Dómstólaleit

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Aðalsteinn E. Jónasson, Jón Höskuldsson og Kristbjörg Stephensen kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 28. apríl 2023. Greinargerð varnaraðilanna B, C og D barst réttinum 19. maí 2023. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. apríl 2023 í málinu nr. Q-[...]/2022 þar sem kveðið var á um að erfðaskrá I skyldi lögð til grundvallar við dánarbússkipti hans þannig að bréferfingjar skyldu erfa að jöfnu 1/3 hluta heildareigna arfláta á formi eignarhlutar arfláta í jörðinni P í [...] með öllu sem fylgir og fylgja ber, þar með talin veiðiréttindi og íbúðarhús. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.
2. Sóknaraðili krefst þess að erfðaskrá I 16. desember 2013 um ráðstöfun á eignarhluta hans í jörðinni P í [...] ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber, þar með talin veiðiréttindi og íbúðarhús, til barnabarna hans verði metin ógild og því ekki lögð til grundvallar við skipti eigna í dánarbúi hans. Til vara er þess krafist að fyrrgreind erfðaskrá verði einungis metin gild að því er varðar 1/3 hluta jarðarinnar P óskiptri ásamt öllu er jörðinni tilheyrir. Að því frágengnu er þess krafist að erfðaskráin verði einungis metin gild að því er varðar 1/3 hluta eigna sem hinn látni mátti ráðstafa samkvæmt 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti úr hendi varnaraðilanna B, C og D.
3. Varnaraðilarnir B, C og D krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefjast þau málskostnaðar fyrir Landsrétti en verði fallist á kröfur sóknaraðila að hann falli niður.
4. Aðrir varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

1. Sakarefni máls varðar gildi og túlkun erfðaskrár sem I, sem lést [...]. febrúar 2020, gerði í viðurvist lögbókanda 16. desember 2013 þar sem hann ráðstafaði eignarhlut sínum í jörðinni P í [...] til sjö barnabarna sinna. Óumdeilt er að sú ráðstöfun var umfram heimild arfleifanda samkvæmt 35. gr. erfðalaga. Átti I fjögur börn sem öll eru lögerfingjar hans, nánar tiltekið sóknaraðila, J, K og L. Þrjú síðastnefndu börn I eiga ekki aðild að málinu en varnaraðilar málsins eru börn þeirra. Nánar tiltekið eru varnaraðilarnir B, C og D börn L. Varnaraðilinn E er barn J og varnaraðilarnir F, G og H börn K. Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði hafa fyrrgreind börn L einungis látið málið til sín taka en af hálfu annarra varnaraðila var því lýst yfir við þingfestingu málsins í héraði að þau hefðu ekki í hyggju að láta það til sín taka.
2. Bú I var tekið til opinberra skipta með úrskurði héraðsdóms […]. október 2020 samkvæmt kröfu sóknaraðila og fyrrgreindra sona hans J og K. Komu engin mótmæli fram við kröfu um opinber skipti.
3. Af gögnum máls verður ekki ráðið að þær eignir sem falla til dánarbúsins hafi verið skráðar og metnar til verðs í samræmi við ákvæði 17. til 23. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 3. mgr. 105. gr. sömu laga. Hins vegar liggur fyrir verðmat á eignarhlut dánarbúsins í P. Er þar annars vegar um að ræða verðmat M 31. febrúar 2022 þar sem eignarhluturinn var metinn 325.000.000 króna virði og hins vegar „matsgjörð“ N og O 8. júní 2020 sem mátu virði hans 80.000.000 króna. Var fyrri matsgerðin unnin að beiðni Ó lögmanns en hin síðari að beiðni K. Þá liggur fyrir að kauptilboð var gert í eignarhlutinn 16. desember 2021 að fjárhæð 265.000.000 króna en það var ekki samþykkt. Við meðferð málsins í héraði lagði sóknaraðili fram beiðni um dómkvaðningu matsmanns til að meta verðmæti eignarhlutans en hann féll frá beiðninni í kjölfar þess að málsaðilar sammæltust um það í þinghaldi 26. janúar 2023 að miða við að verðmæti hans væri 300.000.000 króna „út frá gögnum málsins“.
4. Auk eignarhlutar dánarbúsins í P munu eignir þess vera söluandvirði fasteignarinnar [...] í Reykjavík að fjárhæð 59.431.301 króna eftir frádrátt áhvílandi lána og kostnaðar. Auk þess mun dánarbúið eiga kröfur á hendur L og syni hennar samtals að fjárhæð ríflega 30.000.000 króna auk vaxta. Mun vera ágreiningslaust að verðmæti heildareigna dánarbúsins sé ríflega 387.000.000 króna sé tekið mið af því að verðmæti eignarhlutarins í P sé 300.000.000 króna.
5. Samkvæmt framangreindu er ágreiningslaust að ráðstöfun I með erfðaskránni 16. desember 2013 var umtalsvert umfram arfleiðsluheimild hans samkvæmt 35. gr. erfðalaga. Liggur því fyrir að erfðaskráin getur ekki komið til framkvæmda samkvæmt orðanna hljóðan.
6. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að hvorki séu efni til að fallast á aðalkröfu sóknaraðila um ógildingu erfðaskrárinnar né varakröfu hans um að við skipti dánarbúsins skuli miða við að varnaraðilar fái 1/3 hluta eignarhlutans í P. Er sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að sú túlkun erfðaskrárinnar sem leiðir af þrautavarakröfu sóknaraðila samræmist best vilja I að því marki sem unnt er að ráða hann af gögnum málsins. Hefur sóknaraðili ekki lagt fram nein gögn í málinu sem renna stoðum undir að vilji hans hefði staðið til annars ef fyrir hefði legið að hann gæti ekki ráðstafað öllum eignarhlutanum til barnabarna sinna svo sem hann gerði með erfðaskránni. Samræmist þessi niðurstaða jafnframt kröfu þeirra varnaraðila sem létu málið til sín taka um að við skiptin skuli taka mið af þrautavarakröfu sóknaraðila. Þótt fyrir liggi að þessi niðurstaða hafi í för með sér að horfa verði til hlutdeildar varnaraðila í heildareignum dánarbúsins, en ekki einungis þeirra sem erfðaskráin tekur til samkvæmt orðanna hljóðan, er ljóst að hún hefur einungis þau áhrif að varnaraðilar fá hlutdeild í P sem erfðaskráin gerði ráð fyrir að þau fengju að öllu leyti í sinn hlut. Þykir af þeim sökum ekki koma að sök þótt lögerfingjarnir J, K og L eigi ekki aðild að málinu. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur á þann hátt sem greinir í úrskurðarorði.
7. Rétt þykir að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður.
8. Það athugast að samkvæmt 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991 skal þegar fleiri aðilar en einn eru til sóknar eða varnar ákveða hverjum þeirra fyrir sig málskostnað, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991. Samkvæmt því átti ekki að ákveða varnaraðilunum B, C og D málskostnað í einu lagi svo sem gert var í hinum kærða úrskurði.

Úrskurðarorð:

Erfðaskrá I 16. desember 2013 um ráðstöfun á eignarhluta hans í jörðinni P í [...], ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber, þar með talin veiðiréttindi og íbúðarhús, til barnabarna hans skal lögð til grundvallar við dánarbússkipti hans að því er varðar 1/3 hluta eigna sem hann mátti ráðstafa samkvæmt 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. apríl 2023

1. Mál þetta barst héraðsdómi 1. júní 2022 með bréfi skiptastjóra dánarbús I, dagsettu þann sama dag.

   Málið var tekið til úrskurðar 8. mars 2023, að loknum munnlegum málflutningi. Við upphaf munnlegs málflutnings gaf aðilaskýrslu B og vitnin J og L gáfu einnig skýrslur fyrir dómi. Dómari tók við málinu 5. desember 2022. Ekki tókst að kveða upp úrskurð í málinu innan fjögurra vikna frá því málið var tekið til úrskurðar. Málið var þó ekki flutt að nýju þar sem dómari og málsaðilar töldu það óþarft, sbr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

2. Sóknaraðili er A, [...].
3. Varnaraðilar eru B, [...], C, [...], E, til heimils í [...], D, [...], F, [...], G, [...], og H, [...].
4. Sóknaraðili gerir þá kröfu aðallega að erfðaskrá I, dags. 16. desember 2013, um ráðstöfun á eignarhluta hans í jörðinni P, [...], ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber, þar með töldum veiðiréttindum og íbúðarhúsi, til barnabarna hans verði metin ógild og því ekki lögð til grundvallar við skipti eigna í dánarbúi hans. Til vara að erfðaskráin verði einungis metin gild að því er varðar 1/3 hluta jarðarinnar P óskiptrar ásamt öllu er jörðinni tilheyrir. Til þrautavara að erfðaskráin verði einungis metin gild að því er varðar 1/3 hluta eigna sem hinn látni mátti ráðstafa skv. 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þá krefst sóknaraðili þess að varnaraðilunum B, C og D verði gert að greiða sóknaraðila óskipt málskostnað ásamt lögmæltum virðisaukaskatti.
5. Af hálfu varnaraðilanna B, C og D er þess krafist að fallist verði á þrautavarakröfu sóknaraðila, þ.e. að allir varnaraðilar teljist samkvæmt erfðaskrá I, dags. 16. desember 2013, að jöfnu erfingjar að eignarhluta I í jörðinni P, [...], ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber, þar með töldum veiðiréttindum og íbúðarhúsi að því marki sem 1/3 hluti heildareigna I nær til, en að hafnað verði aðal- og varakröfu sóknaraðila. Jafnframt krefjast varnaraðilarnir B, C og D þess, verði fallist á kröfu þeirra, að sóknaraðila verði gert að greiða þeim málskostnað. Við munnlegan málflutning gerðu varnaraðilar þessir þá kröfu að ef fallist yrði á aðal- eða varakröfu sóknaraðila yrði málskostnaður felldur niður eða allir varnaraðilar málsins dæmdir til greiðslu málskostnaðar.
6. Við þingfestingu málsins 12. október 2022 var þing sótt fyrir hönd varnaraðilanna E, F, G og H og því lýst yfir að þau hygðust ekki láta málið til sín taka. Hefur þing ekki verið sótt af hálfu þessara varnaraðila eftir þingfestingu.
7. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur […]. október 2020 var dánarbú I tekið til opinberra skipta að kröfu sóknaraðila K og bræðra hans, J og A. Sama dag var R lögmaður skipaður skiptastjóri. Í bréfi skiptastjóra til dómsins kemur fram að lögerfingjar arfleifanda séu fjögur börn hans, skiptabeiðendur og systir þeirra, L. Arfláti hafi þann 16. desember 2013 ritað undir erfðaskrá í viðurvist lögbókanda og með henni arfleitt barnabörn sín að jöfnu að eignarhluta sínum í jörðinni P í [...]. Bréferfingjar þessir séu sjö talsins, B, C, E, D, F, G og H. Þá kemur fram að sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu hafi skipað hinum þremur síðasttöldu sérstakan lögráðamann til að gæta hagsmuna þeirra við skipti á dánarbúinu. Skiptastjóri kveður sóknaraðila hafa ritað skiptastjóra bréf, dags. 29. október 2020, þar sem þess var krafist að umrædd erfðaskrá yrði ógilt. Bréfið hafi verið lagt fram á skiptafundi 30. október 2020. Á þeim fundi hafi verið bókað að framangreint kæmi síðar til skoðunar og að fundarmenn væru sammála um að álitaefni í tengslum við jörðina P, [...], væri sett í bið. Skiptastjóri hefði svo fengið bréf frá sóknaraðila, dags. 10. maí 2022, þar sem vísað var til hins fyrra bréfs og mótmæla við fyrirliggjandi erfðaskrá sem sóknaraðili telji andstæða 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þá sé ekki hægt að framkvæma vilja arfláta ef horft sé til eignastöðu búsins, stöðu ólögráða erfingja og hagsmuna skylduerfingja. Hafi sóknaraðili þar sett fram nánar tilgreindar kröfur sínar. Af hálfu varnaraðilanna B, C og D hafi kröfum sóknaraðila verið mótmælt og því sömuleiðis hversu seint krafan væri komin fram. Þar sem tilraunir skiptastjóra til að jafna ágreininginn hafi ekki borið árangur hafi skiptastjóri beint málinu til úrlausnar dómsins, í samræmi við ákvæði 122. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Skiptastjóri lýsti því yfir í bréfi sínu til dómsins að hann teldi ekki þörf á því að búið ætti aðild að ágreiningsmálinu fyrir héraðsdómi.
8. Með bréfi skiptastjóra fylgdu fundargerðir þriggja skiptafunda þar sem efni erfðaskrárinnar var til umfjöllunar. Áður hefur verið rakið að á fyrsta skiptafundi 30. október 2020 var fjallað um jörðina P, eftir atvikum verðmat hennar, sölu og/eða úthlutun, eins og segir í fundargerðinni. Þar kom fram að aðeins hluti jarðarinnar væri í eigu hins látna og að íbúðarhúsnæði sem þar stendur og skráð er eign dánarbúsins sé í mjög slæmu ásigkomulagi. Þá kemur þar og fram að lögmaður þeirra varnaraðila sem taka til varna í þessu máli hafi þar upplýst að þau muni ekki samþykkja að jörðin fari í sölumeðferð. Lögmaður sóknaraðila hafi lagt fram gögn er varði jörðina og bókað að sjónarmið hans muni koma til skoðunar síðar, líkt og rakið hefur verið áður.
9. Til skiptafundar 20. maí 2022 var boðað sérstaklega vegna kröfu sóknaraðila um ógildingu erfðaskrárinnar. Var þar bókað um mótmæli varnaraðila við þeirri kröfu og því mótmælt hversu seint krafan væri komin fram. Þá var bókað af hálfu lögmanns sóknaraðila að fram hefðu farið samningaviðræður milli erfingja vegna þessa, auk þess sem tvö dómsmál hefðu verið rekin milli aðila. Á þessum fundi upplýsti fulltrúi skiptastjóra að áhugasamur kaupandi jarðarinnar hefði verið í sambandi við skiptastjóra.
10. Á skiptafundi 30. maí 2022, sem haldinn var af sama tilefni, voru boðaðir allir erfingjar arfláta. Í fundargerð er bókað að skiptastjóri hafi beðið erfingja að lýsa afstöðu sinni til kröfu sóknaraðila um ógildingu erfðaskrárinnar. Ekki var bókað sérstaklega um hver afstaða þeirra væri en að skiptastjóri teldi ljóst að ekki myndi takast að jafna ágreining aðila og að skiptastjóri myndi vísa ágreiningnum til héraðsdóms.
11. Meðal gagna málsins er verðmat fasteignasala á jörðinni, dags. 8. júní 2020, að fjárhæð 80.000.000 króna. Þá liggur fyrir kauptilboð í eignarhluta dánarbúsins á jörðinni P, dags. 16. desember 2021, að fjárhæð 265.000.000 króna. Sömuleiðis verðmat fasteignasala á jörðinni, dags. 31. janúar 2022, að fjárhæð 325.000.000 króna. Undir rekstri máls þessa bundust málsaðilar sammælum um að í ágreiningsmáli þessu skyldi við það miðað að jörðin P sé 300.000.000 króna virði. Um hverjar aðrar eignir eru í búinu má ráða af framlögðum gögnum að skiptastjóri hafi selt fasteign í Reykjavík fyrir 89.200.000 krónur en að á henni hafi hvílt lán að fjárhæð um 28.000.000 króna. Þá hafi verið um 4.500.000 krónur á bankareikningum og að búið eigi fjárkröfur á hendur einum bréferfingja og einum skylduerfingja.

Helstu málsástæður sóknaraðila

1. Sóknaraðili byggir á því að andmæli sín við gildi erfðaskrárinnar hafi verið sett fram í tíma, sbr. 47. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Andmælin hafi verið lögð fram þegar á fyrsta skiptafundi í búinu þann 30. október 2020 með rökstuðningi. Krafan hafi verið lögð fram um leið og tilefni var til, þó að á þeim tíma hafi verið ákveðin óvissa um efnahag búsins, m.a. vegna verulegra fjárkrafna sem hafðar voru uppi, annars vegar gegn einum bréferfingja og hins vegar einum skylduerfingja búsins. Þá hafi einnig verið óvissa um raunverulegt verðmæti P. Sóknaraðili hafi óskað eftir því við skiptastjóra að haldinn yrði fundur til að taka fyrir kröfu hans þegar eftir að matsgerðir um verðmæti P lágu fyrir. Hafi sóknaraðili þannig fullnægt skilyrðum erfðalaga þannig að fjallað verði fyrir dómi um kröfu hans um ógildingu erfðaskrárinnar.
2. Varðandi tímamark arfleiðsluheimildar hafi hér á landi verið miðað við matsdag eða þann dag sem skiptauppgjöri lýkur. Verðmæti eigna sem getið er í erfðaskrá ráðist því af því tímamarki þegar erfðaskráin er gerð. Þá taki dánarbú við öllum fjárhagslegum réttindum sem hinn látni átti þá eða naut, við andlát hans, og sömuleiðis falli á dánarbúið þær fjárhagslegu skyldur sem sá látni hefur lagt á það með erfðaskrá eða öðrum dánargerningi. Af þessu leiði að verðmæti dánarbús miðist við það tímamark er eignum þess er skipt á milli erfingja, þ.m.t. arður sem áunnist hefur, t.d. af hlutabréfum, vextir af bankainnstæðum og söluandvirði fasteigna þegar þær eru seldar, sbr. 77. gr. laga nr. 20/1991.

   Hugmyndir arfláta um verðmæti P þegar erfðaskráin var gerð og hvort hann taldi ráðstöfunina rúmast innan þeirrar arfleiðsluheimildar sem lög kveða á um breyti engu, auk þess sem ekkert verði ráðið um það af erfðaskránni sjálfri. Villa arfláta um þetta atriði leiði til sömu niðurstöðu.

3. Sóknaraðili byggir kröfu sína um ógildingu erfðaskrárinnar á því að ekki sé hægt að framkvæma þann vilja arfláta sem þar kemur fram, bæði vegna þess að með erfðaskránni er farið langt umfram þau viðmiðunarmörk sem greinir í 35. gr. erfðalaga og þess að ómögulegt er að framkvæma hana eftir efni sínu. Reglum erfðalaga um arfleiðsluheimild sé fyrst og fremst ætlað að vernda hagsmuni skylduerfingja. Ákvæði 35. gr. laganna takmarki heimildir arfleifanda til að ráðstafa meiru en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá eigi hann skylduerfingja. Brjóti arfláti gegn þessari reglu geti það leitt til þess að erfðaskrá sem annars teldist gild verði í raun óvirk þar sem ekki sé hægt að framkvæma hana eftir efni sínu. Það hvort erfðaskrá verði þar með óvirk að öllu leyti eða einungis hluta ráðist af efni erfðaskrárinnar og túlkun á henni, en þar ráði vilji arfleifanda miklu. Þá hafi verið litið svo á í fræðikenningum að ef arfláti hafi farið fram úr arfleiðsluheimild varðandi ákveðinn hlut, t.d. fasteign sem fari verulega umfram arfleiðslumörk, sé meginreglan sú að ákvæði erfðaskrár komi ekki til framkvæmdar, sem feli í sér að bréferfingi geti ekki fengið hlutinn í hendur gegn greiðslu í peningum á því sem verðmæti hans fer fram úr ráðstöfunarmörkum. Erfðaskráin sé þá í raun ógild og óvik þar sem hún sé ekki framkvæmanleg og túlkun á orðalagi og efni hennar gefur ekki tilefni til að framkvæma hana á annan hátt til að ná fram vilja arfleifanda. Telur sóknaraðili augljóst af efni erfðaskrárinnar og þeirra gagna sem lágu með erfðaskránni að vilji arfláta hafi verið skýr um að halda jörðinni innan fjölskyldunnar og það væri því þvert gegn vilja hans að selja eða ráðstafa jörðinni til þess eins að hún yrði seld og söluandvirðinu skipt upp á milli erfingja.
4. Ljóst sé af efnahag búsins að erfðaskráin feli í sér brot á ráðstöfunarheimild arfláta skv. 35. gr. erfðalaga, en eignin sem I heitinn ráðstafaði til barnabarna sinna með erfðaskránni sé langverðmætasta eign dánarbúsins. Samkvæmt yfirliti skiptastjóra megi ætla að arfláti hafi ráðstafað með erfðaskránni í kringum 75–80% af hreinni heildareign búsins. Er það hlutfall enn hærra náist ekki að innheimta dæmdar fjárkröfur að fullu. Bréferfingjum sé samkvæmt erfðaskránni ekki heimilt að taka alla eignina til sín gegn greiðslu í peningum á því sem upp á vantar, jafnvel þótt miðað yrði við heildareignir búsins. Þá þurfi hvorki sóknaraðili né aðrir skylduerfingjar að sæta slíku uppgjöri, enda verði erfðaskráin ekki túlkuð á þann veg. Því síður hafi bréferfingjar heimild til að taka til sín hluta eignarinnar er numið gæti þriðjungi verðmætis hennar eða heildareigna búsins, en slíkt gæti hugsanlega komið til greina ef t.d. orðin „að svo miklu leyti sem lög heimila“ eða því um líkt hefðu komið fram í erfðaskránni. Slíka afmörkun á ráðstöfun eignarinnar sé ekki að finna í erfðaskránni.
5. Þá geti erfðaskráin ekki heldur leitt til þeirrar niðurstöðu að bréferfingjar geti tekið þriðjung heildareigna dánarbúsins í bréfarf, enda ekkert í erfðaskránni sem styður við slíka kröfu. Er líka vandséð hvernig framkvæma ætti vilja arfláta með því að skipta jörðinni upp á milli bréf- og skylduerfingja þar sem inn í það mat kæmu aðrar eignir dánarbúsins sem erfðaskráin tekur ekki til. Væri einungis um skiptingu jarðarinnar að ræða án tillits til annarra eigna væri staða komin upp sem ekki verði leidd af vilja arfláta, auk þess sem sóknaraðili sem skylduerfingi samþykkir ekki slíka tilhögun og telur hana óframkvæmanlega.
6. Sóknaraðili telur að hvað sem öðru líði leiði ólögfestar reglur um brostnar forsendur til þess að erfðaskráin teljist ógild að öllu leyti. Það sé löngu viðurkennt að brostnar forsendur geti leitt til ógildingar erfðaskrár að öllu leyti eða hluta og staðfest með dómafordæmum. Arfláti hafi ætlað að arfleiða barnabörn sín að P ásamt öllu því sem jörðinni fylgir og fylgja ber, að engu undanskildu. Sóknaraðili bendir á að faðir hans var á þeim tíma er erfðaskráin var gerð orðinn mjög líkamlega veikur og heilsu hans hafði farið mjög hrakandi. Arfláti hafi þá haft verulegar áhyggjur af fjárhagsstöðu dóttur sinnar og að stór hluti P kynni að renna til skuldheimtumanna hennar eftir hans dag, en honum hafi verið umhugað um að eignin væri í eigu ættarinnar. Telur sóknaraðili líklegt að arfláti hafi viljað koma í veg fyrir að eignin færi að hluta til úr fjölskyldunni og því ákveðið að ráðstafa henni til barnabarna sinna að öllu leyti en ekki hluta, sem telja má ákvörðunarástæðu fyrir gerð erfðaskrárinnar. Af erfðaskránni megi greina þennan vilja arfláta þar sem jafnframt er tiltekið að þrátt fyrir arfleiðsluna skyldi jörðin teljast til séreignar bréferfingja gengju þeir í hjúskap. Með því væri tryggt að jörðin héldist áfram í eigu fjölskyldunnar. Þá vísar sóknaraðili um þann vilja arfláta til gagna sem fundist hafi með erfðaskránni. Þessi vilji arfláta, sem sóknaraðili telur erfðaskrána byggja að meginstefnu á, leiði til þess að hún sé ógild þar sem fyrir hendi sé alger ómöguleiki við að framkvæma hana og verði hún þar af leiðandi ekki efnd eftir efni sínu.
7. Með sama hætti leiði efni erfðaskrárinnar ekki til þess að jörðinni verði skipt upp í hlutföllum milli bréferfingja annars vegar og skylduerfingja hins vegar, auk þess sem slík skipting sé óframkvæmanleg m.t.t. þess hvort miða eigi við verðmæti jarðarinnar eingöngu eða alls búsins, auk þess sem einstakir hlutir jarðarinnar séu mjög ólíkir og misverðmætir. Sönnunarbyrði um að slík uppskipting væri framkvæmanleg hvíli á varnaraðilum, eftir atvikum með mati dómkvadds matsmanns. Uppskipting jarðar milli fjögurra skylduerfingja og sjö bréferfingja, hvort sem væri milli þessara tveggja hópa eða einstakra erfingja, er ekki framkvæmanleg að mati sóknaraðila, auk þess sem hún er ekki í samræmi við erfðaskrána sem kveður á um eignarhald bréferfingja einvörðungu að jörðinni óskiptri. Verði sóknaraðili sem skylduerfingi ekki þvingaður til að eiga jörðina í óskiptri sameign með bréferfingjum.
8. Sóknaraðili byggir einnig á því að telji varnaraðilar sig eiga rétt á að standa til erfða eftir I heitinn samkvæmt erfðaskránni þannig að aðeins hluti þess lands sem þeir skyldu erfa renni til þeirra eða þá að varnaraðilar fái peninga í stað jarðarinnar beri þeir sönnunarbyrðina fyrir þeim vilja arfláta og um þann skiptahátt. Engan slíkan vilja sé að finna í erfðaskránni eða öðrum gögnum búsins sem gætu stutt við það eða gert sennilegt að um skipti á dánarbúinu skyldi þannig fara. Þá liggur ekkert fyrir um það að jörðin sé skiptanleg, en svo sem greina má af fyrirliggjandi verðmötum eru einstakir hlutir jarðarinnar mjög ólíkir og vandséð hvernig hægt sé að skipta henni upp.
9. Hvað varakröfu sóknaraðila varðar kveðst hann byggja á því að erfðaskráin sé ógild að hluta þannig að hlutur bréferfingja samkvæmt erfðaskránni verði færður niður að því marki að þeir teljist sameigendur að 1/3 hluta jarðarinnar og skylduerfingjar meðeigendur að 2/3 hluta jarðarinnar óskiptri. Styður sóknaraðili kröfu þessa við þann vilja sem birtist í erfðaskránni um að P skuli falla í hlut bréferfingja, þannig að greina megi að til hafi staðið að bréferfingjar yrðu einir eigendur jarðarinnar en ekki skylduerfingjar. Vísast til fyrri umfjöllunar um ástæður þess sem hafi ráðið þessari arfsráðstöfun arfláta. Með því að viðurkenna rétt bréferfingja til arfstöku samkvæmt erfðaskránni að því marki sem lög leyfa og snerta þá eign sem erfðaskráin tekur til telur sóknaraðili að vilja arfláta sé náð svo langt sem hægt er. Ekki njóti neinna gagna eða upplýsinga um hvað I heitinn hefði gert hefði honum verið ljóst að hann hefði með erfðaskránni farið langt fram úr þeim heimildum sem hann hafði til að ráðstafa eignum sínum með erfðaskrá. Þá verði heldur ekki ráðið af erfðaskránni að bréferfingjar hafi átt að taka arf eftir I heitinn varðandi aðrar eignir í búinu. Erfðaskráin verði ekki túlkuð rýmri skilningi en eftir orðanna hljóðan. Þar sé ekki kveðið á um ráðstöfun hluta eða allra eigna arfláta eða vísað ótilgreint til eigna arfláta eða hlutdeildar sem ráðstafað sé með erfðaskrá.
10. Hvað þrautavarakröfu sóknaraðila varðar kveðst hann byggja á því að varnaraðilar geti ekki öðlast meiri hlutdeild í eignum I heitins en sem nemi lögbundnu hámarki skv. 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Sóknaraðili telji hins vegar að ef erfðaskráin yrði skýrð með þessum hætti, sem hún gefi þó alls ekki tilefni til, öðlist varnaraðilar hlutdeild í heildareignum búsins að því gefnu að verðmæti P sé umfram arfleiðsluheimild erfðalaga. Slíkt styðjist ekki við erfðaskrána sjálfa en krafan sé höfð frammi ex tuto.

Helstu málsástæður varnaraðila

1. Varnaraðilarnir B, C og D byggja kröfur sínar á því að í erfðarétti sé það veigamikið sjónarmið að reyna eigi til hins ýtrasta að ákvarða efni erfðaskráa eftir öllum tiltækum gögnum og að meta ekki arfleiðslu ógilda, eins og aðalkrafa sóknaraðila gengur út á, nema ógerlegt sé að leiða í ljós hvert viðhorf arfleifanda hafi verið. Þannig beri að leitast við að beita skýringu sem miði að því að finna skynsamlega merkingu í ákvæðum erfðaskrár og láta hana ráða arfskiptum fremur en að telja að skiptin eigi að fara fram eins og engin erfðaskrá hafi verið gerð. Varnaraðilar telja aðalkröfu sóknaraðila ganga þvert gegn þessari skýru meginreglu um að gera skuli allt sem mögulegt er til að tryggja að vilji arfleifanda, I, nái fram að ganga að því marki sem mögulegt er.
2. Varnaraðilarnir B, C og D telja augljóst að afi þeirra hafi viljað að barnabörn hans erfðu P eftir hann.

   Vegna ákvæða 35. gr. erfðalaga hafi legið fyrir með vissu frá því að tilboð barst í eignina að hún væri talsvert stærri hluti dánarbúsins en 1/3 þótt áður hafi verið vísbendingar um það. Telja varnaraðilar þetta þó engu skipta varðandi túlkun erfðaskrárinnar sem beri að virða að því marki sem hægt er.

   Enginn vandi sé að reikna út við uppgjör dánarbúsins hvað teljist þriðjungur eigna þess og staðfesta þrautavarakröfu sóknaraðila, sem jafnframt er aðalkrafa varnaraðilanna þriggja, að barnabörnin sjö skipti milli sín eignarhluta í P sem sé ígildi 1/3 hluta heildareigna I. Það sem eftir er af P skiptist þá milli fjögurra barna I. Með þessu verði vilji I samkvæmt erfðaskránni virtur með hliðsjón af 35. gr. erfðalaga. Gögn málsins sýni að eignir dánarbúsins séu varlega áætlaðar vel yfir 400.000.000 króna og 1/3 af því sé a.m.k. 133 milljónir. Miðað við fyrirliggjandi möt á verðmæti P nemi sú fjárhæð milli 40 og 50% af P. Varnaraðilar telja því ekkert því til fyrirstöðu og best í samræmi við skýran vilja afa þeirra, I, að barnabörnin sjö fái sameiginlega þetta hlutfall af P sem bréfarf og það sem eftir er af P falli þá til fjögurra barna I.

3. Varnaraðilarnir telja þessa niðurstöðu virða vilja I samkvæmt erfðaskránni miklu betur en aðalkrafa sóknaraðila sem gerir ráð fyrir að erfðaskráin í heild sinni verði dæmd ógild enda telja þau slíka niðurstöðu gera að engu skýran vilja I um að barnabörnin eigi að fá P. Þessir varnaraðilar telja að I hefði alltaf frekar viljað að barnabörnin fengju þann hluta í P sem 35. gr. erfðalaganna gerir mögulegan frekar en að þau fengju ekki neitt. Þetta telja þau undirstöðuatriði, þennan ótvíræða vilja I.
4. Þar sem um fjölskyldumeðlimi er að ræða telja þessir varnaraðilar að ekkert sé því til fyrirstöðu að barnabörnin sjö, sem eru börn erfingjanna L, K og J, eigi tæplega helming jarðarinnar á móti systkinunum sem ýmist eru systkini annars foreldris þeirra eða foreldri þeirra. Varnaraðilar sem hér grípa til varna gera enga kröfu um, eins og látið er að liggja í greinargerð sóknaraðila, að leysa til sín P. Þvert á móti, eins og að framan er rakið, vilja þau að vilji afa þeirra verði virtur þannig að þau fái 1/3 eigna dánarbúsins í sinn hlut í eignarhlut í P. Það hafi verið vilji afa þeirra og sú túlkun erfðaskrárinnar sé framkvæmanleg og einföld. Telja varnaraðilar þessa niðurstöðu í samræmi við nýlega dómaframkvæmd hér á landi, sbr. t.d. dóm Landsréttar í málum nr. 620/2018 og nr. 822/2019 sem varnaraðilar telja báða renna stoðum undir þá málsástæðu þeirra að leggja eigi megináherslu á að virða vilja arfleifanda fremur en að lýsa erfðaskrána ógilda. Varnaraðilar telja að dómur Hæstaréttar í máli nr. 79/1977 renni sömuleiðis stoðum undir þessa málsástæðu þeirra.
5. Varnaraðilar kveðast telja það verulega ámælisvert af hálfu sóknaraðila að hafa dregið svo lengi sem raun ber vitni að höfða ágreiningsmál þetta. Fyrir liggur að allt frá upphafi opinberra skipta haustið 2020, fyrir tveimur árum síðan, lýstu hann og bróðir hans, J, efasemdum um gildi erfðaskrárinnar og áskildu sér rétt til að hnekkja henni. J virðist hafa fallið frá þeirri afstöðu sinni og sóknaraðili einn gert reka að því að freista þess að ógilda erfðaskrána, kannski af því að hann er barnlaus. Þessi töf á því að höfða þetta mál verði hins vegar til þess að tefja enn skipti á dánarbúinu, sem ella hefði verið hægt að ljúka skiptum á strax sl. sumar þegar niðurstaða lá fyrir í öðrum ágreiningsmálum sem sóknaraðili og bræður hans stóðu að. Þeir varnaraðilar sem hér grípi til varna gefi lítið fyrir fullyrðingar sóknaraðila um að ekki hafi verið unnt að höfða ágreiningsmál um gildi erfðaskrárinnar fyrr en niðurstaða hinna málanna lægi fyrir. Það telja þeir einfaldlega rangt og fyrirslátt af hálfu sóknaraðila.
6. Varnaraðilar mótmæla harðlega þeirri málsástæðu sóknaraðila að erfðaskráin skuli teljast ógild að öllu leyti þar sem hún fari fram úr heimildum 35. gr. erfðalaga. Vísa varnaraðilar í meginmálsástæðu sína um að fyrst og fremst beri að líta til vilja I og þeirrar staðreyndar að ekkert útilokar að túlka hana með þeim hætti að barnabörnin, bréferfingjar, fái bréfarf sem hlutdeild í P. Það sé eðlilegri skýring en sú að svipta þau erfðarétti samkvæmt erfðaskránni og misvirða þannig að öllu leyti skýran vilja I, afa þeirra.
7. Varnaraðilar mótmæla harðlega þeim fullyrðingum sóknaraðila að brostnar forsendur eigi að leiða til ógildingar erfðaskrárinnar. Varnaraðilar mótmæla einnig óstaðfestum og órökstuddum fullyrðingum um að ástæða erfðaskrárinnar hafi verið heilsufar hans annars vegar og hins vegar áhyggjur hans af fjárhag dóttur sinnar, L, móður þeirra. Ekkert styðji þessar fullyrðingar sóknaraðila. Þá séu engin gögn sem styðji það að I hafi viljað tryggja að eignin færi ekki úr fjölskyldunni. Hefði sú verið raunin hefði I verið í lófa lagið að setja kvöð á arf barnabarnanna um að þau mættu ekki selja eignina. Það gerði hann ekki. Sömuleiðis sýni gögn sem varnaraðilar hafi lagt fram að félagssamningur frá 1950 sé ekki lengur í gildi. I og systkini hans hafi á árunum 1968 og 1969 skipt landinu milli sín og telja varnaraðilar jafnframt að nýlega sé búið að skipta landi sem samkvæmt þeim skiptum var áfram í óskiptri sameign. Ekkert bendi til að það hafi verið forsenda I að P færi sem heild til barnabarnanna. Þvert á móti fullyrða þessir varnaraðilar að hann hefði fremur kosið að vilji hans yrði virtur eins og hægt væri en að barnabörnin fengju ekki neitt.
8. Hvað varakröfu sóknaraðila varðar telja varnaraðilar að hún standist engin lagarök. Engin fordæmi séu fyrir því að í kringumstæðum sem þessum sé litið svo á að bréferfingjar fái 1/3 af þeirri eign sem þeir áttu að fá að fullu í bréfarf. Öll fordæmi sem og túlkunarreglur er snúa að því að virða vilja arfleifanda eins og framast er kostur hnígi að því að bréferfingjar fái eins stóran hlut í þeirri eign sem arfláti vildi að þeir fengju, innan 1/3 af heildareignum búsins. Eins og rakið er að framan er 1/3 af eignum búsins sennilega hátt í 40–50% af P miðað við fyrirliggjandi möt. Eðlilegast sé því að það sé sá hluti sem bréferfingjarnir fái fremur en að þeir fái einungis 33% af henni eins og varakrafa sóknaraðila gengur út á. Með því að fallast á hana sé ekki verið að virða skýran vilja I sem var aðallega að þau fengju alla P. Næstbesti kosturinn að mati I hlyti alltaf að hafa verið að þau fengju eins stóran hlut og 1/3 hluti eigna hans leyfði.

Niðurstaða

1. Ágreiningur þessa máls varðar erfðaskrá sem arfláti I gerði og ritaði undir í viðurvist lögbókanda 16. desember 2013. Efni hennar er eftirfarandi: „Barnabörn mín skulu erfa að jöfnu eignarhluta minn í jörðinni P í [...] með öllu sem fylgir og fylgja með og er ekkert undanskilið.

Um er að ræða land, veiðiréttindi og sumarhús.

Vilji minn stendur til þess að arfshluti barnabarna minna verði séreign þeirra ef til hjúskapar kemur. Erfðaskrá þessa undirrita ég í viðurvist notarii publici í Reykjavík og skal hún færð inn í notarialbók.“

1. Eins og rakið hefur verið reis ágreiningur um gildi erfðaskrárinnar undir opinberum skiptum á dánarbúi I, en af gögnum málsins verður ráðið að hann hafi verið fráskilinn og átt fjögur börn með fyrrum konu sinni, þau K, J, L og A, sem er sóknaraðili þessa máls. Barnabörn arfláta og bréferfingjar samkvæmt hinni umþrættu erfðaskrá eru sjö, varnaraðilar þessa máls. Þau eru börn þeirra skylduerfingja arfláta sem ekki standa að ágreiningsmáli þessu. Er nánar um málavexti vísað til þess er áður hefur verið rakið.
2. Samkvæmt 47. gr. erfðalaga nr. 8/1962, með síðari breytingum, skulu andmæli gegn gildi erfðaskrár borin fram við skiptastjóra jafnfljótt og tilefni verður til. Fyrir liggur að sóknaraðili hafði uppi andmæli við gildi erfðaskrárinnar með bréfi, dags. 29. október 2020, en þá voru 15 dagar frá því að búið var tekið til skipta. Verður því litið svo á að áskilnaði 47. gr. erfðalaga til að mega hafa uppi slík andmæli séu uppfyllt. Að virtum atvikum undir skiptum málsins, sem ráða má af gögnum málsins, verður ekki litið svo á að sóknaraðili hafi fordjarfað þeim rétti sínum.
3. Ágreiningslaust er að arfláti hafi með erfðaskrá sinni ráðstafað meiru en svo að rúmist innan heimildar 35. gr. erfðalaga en samkvæmt því er arfleifanda óheimilt að ráðstafa meira en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá þegar niðjar, þar á meðal kjörniðjar, eða maki taka arf. Grundvallarágreiningsefni málsaðila lýtur hins vegar að því hvort erfðaskráin sé framkvæmanleg í samræmi við vilja arfláta og hver sá vilji hafi verið. Sóknaraðili hefur byggt á því að af erfðaskránni megi leiða þann skýra vilja arfláta að halda jörðinni innan fjölskyldunnar og það hafi verið þvert á vilja hans að hún yrði seld. Þar sem verðmæti jarðarinnar sé svo miklum mun meira en arfleiðsluheimild arfláta sé ekki unnt að framkvæma erfðaskrána í samræmi við vilja hans. Þessu hafa þeir varnaraðilar sem taka til varna mótmælt og kveða skýran vilja afa síns standa til þess að bréferfingjarnir sjö fái sameiginlega eignarhlut í P sem nemi 1/3 heildareignum búsins.
4. Sú meginregla gildir við skýringu á erfðaskrám að ganga beri eftir föngum úr skugga um vilja arfláta og að túlka beri erfðaskrá í samræmi við raunveruleg viðhorf arfláta og það sem fyrir honum vakti, eins og unnt er.
5. Sóknaraðili byggir málatilbúnað sinn á því að áhyggjur arfláta af fjárhagsmálefnum dóttur hans hafi verið tilefni erfðaskrárinnar og líklegt að tilgangurinn með gerð hennar hafi verið sá að tryggja að jörðin héldist í eigu fjölskyldunnar. Hefur sóknaraðili í því samhengi vísað til tölvusamskipta þeirra feðga, I heitins og J, sonar hans, frá janúar 2012. Af þeim samskiptum má ráða að I heitinn hafi þá verið að velta fyrir sér hvernig honum væri rétt að ganga frá málum eftir sinn dag, m.a. að teknu tillit til fjárhagsstöðu dóttur sinnar, en óumdeilt er að I var henni innan handar í peningamálum í lifanda lífi. Í þessum samskiptum varpar J fram þeirri hugmynd að „hægt sé að gera upp og afhenda allt sem fyrirframgreiddan arf“. Því svarar I heitinn þannig: „Þetta er rétt hugsað svo langt sem það nær en kannski ekki alveg eins sniðugt og það virðist. Það er langt síðan ég byrjaði að velta þessu fyrir mér svona almennt, en hins vegar ef skuldirnar eru afhentar sem fyrirframgreiddur arfur þá þarf að borga fjári mikinn erfðafjárskatt (20%) og staðgreiða hann. Skatturinn lítur á það sem efnisleg verðmæti L þó þau færu alveg um leið í glatkistuna. Fyrirfram arfur á þessu stigi þýðir bara meira tap og endanlegt gjaldþrot að auki. Ég geri ekki ráð fyrir að það geti verið hugmyndin. Hins vegar ef tekst að halda jörðinni hafði ég hugsað mér á sínum tíma uppgjörið gagnvart mér lifandi eða dauðum að þetta geti að einhverju leyti gengið upp í arf.“ Í skýrslu sem tekin var af J við aðalmeðferð málsins kannaðist hann við framangreind samskipti milli þeirra feðga. Þar kom einnig fram að hann hefði ekki vitað af erfðaskrá föður síns og hún hefði komið honum mjög á óvart. Hann kvaðst hins vegar hafa vitað af áhyggjum föður síns af fjárhagsmálefnum systur sinnar og að P kynni að vera tekin upp í skuldir hennar, eða vegna ábyrgða I heitins á lánum L. Þá kvaðst vitnið hafa vitað til þess að faðir sinn hefði rætt þessi mál við mág sinn, S lögfræðing. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst L, dóttir arfleifanda, hafa vitað um erfðaskrána frá því hún var gerð en kvað föður sinn hafa beðið sig um að hafa ekki hátt um hana. Kvað hún föður sinn hafa sagt sér að P færi til barnabarnanna.
6. Með vísan til framangreinds og orðalags erfðaskrárinnar sjálfrar verður ekki annað ráðið en að vilji arfláta hafi staðið til þess að barnabörn hans nytu arfs eftir hann á formi eignarinnar í P. Fallast má á að af svari arfláta í fyrrgreindum tölvupósti hafi komið fram áhyggjur hans af því að jörðin kynni að tapast vegna skulda. Frekari ályktanir, svo sem að þær áhyggjur hafi verið ákvörðunarástæða um gerð erfðaskrárinnar eða varðandi efni hennar, verða hins vegar að mati dómsins ekki af þeim pósti dregnar einum og sér. Hvað varðar vægi framburðar þeirra J og L fyrir dómi um meintan vilja arfláta, verður ekki hjá því komist að líta til þess að þau eru bæði skylduerfingjar eftir arfláta og foreldrar hluta bréferfingja og hafa sem slík hagsmuni af niðurstöðu málsins.
7. Þá verður ekki fallist á það með sóknaraðila að gögn sem synir hans kveðast hafa fundið með afriti erfðaskrár í búi hins látna, sameignarfélagssamningur fyrir félagið T sf. og Stofnsamningur og samþykktir fyrir félagið U hf. og meintar hugmyndir I um að gera jörðina að ættaróðali hafi þýðingu í þessu sambandi og verður ekki til þeirra litið um sönnun fyrir viljaafstöðu arfleifanda þess efnis að jörðin skyldi haldast óskipt í fjölskyldunni.
8. Þá verður ekki hjá því litið að arfláti lét ógert að binda arf sinn kvöðum eða skilyrðum sem honum hefði þó verið tækt hefði hann viljað tryggja að jörðin yrði ekki seld úr ættinni. Verður því ekki fallist á þá málsástæðu sóknaraðila.
9. Þá verður hafnað þeirri málsástæðu sóknaraðila að erfðaskráin sé óframkvæmanleg þar sem bréferfingjum sé óheimilt að leysa jörðina til sín gegn greiðslu þess í peningum sem er umfram lögmætan arfshluta þeirra. Ekkert liggur fyrir um það í málinu að þess hafi verið krafist af varnaraðilum.
10. Fyrir liggur að bréferfingjar og skylduerfingjar í þessu tilviki eru allir hluti sömu fjölskyldu, börn og barnabörn arfláta. Eðli máls samkvæmt má því ætla að bréferfingjarnir muni eignast hlut foreldra sinna í jörðinni, þriggja skylduerfingja, fyrr eða síðar. Skipting jarðarinnar milli þessa fólks geti því ekki falið í sér óheimila kvöð á arfi skylduerfingja í skilningi 36. gr. erfðalaga. Sömuleiðis verður ekki séð að ómögulegt sé að skipta jörðinni milli þessara aðila, enda altítt að fasteignir séu í eign margra, óskipt eða í hlutföllum.
11. Hvað varðar málsástæður sóknaraðila er byggja á ólögfestum reglum um um brostnar forsendur er leiða skuli til ógildingar erfðaskrárinnar þá hefur þegar verið fjallað um þær málsástæður í öðru samhengi hér að framan og verður ekki tekin önnur afstaða til þessara atriða. Er þessum málsástæðum sóknaraðila því hafnað.
12. Ekkert liggur fyrir í málinu um hvert verðmæti jarðarinnar var þegar arfláti útbjó erfðaskrána en ekkert liggur fyrir annað en að arfláti hafi viljað ráðstafa þeim hlut sem honum var heimilt á þeim tíma, þ.e. 1/3 eigna sinna. Að öllu framangreindu virtu er það mat dómsins að ekki verði komist nær vilja arfláta eins og sakir standa en svo að erfðaskráin haldi gildi sínu þannig að bréferfingjar fái í sinn hlut þann arfshluta sem arfleifanda var að lögum heimilt að ráðstafa með bréfarfi skv. 35. gr. erfðalaga, þ.e. 1/3 hluta heildareigna búsins á formi eignarhlutar í jörðinni P.
13. Að virtum úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130 gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga um skipti dánarbúa nr. 20/1991, verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðilum, B, C og D, málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 963.480 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

    Bergþóra Ingólfsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Erfðaskrá I skal lögð til grundvallar við dánarbússkipti hans þannig að bréferfingjar skulu erfa að jöfnu 1/3 hluta heildareigna arfláta á formi eignarhlutar arfláta í jörðinni P í [...] með öllu sem fylgir og fylgja ber, þar með talin veiðiréttindi og íbúðarhús.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðilunum B, C og D, 963.480 krónur í málskostnað.