafa uppi andmæli við gildi erfðaskrárinnar í ágreiningsmáli vegna slíkrar kröfu. Hvað sem því liði væri ekki fram komin sönnun um að erfðaskráin hefði verið efnislega ógild og skilyrði brostið til að ljúka skiptum með því að veita B leyfi til setu í óskiptu búi. Hefði A því ekki sýnt fram á heimild að lögum til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi C. Samkvæmt þessu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A o.fl. um að erfðaskrá F yrði dæmd ógild og ekki lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi hennar. Ágreiningur aðila laut að því hvort F hefði verið svo heil heilsu andlega að hún hefði verið fær um að ráðstafa eignum sínum á skynsamlegan hátt, sbr. 2. mgr. 34. gr. erfðalaga nr. 8/1962 og hvort vottorð lögbókanda á erfðaskránni uppfyllti reglur 42., sbr. 1. mgr. 43. gr., erfðalaga. Í úrskurði Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að vottorð lögbókandans hefði verið án annmarka. Samkvæmt því hvíldi það á A o.fl. að sanna að F hefði ekki verið svo heil heilsu andlega að hún hefði verið fær um að ráðstafa eignum sínum á skynsamlegan hátt. Tók rétturinn undir það mat héraðsdóms að A o.fl. hefðu ekki axlað þá sönnunarbyrði. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að erfðaskrá F yrði metin ógild og kæmi ekki til álita við skipti á dánarbúi hans. Fyrir Landsrétti byggðu sóknaraðilar á því að meta ætti erfðaskrána ógilda þar sem formskilyrðum til vottunar í 1. málslið 1. mgr. og 2. málslið 2. mgr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962 hefði ekki verið fullnægt, auk þess sem ógildingarreglur stæðu til ógildingar erfðaskrárinnar, sbr. einkum 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og 37. gr. erfðalaga. Í úrskurði Landsréttar kom fram að fyrirmæli 1. mgr. 42. gr. laganna hefðu ekki verið skilin svo bókstaflega að arfleifandi þyrfti beinlíns sjálfur að hafa boðað votta til þess fundar þar sem erfðaskráin var vottuð og þess getið í arfleiðsluvottorði. Þrátt fyrir að í máli þessu hefði annar vottanna verið kvaddur til fundarins af hinum vottinum var ljóst að það hefði verið vilji F á fundinum að sá aðili vottaði erfðaskránna og í vottorðinu hafi þess verið getið að vottarnir hefðu verið kvaddir til að vera vottar að arfleiðslugerð F. Var ekki talið að vottun erfðaskrárinnar hefði verið í ósamræmi við 1. mgr. 42. gr. laganna. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á að E ætti arfstilkall í dánarbú F á grundvelli erfðaskrár sem F gerði 19. febrúar 2008. Samhliða erfðaskrá F gerði E einnig erfðaskrá en í þeim arfleiddu F og E hitt að öllum eigum sínum á nánar tilteknum stað. Ágreiningur aðila laut að því hvort við skilnað F og E að borði og sæng í desember 2010 hefði erfðaskrá F fallið úr gildi. Byggðu A, B og C á því að í erfðskrám F og E hefði falist gagnkvæm erfðaskrá. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þrátt fyrir að erfðaskrárnar hefðu verið gerðar samhliða og væru sambærilegar að efni til væri um tvær sjálfstæðar erfðaskrár að ræða. Samkvæmt því var ekki fallist á að um gagnkvæma erfðaskrá væri að ræða sem fallið hefði niður við skilnað F og E að borði og sæng. Þá var ekki að finna ákvæði í erfðskránni um að hún félli niður við skilnað aðila. Var það niðurstaða Landsréttar að leggja yrði til grundvallar að það samræmdist vilja F að eignir hans sem greindar voru í erfðaskránni rynnu til E í samræmi við ákvæði erfðaskrárinnar óháð því að þau hefðu verið skilin að borði og sæng og síðar lögskilnaði. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu db. E o.fl. um að erfðaskrá J yrði dæmd ógild og ekki lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi hennar. Ágreiningur aðila laut að því hvort J hefði verið svo heil heilsu andlega að hún hefði verið fær um að ráðstafa eignum sínum á skynsamlegan hátt, sbr. 2. mgr. 34. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Í úrskurði Landsréttar var rakið að ekkert haldbært væri komið fram sem renndi stoðum undir það að J hefði á fyrri stigum lýst þeim arfleiðsluvilja sem birtist í hinni umdeildu erfðaskrá. Þá hefði það verið niðurstaða dómkvadds matsmanns, sem db. E o.fl. hefðu ekki leitast við að hnekkja með öflun yfirmatsgerðar, að vegna heilabilunar á miðlungsháu stigi væri afar ólíklegt að J hefði getað haft frumkvæði að því að gera erfðaskrá í apríl 2017 og að með engu móti yrði séð að hún hefði haft frumkvæði að því að erfðaskráin yrði útbúin svo sem raun bæri vitni, enda væri hún ítarleg og flókin. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.
A höfðaði mál gegn B og C og krafðist þess að þeim yrði gert að þola ógildingu með dómi á gagnkvæmri og sameiginlegri erfðaskrá D og B. Jafnframt krafðist A þess að ógilt yrði leyfi til setu í óskiptu búi sem sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu veitti B á grundvelli erfðaskrárinnar. A byggði á því að erfðaskráin uppfyllti ekki lágmarkskröfur erfðalaga nr. 8/1962. Þá hefði annar arfleiðsluvottur erfðaskrárinnar verið lögmaður C ásamt því að vera að vinna fyrir B við undirritun hennar og því haft verulega hagsmuni af gerð erfðaskrárinnar. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var af Landsrétti með vísan til forsendna kom fram að engin haldbær rök hefðu verið færð fyrir því að lögmanninn hefði skort hæfi til að votta arfleiðslu samkvæmt hinni umdeildu erfðaskrá. Þá væru ekki fyrir hendi neinir aðrir annmarkar sem varðað gætu ógildingu erfðaskrárinnar og var kröfu A þar um því hafnað. Í ljósi þeirrar niðurstöðu var jafnframt hafnað kröfu A um ógildingu á leyfi B til setu í óskiptu búi, enda var sú krafa studd þeirri málsástæðu einni að ógilda bæri leyfið sökum þess að ógilda bæri erfðaskrána.
Ágreiningur í málinu laut að gildi og túlkun erfðaskrár C þar sem hann ráðstafaði til B fasteigninni D, sem hann átti til helminga á móti móður sinni, auk bankainnstæðum, hlutabréfum, lausafjármunum og innbúi. Við andlát C hafði hann selt fasteignina D sem hann hafði áður eignast að fullu við andlát móður sinnar og keypt í staðinn fasteignina E. A, bróðir C, krafðist þess að erfðaskráin yrði metin ógild en með hinum kærða úrskurði var kröfum hans hafnað. Í úrskurði Landsréttar var meðal annars vísað til meginreglu íslensks erfðaréttar að skýra beri erfðaskrá þannig að náð verði þeim vilja arfleifanda sem þar kemur fram eða sannað þykir að fyrir honum hafi vakað við erfðaráðstöfun. Einnig yrði að meta hver viðbrögð hans við breyttum aðstæðum hefðu orðið hefðu þau atvik verið þekkt við gerð erfðaskrárinnar, sbr. meðal annars 2. mgr. 67. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Í úrskurði Landsréttar voru meðal annars rakin ákvæði erfðaskrárinnar og vitnisburður lögmanns C. Komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að það hafi verið bæði markmið C og forsenda fyrir gerð erfðaskrárinnar að eignir hans rynnu til góðgerðarstarfs og að B hefði verið eini aðilinn sem hefði verið tilgreindur í því sambandi. Var því fallist á niðurstöðu héraðsdóms að það hafi verið ætlun C að nær allar veraldlegar eigur hans skyldu renna til B. Í því ljósi yrði að líta svo á að þær eigur sem hefðu komið í stað þeirra sem getið væri í erfðaskránni skyldu renna til B enda lægi fyrir að C gerði ekki nokkurn reka að því að mæla fyrir um aðra ráðstöfun með gerð nýrrar erfðaskrár eða viðauka við fyrirliggjandi erfðaskrá, sbr. 48. gr. erfðalaga. Í úrskurði Landsréttar kom einnig fram að C hefði eignast fasteignina að D að fullu við andlát móður sinnar og því kæmi til álita hvort sú aukning sem varð á eignum hans rynni til lögerfingja. Við mat á því yrði að líta til þess að þrátt fyrir þessa eignaaukningu hefði C engar breytingar gert á erfðaskránni. Með hliðsjón af framangreindu og ákvæðum erfðaskrárinnar yrði að leggja til grundvallar að C hafi viljað að því sem næst allar eigur hans rynnu til varnaraðila að honum látnum. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
A höfðaði mál á hendur niðjum E, skammlífari maka hennar, til ógildingar á gerningi frá 3. desember 2018 um ráðstöfun nánar tilgreindra málverka til niðjanna og krafðist þess að viðurkennt yrði að málverkin teldust hluti óskipts bús þeirra. A lést undir rekstri málsins og tók dánarbú hennar við aðild. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við mat á hvort gerningur teljist dánargjöf eða lífsgjöf yrði einatt að horfa til aðstæðna hverju sinni enda gætu gjafir verið að margvíslegu formi og efni. Í dóminum var meðal annars litið til þess að E var 95 ára og andaðist tveimur mánuðum eftir undirritun gerningsins, A vissi ekki um gerninginn fyrr en að E látnum og ekki lá fyrir í málinu hvort allir gjafþegar hefðu vitað nákvæmt efni hans fyrr en eftir andlát E. Á þeim tíma þegar gerningurinn var gerður voru málverkin í vörslum A. Þá kvað gerningurinn á um að gjafþegar skyldu ekki fá málverkin í sínar vörslur fyrr en við dánarbússkipti beggja hjóna. Talið var að gjöfin hefði eftir efni sínu verið dánargjöf sem þyrfti að lúta reglum sem um erfðaskrár gilda. Samkvæmt því var fallist á kröfu dánarbús A og málverkin talin hluti dánarbúsins.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem leyst var úr ágreiningi um gildi og túlkun erfðaskrár I þar sem hann ráðstafaði eignarhlut sínum í jörðinni P til sjö barnabarna sinna. Fyrir lá að verðmæti eignarinnar fór fram úr arfleiðsluheimild samkvæmt 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þar sem fyrirmæli erfðaskrárinnar yrðu ekki framkvæmd samkvæmt efni sínu laut kjarni ágreinings aðila að því hverjar yrðu afleiðingar þess og hvort vilja arfleifanda yrði náð með öðru móti. Hæstiréttur vísaði til þess að við mat á erfðaráðstöfuninni yrði byggt á þeirri meginreglu íslensks erfðaréttar að skýra bæri erfðaskrá þannig að náð yrði vilja arfleifanda. Í niðurstöðu réttarins kemur fram að þegar orðalag erfðaskrárinnar, vitnisburður og önnur gögn málsins væru metin teldist sannað að markmið erfðaráðstöfunarinnar og meginforsendan fyrir gerð hennar hafi verið að stuðla að því að eignarhluti arfleifanda í jörðinni myndi áfram vera í eigu fjölskyldunnar. Hæstiréttur taldi að ekki yrði ályktað að það hafi verið skýr forsenda erfðaráðstöfunarinnar að barnabörn arfleifanda myndu erfa eignarhlutann sem eina heild en ella ekki. Í því sambandi var einnig talið skipta máli að yrði erfðaskráin aðeins framkvæmd að því marki sem heimilt væri innan arfleiðsluheimildar 35. gr. erfðalaga og jörðin dreifast á hendur bréferfingjanna sjö auk fjögurra barna arfleifanda yrði ekki séð að það græfi undan því markmiði hans að eignin héldist innan fjölskyldunnar. Aðalkröfu A um ógildingu erfðaskrárinnar var því hafnað. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um að erfðaskráin yrði metin gild að því marki að barnabörn arfleifanda myndu erfa að jöfnu eignarhluta í jörðinni sem samsvarar 1/3 hluta eigna búsins og hann mátti ráðstafa samkvæmt 35. gr. erfðalaga.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kveðið var á um að ákvæði erfðaskrár C frá 21. mars 2022 er varða ráðstöfun á þriðjungi eigna hinnar látnu á dánardegi til A, til viðbótar lögarfi hennar, skyldu lögð til grundvallar við skipti dánarbús hennar. Að öðru leyti skyldi sameiginleg erfðaskrá C og B frá 28. mars 2019, lögð til grundvallar við skipti dánarbúsins, þar á meðal um rétt hans til setu í óskiptu búi. A krafðist þess fyrir Landsrétti að við skipti á dánarbúi C yrði erfðaskrá hennar frá 21. mars 2022 lögð til grundvallar að öllu leyti og hafnað yrði öllum kröfum B í málinu. B krafðist staðfestingar hins kærða úrskurðar að öðru leyti en því að erfðaskrá C frá 21. mars 2022 yrði metin ógild og hún skyldi ekki lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi C. B kærði úrskurðinn ekki fyrir sitt leyti og komu því dómkröfur hans um að síðari erfðaskrá C yrði metin ógild í heild sinni ekki til álita fyrir Landsrétti. Í úrskurði Landsréttar var rakið að samkvæmt ákvæðum fyrri erfðaskrár C hafi það verið sameiginlegur vilji C og B að það þeirra sem lengur lifði skyldi hafa rétt til setu í óskiptu búi með stjúpniðjum sínum. Í 3. gr. erfðaskrárinnar hafi falist erfðasamningur í skilningi 49. gr. erfðalaga en með því hafi verið girt fyrir að annað hjónanna gæti breytt henni eða tekið hana aftur án samþykkis hins. Þá var ekki talið að forsendur hafi brostið fyrir gerð hinnar sameiginlegu erfðaskrár og að atvik væru með þeim hætti að efni væru til að víkja erfðaskránni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Stefnandi krafðist viðurkenningar á rétti til hlutdeildar í séreignarlífeyrissparnaði látins sambúðarmaka sem erfingi samkvæmt erfðaskrá en dánarbú hans var undir opinberum skiptum. Kröfu stefnanda var vísað frá dómi þar sem fyrir lá að innstæða séreignar hins látna hafði verið greidd út til skylduerfingja hans og því engri innstæðu til að dreifa. Því hefði stefnandi ekki lögvarða hagsmuni af kröfu sinni.
Ágreiningur í málinu laut að gildi og túlkun erfðaskrár I þar sem hann ráðstafaði eignarhlut sínum í jörðinni P til sjö barnabarna sinna. Óumdeilt var í málinu að sú ráðstöfun hans hefði verið umtalsvert umfram heimild arfleifanda samkvæmt 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962 til að ráðstafa 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá, en ágreiningslaust var að verðmæti hins umdeilda eignarhluta væri 300.000.000 króna og að teknu tilliti til hans væri verðmæti heildareigna dánarbús I ríflega 387.000.000 króna. Var það niðurstaða Landsréttar að það samræmdist best vilja I, að því marki sem unnt yrði að ráða hann af gögnum málsins, að leggja til grundvallar við dánarbúskipti I erfðaskrá hans um ráðstöfun á eignarhluta hans í jörðinni P til barnabarna hans að því er varðaði 1/3 hluta þeirra eigna sem I hefði mátt ráðstafa samkvæmt 35. gr. erfðalaga, enda hefði A ekki lagt fram nein gögn sem renndu stoðum undir að vilji I hefði staðið til annars ef fyrir hefði legið að hann gæti ekki ráðstafað öllum eignarhlutanum til barnabarna sinna svo sem hann hefði gert með erfðaskránni.
Árið 1938 hafði MEH þáverandi eigandi jarðarinnar V arfleitt SKLH að öllum eigum sínum, þar á meðal V, en með erfðaskránni voru margvíslegar kvaðir lagðar á arfinn varðandi ráðstöfun og nýtingu V. Dánarbú SKLH var tekið til opinberra skipta 1967 og er þeim ólokið. Erfingjar í dánarbúi SKLH höfðuðu á árinu 2014 mál á hendur K og kröfðust greiðslu bóta vegna eignarnáms K á jörðinni V í fjögur skipti á árunum 1992, 1998, 2000 og 2007. Deilt var um hvort dánarbúið ætti sem handhafi beins eignarréttar að V rétt til bótanna en þær höfðu verið greiddar ábúendum jarðarinnar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði í fyrri dómum slegið því föstu að beinn eignarréttur að V hefði í kjölfar andláts MEH færst til SKLH á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938 og væri nú á hendi dánarbús hans og að réttindi ábúenda V bæri að skilgreina sem óbein eignarréttindi. Þá hefði rétturinn og í fyrri dómi tekið fram að þar sem MEH hefði ekki látið eftir sig skylduerfingja yrði ekki séð að nokkuð annað hafi staðið því í vegi að hann ráðstafaði eignum sínum til SKLH með þeim hætti sem hann gerði. Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að kröfur sem dánarbúið kynni að hafa átt á hendur K vegna eignarnáms árin 1992, 1998 og 2000 væru fyrndar en að ófyrnd væri krafa vegna eignarnámsins 2007 og að áfrýjendur hefðu ekki sýnt af sér tómlæti við að halda fram rétti til hugsanlegra bóta vegna þess. Þá var og staðfest sú niðurstaða að K gæti ekki borið fyrir sig að ábúandi V hefði öðlast beinan eignarrétt að V fyrir hefð og að K hefði við eignarnámið 2007 mátt vita um hugsanlegan rétt dánarbúsins til bóta og gæti því ekki byggt kröfu sína um sýknu á 33. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Hvað varðaði þá málsástæðu K að sýkna bæri hann af kröfu dánarbúsins þar sem það hefði ekki orðið fyrir neinu fjártjóni við eignarnámið 2007 tók Hæstiréttur fram að niðurstaða þess réðist af efnislegu inntaki beinna og óbeinna eignarréttinda yfir V eins og þau hefðu verið mörkuð með erfðaskránni frá 1938 og grundvallarreglum íslenskrar réttarskipunar um form og inntak eignarréttinda eins og þær hefðu þróast í tímans rás. Með erfðaskránni frá 1938 hefði handhafi beins eignarréttar að V í reynd verið sviptur öllum þeim heimildum sem almennt felist í eignarrétti, svo sem umráða-, hagnýtingar-, ráðstöfunar-, skuldsetningar-, arfleiðslu- og verndarrétti eiganda. Þá væri og til þess að líta að þó svo að réttur handhafa óbeinna eignarréttinda að V félli niður eða þrengdist leiddi það ekki til þess að réttur handhafa beina eignarréttarins rýmkaðist að sama skapi. Því yrði að leggja til grundvallar að beinn eignarréttur yfir V sem SKLH hefði hlotið með erfðaskránni frá 1938 hefði verið formlegs eðlis, án fjárgildis og því verðlaus í höndum rétthafans frá upphafi. Rétturinn sem nú væri á höndum dánarbúsins yrði því ekki metinn til fjár á peningalegan mælikvarða og hefðu áfrýjendur því ekki orðið fyrir fjártjóni við eignarnámið 2007. Var K því sýknaður af kröfum áfrýjenda.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem erfðaskrá var metin ógild vegna formgalla, sbr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962, þar sem tveir vottar höfðu ekki verið staddir samtímis við undirritun erfðaskrárinnar eða þegar arfleifandi kenndist við efni hennar.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A, B og C um að dánarbú E yrði tekið til opinberra skipta. D fékk leyfi til setu í óskiptu búi eftir lát eiginmanns síns E. E og D, sem voru í hjúskap áður en E lést höfðu gert með sér erfðaskrá þar sem kveðið var á um heimild langlífari maka til setu í óskiptu búi án samþykkis fjárráða eða ófjárráða stjúpniðja, sbr. 3. mgr. 8. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þótti verða skilja málatilbúnað A, B og C með þeim hætti að D hefði af ýmsum ástæðum ranglega verið veitt leyfi til setu í óskiptu búi og bæri því að verða við kröfu þeirra um opinber skipti á dánarbúinu á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Var kröfu þeirra hafnað í héraði og fyrir Landsrétti.
A höfðaði mál til riftunar á skjali frá 3. desember 2018 um ráðstöfun nánar tilgreindra málverka til erfingja skammlífari maka hennar, E, og krafðist þess að viðurkennt væri að málverkin teldust hluti óskipts bús þeirra A og E. Til vara krafðist A viðurkenningar á því að málverkin teldust til fyrirframgreidds arfs B, C og D, við arfskipti eftir báða arfláta. Í málinu lá fyrir að A og E höfðu gert með sér sameiginlega erfðaskrá 1. september 2016. Í dómi Landsréttar kom fram að af efni erfðaskrárinnar yrði ekki ráðið að hún hefði að geyma takmarkanir á heimild E til að ráðstafa eignum sínum í lifanda lífi eins og E gerði með fyrrnefndu skjali sem var undirritað af honum. Samkvæmt því væru hvorki efni til að verða við kröfum A um riftun þeirrar ráðstöfunar né heldur unnt að fallast á að um fyrirframgreiddan arf hafi verið að ræða af hálfu E. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.
Ágreiningur málsaðila laut að því hvort dánarbú SKLH ætti sem handhafi beins eignarréttar á jörðinni V rétt til eignarnámsbóta vegna eignarnáms K á jörðinni í fjögur skipti á árunum 1992, 1998, 2000 og 2007. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að kröfur vegna eignarnáms á árunum 1992, 1998 og 2000 væru fyrndar en að K bæri að greiða erfingjum SKLH bætur vegna eignarnámsins 2007. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að kröfur vegna eignarnáms á jörðinni á árunum 1992, 1998 og 2000 væru fyrndar. Þá var rakið í dómi Landsréttar að með dómi Hæstaréttar 5. apríl 1968 í máli nr. 110/1967 hefði verið staðfest að einungis elsta syni ábúanda jarðarinnar V hverju sinni væri áskilinn réttur til umráða og búsetu á jörðinni samkvæmt fyrirmælum erfðaskrár MEH 4. janúar 1938. Við afmörkun á efnisinntaki beins eignarréttar sem tilheyrði dánarbúi SKLH og óbeinna eignarréttinda sem tilheyrðu ábúanda jarðarinnar V hverju sinni yrði því fyrst og fremst að líta til erfðaskrár MEH og vilja arfleifanda eftir því sem unnt yrði að ráða hann af erfðaskránni. Af erfðaskránni yrði meðal annars ráðið að ábúandi hverju sinni ætti rétt til að hirða allan arð sem félli til af eigninni, hvort sem það væri vegna búskapar eða annarra tekna auk þess sem kveðið væri á um það að ábúandi skyldi eiga tilkall til bóta fyrir landspjöll á jörðinni. Yrði því að ætla að það hefði verið vilji arfleifanda að bætur vegna eignarnáms rynnu almennt til ábúanda jarðarinnar hverju sinni. Þá væri í erfðaskránni ekki að finna neina ráðagerð um að arður af jörðinni V, bætur vegna landspjalla eða söluandvirði hennar rynni til annarra en ábúanda hverju sinni eða til styrktarsjóðs MEH. Með erfðaskránni hefði MEH ráðstafað hinum ríka afnota- og umráðarétti jarðarinnar til langrar framtíðar og rétturinn til að framselja eignina þannig verið slitinn frá hinum beina eignarrétti og fylgdi ekki heldur hinum óbeinu eignarréttindum. Af því mætti skýrlega ráða að það hefði verið vilji arfleifanda að öllum helstu eignarheimildum jarðarinnar, svo sem umráðarétti, hagnýtingarétti, ráðstöfunarrétti, skuldsetningarrétti, arfleiðslurétti og verndarrétti, yrði með erfðaskránni ráðstafað til annarra aðila en eigenda hins beina eignarréttar. Var því lagt til grundvallar í málinu að eigendur beina eignarréttarins sem nú tilheyrði dánarbúi SKLH gætu ekki vænst tekna af jörðinni um mjög langa framtíð og væri tekjuöflunarvirði beina eignarréttarins því ekkert. Þá væri sú forsenda matsmanna samkvæmt matsgerð sem lá fyrir í málinu að eigendur beina eignarréttarins kynnu að eiga einhvern framsalsrétt sem fæli í sér sérstakt virði við eignarnám hvorki í samræmi við efni erfðaskrárinnar og vilja arfleifanda né þá meginreglu að eignarnámsbætur skuli gera eignarnámsþola eins settan og hann var fyrir eignarnámið. Samkvæmt því voru erfingjar SKLH ekki taldir hafa sannað að þeir hafi orðið fyrir tjóni vegna eignarnámsins 2007. Var K því sýknaður af öllum kröfum þeirra. 2
Ákæruvaldið (
Finnur Þór Vilhjálmsson saksóknari)
gegn
Rosio Bertu Calvi Lozano (
Sigurður G. Guðjónsson lögmaður)
Sakfellt fyrir umboðssvik en sýknað af ákæru varðandi meintan fjárdrátt/umboðssvik, misneytingu og gripdeild. Sakartæming gagnvart peningaþvætti. Skilorðsbundin refsing, fjármunir gerðir upptækir og fallist á skaðabótakröfur. Sakarkostnaður að hluta felldur á ríkissjóð.
M kærði úrskurð Landsréttar þar sem staðfestur var úrskurður héraðsdóms um viðurkenningu á rétti hans til ógreiddra eftirstöðva eignarnámsbóta vegna eignarnáms K árið 2007 á landi Vatnsenda, að undanskildum einum lið í sáttargerð við K sem viðurkennt var að tilheyrði dánarbúi ÞH. Fyrir andlát sitt hafði ÞH höfðað mál á hendur K til heimtu ógreiddra bóta vegna eignarnámsins en það hafði hluti erfingja SKLH jafnframt gert í öðru máli. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að mál þetta væri afmarkað við þá kröfu sem ÞH hafði gert á hendur K og úrskurðarorð um ágreining þessa máls yrði að bera með sér að það tæki aðeins til þess ágreinings. Úrskurðarorðið gæti því ekki falið í sér fyrirvaralausa viðurkenningu á því að réttur til bóta á hendur K tilheyrði aðilum þessa máls einum án tillits til þess að fleiri einstaklingar hefðu gert tilkall til bóta vegna sama eignarnáms í öðru dómsmáli sem ekki er endanlega útkljáð. Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna var hinn kærði úrskurður staðfestur með þeim hætti sem greindi í úrskurðarorði.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A um að dánarbú móður hans, C, sem lést í ágúst 2016, yrði tekið til opinberra skipta, en B eiginmaður hennar sat í óskiptu búi eftir hana. A var eina barn C og fyrri eiginmanns hennar en B á tvo syni. A og B gerðu með sér sameiginlega erfðaskrá þar sem kom fram að það væri sameiginleg ákvörðun hjónanna að hið langlífara þeirra gæti setið í óskiptu búi eftir lát hins skammlífara eins lengi og það vildi með þeim fyrirvara að sú heimild myndi falla úr gildi ef það þeirra sem lengur lifði gengi í hjónaband að nýju eða hæfi sambúð. Í dómi Hæstaréttar kom fram að augljóslega hefði að baki þessari ákvörðun verið sá vilji að koma í veg fyrir að langlífari maki stofnaði til fjárhagslegrar samstöðu er fylgi hjúskap eða óvígðri sambúð og gæta þannig hagsmuna stjúpniðja sem ættu arf inni í óskiptu búi. Vísaði rétturinn til þess að því er varðaði hjúskap leiddi þetta beint af 2. mgr. 13. gr. erfðalaga og óþarft að taka það atriði fram í erfðaskránni en ekkert sambærilegt ákvæði væri í erfðalögum um óvígða sambúð og því hafi þurft að gera áskilnað þar um í erfðaskrá. Að því gættu að það skilyrði þjónaði sama tilgangi og umrætt ákvæði erfðalaga var talið heimilt að mæla fyrir um í erfðaskránni að langlífari makinn gæti ekki setið í óskiptu búi ef hann stofnaði til sambúðar og var lagt til grundvallar í málinu að B hefði stofnað til sambúðar í skilningi erfðaskrárinnar. Var því krafa A tekin til greina um að dánarbúið yrði tekið til opinberra skipta á grundvelli 3. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A um að dánarbú C, móður hans heitinnar, yrði tekið til opinberra skipta. B og C, sem voru í hjúskap áður en C lést, höfðu gert með sér sameiginlega og gagnkvæma erfðaskrá þar sem meðal annars var kveðið á um að heimild langlífari maka til setu í óskiptu búi félli niður við óvígða sambúð. Byggði A á því að B hefði hafið óvígða sambúð með H og hefði þar af leiðandi ekki lengur heimild til setu í óskiptu búi. Í úrskurði Landsréttar var rakið að í leyfi sýslumanns til handa B til setu í óskiptu búi væri ekki að finna skilyrði í þá veru sem erfðaskráin greindi, né heldur hefðu erfðalög eða önnur lög að geyma heimild til að setja slíkar skorður við setu í óskiptu búi svo sem gert var með erfðaskrá B og C. Var kröfu A því hafnað.
Við opinber skipti á dánarbúi S krafðist A þess að S afhenti honum sem arf samkvæmt erfðaskrá ME beinan eignarrétt yfir tiltekinni jörð með þeim skilyrðum og takmörkunum sem erfðaskráin hefði að geyma. Með vísan til nánar tilgreindrar dómaframkvæmdar Hæstaréttar sem varðaði meðal annars umrædda erfðaskrá taldi Landsréttur að A gæti ekki átt tilkall til beins eignarréttar yfir jörðinni og var kröfu hans hafnað.
Kröfu sóknaraðila um að fá afhentan beinan eignarrétt að jörðinni Vatnsenda á grundvelli erfðarskrár frá forföður sínum hafnað á þeim forsendum að Hæstiréttur Íslands sé þegar búinn að skera úr um það hvernig skuli fara með eignarréttinn á jörðinni.
Hjónin C og D höfðu gert með sér sameiginlega erfðaskrá 10. október 2002. Í erfðaskránni var meðal annars kveðið á um heimild langlífari maka til setu í óskiptu búi. Þá sagði að A skyldi erfa D eins og hún væri skilgetin dóttir hans og þar með helming búsins að C og D látnum en að öðru leyti skyldi um arf eftir þau fara samkvæmt gildandi erfðalögum, en C átti dótturina B. Eftir að D lést árið 2011 sótti C um leyfi til setu í óskiptu búi á grundvelli sameiginlegu erfðaskrárinnar en var synjað. Í kjölfarið var bú D tekið til einkaskipta og tók C ein arf eftir hann. C gerði nýja erfðaskrá 6. janúar 2014 þar sem hún felldi úr gildi sameiginlega erfðaskrá hennar og D. Í þeirri erfðaskrá kom fram að um arf eftir C færi eftir gildandi erfðalögum. Í málinu var deilt um hvora erfðaskránna ætti að leggja til grundvallar við skipti á dánarbúi C. Talið var að C hefði getað afturkallað að D látnum þær ráðstafanir sem gerðar voru með sameiginlegri erfðaskrá þeirra er vörðuðu hennar búshluta, en ekki hluta D. Hins vegar var talið að D hefði aðeins verið heimilt að ráðstafa 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá, sbr. 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Var því fallist á varakröfu B um að við skipti á dánarbúi C skyldu 83,334% koma í hlut B og 16,666% í hlut A.
Tekist var á um hvort erfðaskrá sem rituð var í október 2015 skyldi lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi.
E kærði úrskurð héraðsdóms um ágreining E og samerfingja hennar, C, D og dánarbús F, um túlkun á tilteknum ákvæðum erfðaskrár sem A gerði á sjúkrabeði með aðstoð fulltrúa sýslumanns skömmu fyrir andlát sitt. Í úrskurði héraðsdóms var meðal annars hafnað þeirri kröfu E að tiltekin fasteign kæmi í hlut E sem ráðstöfun A samkvæmt 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962 til jafns við fjárframlag til D. Að öðru leyti yrði ráðstöfun fasteignarinnar úr skylduarfshluta E ef ráðstöfunarheimild 35. gr. erfðalaga dygði ekki til. Í hinum kærða úrskurði var á hinn bóginn fallist á með C, D og dánarbúi F að A hefði með erfðaskránni ráðstafað tilteknum verðmætum til D með heimild í ákvæðinu. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að samkvæmt 35. gr. erfðalaga væri arfleifanda óheimilt að ráðstafa meira en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá þegar niðjar tækju arf, eins og hagaði til í málinu. Í erfðaskránni væri hvergi tekið skýrlega fram að A ráðstafaði eignum samkvæmt heimildarákvæðinu til E og D og viki þannig frá meginreglu um jöfn skipti. Fulltrúi sýslumanns, sem skráði erfðaskrána, hefði fyrir dómi borið að við ritun erfðaskrárinnar hefði ekki verið minnst á að ráðstafanir A væru innan heimildar 35. gr. erfðalaga. Því væri ósannað að vilji A hefði staðið til að auka hlut E og D og var því öllum kröfum þar um hafnað.
Með erfðaskrá sinni arfleiddu hjónin C og D B að nánar tilgreindum eignum sem voru taldar upp í fjórum liðum sem merktir voru með bókstöfunum A-D. Í erfðaskránni var jafnframt að finna handritaða áritun um að auk innbús ætti B að erfa „peninga/verðbr.“. Við áritunina voru upphafsstafir þeirra hjóna og tveggja vitundarvotta. A höfðaði mál á hendur B og krafðist þess annars vegar að við skipti á dánarbúi þeirra hjóna yrði öllum þeim eignum sem ekki væru sérstaklega tilgreindar í erfðaskránni skipt jafnt á milli lögerfingja og hins vegar að handskrifaða viðbótin yrði virt að vettugi. Landsréttur vísaði fyrri hluta kröfu A frá héraðsdómi án kröfu með vísan til d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991, þar sem ekki voru tilgreindar þær eignir sem A taldi að skipta ætti jafnt á milli lögerfingja. Þá féllst Landsréttur ekki á að hin handskrifaða áritun á erfðaskrána fæli í sér slíkan annmarka að hún uppfyllti ekki skilyrði 40. og 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Erfðaskráin var undirrituð af arfleifendum og vottuð af tveimur óvilhöllum vottum sem staðfestu fyrir héraðsdómi að hin handskrifaða áritun hefði verið gerð samtímis því að erfðaskráin var undirrituð. Var síðari hluta kröfu A því hafnað.
Kröfu sóknaraðila, vegna ágreinings við fjárskipti hjóna, um að fasteignir væru séreignir hennar vegna arfs sem hún hafði fengið í hjónabandi var hafnað. Þá var varakröfu hennar um að skáskiptum yrði beitt við fjárslit hjónanna hafnað. Kröfu um að lán frá LÍN yrði ekki dregið frá hjúskapareign hjóna var vísað frá dómi. Kröfu vegna viðhalds á fasteign var vísað frá dómi.
A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, dánarbú U, V, X, Y og Z (
Hulda Rós Rúriksdóttir lögmaður)
gegn
Þ, Æ og Ö (
Guðni Ásþór Haraldsson lögmaður)
Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að erfðaskrá sem AA hafði gert á árinu 2014 væri ógild og yrði ekki lögð til grundvallar við opinber skipti á dánarbúi hennar. Var talið að AA hefði ekki verið andlega fær um að skilja þá ráðstöfun er fólst í erfðaskránni og því skort arfleiðsluhæfi í skilningi 2. mgr. 34. gr., sbr. 1. mgr. 45. gr. erfðalaga nr. 8/1962.
Erfðaskrá var úrskurðuð ógild þar sem arfláti taldist vegna sjúkdóms, óhæf til að ráðstafa eignum sínum með erfðaskrá þegar hún var rituð.
Við opinber skipti á dánarbúi X deildu sóknaraðilar og varnaraðili um gildi erfðaskrár hans frá 25. október 2004 og hvort fasteignin að […] skyldi teljast meðal eigna dánarbúsins. Samkvæmt erfðaskránni skyldu sóknaraðilar, sem eru systur X, uppeldissystur og annað fólk sem honum var nákomið í lifanda lífi taka allan arf eftir hann. Skyldi fyrrnefnd fasteign koma í hlut A að X látnum en aðrar eignir skiptast að jöfnu með öðrum bréferfingjum. Í erfðaskránni kom fram að við undirritun hennar ætti X enga skylduerfingja. Tæpum þremur mánuðum fyrir andlát X ráðstafaði hann fasteigninni að […] til A sem fyrirframgreiddum arfi. Eftir andlát X var staðreynt með mannerfðafræðilegri rannsókn að hann átti son, K. Fram kom í málinu að X hafði verið kunnugt um að hann ætti son, K, sem annar maður hefði feðrað. Í faðernismáli sem K höfðaði á hendur systrum X var gerð dómsátt þar sem fallist var á að X væri faðir K. Í úrskurði Landsréttar sagði að K væri lögerfingi X samkvæmt 1. tölulið 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962 og því hefði X verið óheimilt samkvæmt 35. gr. laganna að ráðstafa meira en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá. Ekki var fallist á með K að erfðaskráin væri ógild með vísan til 38. gr. erfðalaga á þeim grundvelli að X hefði verið í villu um þá staðreynd að hann væri líffræðilegur faðir K og að sú ranga hugmynd hafði ráðið úrslitum um gerð erfðaskrárinnar. Erfðaskráin héldi því gildi við skipti á dánarbúinu að því marki sem X hefði verið heimilt að ráðstafa eignum sínum með þeim hætti, sbr. 35. gr. erfðalaga. Samkvæmt framangreindu skyldi við opinber skipti á búinu 1/3 hluti eigna X renna til sóknaraðila í samræmi við ákvæði erfðaskrárinnar en 2/3 hlutar eignanna koma í hlut K. Þá voru ekki talin standa rök til þess að halda fyrrnefndri fasteign utan skipta.
A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum hennar er meðal annars lutu að því að verðmat 9. október 2015 skyldi ekki lagt til grundvallar við innlausn B á eignarhluta dánarbús móður hennar C í tilgreindri fasteign, að B skyldi gert að greiða dánarbúinu húsaleigu fyrir afnot af fasteigninni og að erfðaskrá B og C, og samhliða niðurfelling kaupmála þeirra á milli, 8. júlí 1997 skyldi ekki lögð til grundvallar við skipti á dánarbúinu. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að mótmæli A gegn verðmatinu og gildi erfðaskrárinnar væru of seint fram komin. Var öllum kröfum A hafnað og niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.
Erfðaskrá lýst ógild og staðfest að sóknaraðili, sonur arfláta, taki einn allan arf eftir hann. Staðfest að fasteign, sem arfláti hafði ráðstafað sem fyrirframgreiddum arfi, sé meðal eigna búsins.
Sóknaraðilar, systkini og lögerfingjar F, kröfðust þess að ógiltar yrðu tvær erfðaskrár F þar sem hann arfleiddi stjúpdóttur sína, E, að eigum sínum. Var krafan reist á því að F hefði skort arfleiðsluhæfi til gerðar erfðarskránna vegna andlegra veikinda og því væru þær ógildar á grundvelli 2. mgr. 34. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti, var m.a. vísað til framburðar tveggja arfleiðsluvotta, sem báru að F hefði verið skýr um þann vilja sinn að arfleiða E að eignum sínum, og þess að fyrirliggjandi yfirmatsgerð skæri ekki úr um þann vafa sem uppi væri um arfleiðsluhæfi F. Var því talið ósannað að vitræn skerðing F hefði verið orðin það mikil við gerð erfðaskránna að hann hafi verið óhæfur til að gera erfðaskrár með skynsamlegum hætti. Var kröfu sóknaraðila því hafnað.
Með dómi Hæstaréttar 5. mars 2014 í máli nr. 132/2014 var komist að þeirri niðurstöðu að erfðaskrá A væri ógild sökum þess að hún uppfyllti ekki lágmarkskröfur erfðalaga nr. 8/1962 um vottun. Í máli þessu deildu aðilar um umfang þess tjóns sem B og C töldu sig hafa orðið fyrir vegna ógildingarinnar og bæta skyldi samkvæmt skilmálum starfsábyrgðartryggingar þess lögmanns sem annaðist gerð erfðaskrárinnar. B og C töldu sig annars vegar eiga rétt til greiðslu vegna málskostnaðar við reksturs framangreinds ágreiningsmáls og hins vegar kostnað vegna opinberra skipta á dánarbúi A. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt dánarbú A hefði að lögum verið tekið til opinberra skipta í kjölfar deilna um gildi framangreindrar erfðaskrár, yrði hvorki séð að sú aðgerð hefði verið óhjákvæmileg afleiðing hins bótaskylda verknaðar lögmannsins né yrði ráðið hver hefði að öðrum kosti orðið kostnaður B og C af skiptum á dánarbúinu. Þá hefði V hf. fyrst fengið vitneskju um kröfu B og C á hendur sér eftir að búið hafði verið tekið til opinberra skipta. Var því ekki fallist á með B og C að taka búsins til opinberra skipta félli undir bótaskylt tjón í skilningi skilmála vátryggingarinnar. Með hliðsjón af því að B og C hefðu haldið til streitu fyrir dómstólum tilefnislausri kröfu um gildi erfðaskrár sem haldin væri augljósum formgalla og að B og C hefðu fyrst gert kröfu á hendur V hf. milli dómstiga í því máli var talið að vátryggingin gæti ekki heldur tekið til málskostnaðar við reksturs fyrrgreinds máls. Samkvæmt framansögðu var V hf. sýknaður af kröfu B og C.
Hafnað kröfu um að erfðaskrár yrðu metnar ógildar á þeim grunni að arfleifanda hafi skort arfleiðsluhæfi.
Kristrún Ólöf Jónsdóttir, Þorsteinn Hjaltested, Vilborg Björk Hjaltested, Marteinn Þ. Hjaltested og Sigurður Kristján Magnússon Hjaltested (
Sigurbjörn Ársæll Þorbergsson hrl)
gegn
Markúsi Ívari Hjaltested og Sigríði Hjaltested (
Valgeir Kristinsson hrl),
Sigurði Kristjáni Sigurðssyni Hjaltested og Karli Lárusi Hjaltested (
Sigmundur Hannesson hrl) og
Hansínu Sesselju Gísladóttur og dánarbúi Finnborgar Bettýjar Gísladóttur og Guðmundi Gíslasyni og Margréti Margrétardóttur og Gísla Finnssyni og Elísu Finnsdóttur (
Oddur Þórir Þórarinsson hdl)
Í málinu var deilt um hvernig skipta skyldi arfi milli erfingja í dánar- og félagsbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested, sem lést á árinu 1966, og eftirlifandi eiginkonu hans Margrétar Guðmundsdóttur Hjaltested, en skipti á dánarbúinu hófust 25. febrúar 1967. Með dómi Hæstaréttar 3. maí 2012 í máli nr. 701/2012 var því slegið föstu að beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda í Kópavogi væri enn á hendi dánarbúsins. Talið var að skipta bæri arfi í samræmi við helmingaskiptareglu hjúskaparlaga og almennar reglur I. kafla erfðalaga um lögerfð.
X var sakfelldur fyrir brot sem heimfært var undir 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði við B, en við það notfærði X sér að B var ekki fær um að taka afstöðu til þess hvort hún vildi hafa samræði við hann sökum ölvunar og svefndrunga. Var refsing X ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Til refsiþyngingar var litið til alvarleika brotsins og 1. og 3. tölul. 1. mgr. 70. gr. sömu laga, en til refsimildunar horfði ungur aldur X, sbr. 4. tölul. 1. mgr. sömu greinar, sem var á 19. ári þegar hann framdi brotið. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvö ár, en vegna dráttar á meðferð málsins sem X var ekki um kennt var fullnustu 21 mánaðar af refsingunni frestað skilorðsbundið. Þá var X gert að greiða B miskabætur að fjárhæð 800.000 krónur.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A, B, C og D um að Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Landspítala og Velferðarsviði Reykjavíkurborgar yrði gert að veita þeim aðgang að heilsufarsupplýsingum um F, sem lést árið 2013. Fyrir lá í málinu að dómkvaddir höfðu verið tveir öldrunarlæknar að kröfu A, B, C og D til að svara spurningum er tengdust arfleiðsluhæfi F og byggði mat þeirra á skriflegum gögnum úr sjúkraskrá hans. Umræddri matsgerð hafði verið skilað til A, B, C og D en þau ekki lagt hana fram í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 12. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og 15. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrár væri það meginregla að þagnarskylda ríkti um upplýsingar um heilsufar látins manns sem væru að finna í sjúkraskrám hans og öðrum heilsufarsgögnum. Frá þeirri meginreglu væri gerð sú undantekning að mæltu ríkar ástæður með því væri heimilt að veita nánar tilgreindum aðilum aðgang að þeim og skyldi þá hafa hliðsjón af hagsmunum þeirra er aðgangs óska og vilja hins látna ef fyrir lægju upplýsingar um hann, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991. Var ekki talið að A, B, C og D hefðu sýnt fram á að ríkar ástæður mæltu með því að vikið yrði frá framangreindri meginreglu umfram það sem þegar hefði orðið. Samkvæmt þessu var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að synja um aðganginn.
Sigurður Kristján Sigurðsson,
Hjaltested,
Karl Lárus Hjaltested,
Sigríður Hjaltested Markús Ívar Hjaltested,
Hansína Sesselja Gísladóttir,
Finnborg Bettý Gísladóttir (
Sigmundur Hannesson hrl),
Guðmundur Gíslason (
Borgar Þór Einarsson hdl),
Margrét Margrétardóttir (
Valgeir Kristinsson hrl),
Gísli Finnsson (
Stefán Karl Kristjánsson hdl) og
Elísa Finnsdóttir (
Guðjón Ólafur Jónsson hrl)
gegn
Kristrúnu Ólöfu Jónsdóttur, Þorsteini Hjaltested, Vilborgu Björk Hjaltested, Marteini Þ. Hjaltested, Sigurði Kristjáni Magnússyni, Hjaltested og dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested (
Sigurbjörn Ársæll Þorbergsson hrl)
Með frumvarpi skiptastjóra 15. apríl 2014 til úthlutunar úr dánarbúi SH sem lést árið 1966 var eign búsins, sem var beinn eignarréttur að jörðinni V, úthlutað til Þ, en í dómi Hæstaréttar í máli nr. 701/2012 var komist að þeirri niðurstöðu að beinn eignarréttur að jörðinni væri enn á hendi dánarbúsins. Ágreiningur reis á skiptafundi um frumvarpið og var honum beint til héraðsdóms sem í hinum kærða úrskurði staðfesti frumvarp skiptastjóra. Hæstiréttur taldi að þegar leyst væri úr því hvert beinn eignarréttur að V ætti að renna við skipti á dánarbúi SH yrði að leggja til grundvallar að erfðaskrá MH frá 1938, sem SH hafði eignast V með, réði för að því marki sem ákvæði hennar gætu talist hafa tekið afstöðu til þess. Um skýringar á erfðaskránni lagði Hæstiréttur í fyrsta lagi til grundvallar að beinn eignarréttur að V hefði flust til SH við skipti á dánarbúi MH svo sem byggt var á í dómi Hæstaréttar í máli nr. 701/2012. Í öðru lagi taldi Hæstiréttur að af þeim kvöðum sem lagðar hefðu verið á arfinn með erfðaskránni yrði skýrlega ráðið að vilji MH hefði staðið til þess að jörðin V yrði til afnota um ókomna tíð einum manni í senn af ætt sinni fyrir búskap. Hefði sá maður arð af henni innan þeirra marka sem kvaðir samkvæmt erfðaskránni gæfu svigrúm til og þessi réttindi yfir jörðinni færðust síðan mann fram af manni eftir þeim reglum sem erfðaskráin setti. Af þessum arfleiðsluvilja leiddi ekki óhjákvæmilega að beinn eignaréttur að jörðinni þyrfti að fara á hverjum tíma saman við handhöfn þessara réttinda. Í þriðja lagi yrði ekki litið fram hjá því að þótt í erfðaskránni hefðu verið ítarleg ákvæði um hvernig réttindin yfir jörðinni gengju að erfðum að SH látunum þá hefði því jafnframt verið hagað þannig að þeir sem njóta hefðu átt réttinda eftir lát SH hefðu verið nefndir ábúendur. Í erfðaskránni hefði ekki aðeins verið kveðið á um hvernig fara ætti með réttindi yfir jörðinni að rétthafa látnum heldur hefði þar einnig verið mælt fyrir um að rétthafi gæti af tilteknum ástæðum glatað þessum réttindum í lifanda lífi, svo og að þau myndu þá ganga til næsta manns á sama hátt og ef rétthafinn væri látinn. Að lögum gæti ekki staðist að maður yrði á þennan hátt sviptur beinum eignarrétti að fasteign og sá réttur færður í hendur annars manns. Stæði þannig ómöguleiki því í vegi að framfylgja ákvæðum erfðaskrárinnar að þessu leyti, en fyrirmælin hefðu skipt miklu til að tryggja að rétthafi virti kvaðir erfðaskrárinnar. Gengi þannig þvert á markmið arfleiðslunnar ef þessum fyrirmælum yrði vikið til hliðar og þau metin sem óskráð væru. Þær meginreglur erfðaréttar að skýra yrði erfðaskrá annars vegar með tilliti til vilja arfleiðanda eftir því sem helst yrði ráðið að sá vilji hefði verið og hins vegar þannig að hún gæti haldið gildi sínu og yrði framkvæmd eins og frekast væri unnt leiddu til þeirrar niðurstöðu að erfðaskrá MH veitti rétthöfum hennar að SH liðnum þau réttindi sem berum orðum væri mælt fyrir um og að þau næðu þar með ekki til beinna eignarréttinda yfir jörðinni V. Þar sem erfðaskrá MH hefði ekki mælt fyrir um afdrif þessara réttindi yrði að ráðstafa þeim til lögerfingja SH eftir almennum reglum I. kafla erfðalaga nr. 8/1962. Þegar af þeirri ástæðu var frumvarp skiptastjóra fellt úr gildi.
Ágreiningur um frumvarp til úthlutunar í dánarbúi.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kveðið var á um að sameiginleg erfðaskrá G og H frá 1970 skyldi lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi G, en ekki erfðaskrá hennar frá 1993. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild G til að ráðstafa þeim eignum, sem hún fékk með sameiginlegu og gagnkvæmu erfðaskrárinnar, var ekki takmörkuð með samningnum á þann hátt að slík ráðstöfun gæti ekki gerst með dánargjafagerningum eða erfðaskrá. Var því ekki girt fyrir að annað hjónanna gæti, án atbeina hins, ráðstafað eignunum með þeim takmörkunum sem leiðir af ákvæðum 19. og 20. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Samkvæmt þessu og að því gættu að í erfðaskránni frá 1993 var tekið fram að hún hróflaði á engan hátt við gagnkvæmu erfðaskránni frá 1970, taldi Hæstiréttur að G hafi verið heimilt að ráðstafa eignunum með þeim hætti sem hún gerði í erfðaskránni frá 1993. Var því kveðið á um að við skipti á dánarbúi G skyldi erfðaskrá hennar frá 1993 lögð til grundvallar.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu D, E, F, G, H, I, J og K um að dánarbú L yrði tekið til opinberra skipta. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að vafi eða ágreiningur um arfstilkall samkvæmt tiltekinni erfðaskrá gæti ekki girt fyrir heimild erfingja samkvæmt þeirri sömu erfðaskrá til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi arfleiðanda á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að erfðaskrá H yrði metin ógild. Hæstiréttur tók kröfu A til greina að virtum þeim annmörkum sem voru á erfðaskránni. Þannig var í erfðaskránni ekki að finna yfirlýsingu H um arfleiðslu. Þá voru tvö af þremur lausum blöðum sem erfðaskráin var rituð á og höfðu að geyma eiginlegt efni hennar, óundirrituð og óvottfest og ekki var talið unnt að byggja á þeim að framkomnum andmælum A gegn gildi erfðaskrárinnar, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 6. maí 1960 í máli nr. 28/1960, birtur í dómasafni réttarins það ár á bls. 420. Loks uppfyllti arfleiðsluvottorð á þriðja blaði erfðaskrárinnar ekki áskilnað 1. mgr. og 3. mgr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962.
A stóð ein að gerð erfðaskrár, eftir að eiginmaður hennar B hafði verið sviptur fjárræði, og afturkallaði þar fyrir sitt leyti sameiginlega erfðaskrá þeirra. Með úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti, var erfðaskrá A ógilt með skírskotun til þess að í sameiginlegri erfðaskrá hennar og B hefði falist erfðasamningur þar sem girt hefði verið fyrir að annað þeirra gæti síðar einhliða breytt eða afturkallað hana. Var þess í stað talið að hin sameiginlega erfðaskrá skyldi lögð til grundvallar skiptum á dánarbúi A.
Komist var að niðurstöðu um ógildi erfðaskrár A sökum þess að hún uppfyllti ekki þá lágmarkskröfu sem fólgin væri í 2. mgr. 45. erfðalaga nr. 8/1962 um að arfleiðandi undirritaði erfðaskrá eða kannaðist við undirritun sína fyrir lögbókanda eða tveimur vottum, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. sömu laga. Talið var að erfðaskrá sem ekki uppfyllti þessar lágmarkskröfur færi í bága við skilyrði laga og gæti ekki orðið fullnægjandi grundvöllur ráðstöfunar arfs væri hún rengd.
A höfðaði mál gegn B og C og krafðist þess að tilteknar erfðaskrár B yrðu ógiltar auk skiptayfirlýsingar hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að B hefði með þeirri erfðaskrá sem yngst var afturkallað eldri erfðaskrár sínar. Þá hefði hún gefið skýrslu hjá embætti sérstaks saksóknara eftir að umræddar erfðaskrár voru gerðar þar sem hún taldi sig vera í fullum rétti til að ráðstafa eignum sínum að vild og að breytingar á erfðaskrám hefðu verið gerðar að hennar frumkvæði og enginn haft áhrif á það. Í dóminum sagði að í erfðalögum nr. 8/1962 sé gerður greinarmunur á hæfi til að gera erfðaskrá og afturkalla hana. Eftir 2. mgr. 48. gr. laganna nægi að arfleifandi láti ótvírætt í ljós að hann taki erfðaskrá sína aftur til þess að hún sé fallin úr gildi. Með yngstu erfðaskránni hefði fallið niður réttur A til arfs eftir B en sá réttur hefði byggst á fyrirmælum í eldri erfðaskrám. Þetta hefði legið ótvírætt fyrir við höfðun málsins og hafði áfrýjandi af þeim sökum ekki lögvarða hagsmuni af málshöfðuninni. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kveðið var á um að sameiginleg erfðaskrá C og D skyldi lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi D. Ekki var fallist á kröfu A um ógildi erfðaskrárinnar sökum þess að C hefði ekki verið heil heilsu andlega vegna heilabilunarsjúkdóms er erfðaskráin var gerð og D sökum elliglapa og krankleika ekki verið fær um að ráðstafa eigum sínum með þeim hætti er í erfðaskránni greindi. Þá var hafnað kröfu A um ómerkingu hins kærða úrskurðar. Af úrskurðinum yrði glögglega ráðið að sérfróðir meðdómsmenn hafi yfirfarið matsgerðina í krafti sérþekkingar sinnar í geð- og öldrunarlæknisfræðum og komist að annarri niðurstöðu en dómkvaddur matsmaður um hæfi C til að ráðstafa eigum sínum með erfðaskrá. Ekki yrði af honum ráðið að dómarar málsins hafi endurskoðað mat dómkvadds matsmanns á grundvelli eigin álits á gögnum sem ekki höfðu verið lögð fyrir dóminn. Þá var vottun erfðaskrárinnar talin hafa verið í samræmi við 1. mgr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962.