Dómstólaleit

Ágreiningur málsins laut að því hvort dánarbú K ætti veðkröfu í bú sóknaraðila á grundvelli veðskuldabréfs 10. júní 2015, þrátt fyrir að nýtt skuldabréf hafi verið gefið út 15. júlí 2021 til að endurfjármagna eldra veðskuldabréfið, auk annarra skulda. Skiptastjóri hafnaði kröfunni sem veðkröfu á þeim grundvelli að veðskuldabréfið 10. júní 2015 hefði verið greitt upp með skuldabréfinu 15. júlí 2021. Ekki reyndist unnt að jafna ágreininginn og vísað skiptastjóri því ágreiningi um kröfu dánarbús K til héraðsdóms sem komst að þeirri niðurstöðu að skipa ætti veðkröfunni í réttindaröð við gjaldþrotaskipti þrotabús B ehf. sem veðkröfu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í ljósi afdráttarlausra ákvæða skuldabréfs 15. júlí 2021, yfirlýsingar 14. júlí 2022 þar sem ráða mætti að ætlunin hafi ekki aðeins verið að endurfjármagna skuld samkvæmt veðskuldabréfi 10. júní 2015 heldur einnig svokölluð endurlán og aðrar tilgreindar skuldir, og greiðslna afborgana af bréfinu, yrði að leggja til grundvallar að endurfjármögnun eldri lána hefði gengið eftir. Líta yrði svo á að með útgáfu hins nýja skuldabréfs 15. júlí 2021 hefðu eldri skuldir, sem getið væri um í yfirlýsingunni, fallið brott við stofnun hinnar nýju skuldbindingar. Með brottfalli eldri kröfu sem lá að baki veðskuldabréfi 10. júní 2015 hafi hlutverki veðréttarins sem stóð að baki kröfunni lokið og teldist veðrétturinn því einnig niður fallinn. Í samræmi við þetta var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og hafnað kröfu dánarbús K um að krafa þess yrði viðurkennd sem veðkrafa við gjaldþrotaskipti B ehf.

Ágreiningur málsaðila átti rót sína að rekja til þess er K, sem fyrirsvarsmaður félagsins R ehf., setti átta fasteignarhluta sína að veði, í tengslum við lántöku R ehf., með útgáfu þriggja veðskuldabréfa á árunum 2016 og 2017. Eftir að vanskil urðu á greiðslu afborgana af veðskuldabréfunum voru fjórir hinna veðsettu eignarhluta seldir nauðungarsölu. Í framhaldinu krafðist F hf. greiðslu eftirstöðva skulda samkvæmt tveimur skuldabréfanna. Í málinu krafðist K þess að eftirstöðvar skuldanna yrðu felldar niður með vísan til þess að markaðsverð hinna seldu eigna hefði verið hærra en söluverð þeirra við nauðungarsölu, sbr. 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Í hinum áfrýjaða dómi var talið sannað með vísan til niðurstaðna matsgerðar dómkvaddra yfirmatsmanna að markaðsvirði hinna seldu eignarhluta hefði verið 37.500.000 krónum hærra en söluandvirði þeirra við nauðungarsölu, og skuld stefnda færð niður sem því nam. Í dómi Landsréttar var fallist á þessar forsendur hins áfrýjaða dóms en litið til þess að F hf. hefði fengið samtals 2.000.000 króna úthlutað til sín upp í veðkröfur samkvæmt viðbótarfrumvarpi sýslumanns, sem ekki hefði verið litið til í niðurstöðum hins áfrýjaða dóms. Var krafa K um niðurfærslu krafna því lækkuð samkvæmt því um 2.000.000, og fallist á niðurfærslu krafna um samtals 35.500.000 krónur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var öllum kröfum A en fallist á nánar tilgreindar kröfur B og C í tengslum við ágreining aðila við opinber skipti á dánarbúi D. Fyrir Landsrétti gerði A fjórar dómkröfur. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ein þeirra dómkrafna ætti sér ekki stoð í erindi skiptastjóra, sem afmarkað hefði þann ágreining sem beint var til héraðsdóms, og hefði ekki verið til úrlausnar í héraði. Var þeirri kröfu sjálfkrafa vísað frá Landsrétti. Að öðru leyti var hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til forsendna hans.

B ehf. höfðaði mál á hendur M og krafðist þess að ógilt yrði með dómi veðskuldabréf að fjárhæð 82.000 dollara þannig að aflýsa mætti veðskuldabréfinu af fasteign B ehf. Með úrskurði Landsréttar var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa máli B ehf. á hendur M frá dómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B ehf. um að felld yrði úr gildi nauðungarsala sýslumanns á tilgreindri fasteign. Þótti B ehf. hafa sýnt fram á að slíkur vafi hefði verið um réttindi A ehf. á grundvelli veðskuldabréfs sem nauðungarsalan byggði á, að varhugavert hefði verið að láta nauðungarsölu ná fram að ganga á grundvelli bréfsins. Forsenda þess að gerðin næði fram að ganga var að tilgreint umboð væri gilt en fyrir lágu upplýsingar um heilabilun umboðsgjafa sem greind var á grunni slagæðarsjúkdóms í maí 2020 og var hann sviptur fjárræði tæplega ári eftir hann skrifaði undir umboðið. Þá lá fyrir að tilgreindur aðili hefði verið kærður til lögreglunnar fyrir að beita nauðung við undirritun veðskuldabréfsins. Framkomnar upplýsingar um heilsufar og þar með hæfi fyrirsvaramanns B ehf. og atvik að baki nauðungarsöluheimildinni í veðskuldabréfinu gerðu það að verkum að sýslumanni bar að stöðva nauðungarsöluna eftir beiðni B ehf.. Landsréttur staðfesti því niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að fella úr gildi nauðungarsölu sýslumanns á fasteigninni.

B og S kröfðust þess að veðsetning G ehf. í fasteign þeirra M, með veðskuldabréfi útgefnu 9. desember 2020, til T ehf., væri ógild og að T ehf. yrði gert að aflétta veðskuldabréfinu af eigninni að viðlögðum dagsektum. B og S höfðu keypt fasteignina M með kauptilboði 27. nóvember 2020. Í kauptilboðinu var í engu getið um áhvílandi veðskuldir. Kaupsamningur var gerður á grundvelli kauptilboðsins 13. janúar 2021 og var þá í samningnum getið um tvær áhvílandi veðskuldir en önnur þeirra var veðskuldabréf T ehf. Byggðu B og S kröfur sínar aðallega á því að bindandi kaupsamningur hefði verið kominn á milli þeirra og G ehf. þegar kauptilboðið var samþykkt en eftir það hefði G ehf., sem seljanda eignarinnar, ekki verið heimilt að gera ráðstafanir með samningi sem færu í bága við réttindi kaupenda. Í dómi héraðsdóms kom fram að B og S hefðu skrifað undir kaupsamninginn þrátt fyrir að vita um veðsetninguna og hefði þeim jafnframt verið kunnugt um skilyrði þess að veðbandinu yrði aflétt af hálfu T ehf. Hefðu B og S verið ósátt við veðsetninguna hefði þeim verið í lófa lagið að skrifa ekki undir kaupsamninginn en með undirritun sinni samþykktu þau í raun veðsetninguna. Var ekkert talið fram komið í málinu sem benti til þess að óheiðarlegt eða ósanngjarnt væri fyrir T ehf. að bera veðskuldabréfið fyrir sig og voru G ehf. og T ehf. sýknuð af kröfum B og S. Í dómi Landsréttar kom fram að af skýrslutöku B fyrir héraðsdómi yrði að álykta að bæði honum og S hefði verið kunnugt um áhvílandi veðskuldabréf á fasteigninni þegar þau undirrituðu kaupsamning og að þau hefðu samþykkt það. Þá var einnig litið til þess að B og S sendu G ehf. í tvígang bréf, þann 10. febrúar og 20. júní 2022, þar sem þau kröfðust þess að veðskuldabréfinu yrði aflétt af eigninni. Gerðu B og S ekki athugasemd við veðsetningu eignarinnar fyrr en með héraðsdómsstefnu sem birt var G ehf. og T ehf. 30. nóvember 2022 þar sem þau vísuðu til þess að veðsetningin hefði verið ólögmæt. Var tómlæti B og S talið renna stoðum undir þá niðurstöðu að þau hefðu samþykkt veðsetninguna við undirritun kaupsamningsins. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, var hann staðfestur.

A krafði B ehf. og Í um skaða- og miskabætur vegna þinglýsingar og tilrauna til fullnustugerða á grundvelli veðskuldabréfs sem var útgefið til handhafa og undirritað af C samkvæmt umboði frá A. Krafa A um bætur fyrir fjártjón var í fyrsta lagi byggð á því að Í bæri skaðabótaábyrgð vegna mistaka sem þinglýsingarstjóri hefði gert með því að þinglýsa veðskuldabréfi á fasteign A. Þá var krafa A um bætur í öðru lagi byggð á því að B ehf. og Í bæru óskipta ábyrgð vegna fjártjóns A þar sem skilyrði nauðungarsölu á hinni veðsettu fasteign hans hefðu ekki verið uppfyllt. Í þriðja lagi taldi A að B ehf. og Í bæru óskipta ábyrgð vegna fjártjóns sem A hefði orðið fyrir vegna árangurslauss fjárnáms sem var gert hjá honum án þess að skilyrði fyrir því hefðu verið uppfyllt en það hafi síðar leitt til þess að B ehf. hafi krafist þess fyrir dómi að bú A yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Í dómi Landsréttar kom fram að við málsmeðferð sýslumanns hefði verið brotið með ýmsum hætti gegn ákvæðum þinglýsingalaga nr. 39/1978, laga nr. 90/1989 um aðför og laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Var það niðurstaða réttarins að Í bæri eftir almennum reglum skaðabótaábyrgð á því fjártjóni sem sannanlega hefði hlotist af því að veðskuldabréfinu var ranglega þinglýst á fasteign A. Þá bæri Í með sama hætti skaðabótaábyrgð vegna þess að framhaldsuppboð á eigninni var auglýst að ósekju. Í bæri aftur á móti ekki ábyrgð á því fjártjóni sem sannanlega kynni að hafa hlotist af aðfarargerðinni sem framkvæmd var á grundvelli veðskuldabréfsins. B ehf. var sýknað af kröfum A um bætur vegna fjártjóns vegna þinglýsingarinnar og þess að hafa krafist nauðungarsölu á fasteign A. Landsréttur taldi B ehf. aftur á móti bera hlutlæga ábyrgð á því fjártjóni sem hlaust af aðfarargerð sem síðar var leitt í ljós að skilyrði skorti til, sbr. 1. mgr. 96. gr. laga nr. 90/1989. Taldi Landsréttur að A ætti rétt til bóta úr hendi Í vegna kostnaðar við rekstur dómsmáls gegn B ehf. vegna þinglýsingarinnar en ekki vegna kostnaðar sem rakinn yrði til samskipta lögmanns A við embætti sýslumanns. Þóttu bætur úr hendi Í hæfilega ákveðnar 1.100.000 krónur. Þá var B ehf. á grundvelli 1. mgr. 96. gr. laga nr. 90/1989 gert að greiða A 350.000 krónur í bætur vegna kostnaðar hans af erindisrekstri fyrir sýslumanni vegna aðfarargerðarinnar. B ehf. og Í voru hins vegar sýknuð af kröfu A um miskabætur.

H höfðaði mál á hendur G og krafðist þess að felld yrði úr gildi veðsetning í fasteign hans til tryggingar skuldar sonar hans við G samkvæmt veðskuldabréfi. Hann krafðist þess einnig að allar skuldbindingar hans samkvæmt veðskuldabréfinu yrðu felldar úr gildi sem og að G yrði gert skylt að aflétta veðskuldabréfinu af fasteigninni. Byggði H á því að G hefði vanrækt skyldu sína til að upplýsa H með sannanlegum hætti um þá skuldbindingu sem hann væri að taka á sig, G hefði borið að gera greiðslumat á lántaka og G hefði ekki lagt mat á hæfi H og eiginkonu hans til þess að gangast í ábyrgð vegna veðskuldabréfsins. Taldi H að forsendur væru fyrir því að víkja ábyrgðarskuldbindingunni og veðheimildinni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. einnig ólögfestar reglur samningaréttar um brostnar forsendur. Þá hafi G haft yfirburðastöðu við samningsgerðina og búið yfir sérfræðiþekkingu sem H og eiginkona hans höfðu ekki. Af hálfu G var krafist sýknu á þeim grundvelli að lánveitingin hafi í einu og öllu verið lögmæt, þar með talin veðsetning fasteignar H, og að G hafi á engan hátt vanrækt skyldur sínar sem lánveitandi gagnvart lántaka eða H sem veðsala. Héraðsdómur sló því föstu að engin skylda hafi hvílt á G að til að láta greiðslumeta lántaka og kynna þeim sem gengjust í ábyrgð niðurstöðu slíks greiðslumats. Þá var málsástæðum H sem lutu að ólögfestum reglum samningaréttar um brostnar forendur hafnað. Héraðsdómur vísaði jafnframt til þess að ekkert hefði fram komið sem benti til annars en að H hafi á þeim tíma er veðsetningin fór fram mátt gera sér fulla grein fyrir þýðingu þeirrar skuldbindingar sem hann gekkst undir. Ósannað væri að fjárhagur lántaka hafi verið með slíku móti er lántakan fór fram að varhugavert hafi verið að veita honum umrætt lán. Þá var ekki fallist á að G hefði notið slíkrar yfirburðastöðu miðað við H að hún ætti að leiða til ógildingar veðskuldbindingarinnar. Féllst héraðsdómur ekki á að ósanngjarnt væri af G eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig veðskuldbindingu H. Ekki væru því efni til þess að víkja þeirri skuldbindingu til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var G því sýknaður af kröfum H. Í dómi Landsréttar kom fram að þó svo að hluti af starfsemi G fælist í lánveitingum til sjóðsfélaga og þrátt fyrir þann aðstöðumun sem í því kynni að felast væri ekki á það fallist að hann ætti að leiða til ógildingar veðskuldbindingarinnar. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, var hann staðfestur.

S og fyrrum eiginmaður hennar, V, tóku með skuldskeytingu árið 2007 yfir greiðsluskyldu á láni samkvæmt veðskuldabréfi sem gefið var út til L hf. árið 2005 og tryggt með veði í fasteign sem S og V festu kaup á árið 2007. Árið 2012 gerðu þau samning um sértæka skuldaaðlögun þar sem vikið var frá skilmálum bréfsins um fjárhæð afborgana fram til 15. desember 2015, en eftir það skyldu greiðslur vera samkvæmt bréfinu. Hinn 4. júní 2015 var veðskuldabréfið áritað af L hf. um að vera að fullu greitt og var því aflýst af fasteigninni fjórum dögum síðar. V lést 16. desember það ár en hann og S höfðu slitið samvistum skömmu eftir að samningurinn um skuldaaðlögun tók gildi. L hf. taldi að áritunin og aflýsingin hefðu átt sér stað fyrir mistök og höfðaði mál til heimtu eftirstöðva bréfsins og staðfestingar á kyrrsetningargerð í 50% eignarhlut S í fasteigninni. Í dómi Landsréttar var meðal annars vísað til þess að fyrir lægi að S hefði hvorki fyrr né síðar greitt upp skuldina. Miðað við gögn málsins væri heldur ekki fallist á að S hefði haft ástæðu til að ætla að V hafi verið búinn að greiða skuldina að fullu í júní 2015. Þar sem engum öðrum mögulegum greiðanda væri til að dreifa hefði S mátt gera sér grein fyrir því að áritun á skuldabréfið um greiðslu þess hefði átt sér stað fyrir mistök og væri því ekki skuldbindandi fyrir L hf., sbr. 1. mgr. 32. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Af þessum sökum hvíldi enn sú skylda á S að endurgreiða lánið. Var héraðsdómur því staðfestur um skyldu S þess efnis og um staðfestingu kyrrsetningargerðarinnar.

L hf. höfðaði mál gegn D til innheimtu skuldar samkvæmt verðtryggðu veðskuldabréfi sem D varð skuldari að samkvæmt skuldskeytingu 14. maí 2007. Í dómi Landsréttar kom fram að 10 ára fyrningarfrestur gilti um kröfu L hf. samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Var krafan því ekki fyrnd frá því tímamarki að veðskuldabréfið var gjaldfellt í september 2009 þar til stefna var birt í ágúst 2018. Sami fyrningarfrestur gilti um verðbætur sem teljast hluti af höfuðstól skuldar og greiðsla verðbóta því „afborgun af skuld“ í skilningi 2. töluliðar 3. gr. laga nr. 14/1905. Þá var ekki fallist á þær málsástæður D að kröfur L hf. væru fallnar niður vegna tómlætis. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en dráttarvexti.

Þb. G ehf. höfðaði mál gegn G og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu G vegna tjóns sem hlaust af nauðungarsölu á jörðinni I. Undir rekstri málsins lést G og V tók þá við aðild að málinu í hans stað. Kröfur þb. G ehf. voru reistar á því að G hefði með saknæmum og ólögmætum hætti knúið fram nauðungarsölu á eigninni þrátt fyrir að veðskuldabréf með veði í henni hefðu ekki verið í vanskilum og þannig valdið G ehf. tjóni. Í dómi Landsréttar kom fram að þb. G ehf. hefði ekki lagt fram nein gögn sem sýndu fram á að félagið hefði greitt tilteknar afborganir veðskuldabréfsins á réttum tíma auk þess sem vísbendingar væru um það í málinu að svo hafi ekki verið. Þá hefði þb. G ehf. ekki sýnt fram á að það hefði greitt G meira inn á veðskuldabréfin en G hefði viðurkennt. G ehf. hefði verið bókhaldsskyldur aðili og því hefði þb. G ehf. verið í lófa lagið að leggja fram gögn og bankayfirlit sem sýndu frekari greiðslur til G. Samkvæmt því var þb. G ehf. ekki talið hafa sannað að veðskuldbréfin hafi verið í skilum þegar G krafðist nauðungarsölu á eigninni eða að þau hafi komist í skil með greiðslum eftir það tímamark. Var V því sýknuð af kröfu þb. G ehf.

L hf. krafði J um greiðslu tveggja lána sem hann hafði tekið á árunum 2007 og 2008. Framangreind lán voru gengistryggð en höfðu bæði verið endurútreiknuð tvisvar, á grundvelli dóma Hæstaréttar og eftirstöðvarnar tekið breytingum í kjölfarið. J hafði selt fasteign árið 2008 og var söluandvirðinu varið til kaupa á peningabréfum sem handveðsett voru L hf. Skyldi andvirði seldra fjármálagerninga ganga til lækkunar á skuld þeirri sem handveðið ætti að tryggja. Þegar peningamarkaðssjóðum L hf. var slitið var andvirði hlutar J, 52.535.103 krónur, greitt inn á óbundinn innlánsreikning í hans nafni. Um hálfu ári eftir þingfestingu málsins í héraði, árið 2017, gekk L hf. að fyrrnefndri innstæðu og ráðstafaði sem innborgun inn á fyrra lánið miðað við 1. mars 2017. Fyrir Landsrétti byggði J meðal annars á því að lánasamningarnir væru hluti af vaxtaskiptasamningi hans og L hf. sem líti yrði á sem eina heild og L hf. gæti ekki slitið einhliða í sundur. Í dómi Landsréttar kom fram að meðal annars með hliðsjón af þeim mikla mun sem væri á dráttarvöxtum og innlánsvöxtum sem J naut hjá L hf. hefði hvílt sú tillitsskylda á L hf. gagnvart J að ganga fyrr að innstæðunni og ráðstafa henni til lækkunar á skuld hans. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur að öðru leyti en því að til skuldajafnaðar kröfum L hf. kom, miðað við 9. desember 2013 þegar leiðréttur endurútreikningur á fyrra láninu lá fyrir, innstæða áfrýjanda að fjárhæð 52.535.103 krónur, með vöxtum frá því að reikningurinn var stofnaður á árinu 2008 og fram til 9. desember 2013.

Í málinu gerði L ehf. kröfu um viðurkenningu á því að A ehf. bæri greiðsluskyldu gagnvart honum vegna ofgreiddra vaxta af skuldabréfi sem S ehf. gaf út til D hf. en A ehf. hafði síðar eignast bréfið og L ehf. orðið skuldari þess. Í dómi héraðsdóms var A ehf. sýknaður af kröfunni þar sem A ehf. hefði mátt treysta því að skuldabréfið færði honum þann rétt sem það sjálft hefði borið með sér. Í dómi Landsréttar kom fram að í hinum áfrýjaða dómi hefði ekki verið fjallað um hvort umrædd krafa hefði stofnast í upphafi. Í ljósi yfirlýsingar fyrir Landsrétti um að það atriði væri óumdeilt væri ekki ástæða til að ómerkja dóm héraðsdóms á þeim grunni að niðurstaða málsins fæli í sér getsakir um kröfuréttindi. Vísað var til þess að samkvæmt 3. gr. tilskipunar 9. febrúar 1798 um áritun afborgana á skuldabréf gildi viðskiptabréfsreglur um mótbárutap skuldara ekki um vaxtagreiðslur af viðskiptabréfi. Um aðilaskipti að hinni umdeildu kröfu færi því samkvæmt almennum reglum kröfuréttar en í þeim fælist meðal annars sú meginregla að skyldur skuldara aukist ekki við framsal og skuldari haldi mótbárum sínum við kröfuhafaskipti. Samkvæmt því hindruðu kröfuhafaskipti ekki þá kröfu sem L ehf. hafði uppi í málinu. Þá væru skjöl um skuldskeytingu skýr um að henni hefði verið ætlað að hafa þau réttaráhrif að krafa af umræddum toga tilheyrði L ehf. Þá var, með vísan til grandsemi A ehf. um tilvist kröfunnar er hann eignaðist bréfið, ekki fallist á þá málsástæðu A ehf. að krafa L ehf. væri niður fallin sökum tómlætis. Var því fallist á viðurkenningarkröfu L ehf.

Í málinu kröfðust A og B þess aðallega að viðurkenndur yrði eignarréttur þeirra að tilteknu hlutfalli í hreinni eign K sf. en til vara að þau ættu hvort um sig aðra og minni hlutdeild í hreinni eign félagsins. A og B byggðu tilkall sitt á erfðum þar sem K sf. hafi verið í eigu föður þeirra, JJ, sem var einnig afi J, og hafi síðar runnið inn í óskipt bú sem móðir A og B, JB, sat í að JJ látnum. Landsréttur taldi málinu réttilega beint að J. Þá taldi rétturinn að A, B, og faðir J, BJ, hefðu litið svo á að K sf. kæmi til jafnra skipta milli þeirra. Ekki var fallist á að eignarhlutdeild A og B hefði fallið niður þótt þau hefðu ekki lýst innlausnarkröfu samkvæmt lögum nr. 50/2007 um sameignarfélög. Rétturinn taldi leitt í ljós að yfirlýsing JJ 5. ágúst 1997, um að að hann seldi BJ 5% eignarhlut, hafi verið til málamynda. Féllst Landsréttur á það með A og B að eftir andlát JB hafi eignir K sf. komið til jafnra skipta milli A, B og BJ. Félaginu K sf. taldist hafa verið slitið 16. júlí 2011 og var því ekki unnt að fallast á aðal- eða varakröfu A og B. Hins vegar var þrautavarakrafa þeirra tekin til greina og staðfest þriðjungs eignarhlutdeild hvors þeirra um sig í tilgreindri fasteign sem var í eigu K sf. og fallist á kröfu A og B um að J yrði gert að aflétta veðskuldabréfi af eignarhlutum þeirra í fasteigninni að viðlögðum dagsektum.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu S ehf. um að fella úr gildi nauðungarsölu á fasteign hans. Krafa L hf. um nauðungarsölu fasteignarinnar byggði á veðskuldabréfi sem gefið var út af K ehf. til LÍ hf. og viðauka við veðskuldabréfið þar sem umrædd fasteign S ehf. var sett að veði og önnur fasteign hans leyst úr veðböndum. Í héraðsdómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, var því slegið föstu að eins og á stóð hafi afsalshafar einir þurft að samþykkja að veðið flyttist á fyrrnefndu fasteignina. Þá hafi veðflutningurinn verið í samræmi við kaupsamninga sem S ehf. hafði gert og lagðir voru fram til þinglýsingar sama dag og skjalið sem mælti fyrir um veðflutninginn. Þá var ekki talið að tilefni væri til að telja vafa leika á því að krafa L hf. væri ógreidd. Var kröfu S ehf. því hafnað.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B ehf. um að bú A yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Krafa B ehf. byggði á því að gert hafði verið árangurslaust fjárnám hjá A, sbr. 1. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Byggði aðfarargerðin á veðskuldabréfi þar sem A var tilgreindur skuldari og var bréfið gefið út til handhafa. Veðskuldabréfið bar það með sér að C hefði skrifað undir það eftir umboði A. Undirskrift C var vottuð af tveimur vitundarvottum í samræmi við 7. tölulið 1. mgr. 1. gr. aðfaralaga nr. 90/1989 en undirskrift A á umboðið, sem fylgdi aðfararbeiðni B ehf., var aðeins vottuð af einum vitundarvotti. Af þeim sökum taldi Landsréttur að heimild sýslumanns til að ljúka aðfarargerðinni án árangurs hefði brostið og væri skilyrðum 1. töluliðar 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um að taka bú sóknaraðila til gjaldþrotaskipta ekki fullnægt. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og kröfur B ehf. um að bú A yrði tekið til gjaldþrotaskipta hafnað.

L hf. og G ehf. greindi á um ætlaða yfirtöku og greiðsluskyldu G ehf. vegna gjaldfallinna krafna samkvæmt tveimur veðskuldabréfum sem gefin voru út í árslok 2006 og tryggð voru með veðréttindum í jörðunum H og I. Árið 2007 stofnaði C, eigandi jarðanna, G ehf. og var eini hluthafi þess. Hann yfirfærði jafnframt búrekstur sinn ásamt eignum og skuldum yfir til félagsins og voru skuldbindingar samkvæmt fyrrnefndum veðskuldabréfum tilgreindar skuldir félagsins í stofnefnahagsreikningi og síðar í ársreikningum þess. Árið 2007 hóf G ehf. að greiða af bréfunum og með yfirlýsingu í ársbyrjun 2008 voru hinar veðsettu jarðir framseldar félaginu sem lýsti því jafnframt yfir að það tæki yfir áhvílandi veðskuldir. Yfirlýsingu þessari var þinglýst á jarðirnar með athugasemdum um áhvílandi veðskuldir. C, eigandi G ehf., lést 2010. Greiðslufall varð á veðskuldabréfunum, annars vegar á árinu 2013 og hins vegar árið 2015. Nauðungarsölur sem hófust í kjölfarið á jörðunum H og I voru svo stöðvaðar á grundvelli úrskurða héraðsdóms árið 2016, þar sem sannað þótti að A hefði falsað undirritanir C á veðskuldabréfin. Þess vegna höfðaði L hf. mál þetta árið 2017 gegn G ehf. til heimtu hinna gjaldföllnu skulda. Í dómi Landsréttar var meðal annars vísað til þess að C hefði gengist undir og viðurkennt greiðsluskyldu með því að telja veðskuldirnar meðal skulda í rekstri sínum með sama hætti og eldri veðskuldir sem greiddar hefðu verið upp með hinum umþrættu bréfum. Jafnframt að hann hefði eigin hendi fært þessar veðskuldir yfir til G ehf. er hann hefði lagt einkarekstur sinn til félagsins. Með vísan til þess og með hliðsjón af málsatvikum var því slegið föstu að G ehf. hefði við stofnun félagsins yfirtekið þessar skuldbindingar C og var því hafnað málatilbúnaði félagsins um aðildarskort. Þá hafnaði Landsréttur jafnframt þeim málatilbúnaði G ehf. að L hf. hefði sýnt af sér tómlæti, fyrri kröfuhafi hefði ekki metið greiðslugetu A með nægum hætti við lántökuna 2006 og að það væri óheiðarlegt, ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju af L hf. að bera hin umdeildu skjöl fyrir sig. Því var G ehf. dæmt til greiðslu fjárkröfu L hf. auk þess sem veðréttir í jörðunum H og I voru viðurkenndir sem og réttur L hf. til að krefjast nauðungarsölu á jörðunum.

G krafði L hf. um endurgreiðslu á vöxtum sem hún taldi sig hafa ofgreitt í tengslum við uppgjör tveggja veðskuldabréfa. Höfðu lánin, sem tryggð voru með veði í fasteign í eigu G, upphaflega verið í íslenskum krónum en á árunum 2004 til 2005 verið breytt þannig að eftirstöðvarnar skyldu miðaðar við gengi erlends gjaldmiðils. Í kjölfar dóma Hæstaréttar á árunum 2011 til 2013, annars vegar um ólögmæti gengistryggingar og hins vegar um áhrif fullnaðarkvittana, voru lánin endurútreiknuð og var sú leið sem hagstæðust var fyrir G látin standa. Árið 2016 náðu G og L hf. samkomulagi um uppgjör á framangreindum lánum með framsali á greiðslum vegna sölu á fyrrnefndri fasteign. Taldi dómurinn að með því hefði komist á bindandi samkomulag um lokauppgjör þeirra krafna á hendur lántaka sem að baki því bjuggu. Var L hf. því sýknaður af kröfum G.

T, C ehf., K, B og TR ræddu sumarið 2015 við H ehf. um uppgjör veðskuldabréfs sem C ehf., sem þá hét HH ehf., hafði gefið út á árinu 2007 og sem var áhvílandi á fasteign í eigu T, K, B og TR. C ehf. gaf út nýtt veðskuldabréf 30. október 2015 til H ehf. Aðilar málsins deildu um það hvort með útgáfu hins nýja veðskuldabréfs hefði verið innt af hendi fullnaðargreiðsla á eldra veðskuldabréfinu. H ehf. bar því við að mistök hefðu átt sér stað við gerð hins nýja veðskuldabréfs þar sem í bréfinu hefði einungis verið tekið tillit til vanskila eldra lánsins, auk afleidds kostnaðar, en höfuðstóll þess ekki tekinn með. Landsréttur vísaði til þess að samkvæmt 32. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga bæri H ehf. sönnunarbyrði fyrir því að T, C ehf., K, B og TR hefðu vitað eða mátt vita að fjárhæð hins nýja veðskuldabréfs hefði verið misritun eða gerð vegna annarra mistaka. Landsréttur taldi að H ehf. hefði ekki axlað þá sönnunarbyrði. Voru kröfur T, C ehf., K, B og TR því teknar til greina.

G og R kröfðust þess að nánar tilgreind úrlausn þinglýsingarstjóra yrði ógilt og honum gert að bæta úr, sbr. 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978, vegna mistaka við þinglýsingu á veðskuldabréfi sem var fært inn í þinglýsingabók á fasteignina A. Þá kröfðust þau þess að þeim yrði greitt úr ríkissjóði allt það tjón sem talið yrði sennileg afleiðing af mistökum þinglýsingarstjóra, sbr. 49. gr. þinglýsingalaga. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að í máli sem rekið væri á grundvelli 3. gr. þinglýsingalaga yrði ekki með bindandi hætti kveðið á um efnisleg réttindi að baki þinglýstri heimild, heldur aðeins hvort sýslumaður hefði farið að lögum í ákvörðun sinni og þá með kröfu um að hann leiðrétti færslu í fasteignabók eða afmái hana. Samkvæmt því yrði eingöngu fjallað um úrlausn sýslumanns um þinglýsinguna sem slíka, en ekki meinta bótaskyldu ríkissjóðs samkvæmt 49. gr. sömu laga. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun á bótakröfu G og R því staðfest. Í úrskurðinum var tekið fram að leggja yrði til grundvallar að aðili sem setur fram leiðréttingarkröfu á grundvelli 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga gæti ekki í dómsmáli, sem rekið væri á grundvelli 3. gr. sömu laga, sett fram annars konar leiðréttingarkröfu en sýslumaður tók afstöðu til. Samkvæmt því væru G og R bundin við þá útfærslu á kröfugerð sem sett var fram gagnvart sýslumanni. Þó var ekki talið að það hefði komið að sök þótt sóknaraðilar hefðu fyrir Landsrétti hagað kröfugerð sinni með öðrum hætti, enda var ekki séð að málsvörn F ehf. hefði orðið áfátt af þeim sökum. Þá var vísað til þess að í umræddu veðskuldabréfi hafi ekki verið að finna yfirlýsingu samkvæmt 1. mgr. 64. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 en þar hafi verið gert ráð fyrir samþykki maka þinglýsts eiganda, sem ekki lá fyrir. Í ljósi þess að G og R áttu skráð lögheimili í umræddri fasteign hafi sýslumanni borið að fyrra bragði að ganga út frá því að fullnægja þyrfti skilyrði 1. mgr. 60. gr. hjúskaparlaga, sbr. 1. gr. laga nr. 21/1990, um lögheimili. Var því tekin til greina krafa G og R um að ákvörðun sýslumanns yrði felld úr gildi og lagt fyrir hann að skrá athugasemd um annmarka á þinglýsingunni í fasteignabók.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að stöðva frekari aðgerðir við nauðungarsölu á fasteign A. Hafði L krafist nauðungarsölu á fasteigninni og var krafa L reist á veðskuldabréfi útgefnu af B, bróður A, til L, þar sem fasteign A hafði verið sett að veði. Dánarbú B var tekið til opinberra skipta og gefin út opinber innköllun án þess að L lýsti kröfu sinni í búið. Í fyrra máli milli aðilanna var L sýknað af kröfu A um að veðið yrði afmáð af fasteigninni þar sem ekkert hefði fengist greitt upp í kröfu L þótt L hefði lýst kröfunni í dánarbúið. Landsréttur taldi að þótt bæði málin ættu rætur að rekja til sömu atvika væri dómkrafa A í því síðara annars efnis en í fyrra málinu og auk þess hefðu komið til ný atvik frá því að fyrra málinu lauk þar sem skiptum dánarbúsins lauk með úthlutun til erfingja. Því stæði 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki í vegi fyrir því að leyst yrði úr ágreiningi aðila í málinu. Landsréttur vísaði í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn og taldi að þrátt fyrir þá óvissu sem væri um eignir dánarbúsins yrði ekki fram hjá því litið að skiptum þess hefði lokið með úthlutun til erfingja. Slíkur vafi væri um fjárhæð peningakröfunnar sem L hygðist leita fullnustu á með nauðungarsölu á eigninni að ekki væri fært að hún færi fram. L væri aftur á móti kleift eftir almennum reglum að afla dóms um réttindi sín samkvæmt veðskuldabréfinu. Var ákvörðun sýslumannsins um að stöðva nauðungarsölu á eigninni því staðfest.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E ehf. um að tvö nánar tilgreind veðskuldabréf yrðu tekin með beinni aðfarargerð úr vörslu M ehf. Í málinu var deilt um túlkun samkomulags milli E ehf. og fyrirsvarsmanns M ehf. þar sem umrædd veðskuldabréf höfðu verið lögð fram til tryggingar fyrir greiðslu víxilskuldar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að orðalag samkomulagsins yrði ekki skilið með öðrum hætti en að veðskuldabréfin hefðu verið afhent sem trygging fyrir greiðslu víxilskuldarinnar en ekki fyrirsvarsmanni M ehf. eða M ehf. til eignar. Þá þótti ekki annað ráðið af orðalagi þess en að veðskuldabréfin hefðu eingöngu verið sett til tryggingar fyrir greiðslu víxilskuldarinnar, en ekki til tryggingar á greiðslu dagsekta sem kveðið var á um í samkomulaginu. Þar sem víxilskuldin hefði verið að fullu greidd af hálfu E ehf. var lagt til grundvallar að tryggingarréttindin væru fallin niður og M ehf. bæri þar með skylda til að afhenda E ehf. veðskuldabréfin aftur. Var því tekin til greina krafa E ehf. um að því væri heimilt með beinni aðfarargerð að fá umrædd veðskuldabréf tekin úr vörslu M ehf.