Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur niðjum E, skammlífari maka hennar, til ógildingar á gerningi frá 3. desember 2018 um ráðstöfun nánar tilgreindra málverka til niðjanna og krafðist þess að viðurkennt yrði að málverkin teldust hluti óskipts bús þeirra. A lést undir rekstri málsins og tók dánarbú hennar við aðild. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við mat á hvort gerningur teljist dánargjöf eða lífsgjöf yrði einatt að horfa til aðstæðna hverju sinni enda gætu gjafir verið að margvíslegu formi og efni. Í dóminum var meðal annars litið til þess að E var 95 ára og andaðist tveimur mánuðum eftir undirritun gerningsins, A vissi ekki um gerninginn fyrr en að E látnum og ekki lá fyrir í málinu hvort allir gjafþegar hefðu vitað nákvæmt efni hans fyrr en eftir andlát E. Á þeim tíma þegar gerningurinn var gerður voru málverkin í vörslum A. Þá kvað gerningurinn á um að gjafþegar skyldu ekki fá málverkin í sínar vörslur fyrr en við dánarbússkipti beggja hjóna. Talið var að gjöfin hefði eftir efni sínu verið dánargjöf sem þyrfti að lúta reglum sem um erfðaskrár gilda. Samkvæmt því var fallist á kröfu dánarbús A og málverkin talin hluti dánarbúsins.

Við opinber skipti á dánarbúi G kom upp ágreiningur með aðilum um gildi gjafabréfs frá 1997, þar sem kveðið var á um að fasteign í eigu G skyldi koma í hlut F að honum látnum. Kröfðust A, B, C, D og E að gjafabréfið yrði dæmt ógilt einkum þar sem G hafi ekki verið svo heill heilsu andlega að honum hafi verið fært að ráðstafa fasteigninni á þennan hátt. Bréfið var ekki vottað í samræmi við kröfur 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962 og fór úrlausn málsins því eftir 2. mgr. 45. gr. sömu laga. Með hliðsjón af framburði þeirra, sem undirrituðu gjafabréfið sem vottar, en einnig að teknu tilliti til framburðar annarra, sem gátu borið um hæfi G til að gera ofangreinda ráðstöfun, var talið að gjafabréfið væri gilt og að það skyldi lagt til grundvallar skiptum á dánarbúi hans.

Í málinu var ágreiningur um gildi gjafabréfs við opinber skipti á dánarbúi X. Samkvæmt bréfinu, sem dagsett var 20. júlí 1997, skyldi F eignast húseign X eftir hans dag. Taldist bréfið því dánargjöf en um slíkar ráðstafanir gilda reglur erfðalaga um erfðaskrár, þar á meðal um form. Var skjalið vottað með undirskrift tveggja vitundarvotta en vottun þeirra fullnægði ekki skilyrðum 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Höfðu vottarnir undirritað yfirlýsingu 29. júlí 2003 um atriði sem vörðuðu undirritun bréfsins, en slík síðbúin staðfesting þótti ekki geta bætt úr þeim annmarka sem upphaflega var á vottun gjafabréfsins og áttu því við sönnunarreglur 2. mgr. 45. gr. erfðalaga. Í málinu lá fyrir læknisvottorð þar sem greint var frá að X hefði komið til skoðunar hjá lækni 28. júlí 2003 og hafi þá verið með langt gengna heilabilun vegna Alzheimer sjúkdóms. Ekki hafði verið aflað annarra læknisfræðilegra gagna, sem varpað gætu ljósi á heilsufar X á þeim tíma sem gjafabréfið var gert. Þá hafði aðeins að óverulegu leyti verið aflað, fyrir dómi, munnlegs framburðar þeirra sem þá þekktu til X. Var málið því talið svo verulega vanreifað að ófært væri að leysa úr því að efni til og var því af þeim sökum vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dánarbú H krafði HV um endurgreiðslu á uppgreiðsluverði tveggja lána sem H hafði tekið og afhent síðan HV. Ekki lágu fyrir skjalfestar upplýsingar um hvort að um hefði verið að ræða lán, lífsgjöf eða dánargjöf, en HV kvaðst hafa skuldbundið sig til að aðstoða H við greiðslu afborgana af eldra skuldabréfinu. Talið var að með því að HV hefði verið skuldbundin á þennan hátt að minnsta kosti svo lengi sem H lifði gæti gjöfin, sem kynni að hafa falist í gerðum hennar, ekki komið til framkvæmdar fyrr en að henni látinni og var talið að það sama gilti um yngra skuldabréfið. Þar sem erfðaskrá hefði ekki verið gerð um ráðstöfun umræddra fjármuna að gjöf, sbr. 54. gr. erfðalaga nr. 8/1962, bæri HV að endurgreiða dánarbúi H sem svaraði uppgreiðsluverði lánanna.